Adhyaya 98

Verse 1

सूत उवाच । एवमुक्ते शुभे वाक्ये विज्वलेन महात्मना । कुंजलो वदतां श्रेष्ठः स्तोत्रं पुण्यमुदैरयत्

सूत म्हणाला—महात्मा विज्वलाने अशी शुभ वाणी उच्चारताच, वक्त्यांमध्ये श्रेष्ठ कुंजलाने पुण्य स्तोत्र उच्चारले.

Verse 2

ध्यात्वा नत्वा हृषीकेशं सर्वक्लेशविनाशनम् । सर्वश्रेयः प्रदातारं हरेः स्तोत्रमुदीरितम्

हृषीकेशाचे ध्यान करून व त्यांना नमस्कार करून—जे सर्व क्लेशांचा नाश करतात व सर्व श्रेय देतात—मग हरिचे स्तोत्र उच्चारले जाते.

Verse 3

वासुदेवाभिधानं तत्सर्वश्रेयः प्रदायकम् । मोक्षद्वारं सुखोपेतं शांतिदं पुष्टिवर्द्धनम्

‘वासुदेव’ हे नामधारी ते स्तवन सर्वश्रेष्ठ श्रेय देणारे आहे; ते मोक्षाचे द्वार, सुखयुक्त, शांतिदायक आणि पुष्टी-समृद्धी वाढविणारे आहे.

Verse 4

सर्वकामप्रदातारं ज्ञानदं ज्ञानवर्द्धनम् । वासुदेवस्य यत्स्तोत्रं विज्वलाय प्रकाशितम्

वासुदेवाचे ते स्तोत्र, जे सर्व कामना पूर्ण करणारे, ज्ञान देणारे व ज्ञानवर्धक आहे, ते विज्वलाला प्रकट झाले.

Verse 5

वासुदेवाभिधानं चाप्रमेयं पुण्यवर्द्धनम् । सोऽवगम्य पितुः सर्वं विज्वलः पक्षिणांवरः

त्याने वासुदेवाचे अप्रमेय व पुण्यवर्धक पवित्र नाम जाणले; आणि पक्ष्यांमध्ये श्रेष्ठ विज्वलाने पित्याकडून सर्व काही अवगत केले.

Verse 6

तत्रगंतुंप्रचक्रामपितुःपृष्टंतदानृप । एवं गंतुं कृतमतिं विज्वलं ज्ञानपारगम्

हे नृपा! तेव्हा पित्याने विचारल्यावर तो तेथे जाण्यास निघाला. अशा रीतीने जाण्याचा निश्चय करून, ज्ञानाच्या पार गेलेला तेजस्वी विज्वल पुढे गेला.

Verse 7

उवाच पुत्रं धर्मात्मा उपकारसमुद्यतम्

धर्मात्म्याने उपकार करण्यास उद्यत असलेल्या पुत्रास सांगितले.

Verse 8

कुंजल उवाच । पुत्र तस्य महज्जाने पातकं भूपतेः शृणु । यतो गत्वा पठ स्वत्वं सुबाहोश्चोपशृण्वतः

कुञ्जल म्हणाला—पुत्रा! त्या राजाचे मला भलीभाँती ज्ञात असलेले महान पातक ऐक. तेथे जाऊन यथार्थ वृत्तांत वाच; आणि सुबाहूही ऐकत राहील असे कर.

Verse 9

यथायथा श्रोष्यति स्तोत्रमुत्तमं तथा तथा ज्ञानमयो भविष्यति । श्रीवासुदेवस्य न संशयो वै तस्य प्रसादात्सुशिवं मयोक्तम्

जसा-जसा कोणी हे उत्तम स्तोत्र पुन्हा पुन्हा श्रवण करतो, तसा-तसा तो खऱ्या ज्ञानाने अधिकाधिक परिपूर्ण होतो. श्रीवासुदेवाविषयी निःसंशय आहे; त्यांच्या कृपेने मी हे परम मंगल वचन सांगितले आहे.

Verse 10

आमंत्र्य स गुरुं पश्चादुड्डीय लघुविक्रमः । आनंदकाननं पुण्यं संप्राप्तो विज्वलस्तदा

गुरूंना आमंत्रण करून वंदन करून, लघुविक्रम विज्वल तेव्हा उड्डाण करून पुण्य ‘आनंदकानन’ या पवित्र वनात जाऊन पोहोचला.

