Rig Veda Sukta 21
Mandala 8Sukta 2118 Mantras

Sukta 21

Sukta 8.21

Devata

Indra

हे सूक्त इंद्राला सदैव नवताज्या रक्षक व वाज (विजयी सामर्थ्य, समृद्धी) देणारा म्हणून जोमाने आवाहन करते. तो गायकांच्या जवळ यावा आणि गायी, घोडे व विपुल धन देऊ दे, अशी प्रार्थना आहे. सोमपान/सोमपिळणी आणि सुबद्ध स्तुती यात आनंद मानणारा खरा स्वामी म्हणून इंद्राची प्रशंसा केली आहे; त्याची उदारता पर्जन्याने ओतलेल्या पावसाप्रमाणे “हजार” व “दहा हजार” इतक्या प्रमाणापर्यंत पोहोचू शकते, असे वर्णिले आहे.

Mantras

Mantra 1

वयमु त्वामपूर्व्य स्थूरं न कच्चिद्भरन्तोऽवस्यवः । वाजे चित्रं हवामहे ॥

आम्ही, तुझ्या आश्रयाची याचना करणारे, तुला—सदा-नूतन—आवाहन करतो; (आमचे) अर्पण असे वहातो जसे अढळ, दृढ आधार जो कधीही ढळत नाही. आणि वाज (बल-समृद्धी) मिळावी म्हणून तुझ्या चित्र-दीप्त, बहुविध शक्तीचे आवाहन करतो.

Mantra 2

उप त्वा कर्मन्नूतये स नो युवोग्रश्चक्राम यो धृषत् । त्वामिद्ध्यवितारं ववृमहे सखाय इन्द्र सानसिम् ॥

कर्मात, सहाय्यासाठी, आम्ही तुझ्याकडे येतो; आमच्यातील ती तरुण, उग्र शक्ती धैर्याने पुढे सरकली आहे. कारण उद्धारकर्ता म्हणून आम्ही तुलाच निवडतो. हे इंद्रा, सखा, सानसि (लाभदाता), विजय-साधनेत आमच्या सोबत उभा राहा.

Mantra 3

आ याहीम इन्दवोऽश्वपते गोपत उर्वरापते । सोमं सोमपते पिब ॥

ये—हे पिळलेले सोमधारे तुला हाक देतात. हे अश्वपते, हे गोपते, हे उर्वरापते! हे सोमपते, सोम प्या.

Mantra 4

वयं हि त्वा बन्धुमन्तमबन्धवो विप्रास इन्द्र येमिम । या ते धामानि वृषभ तेभिरा गहि विश्वेभिः सोमपीतये ॥

आम्ही, अन्य आधारांशिवाय असलो तरी, सत्यबंधांनी परिपूर्ण तुलाच आपला बंधू मानून धरून राहतो; हे इंद्रा, आम्ही विप्र तुझ्याशीच चिकटून राहतो. हे वृषभ-बलवान, तुझ्या सर्व धामांनिशी व शक्तींनिशी येथे ये—सर्वांसह—सोमपानासाठी; आमच्या यज्ञ-आह्वानात पूर्णपणे प्रवेश कर.

Mantra 5

सीदन्तस्ते वयो यथा गोश्रीते मधौ मदिरे विवक्षणे । अभि त्वामिन्द्र नोनुमः ॥

जशी तुझी वयः (शक्ती) आमच्यात येऊन स्थिर होते—गोश्री-समृद्ध मधुरतेत, विवेकाच्या मादक मधात विसावणाऱ्या किरणांसारखी—तशीच, हे इंद्रा, आम्ही स्वतःला तुझ्याकडे दाबून-उद्युक्त करतो; तुझ्याकडेच पुन्हा पुन्हा प्रेरित होतो.

