वीरभद्रक्रोधशमनं देवस्तुतिश्च (Pacification of Vīrabhadra and the Gods’ Hymn)
या अध्यायात दक्षयज्ञ-संकटानंतरची स्थिती वर्णिली आहे. विष्णू आदी देव पराभूत, जखमी व भयभीत झालेले दिसतात; वीरभद्राच्या प्रमथगणांनी त्यांना लोखंडी बेड्यांनी बांधून रोखले आहे. अशा वेळी ब्रह्मा मध्यस्थ-शांतिदूत म्हणून वीरभद्र (किंवा त्याच्या अधीन गणपती) यांच्याकडे जाऊन क्रोध थांबवावा व देवतांना तसेच संबंधित जीवांना क्षमा द्यावी अशी विनंती करतो. ब्रह्माच्या मानमरातबामुळे व प्रार्थनेमुळे वीरभद्राचा रोष निवतो. संधी साधून देव शिरावर अंजली धरून शरणागत भावाने शिवाची स्तुती करतात—त्यांना शांत, यज्ञविध्वंसक, त्रिशूलधारी, कालाग्निरुद्र म्हणत त्यांच्या दंडात्मक पण धर्मरक्षक स्वरूपाला मान्यता देतात. भयाचे भक्तीत रूपांतर, मध्यस्थतेची प्रभावीता आणि शिवनामांतून प्रकट होणाऱ्या शक्तींचे दर्शन हा अध्याय सांगतो.
Shlokas
Verse 1
वायुरुवाच । इति सञ्छिन्नभिन्नांगा देवा विष्णुपुरोगमाः । क्षणात्कष्टां दशामेत्य त्रेसुः स्तोकावशेषिता
वायू म्हणाला—अशा रीतीने विष्णूच्या नेतृत्वाखालील देवांचे अवयव छिन्नभिन्न झाले आणि क्षणातच ते अत्यंत क्लेशदायक अवस्थेत गेले. थोडीशी शक्ती उरल्याने ते भयाने थरथर कापू लागले.
Verse 2
त्रस्तांस्तान्समरे वीरान् देवानन्यांश्च वै गणाः । प्रमथाः परमक्रुद्धा वीरभद्रप्रणोदिताः
त्या संग्रामात वीरभद्राने प्रेरित झालेले, अत्यंत क्रुद्ध प्रमथ-गणांनी भयभीत वीर देवांवर आणि इतरांवरही तुटून पडले.
Verse 3
प्रगृह्य च तथा दोषं निगडैरायसैर्दृढैः । बबन्धुः पाणिपादेषु कंधरेषूदरेषु च
त्याला तसे पकडून, त्या अपराध्यास मजबूत लोखंडी बेड्यांनी बांधले—हातपायांना, तसेच गळ्याला व पोटालाही।
Verse 4
तस्मिन्नवसरे ब्रह्मा भद्रमद्रीन्द्रजानुतम् । सारथ्याल्लब्धवात्सल्यः प्रार्थयन् प्रणतो ऽब्रवीत्
त्याच वेळी ब्रह्मा—सारथ्यसेवेने वात्सल्यपूर्ण विश्वास मिळवून—प्रणाम करून, पर्वतराजावर गुडघे टेकून असलेल्या त्या मंगलमूर्तीला विनयाने विनंती करत म्हणाला।
Verse 5
अलं क्रोधेन भगवन्नष्टाश्चैते दिवौकसः । प्रसीद क्षम्यतां सर्वं रोमजैस्सह सुव्रत
हे भगवन्, आता क्रोध पुरे; हे दिवौकस नष्ट झाले आहेत. प्रसन्न व्हा; हे सुव्रत, रोमजांसह सर्व काही क्षमा करा।
Verse 6
एवं विज्ञापितस्तेन ब्रह्मणा परमेष्ठिना । शमं जगाम संप्रीतो गणपस्तस्य गौरवात्