Verse 11

वृक्षच्छायां समाश्रित्य उपविष्टो मुदान्वितः । समालोक्य स राजानं विमानेनागतं पुनः

वृक्षछायेत आश्रय घेऊन तो आनंदाने बसला. मग त्याने पाहिले की तोच राजा पुन्हा दिव्य विमानाने येत आहे.

Verse 12

एष्यत्यसौ कदा राजा सुबाहुः प्रियया सह । पातकान्मोचयिष्यामि स्तोत्रेणानेन वै कदा

तो राजा सुबाहू प्रियेसह कधी येईल? आणि मी या स्तोत्राने त्याला पातकांतून कधी मुक्त करीन?

Verse 13

तावद्विमानः संप्राप्तः किंकिणीजालमंडितः । घंटारवसमाकीर्णो वीणावेणुसमन्वितः

तेवढ्यात किंकिणीजालाने अलंकृत, घंटानादाने भरलेले आणि वीणा-वेणूच्या मधुर स्वरांनी युक्त असे दिव्य विमान येऊन पोहोचले.

Verse 14

गंधर्वस्वरसंघुष्टश्चाप्सरोभिः समन्वितः । सर्वकामसमृद्धस्तु अन्नोदकविवर्जितः

गंधर्वांच्या स्वरांनी निनादलेले व अप्सरांनी युक्त असे ते स्थान/यान सर्व कामनांनी समृद्ध होते; परंतु अन्न व जल यांपासून वर्ज्य होते.

Verse 15

तस्मिन्याने स्थितो राजा सुबाहुः प्रियया सह । समुत्तीर्णो विमानात्स सुतार्क्ष्य प्रियया सह

त्या यानात बसलेला राजा सुबाहू प्रियेसह होता; नंतर तो विमानातून उतरला—सुतार्क्ष्यही प्रियेसह उतरला.

Verse 16

शस्त्रमादाय तीक्ष्णं तु यावत्कृंतति तच्छवम् । तावद्धि विज्वलेनापि समाह्वानं कृतं तदा

तीक्ष्ण शस्त्र घेऊन तो जितका वेळ त्या शवाचे तुकडे करीत होता, तितक्याच वेळ त्या वेळी विज्वलानेही आह्वान (समन) केले.

Verse 17

भो भोः पुरुषशार्दूल देवोपम भवानिदम् । करोति निर्घृणं कर्म नृशंसैर्न च शक्यते

अरे अरे, पुरुषशार्दूल, देवोपम महापुरुषा! तू हे निर्दय कर्म करीत आहेस; हे क्रूरचित्तांनाही सहन होत नाही.

Verse 18

कर्तुं पुरुषशार्दूल कोऽयं विधिविपर्ययः । दुष्कृतं साहसं कर्म निंद्यं लोकेषु सर्वदा

हे पुरुषशार्दूल! तू करावयास निघालेला हा कोणता विधीचा विपर्यास आहे? असे धाडसी कर्म दुष्कृत असून लोकांत सर्वदा निंद्य आहे.

Verse 19

वेदाचारविहीनं तु कस्मात्प्रारब्धवानि ह । तन्मे त्वं कारणं सर्वं कथयस्व यथा तथा

हे! वेदविहित आचाराविना तू हे कार्य कशासाठी आरंभिले? त्याचे सर्व कारण मला जसेच्या तसे सांग.

Verse 20

इत्येवं भाषितं तस्य विज्वलस्य महात्मनः । समाकर्ण्य महाराजः स्वप्रियां वाक्यमब्रवीत्

त्या महात्मा विज्वलाचे असे वचन ऐकून महाराजाने आपल्या प्रियेला हे वचन सांगितले.

Verse 21

प्रिये वर्षशतं भुक्तं मयेदं पापकर्मणा । कदा न भाषितं केन यथायं परिभाषते

प्रिये, माझ्या पापकर्मामुळे मी हे दुःख शंभर वर्षे भोगले. जसा हा मला बोलतो आहे, तसा मला पूर्वी कोणीही कधी बोलला नाही.

