Shloka 30

कुमारसम्भवः—गङ्गायां तेजोनिक्षेपः

The Birth of Kumāra/Skanda and the Deposition of Śiva’s Energy through Gaṅgā

Devanagari script

सुरसेनागणपतिं ततस्तमतुलद्युतिम्।।1.37.30।।अभ्यषिञ्चन् सुरगणा स्समेत्याग्निपुरोगमा:।

Transliteration

sura-senā-gaṇapatiṁ tatas tam atula-dyutim || 1.37.30 ||

abhyaṣiñcan sura-gaṇāḥ sametyāgni-purogamāḥ |

Translation

त्यानंतर अग्नीला अग्रस्थानी ठेवून एकत्र आलेल्या देवगणांनी अतुल तेजस्वी त्या कुमाराचा देवसेनांचा गणपती म्हणून अभिषेक केला।

Word by Word

• सुर-सेना-गणपतिम्: commander of the gods' army
• सुर-सेना-गणपतिम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: सुर (प्रातिपदिक) + सेना (प्रातिपदिक) + गणपति (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुषः (सुरसेनायाः गणपतिः); पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• ततः: then
• ततः: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: क्रमवाचक-अव्यय

• तम्: him
• तम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• अतुल-द्युतिम्: of incomparable radiance
• अतुल-द्युतिम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अतुल (प्रातिपदिक) + द्युति (प्रातिपदिक)
• Form: बहुव्रीहिः (अतुला द्युतिः यस्य); पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (qualifying तम्)

• अभ्य-षिञ्चन्: anointed/installed
• अभ्य-षिञ्चन्: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सिच् (धातु)
• Form: लङ्-लकारः (imperfect), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, बहुवचनम्; उपसर्गः: अभि

• सुर-गणाः: the hosts of gods
• सुर-गणाः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सुर (प्रातिपदिक) + गण (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुषः (सुराणां गणाः); पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्

• समेत्य: having assembled
• समेत्य: Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम्-इ (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (gerund): ‘having assembled/come together’

• अग्नि-पुरोगमाः: with Agni in the forefront
• अग्नि-पुरोगमाः: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक) + पुरोगम (प्रातिपदिक)
• Form: बहुव्रीहिः (अग्निः पुरोगमः येषाम्); पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; विशेषणम् (qualifying सुरगणाः)

Context

With the Fire-god in the forefront, all the gods assembled and installed Karttikeya, shining on unsurpassed brilliant, as commander of the gods forces.

Characters & Entities

• Agni

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma is institutional legitimacy: leadership is established through a recognized rite and collective assent, ensuring authority serves order rather than personal force.

What is the narrative situation?

The gods gather and formally install Kārttikeya/Skanda as their military commander, with Agni prominently present.

Which character virtue is emphasized?

Fitness for leadership: the child’s radiance and capability are acknowledged through consecration, linking power with sanctioned responsibility.