परमेष्ठी ब्रह्म्याने असे विनविल्यावर गणप (गणेश) प्रसन्न झाला; ब्रह्म्याच्या गौरवाचा मान ठेवून तो शांत झाला व स्वतःला संयमित केले।
Verse 7
देवाश्च लब्धावसरा देवदेवस्य मंत्रिणः । धारयन्तो ऽञ्जलीन्मूर्ध्नि तुष्टुवुर्विविधैः स्तवैः
मग देवांनी—योग्य अवसर मिळताच—देवदेवाच्या मंत्र्यांसह, मस्तकी अंजली धरून, विविध स्तोत्रांनी त्यांची स्तुती केली।
Verse 8
देवा ऊचुः । नमः शिवाय शान्ताय यज्ञहन्त्रे त्रिशूलिने । रुद्रभद्राय रुद्राणां पतये रुद्रभूतये
देव म्हणाले—शांतस्वरूप शिवाला नमस्कार; अधर्म यज्ञांचा संहार करणाऱ्या त्रिशूलधारीला; शुभ रुद्राला, रुद्रांचा स्वामी आणि ज्यांचे स्वरूपच रुद्र आहे त्यांना नमः।
Verse 9
कालाग्निरुद्ररूपाय कालकामांगहारिणे । देवतानां शिरोहन्त्रे दक्षस्य च दुरात्मनः
कालाग्निरुद्ररूप, काळ व काम यांचे अंगच्छेदन करणारे, देवतांचे शिरोच्छेदक आणि दुरात्मा दक्षाचा संहार करणारे प्रभू, तुला नमस्कार।
Verse 10
संसर्गादस्य पापस्य दक्षस्याक्लिष्टकर्मणः । शासिताः समरे वीर त्वया वयमनिन्दिता
हे वीर! अखंड परिश्रम करणारा असला तरी या पापी दक्षाच्या संगतीमुळे आम्ही—निर्दोष असूनही—युद्धात तुझ्याकडून दंडित व शासित झालो।
Verse 11
दग्धाश्चामी वयं सर्वे त्वत्तो भीताश्च भो प्रभो । त्वमेव गतिरस्माकं त्राहि नश्शरणागतान्
हे प्रभो! आम्ही सर्व जळून खाक झालो आहोत आणि तुझ्यामुळे भयभीत आहोत। तूच आमची एकमेव गती; शरण आलेल्यांचे रक्षण कर।
Verse 12
वायुरुवाच । तुष्टस्त्वेवं स्तुतो देवान् विसृज्य निगडात्प्रभुः । आनयद्देवदेवस्य समीपममरानिह
वायू म्हणाला: अशा प्रकारे स्तुती झाल्यावर प्रभू प्रसन्न झाले; त्यांनी देवांना बेड्यांतून मुक्त करून, इथेच त्या अमरांना देवदेव महादेवांच्या सान्निध्यात नेले।
Verse 13
देवोपि तत्र भगवानन्तरिक्षे स्थितः प्रभुः । सगणः सर्वगः शर्वस्सर्वलोकमहेश्वरः
तेथेही भगवान् प्रभू अंतरिक्षात स्थित होते—गणांसह; सर्वव्यापी शर्व, सर्व लोकांचा महेश्वर।
Verse 14
तं दृष्ट्वा परमेशानं देवा विष्णुपुरोगमाः । प्रीता अपि च भीताश्च नमश्चक्रुर्महेश्वरम्
परमेशानाला पाहून विष्णुप्रमुख देव आनंदितही झाले आणि विस्मयभयाने भरूनही गेले; आणि त्यांनी महेश्वराला नमस्कार केला.
Verse 15
दृष्ट्वा तानमरान्भीतान्प्रणतार्तिहरो हरः । इदमाह महादेवः प्रहसन् प्रेक्ष्य पार्वतीम्
ते भयभीत देव पाहून, शरणागतांची आर्तता हरून घेणारा हर हसत, पार्वतीकडे पाहून महादेव हे वचन बोलला.