Verse 22

ममैवं पीड्यमानस्य क्षुधया हृदयं प्रिये । निर्गतं चोत्सुकं कांते शांतिश्चित्ते प्रवर्तते

प्रिये, भुकेने असा छळला जात असताना माझे हृदय जणू देहातून निघून जावे इतके व्याकुळ झाले आहे; कांते, मनात शांती होत नाही.

Verse 23

यावदस्य श्रुतं वाक्यं सर्वदुःखस्य शांतिदम् । तावच्चित्ते समाह्लादो वर्तते चारुहासिनि

चारुहासिनि, त्याचे वचन जे सर्व दुःख शांत करणारे आहे, ते ऐकले जात असेपर्यंत चित्तात गाढ आनंद टिकून राहतो.

Verse 24

कोयं देवो नु गंधर्वः सहस्राक्षो भविष्यति । मुनीनां स्याद्वचः सत्यं यदुक्तं मुनिना पुरा

हा कोण—देव की गंधर्व—जो पुढे ‘सहस्राक्ष’ होईल? मुनिने पूर्वी जे सांगितले, ते ऋषींचे वचन सत्य ठरो।

Verse 25

एवमाभाषितं श्रुत्वा प्रियस्यानंतरं प्रिया । राजानं प्रत्युवाचाथ भार्या पतिपरायणा

प्रियाच्या या वचनांचे श्रवण होताच, पतिपरायणा प्रिय पत्नीने तत्क्षणी राजाला उत्तर दिले।

Verse 26

सत्यमुक्तं त्वया नाथ इदमाश्चर्यमुत्तमम् । यथा ते वर्तते कांत मम चित्ते तथा पुनः

नाथ! तू जे बोललास ते सत्य आहे; हे परम उत्तम आश्चर्य आहे। हे कांत! तुझ्या अंतरी जसा भाव आहे, तसाच पुन्हा माझ्या चित्तातही आहे।

Verse 27

पक्षिरूपधरः कोऽयं पृच्छते हितकारिवत् । एवमाभाषितं श्रुत्वा प्रियायाः पृथिवीपतिः

पक्ष्याचे रूप धारण करून हा कोण, जो हितैष्यासारखा प्रश्न करीत आहे? प्रियेचे असे वचन ऐकून पृथ्वीपति (राजा) …

Verse 28

बद्धांजलिपुटोभूत्वा पक्षिणं वाक्यमब्रवीत् । सुबाहुरुवाच । स्वागतं ते महाप्राज्ञ पक्षिरूपधरः प्रभो

हात जोडून अंजली बांधून त्याने त्या पक्ष्यास वचन केले। सुबाहु म्हणाला—हे महाप्राज्ञ! हे पक्षिरूपधारी प्रभो! तुझे स्वागत आहे।

Verse 29

शिरसा भार्यया सार्द्धं तव पादांबुजद्वयम् । नमस्करोम्यहं पुण्यमस्तु नस्त्वत्प्रसादतः

मी पत्नीसमवेत शिर नतमस्तक करून तुमच्या चरणकमलयुगळास नमस्कार करतो. तुमच्या कृपेने आम्हांस पुण्य व मंगल लाभो.

Verse 30

भवान्कः पक्षिरूपेण पुण्यमेवं प्रभाषते । यादृशं क्रियतेकर्म पूर्वदेहेन सत्तम

पक्षिरूपात असूनही तुम्ही कोण, जे असे पुण्य वचन बोलता? हे सत्तम, पूर्वदेहात तुम्ही कोणते कर्म केले होते?

Verse 31

सुकृतं दुष्कृतं वापि तदिहैव प्रभुज्यते । अथ तेनात्मकं वृत्तं तस्याग्रे च निवेदितम्

सुकृत असो वा दुष्कृत—त्याचे फळ निश्चयाने इथेच भोगावे लागते. नंतर त्या कर्माने घडलेले आत्मवृत्त त्याच्यापुढे निवेदिले जाते.

Verse 32

यथोक्तं कुंजलेनापि पित्रा पूर्वं श्रुतं तथा । कथयस्वात्मवृत्तांतं भवान्को मां प्रभाषते

कुंजलाने जसे सांगितले आणि माझ्या पित्याने पूर्वी जसे ऐकले, तसेच सांगा. आपला आत्मवृत्तांत कथन करा—तुम्ही कोण, जे मला बोलता?