Mantra 6

अच्छा च त्वैना नमसा वदामसि किं मुहुश्चिद्वि दीधयः । सन्ति कामासो हरिवो ददिष्ट्वं स्मो वयं सन्ति नो धियः ॥

तुझ्याकडे आम्ही या नमस्कारासह वाणी करतो: आम्ही पुन्हा पुन्हा धियांमध्ये का विखुरावे? हे हरिवः, येथे कामना आहेत; तू दाता आहेस—आणि आमच्यातही धियः आहेत, ज्या तेजस्वी होऊ शकतात.

Mantra 7

नूत्ना इदिन्द्र ते वयमूती अभूम नहि नू ते अद्रिवः । विद्मा पुरा परीणसः ॥

हे इंद्रा! तुझ्या ऊतीत (रक्षणात) आम्ही नूतन झालो आहोत; कारण, हे अद्रिवः (शिला-धारी), आता तुझ्यासाठी कोणतीही उणीव नाही. तुझे पूर्वीचे ‘परीणसः’—विस्तीर्ण, सर्वत्र व्यापणारे सामर्थ्य आम्ही जाणतो.

Mantra 8

विद्मा सखित्वमुत शूर भोज्यमा ते ता वज्रिन्नीमहे । उतो समस्मिन्ना शिशीहि नो वसो वाजे सुशिप्र गोमति ॥

हे सखि! तुझे सख्य आणि, हे शूरा, तुझे ‘भोज्य’ (उदार) दान आम्ही जाणतो; म्हणून, हे वज्रिन्, ते मिळविण्यासाठी आम्ही तुझ्या जवळ येतो. आणि याच संगतीत, हे वसु, आम्हाला धार लाव—हे सुशिप्र—गोमति वाजेत (समृद्ध बल-वैभवात).

Mantra 9

यो न इदमिदं पुरा प्र वस्य आनिनाय तमु वः स्तुषे । सखाय इन्द्रमूतये ॥

जो आम्हाला फार पूर्वी, पुन्हा पुन्हा, अधिक श्रेष्ठ विस्तार व कल्याण घेऊन आला—त्याचीच मी तुमच्यासाठी स्तुती करतो, हे सख्यांनो: सहाय्यासाठी इंद्राची.

Mantra 10

हर्यश्वं सत्पतिं चर्षणीसहं स हि ष्मा यो अमन्दत । आ तु नः स वयति गव्यमश्व्यं स्तोतृभ्यो मघवा शतम् ॥

हरित-अश्वांचा, सत्य-स्वामी, जनांचा आधार—तोच खरोखर आनंद मानणारा आहे. तो आमच्याकडे येवो आणि आमच्यासाठी गो-धन व अश्व-बल, तेजस्वी संपत्ती विणो; मघवान् (इंद्र) स्तोत्रकर्त्यांना शतगुण परिपूर्णता देवो.

Mantra 11

त्वया ह स्विद्युजा वयं प्रति श्वसन्तं वृषभ ब्रुवीमहि । संस्थे जनस्य गोमतः ॥

हे वृषभ (बलवान), तुझ्याशी युजलेला सहचर करून आम्ही धाप लागलेल्या प्रतिरोधाला उत्तर देतो, त्याला प्रत्युत्तर बोलतो. गो-समृद्ध जनांच्या दृढ स्थानात आम्हाला स्थिर कर.

Mantra 12

जयेम कारे पुरुहूत कारिणोऽभि तिष्ठेम दूढ्यः । नृभिर्वृत्रं हन्याम शूशुयाम चावेरिन्द्र प्र णो धियः ॥

हे पुरुहूत, कर्म-रणात आम्ही जिंकू; जे आमच्या विरुद्ध कर्म करतात त्यांच्यावर आम्ही अधिष्ठित होऊ; कठोर दडपणांवर आम्ही वर उभे राहू. नर-शक्तींनी अंतःस्थ वृत्राचा आम्ही वध करू; आणि ते करण्याच्या इच्छेने आम्ही ज्वाळेसारखे दग्ध होऊ. हे इंद्रा, आमच्या धिया पुढे आण.