Verse 16
महादेव उवाच । माभैष्ट त्रिदशास्सर्वे यूयं वै मामिकाः प्रजाः । अनुग्रहार्थमेवेह धृतो दंडः कृपालुना
महादेव म्हणाले—हे सर्व देवांनो, भिऊ नका; तुम्ही खरोखर माझीच प्रजा आहात। अनुग्रह करण्यासाठीच करुणामय मी येथे दंड धारण केला आहे।
Verse 17
भवतां निर्जराणां हि क्षान्तो ऽस्माभिर्व्यतिक्रमः । क्रुद्धेष्वस्मासु युष्माकं न स्थितिर्न च जीवितम्
हे अमर देवांनो, तुमच्याविषयी झालेला अपराध आम्ही सहन करून क्षमा केला आहे. पण तुम्ही आमच्यावर क्रुद्ध झालात, तर तुमच्यासाठी न टिकणे राहील, न जीवनच।
Verse 18
वायुरुवाच । इत्युक्तास्त्रिदशास्सर्वे शर्वेणामिततेजसा । सद्यो विगतसन्देहा ननृतुर्विबुधा मुदा
वायू म्हणाला—अमित तेजस्वी शर्व (शिव) यांनी असे सांगितल्यावर सर्व देव तत्क्षणी संशयरहित झाले आणि आनंदाने नृत्य करू लागले।
Verse 19
प्रसन्नमनसो भूत्वानन्दविह्वलमानसाः । स्तुतिमारेभिरे कर्तुं शंकरस्य दिवौकसः
मन प्रसन्न होऊन आणि आनंदाने विह्वळ झालेल्या स्वर्गवासी देवांनी शंकराची स्तुती करायला आरंभ केला।
Verse 20
देवा ऊचुः । त्वमेव देवाखिललोककर्ता पाता च हर्ता परमेश्वरो ऽसि । कविष्णुरुद्राख्यस्वरूपभेदै रजस्तमस्सत्त्वधृतात्ममूर्ते
देव म्हणाले—आपणच सर्व लोकांचे कर्ते, पालक आणि संहारक; आपण परमेश्वर आहात। हे क (ब्रह्मा), विष्णु आणि रुद्र या नामरूपभेदांनी प्रकट होणाऱ्या, आणि रज-तम-सत्त्व गुणांना धारण करणाऱ्या आत्ममूर्ते!
Verse 21
सर्वमूर्ते नमस्ते ऽस्तु विश्वभावन पावन । अमूर्ते भक्तहेतोर्हि गृहीताकृतिसौख्यद
हे सर्वमूर्ते, तुला नमस्कार; हे विश्वभावन-पावन, तुला नमस्कार। हे अमूर्ते, भक्तांच्या हेतु तू रूप धारण करतोस आणि त्या साकार सान्निध्याचे सुख प्रदान करतोस।
Verse 22
चंद्रो ऽगदो हि देवेश कृपातस्तव शंकर । निमज्जनान्मृतः प्राप सुखं मिहिरजाजलिः
हे देवेश शंकर! तुझ्या कृपेने चंद्र रोगमुक्त झाला. आणि मिहिरजाजलि देखील बुडून मृत्यू पावल्यानंतर तुझ्या अनुग्रहाने सुखमय स्थितीला पोहोचला।
Verse 23
सीमन्तिनी हतधवा तव पूजनतः प्रभो । सौभाग्यमतुलं प्राप सोमवारव्रतात्सुतान्
हे प्रभो! पतीहरित सीमंतिनीने तुझ्या पूजनाने अतुल सौभाग्य मिळविले आणि सोमवारव्रताने पुत्रप्राप्ती केली।
Verse 24
श्रीकराय ददौ देवः स्वीयं पदमनुत्तमम् । सुदर्शनमरक्षस्त्वं नृपमंडलभीतितः
देवाने श्रीकराला आपले अनुपम पद दिले; आणि हे सुदर्शन! राजमंडळांच्या भयापासून तू त्याचे (त्या लोकाचे) रक्षण केलेस।
Verse 25
मेदुरं तारयामास सदारं च घृणानिधिः । शारदां विधवां चक्रे सधवां क्रियया भवान्
करुणानिधीने मेदुराला त्याच्या पत्नीसह तारले; आणि हे भवान् (शिवा)! तुझ्या पवित्र क्रियाबळाने विधवा झालेली शारदा पुन्हा सधवा झाली।
Verse 26
भद्रायुषो विपत्तिं च विच्छिद्य त्वमदाः सुखम् । सौमिनी भवबन्धाद्वै मुक्ता ऽभूत्तव सेवनात्