Verse 33

सुबाहुं प्रत्युवाचेदं वाक्यं पक्षिवरस्तदा । विज्वल उवाच । शुकजात्यां समुत्पन्नः कुंजलोनाम मे पिता

तेव्हा त्या श्रेष्ठ पक्ष्याने सुबाहूस हे वचन सांगितले. विज्वल म्हणाला—मी शुकजातीमध्ये जन्मलो; माझ्या पित्याचे नाव कुंजल होते.

Verse 34

तस्याहं विज्वलो नाम तृतीयस्तु सुतेष्वहम् । नाहं देवो न गंधर्वो न च सिद्धो महाभुज

त्याच्या पुत्रांमध्ये मी तिसरा, माझे नाव विज्वल आहे। हे महाबाहो, मी ना देव, ना गंधर्व, ना सिद्ध आहे।

Verse 35

नित्यमेव प्रपश्यामि कर्म चैवं सुदारुणम् । कियत्कालं महत्कर्म साहसाकारसंयुतम्

मी नित्य हे कर्म पाहतो—अतिशय दारुण। धाडस व उद्दामतेने युक्त हे महान कार्य किती काळ चालणार?

Verse 36

करिष्यसि महाराज तन्मे कथय सांप्रतम् । सुबाहुरुवाच । वासुदेवाभिधानं यत्पूर्वमुक्तं हि ब्राह्मणैः

हे महाराजा, आता तुम्ही काय करणार ते मला सांगा। सुबाहू म्हणाला—‘वासुदेव’ हे नाम पूर्वी ब्राह्मणांनीच उच्चारले होते.

Verse 37

श्रोष्याम्यहं यदा भद्र गतिं स्वां प्राप्नुयां तदा । पुण्यात्मना भाषितं वै मुनिना संयतात्मना

हे भद्र, जेव्हा मी माझी नियत गती प्राप्त करीन, तेव्हा त्या पुण्यात्मा, संयमी मुनीचे वचन निश्चय ऐकेन.

Verse 38

तदाहं पातकान्मुक्तो भविष्यामि न संशयः । विज्वल उवाच । तवार्थे पृच्छितस्तातस्तेन मे कथितं च यत्

मग मी पापांतून मुक्त होईन—यात संशय नाही. विज्वल म्हणाला—तुझ्यासाठी माझ्या पित्याला विचारले गेले, आणि त्याने मला जे सांगितले तेच आहे.

Verse 39

तत्तेद्याहं प्रवक्ष्यामि शाश्वतं शृणु सत्तम

म्हणून आता मी तुला ते शाश्वत उपदेश सांगतो; हे सत्पुरुषश्रेष्ठा, सावधपणे ऐक।

Verse 40

ओंअस्य श्रीवासुदेवाभिधानस्य स्तोत्रस्य नारदऋषिरनुष्टुप्छंदः । ओंकारोदेवता सर्वपातकनाशनार्थे चतुर्वर्गसाधनार्थे च जपे विनियोगः । ओंनमो भगवते वासुदेवाय इति मंत्रः । पावनं परमं पुण्यं वेदज्ञं वेदमंदिरम् । विद्याधारं भवाधारं प्रणवं वै नमाम्यहम्

‘श्री वासुदेव’ या स्तोत्राचे ऋषी नारद असून छंद अनुष्टुप आहे. याचा देवता ओंकार; सर्व पातकांचा नाश व धर्म-अर्थ-काम-मोक्ष या चतुर्वर्गसिद्धीसाठी जपाचा विनियोग आहे. मंत्र—“ॐ नमो भगवते वासुदेवाय।” मी प्रणव (ॐ) ला नमस्कार करतो—जो पावन, परम पुण्यस्वरूप, वेदज्ञ व वेदांचेच मंदिर आहे; जो विद्येचा आधार आणि संसारभावाचाही आधार आहे।

Verse 41

निरावासं निराकारं सुप्रकाशं महोदयम् । निर्गुणं गुणसंबद्धं नमामि प्रणवं परम्

मी परम प्रणव (ॐ) ला नमस्कार करतो—जो निरावास, निराकार, स्वप्रकाशमान व महान उदयाचा कारण आहे; गुणातीत असूनही गुणांशी संबद्ध होऊन प्रकटतो।

