Rig Veda 1.116.13: Mandala 1, Sukta 116, Mantra 13

Sukta 1.116

Rishi: Kakṣīvant Dairghatamasa

Devata: Aśvinau (Nāsatyā)

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

अजोहवीन्नासत्या करा वां महे यामन्पुरुभुजा पुरंधिः । श्रुतं तच्छासुरिव वध्रिमत्या हिरण्यहस्तमश्विनावदत्तम् ॥

Transliteration

ájo havīn nāsatyā karā́ vāṃ mahé yā́man puru-bhujā púraṃdhiḥ | śrutáṃ tác chā́sur iva vadhri-matyā́ hiraṇya-hástam aśvināv adattam ||

Translation

हे नासत्यौ, पुरुभुजौ! महायात्रेत पुरंधीने हात उंचावून तुम्हांला हाक मारली. आणि हे ‘श्रुत’ झाले—जशी आज्ञा पाळली जाते तसे—तुम्ही वध्रिमतीला सुवर्ण-हस्त दिला; तिचे कर्म-बल पुन्हा जागे झाले.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• अजः: the goat (Ajá, a person/being)
• अजः: Kartā
• Type: Noun
• Root: अज (प्रातिपदिक) / √अज् (गतौ) (निरुक्त-संबन्धः)

• अहवीत्: called/invoked
• अहवीत्: Kriyā
• Type: Verb
• Root: √ह्वे (आह्वाने)

• नासत्या: O Nāsatyas (Aśvins)
• नासत्या: Sambodhana
• Type: Noun
• Root: नासत्य (प्रातिपदिक)

• करा: (your) two hands
• करा: Karma
• Type: Noun
• Root: कर (प्रातिपदिक)

• वाम्: of you two / to you two
• वाम्: Sambandha
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम)

• महे: in the great
• महे: Adhikaraṇa
• Type: Adjective
• Root: महत् (प्रातिपदिक)

• यामन्: course/going, journey, path
• यामन्: Adhikaraṇa
• Type: Noun
• Root: यामन् (प्रातिपदिक)

• पुरुभुजा: O wide-armed/many-helping (Aśvins)
• पुरुभुजा: Sambodhana
• Type: Adjective
• Root: पुरु-भुज् (बहुव्रीहि/कर्मधारय-समास; प्रातिपदिक)

• पुरंधिः: Purandhi (a woman/personified bounty)
• पुरंधिः: Kartā
• Type: Noun
• Root: पुरंधि (प्रातिपदिक)

• श्रुतम्: heard, well-known
• श्रुतम्: Kriyā-viśeṣaṇa
• Type: Participle/Adjective
• Root: √श्रु (श्रवणे) → श्रुत (कृदन्त-प्रातिपदिक)

• तत्: that
• तत्: Karma
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम)

• शासुः: of the ruler/commander
• शासुः: Sambandha
• Type: Noun (agent/descriptor)
• Root: √शास् (अनुशासने) → शासु (कृदन्त/नामधातु-प्रातिपदिक; ‘शासु’ = शासक/शासिन्-सम्बद्धः)

• इव: like, as
• इव: Upamā
• Type: Indeclinable
• Root: इव (निपात)

• असुरिव: like an Asura (lordly one)
• असुरिव: Upamā
• Type: Noun + Indeclinable
• Root: असुर (प्रातिपदिक) + इव

• वध्रिमत्या: with/through (the woman) Vadhri-matī
• वध्रिमत्या: Karaṇa
• Type: Adjective
• Root: वध्रिमत् (प्रातिपदिक; ‘वध्रि’ = वन्ध्य/अन्ध/विकल इत्यादि व्याख्येयम्)

• हिरण्यहस्तम्: golden-handed (one)
• हिरण्यहस्तम्: Karma
• Type: Adjective
• Root: हिरण्य-हस्त (समास-प्रातिपदिक)

• अश्विनौ: the two Aśvins
• अश्विनौ: Kartā
• Type: Noun
• Root: अश्विन् (प्रातिपदिक)

• अदत्तम्: gave
• अदत्तम्: Kriyā
• Type: Verb
• Root: √दा (दाने)