भद्रायुषावर आलेली विपत्ती छेदून तू त्याला सुख दिलेस; आणि सौमिनी तुझ्या सेवेमुळे भवबंधनातून निश्चयच मुक्त झाली।
Verse 27
विष्णुरुवाच । त्वं शंभो कहरीशाश्च रजस्सत्त्वतमोगुणैः । कर्ता पाता तथा हर्ता जनानुग्रहकांक्षया
विष्णू म्हणाले—हे शंभो! तूच ब्रह्मा, विष्णू आणि रुद्र आहेस. रज, सत्त्व, तम या गुणांनी प्राण्यांवर अनुग्रह करण्याच्या इच्छेने तू सृष्टीकर्ता, पालनकर्ता व संहारकर्ता होतोस।
Verse 28
सर्वगर्वापहारी च सर्वतेजोविलासकः । सर्वविद्यादिगूढश्च सर्वानुग्रहकारकः
तो सर्व गर्वाचा नाश करणारा, सर्व तेजाचा विलास आहे. सर्व विद्या व त्यांच्या रहस्यांत गूढ राहून तो सर्वांवर अनुग्रह करणारा आहे।
Verse 29
त्वत्तः सर्वं च त्वं सर्वं त्वयि सर्वं गिरीश्वर । त्राहि त्राहि पुनस्त्राहि कृपां कुरु ममोपरि
हे गिरीश्वर! तुझ्यापासून सर्व उत्पन्न होते आणि तूच सर्व आहेस; तुझ्यातच सर्व स्थित आहे. वाचव—वाचव—पुन्हा वाचव; माझ्यावर कृपा कर।
Verse 30
अथास्मिन्नन्तरे ब्रह्मा प्रणिपत्य कृतांजलिः । एवं त्ववसरं प्राप्य व्यज्ञापयत शूलिने
मग त्याच अवकाशात ब्रह्मा हात जोडून नमस्कार करून लोटांगण घालून पडला; आणि योग्य संधी मिळताच त्रिशूलधारी शिवास आपले निवेदन करू लागला।
Verse 31
ब्रह्मोवाच । जय देव महादेव प्रणतार्तिविभंजन । ईदृशेष्वपराधेषु को ऽन्यस्त्वत्तः प्रसीदति
ब्रह्मा म्हणाले—जय असो, हे देव! हे महादेव! शरण आलेल्यांचे दुःख नष्ट करणाऱ्या! अशा अपराधांत तुझ्यावाचून दुसरा कोण प्रसन्न होऊन क्षमा करील?
Verse 32
लब्धमानो भविष्यंति ये पुरा निहिता मृधे । प्रत्यापत्तिर्न कस्य स्यात्प्रसन्ने परमेश्वरे
जे पूर्वी रणात पाडले गेले, ते पुन्हा मान व सिद्धी प्राप्त करतील। परमेश्वर प्रसन्न असता कोणास विपत्ती वा उलटफेर होईल?
Verse 33
यदिदं देवदेवानां कृतमन्तुषु दूषणम् । तदिदं भूषणं मन्येत अंगीकारगौरवात्
देवदेवांनी यांच्यावर जे काही दूषण केले, ते अंगीकार करण्याच्या गौरवामुळे तेच दूषण भूषण मानावे।
Verse 34
इति विज्ञाप्यमानस्तु ब्रह्मणा परमेष्ठिना । विलोक्य वदनं देव्या देवदेवस्स्मयन्निव
परमेष्ठी ब्रह्माने असे निवेदन केल्यावर देवदेव महादेवांनी देवीचे मुख पाहिले आणि जणू मंद हास्य करीत उत्तर दिले।
Verse 35
पुत्रभूतस्य वात्सल्याद्ब्रह्मणः पद्मजन्मनः । देवादीनां यथापूर्वमंगानि प्रददौ प्रभुः
पद्मजन्मा ब्रह्मा जो त्यांना पुत्रवत् होता, त्याच्यावरच्या पितृतुल्य वात्सल्यामुळे प्रभूंनी देवतादींची अंगे पूर्ववत् परत दिली।
Verse 36
प्रथमाद्यैश्च या देव्यो दंडिता देवमातरः । तासामपि यथापूर्वाण्यंगानि गिरिशो ददौ
प्रथमादींनी दंडित केलेल्या देवमातांनाही गिरिशांनी त्यांची अंगे पूर्ववत् परत दिली।
Verse 37
दक्षस्य भगवानेव स्वयं ब्रह्मा पितामहः । तत्पापानुगुणं चक्रे जरच्छागमुखं मुखम्
तेव्हा स्वयं पूज्य पितामह ब्रह्मदेवांनी दक्षाच्या पापानुसार त्याला जर्जर बोकडासारखे मुख करून दिले।
