
Pitrmedha (funeral) mantras.
Mantra 1
य इ॒मा विश्वा॑ वि॒श्वक॑र्मा॒ यो न॑: पि॒ता ऽन्न॑प॒तेऽन्न॑स्य नो देहि
असुम्न (अनुग्रहहीन) देवांचा भाग पिणारे पणी येथून दूर जावोत. हा लोक सोम पिळणाऱ्याचा आहे. दिवसांनी, अहोरात्रांनी, रात्रींनी—यथायोग्य विभागून—यम त्याला विश्रांतीचे स्थान व नियत अवसान प्रदान करो.
Mantra 2
अपे॒तो य॑न्तु प॒णयोऽसु॑म्ना देवपी॒यव॑: । अ॒स्य लो॒कः सु॒ताव॑तः । द्युभि॒रहो॑भिर॒क्तुभि॒र्व्य॒क्तं य॒मो द॑दात्वव॒सान॑मस्मै
सविता तुझ्या शरीरांसाठी पृथ्वीमध्ये एक लोक (स्थान) इच्छो. त्याच्यासाठी उष्रिया (लालसर, फलदायी गायी/किरणे) जुती जावोत.
Mantra 3
स॒वि॒ता ते॒ शरी॑रेभ्यः पृथि॒व्याँल्लो॒कमि॑च्छतु । तस्मै॑ युज्यन्तामु॒स्रिया॑:
वायू शुद्ध करो; सविता शुद्ध करो; अग्नीच्या दीप्तीने, सूर्याच्या तेजाने. उष्रिया (लालसर, फलदायी) मुक्त होवोत.
Mantra 4
वा॒युः पु॑नातु स॑वि॒ता पु॑नात्व॒ग्नेर्भ्राज॑सा॒ सूर्य॑स्य॒ वर्च॑सा । वि मु॑च्यन्तामु॒स्रिया॑:
अश्वत्थ वृक्षात तुमचे निषदन (आसन) आहे; पानांत तुमची वसती स्थापन झाली आहे. तुम्ही निश्चयच गो-भाग (गायींचा भाग/पालन) देणारे आहात; जेव्हा तुम्ही पुरुषाला प्राचीन (सनातन) रीतीने प्राप्त करता.
Mantra 5
स॒वि॒ता ते॒ शरी॑राणि मा॒तुरु॒पस्थ॒ आ व॑पतु । तस्मै॑ पृथिवि॒ शं भ॑व
सविता मातृउपस्थात तुझे देह घडवो. त्याच्यासाठी, हे पृथ्वी, तू कल्याणकारी हो.
Mantra 6
प्र॒जाप॑तौ त्वा दे॒वता॑या॒मुपो॑दके लो॒के नि द॑धाम्यसौ । अप॑ न॒: शोशु॑चद॒घम्
प्रजापतीमध्ये, देवता-लोकी, जलांच्या समीप असलेल्या लोकी—तेथे मी तुला स्थापित करतो. आमच्यापासून जळजळीत पाप दूर जावो.
Mantra 7
परं॑ मृत्यो॒ अनु॒ परे॑हि॒ पन्थां॒ यस्ते॑ अ॒न्य इत॑रो देव॒याना॑त् । चक्षु॑ष्मते शृण्व॒ते ते॑ ब्रवीमि॒ मा न॑: प्र॒जाᳪ री॑रिषो॒ मोत वी॒रान्
हे मृत्यू! तुझा जो परमार्ग आहे—देवयान मार्गापेक्षा भिन्न असा दुसरा—त्या मार्गाने पुढे जा. पाहणाऱ्या व ऐकणाऱ्या तुला मी सांगतो: आमच्या प्रजेला व आमच्या वीरांना इजा करू नकोस.
Mantra 8
शं वात॒: शᳪ हि ते॒ घृणि॒: शं ते॑ भव॒न्त्विष्ट॑काः । शं ते॑ भवन्त्व॒ग्नय॒: पार्थि॑वासो॒ मा त्वा॒ऽभि शू॑शुचन्
कल्याणकारी असो वायू; तुझ्यासाठी कल्याणकारी असो ते तेज (घृणि). तुझ्यासाठी कल्याणकारी असोत इष्टका. तुझ्यासाठी कल्याणकारी असोत पार्थिव अग्नी; ते तुला झळकू नयेत.