Mantra 13

अभ्रातृव्यो अना त्वमनापिरिन्द्र जनुषा सनादसि । युधेदापित्वमिच्छसे ॥

हे इंद्रा, तू भ्रातृ-प्रतिद्वंद्वीविरहित, दोषरहित आहेस; जन्मतःच तू सनातन, आदिकालापासूनचा आहेस. तरीही युद्धातूनच तू आमच्याशी निकटता व आपलेपण शोधतोस.

Mantra 14

नकी रेवन्तं सख्याय विन्दसे पीयन्ति ते सुराश्वः । यदा कृणोषि नदनुं समूहस्यादित्पितेव हूयसे ॥

सख्याकरिता तुझ्यासारखा तेजस्वी मित्र कोणालाही मिळत नाही; उज्ज्वल अश्वांनी युक्त तुझ्या शक्ती तुलाच पितात. जेव्हा तू ‘नदनु’—गर्जनधारा—घडवून तिला एकत्र गोळा करतोस, तेव्हा तू पित्याप्रमाणे हाक मारला जातोस—कारण आश्रय देणारी एकता तूच निर्माण करतोस.

Mantra 15

मा ते अमाजुरो यथा मूरास इन्द्र सख्ये त्वावतः । नि षदाम सचा सुते ॥

हे इंद्रा, तुझ्या आधाराने टिकलेल्या सख्यात कच्चे व मोहग्रस्त (वेग) मूढ बळांसारखे तुझ्यावर येऊ नयेत. तू सोबत असताना, ‘सुते’—पिळलेल्या—सोमाजवळ आम्ही सखा-सखा बसू; खऱ्या सख्यात स्थिर होऊन.

Mantra 16

मा ते गोदत्र निरराम राधस इन्द्र मा ते गृहामहि । दृळ्हा चिदर्यः प्र मृशाभ्या भर न ते दामान आदभे ॥

हे इंद्रा, गोदात्र (प्रकाश-गायींचा दाता), तुझ्या राधस्‌ (धन-समृद्धी) पासून आम्हांला हाकलू नकोस; तुझ्यापासून आम्हांला तोडू नकोस. शत्रुबल दृढ उभे राहिले तरी, तुझ्या पुढे झेपावणाऱ्या रक्षणांनी आम्हांला पार ने; तुझ्या दामान (बांधून धारण करणारे नियम) यांवर कोणीही हात घालू नये, त्यांचा भंग करू नये.

Mantra 17

इन्द्रो वा घेदियन्मघं सरस्वती वा सुभगा ददिर्वसु । त्वं वा चित्र दाशुषे ॥

महान दान घेऊन येणारा खरोखर इंद्रच—किंवा सुभगा सरस्वती, जी उत्तम वसु (धन) देते. किंवा तू, हे चित्र (अद्भुत-कर्मकर्ता), दाशुष्‌ (यज्ञ-दान करणाऱ्यास) ते तेजस्वी ऐश्वर्य प्रदान कर.

Mantra 18

चित्र इद्राजा राजका इदन्यके यके सरस्वतीमनु । पर्जन्य इव ततनद्धि वृष्ट्या सहस्रमयुता ददत् ॥

अद्भुतच तो राजा, आणि अद्भुतच ते लहानलहान राजे—सरस्वतीच्या मागोमाग जाणारे इतर. तो पर्जन्यासारखा वृष्टीसह पसरला आहे; तो सहस्र, अयुत (दहा हजार) देतो—ओसंडून वाहणाऱ्या पूर्णतांचा वर्षाव.

Frequently Asked Questions

Protection and victorious strength (vāja), along with concrete prosperity—especially cattle, horses, and abundant wealth for the singers and their community.

It praises Indra’s power as constantly fresh and effective—never exhausted—so he can be invoked again and again as a reliable support and protector.

Rain is the classic Vedic image of overflowing nourishment; the simile says Indra’s generosity can be vast and life-sustaining, reaching ‘thousand’ and ‘ten-thousand’ measures of bounty.

Read Rig Veda in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.

Continue reading in the Vedapath app

Open in App