Verse 38
सो ऽपि संज्ञां ततो लब्ध्वा स दृष्ट्वा जीवितः सुधी । भीतः कृताञ्जलिः शंभुं तुष्टाव प्रलपन्बहु
मग त्याला शुद्ध आली; आपण जिवंत आहोत हे पाहून तो सुज्ञ भयभीत होऊन हात जोडून शंभूची स्तुती करू लागला, अनेक विनयवचने बोलत।
Verse 39
दक्ष उवाच । जय देव जगन्नाथ लोकानुग्रहकारक । कृपां कुरु महेशानापराधं मे क्षमस्व ह
दक्ष म्हणाला—जय हो देव! हे जगन्नाथ, लोकांवर अनुग्रह करणाऱ्या। हे महेशान, कृपा करा; माझा अपराध क्षमा करा।
Verse 40
कर्ता भर्ता च हर्ता च त्वमेव जगतां प्रभो । मया ज्ञातं विशेषेण विष्ण्वादिसकलेश्वरः
हे जगत्प्रभो, कर्ता, भर्ता आणि हर्ता तूच आहेस। मी विशेषतः जाणले आहे की तू विष्णू आदी सर्व ईश्वरांचाही परमेश्वर आहेस।
Verse 41
त्वयैव विततं सर्वं व्याप्तं सृष्टं न नाशितम् । न हि त्वदधिकाः केचिदीशास्ते ऽच्युतकादयः
हे सर्व विश्व तुझ्याच द्वारे विस्तारित, व्यापलेले व सृष्ट झाले आहे; तुझ्याविना याचा नाश नाही. तुझ्याहून श्रेष्ठ कोणी नाही—अच्युत आदी ईश्वरही नाहीत।
Verse 42
वायुरुवाच । तं तथा व्याकुलं भीतं प्रलपंतं कृतागसम् । स्मयन्निवावदत्प्रेक्ष्य मा भैरिति १ घृणानिधिः
वायू म्हणाला—त्याला असा व्याकुळ, भयभीत, अपराधाने भारलेला व विलाप करणारा पाहून, करुणानिधी जणू हसत म्हणाला—“भिऊ नकोस।”
Verse 43
तथोक्त्वा ब्रह्मणस्तस्य पितुः प्रियचिकीर्षया । गाणपत्यं ददौ तस्मै दक्षायाक्षयमीश्वरः
असे बोलून, पिता ब्रह्माला प्रिय करावे या हेतूने, ईश्वराने दक्षाला गणपत्याचे अक्षय पद प्रदान केले।
Verse 44
ततो ब्रह्मादयो देवा अभिवंद्य कृत २ ंजलिः । तुष्टुवुः प्रश्रया वाचा शंकरं गिरिजाधिपम्
त्यानंतर ब्रह्मा आदि देवांनी अंजली बांधून वंदन केले आणि नम्र व भक्तिभावपूर्ण वाणीने गिरिजाधिप शंकराची स्तुती केली।
Verse 45
ब्रह्मादय ऊचुः । जय शंकर देवेश दीनानाथ महाप्रभो । कृपां कुरु महेशानापराधं नो क्षमस्व वै
ब्रह्मा आदि देव म्हणाले— जय जय शंकर, देवेश, दीनांचा नाथ, महाप्रभो। हे महेशाना, कृपा कर आणि आमचा अपराध निश्चयाने क्षमा कर।
Verse 46
मखपाल मखाधीश मखविध्वंसकारक । कृपां कुरु मशानापराधं नः क्षमस्व वै
हे मखपाल, हे मखाधीश, हे मखविध्वंसकारक! हे महेशाना, कृपा कर; श्मशान-संबंधी आमचा अपराध निश्चयाने क्षमा कर।
Verse 47
देवदेव परेशान भक्तप्राणप्रपोषक । दुष्टदण्डप्रद स्वामिन्कृपां कुरु नमो ऽस्तु ते
हे देवाधिदेव, हे परमेश्वरा! तू भक्तांच्या प्राणांचे पोषण करणारा आणि दुष्टांना दंड देणारा आहेस. हे स्वामी, माझ्यावर कृपा कर; तुला नमस्कार असो.
Verse 48
त्वं प्रभो गर्वहर्ता वै दुष्टानां त्वामजानताम् । रक्षको हि विशेषेण सतां त्वत्सक्तचेतसाम्
हे प्रभो, जे दुष्ट तुला ओळखत नाहीत त्यांचा गर्व तू हरतोस; आणि ज्यांचे चित्त तुझ्यात आसक्त आहे अशा सज्जनांचा तू विशेष रक्षक आहेस.