Mantra 9
कल्प॑न्तां ते॒ दिश॒स्तुभ्य॒माप॑: शि॒वत॑मा॒स्तुभ्यं॑ भवन्तु॒ सिन्ध॑वः । अ॒न्तरि॑क्षᳪ शि॒वं तुभ्यं॒ कल्प॑न्तां ते॒ दिश॒: सर्वा॑:
तुझ्यासाठी दिशा सुव्यवस्थित होवोत; तुझ्यासाठी आपः (जल) अत्यंत शिव (मंगलमय) होवोत; तुझ्यासाठी सिंधवः (नद्या) कल्याणकारी होवोत. तुझ्यासाठी अंतरिक्ष शिव होवो; तुझ्यासाठी सर्व दिशा सुव्यवस्थित होवोत.
Mantra 10
अश्म॑न्वती रीयते॒ सᳪ र॑भध्व॒मुत्ति॑ष्ठत॒ प्र त॑रता॒ सखा॑यः । अत्रा॑ जही॒मोऽशि॑वा॒ ये अस॑ञ्छि॒वान्व॒यमुत्त॑रेमा॒भि वाजा॑न्
दगडांनी वेढलेला (प्रवाह) वेगाने धावतो—तुम्ही सर्वांनी एकत्र दृढपणे धरून राहा; उठा, आणि पुढे जाऊन पार उतरा, हे सख्यांनो. इथे जे अशिव (अमंगळ) होते ते मागे टाकू; आपण शिव (मंगळ) कडे पार उतरू, आणि वाज (विजय-पुरस्कार) मिळवू.
Mantra 11
अपा॒घमप॒ किल्वि॑ष॒मप॑ कृ॒त्यामपो॒ रप॑: । अपा॑मार्ग॒ त्वम॒स्मदप॑ दु॒:ष्वप्न्य॑ᳪ सुव
अपाघ (अपामार्ग) दूर करो—दुष्टता, पाप, किल्विष, कृत्या (अभिचार) आणि रपः (कलुष/दूषण) दूर करो. हे अपामार्गा! आमच्यापासून दु:स्वप्न (वाईट स्वप्न)ही दूर घालव.
Mantra 12
सु॒मि॒त्रि॒या न॒ आप॒ ओष॑धयः सन्तु दुर्मित्रि॒यास्तस्मै॑ सन्तु॒ योऽस्मान्द्वेष्टि॒ यं च॑ व॒यं द्वि॒ष्मः
आप (जल) आणि ओषधी आमच्यासाठी सुमित्र (स्नेही मित्र) असोत; आणि जो आमचा द्वेष करतो व ज्याचा आम्ही द्वेष करतो—त्याच्यासाठी त्या दुर्मित्र (अमित्र) असोत.
Mantra 13
अ॒न॒ड्वाह॑म॒न्वार॑भामहे॒ सौर॑भेयᳪ स्व॒स्तये॑ । स न॒ इन्द्र॑ इव दे॒वेभ्यो॒ वह्नि॑: स॒न्तार॑णो भव
स्वस्तीसाठी आम्ही सौरभेय अनड्वाह (जुवाखाली वाहणारा बैल) यास धरतो/आश्रय घेतो. तो आमच्यासाठी, देवांसाठी इंद्र जसा, तसा वह्नि (वाहक) होवो—आणि सुरक्षितपणे पार नेणारा (सन्तारण) होवो.
Mantra 14
उद्व॒यं तम॑स॒स्परि॒ स्व: पश्य॑न्त॒ उत्त॑रम् । दे॒वं दे॑व॒त्रा सूर्य॒मग॑न्म॒ ज्योति॑रुत्त॒मम्
आम्ही तमस् (अंधार) याच्या पलीकडे वर उठलो आहोत; आम्ही उच्चतर स्वर्ग पाहतो. देवत्रा—देवलोकाकडे, देव सूर्याजवळ आम्ही गेलो आहोत—उत्तमतम ज्योतीकडे.
Mantra 15
इ॒मं जी॒वेभ्य॑ः परि॒धिं द॑धामि॒ मैषां॒ नु गा॒दप॑रो॒ अर्थ॑मे॒तम् । श॒तं जी॑वन्तु श॒रद॑ः पुरू॒चीर॒न्तर्मृ॒त्युं द॑धतां॒ पर्व॑तेन
मी हा परिघ (सीमा) जीवितांसाठी स्थापीत करीत आहे; या नियत मर्यादेपलीकडे कोणीही जाऊ नये. ते अनेक शरद्-ऋतूंनी युक्त असे शंभर वर्षे जगोत; आणि पर्वतासारख्या अडथळ्याने, जीवनात आत शिरणाऱ्या मृत्यूला आतच रोखून धरोत.