Verse 49
अद्भुतं चरितं ते हि निश्चितं कृपया तव । सर्वापराधः क्षंतव्यो विभवो दीनवत्सलाः
तुझे चरित्र निश्चयच अद्भुत आहे—ते तुझ्या करुणेच्या सामर्थ्यामुळेच. हे विभवशाली दीनवत्सला, सर्व अपराध क्षमा करावेत.
Verse 50
वायुरुवाच । इति स्तुतो महादेवो ब्रह्माद्यैरमरैः प्रभुः । स भक्तवत्सलस्स्वामी तुतोष करुणोदधिः
वायू म्हणाला—ब्रह्मा आदि अमरांनी अशी स्तुती केल्यावर प्रभु महादेव प्रसन्न झाले. भक्तवत्सल स्वामी, करुणासागर, पूर्ण तृप्त झाले.
Verse 51
चकारानुग्रहं तेषां ब्रह्मादीनां दिवौकसाम् । ददौ नरांश्च सुप्रीत्या शंकरो दीनवत्सलः
दीनवत्सल शंकरांनी ब्रह्मा आदि देवांवर अनुग्रह केला; आणि अत्यंत प्रसन्न होऊन त्यांना योग्य मनुष्यही प्रदान केले (सेवा-सहाय्याकरिता).
Verse 52
स च ततस्त्रिदशाञ्छरणागतान् परमकारुणिकः परमेश्वरः । अनुगतस्मितलक्षणया गिरा शमितसर्वभयः समभाषत
तेव्हा परम करुणामय परमेश्वराने शरणागत देवांना सौम्य हास्ययुक्त वाणीने संबोधिले व त्यांचे सर्व भय शांत केले।
Verse 53
शिव उवाच । यदिदमाग इहाचरितं सुरैर्विधिनियोगवशादिव यन्त्रितैः । शरणमेव गतानवलोक्य वस्तदखिलं किल विस्मृतमेव नः
शिव म्हणाले—विधिनियोगाच्या बळाने जणू बांधले गेलेल्या देवांनी येथे जो अपराध केला, तुम्ही केवळ शरण आलेले पाहून तो आम्ही खरोखरच पूर्णपणे विसरलो आहोत।
Verse 54
तदिह यूयमपि प्रकृतं मनस्यविगणय्य विमर्दमपत्रपाः । हरिविरिंचिसुरेन्द्रमुखास्सुखं व्रजत देवपुरं प्रति संप्रति
म्हणून तुम्हीही—निर्लज्ज—मनातील योग्यतेचा विचार न करता संघर्षासाठी येथे आला आहात। आता हरि, विरिंची, सुरेंद्र इत्यादी देवनेत्यांसह शांततेने त्वरित देवपुराकडे जा।
Verse 55
इति सुरानभिधाय सुरेश्वरो निकृतदक्षकृतक्रतुरक्रतुः । सगिरिजानुचरस्सपरिच्छदः स्थित इवाम्बरतोन्तरधाद्धरः
असे देवांना सांगून, यज्ञातीत (अक्रतु) असूनही दक्षाचा यज्ञ उद्ध्वस्त करणारे सुरेश्वर, गिरिजेच्या अनुचरांसह व परिकरासह आकाशात क्षणभर स्थिर राहून अंतर्धान पावले।
Verse 56
अथ सुरा अपि ते विगतव्यथाः कथितभद्रसुभद्रपराक्रमाः । सपदि खेन सुखेन यथासुखं ययुरनेकमुखाः मघवन्मुखाः
मग ते देवही व्यथा दूर होऊन आणि भद्र-सुभद्र यांच्या मंगल पराक्रमाचे वर्णन ऐकून, मघवान (इंद्र) यांच्या नेतृत्वाखाली, तत्क्षणी आकाशमार्गे आनंदाने आपापल्या इच्छित धामांकडे निघून गेले।
Frequently Asked Questions
The aftermath of the Dakṣa-yajña conflict: the devas are subdued by Vīrabhadra’s forces, Brahmā intercedes, and the devas respond with submission and a formal hymn to Śiva/Rudra.
It models a Purāṇic soteriology where divine wrath functions as dharmic correction, and restoration occurs through śaraṇāgati and stuti—transforming fear into recognition of Śiva’s supreme governance.
Śiva is praised as Śānta (peaceful) and simultaneously as Yajñahantṛ (destroyer of the sacrifice), Triśūlin (trident-bearer), Rudrabhadra, lord of the Rudras, and as Kālāgni-Rudra who consumes/overcomes time-bound desire and punishes Dakṣa’s wrongdoing.