Mantra 16
अग्न॒ आयू॑ᳪषि पवस्व॒ आ सु॒वोर्ज॒मिषं॑ च नः । आ॒रे बा॑धस्व दु॒च्छुना॑म्
हे अग्ने, आमची आयुष्ये (प्राणशक्ती) पवित्र कर; आमच्यासाठी दिव्य प्रकाश, बळ आणि पोषण येथे आण. आणि सर्व अशुभता व दुष्टता दूर हाकल.
Mantra 17
आयु॑ष्मानग्ने ह॒विषा॑ वृधा॒नो घृ॒तप्र॑तीको घृ॒तयो॑निरेधि । घृ॒तं पी॒त्वा मधु॒ चारु॒ गव्यं॑ पि॒तेव॑ पु॒त्रम॒भि र॑क्षतादि॒मान्त्स्वाहा॑
आयुष्य देणाऱ्या अग्ने! हविषाने वाढणारा, घृत-दीप्त मुख असलेला, घृत-योनी—प्रज्वलित हो. घृत, मधु आणि गायींचे रम्य दूध पिऊन, पिता जसा पुत्राचे रक्षण करतो तसे यांचे (आमच्या जनांचे) रक्षण कर—हे अग्रभाग (श्रेष्ठ भाग) धारण करणाऱ्या; स्वाहा.
Mantra 18
परी॒मे गाम॑नेषत॒ पर्य॒ग्निम॑हृषत । दे॒वेष्व॑क्रत॒ श्रव॒ः क इ॒माँ२ आ द॑धर्षति
यांच्या भोवती त्यांनी गाय नेली; अग्नीच्या भोवती त्यांनी हर्ष केला. देवांमध्ये त्यांनी यांना कीर्ती घडविली—आता यांच्यावर आघात करण्याचे धैर्य कोण करील?
Mantra 19
क्र॒व्याद॑म॒ग्निं प्र हि॑णोमि दू॒रं य॑म॒राज्यं॑ गच्छतु रिप्रवा॒हः । इहै॒वायमित॑रो जा॒तवे॑दा दे॒वेभ्यो॑ ह॒व्यं व॑हतु प्रजा॒नन्
मांसभक्षक अग्नीला मी दूर हाकलतो; मलिनता वाहणारा यमराज्याकडे जावो. येथे हा दुसरा, जातवेदस्, राहो आणि आपले कर्तव्य जाणून देवांकडे हवि वाहो.
Mantra 20
वह॑ व॒पां जा॑तवेदः पि॒तृभ्यो॒ यत्रै॑ना॒न्वेत्थ॒ निहि॑तान् परा॒के । मेद॑सः कु॒ल्या उप॒ तान्त्स्र॑वन्तु स॒त्या ए॑षामा॒शिष॒: सं न॑मन्ता॒ᳪ स्वाहा॑
हे जातवेदस् (अग्नि)! वपा (आवरण/झिल्ली) पितरांकडे ने, जिथे तू यांना दूर प्रदेशात निहित असल्याचे जाणतोस. मेदाच्या धारांनी त्यांच्याकडे प्रवाहित व्हावे; त्यांच्या सत्य आशीर्वादांनी आमच्या दिशेने वाकून आमच्याशी संयोग पावावा. स्वाहा.
Mantra 21
स्यो॒ना पृ॑थिवि नो भवानृक्ष॒रा नि॒वेश॑नी । यच्छा॑ न॒: शर्म॑ स॒प्रथा॑: । अप॑ न॒: शोशु॑चद॒घम्
हे पृथिवी! तू आमच्यासाठी स्योना (कल्याणकारी), अक्षरा (अविनाशी), निवेशनी (निवासस्थान) हो. आम्हाला विस्तीर्ण आश्रय दे. आणि जो दाह करणारा अघ (पाप/दुष्टता) आहे तो आमच्यापासून दूर कर.
Mantra 22
अ॒स्मात्त्वमधि॑ जा॒तो॒ऽसि॒ त्वद॒यं जा॑यतां॒ पुन॑: । अ॒सौ स्व॒र्गाय॑ लो॒काय॒ स्वाहा॑
यातूनच तू जन्मला आहेस; तुझ्यापासून हे पुन्हा जन्मो. त्या स्वर्गीय लोकासाठी—स्वाहा.
Its mantras re-align space (quarters, waters, rivers), establish protective limits, remove faults and ominous taints, and disperse dangers so the sacrificer can safely return from the heightened ritual state.
It distinguishes an impure, consuming fire (Kravyād) from the pure oblation-bearing Agni (Jātavedas), ensuring that only the purified fire remains connected to the sacrifice and the household’s welfare.
Āpaḥ and Oṣadhayaḥ are invoked as friendly, healing supports that confer nourishment and auspiciousness; in expiation, plant-power (Apāmārga) specifically removes impurity, fault, and hostile influences.