Verse 42

महाकांतं महोत्साहं महामोहविनाशनम् । आचिन्वंतं जगत्सर्वं गुणातीतं नमाम्यहम्

मी त्या महाकांत, महोत्साही, महामोहविनाशकाला नमस्कार करतो—जो सर्व जगत व्यापून त्याचे धारण-समाहार करतो, आणि जो त्रिगुणातीत आहे।

Verse 43

भाति सर्वत्र यो भूत्वा भूतानां भूतिवर्द्धनः । अभयं भिक्षुसंबद्धं नमामि प्रणवं शिवम्

मी शिवस्वरूप पवित्र प्रणव (ॐ) ला नमस्कार करतो—जो सर्वत्र व्यापून सर्व ठिकाणी प्रकाशतो; जो सर्व प्राण्यांची समृद्धी वाढवतो; जो अभयस्वरूप असून भिक्षुमार्ग (संन्यास) याशी संबद्ध आहे।

Verse 44

गायत्रीसाम गायंतं गीतं गीतप्रियं शुभम् । गंधर्वगीतभोक्तारं प्रणवं प्रणमाम्यहम्

जो गायत्री व सामरूपाने गायिला जातो, जो शुभ व गीतप्रिय आहे आणि गंधर्वगीतांचा भोक्ता आहे—त्या पवित्र प्रणव (ॐ) ला मी प्रणाम करतो।

Verse 45

विचारं वेदरूपं तं यज्ञस्थं भक्तवत्सलम् । योनिं सर्वस्य लोकस्य ओंकारं प्रणमाम्यहम्

जो विचारतत्त्वस्वरूप, वेदमय, यज्ञात स्थित, भक्तवत्सल आणि सर्व लोकांचा योनि (मूळ स्रोत) आहे—त्या ओंकाराला मी प्रणाम करतो।

Verse 46

तारकं सर्वभूतानां नौरूपेण विराजितम् । संसारार्णवमग्नानां नमामि प्रणवं हरिम्

सर्व भूतांचा तारक, नौकारूपाने विराजमान, आणि संसारसमुद्रात बुडालेल्यांचा उद्धारक—त्या प्रणवरूप हरिला मी नमस्कार करतो।

Verse 47

सर्वलोकेषु वसते एकरूपेण नैकधा । धामकैवल्यरूपेण नमामि प्रणवं शिवम्

तो सर्व लोकांत वसतो—स्वरूपाने एकच, अनेक नाही। परम धाम व कैवल्यरूप त्या प्रणव-शिवाला मी प्रणाम करतो।

Verse 48

सूक्ष्मं सूक्ष्मतरं शुद्धं निर्गुणं गुणनायकम् । वर्जितं प्राकृतैर्भावैर्वेदस्थानं नमाम्यहम्

जो सूक्ष्म, त्याहूनही सूक्ष्मतर, शुद्ध, निर्गुण असूनही गुणांचा नायक आहे; प्राकृत भावांपासून विरहित आणि वेदांचे अधिष्ठान आहे—त्या तत्त्वाला मी प्रणाम करतो।

Verse 49

देवदैत्यवियोगैश्च वर्जितं तुष्टिभिः सदा । दैवैश्च योगिभिर्ध्येयं तमोंकारं नमाम्यहम्

देव-दैत्यांच्या वियोग-कलहापासून अलिप्त, सदैव तृप्तीने युक्त, देव व योगी ज्याचे ध्यान करतात त्या प्रणवस्वरूप ओंकाराला मी नमस्कार करतो।

Verse 50

व्यापकं विश्ववेत्तारं विज्ञानं परमं शुभम् । शिवं शिवगुणं शांतं वंदे प्रणवमीश्वरम्

सर्वव्यापक, विश्ववेत्ता, परम विज्ञानस्वरूप व परम शुभ; शिव, शिवगुणांनी युक्त व शांत अशा प्रणवस्वरूप ईश्वराला मी वंदन करतो।

Verse 51

यस्य मायां प्रविष्टास्तु ब्रह्माद्याश्च सुरासुराः । न विंदंति परं शुद्धं मोक्षद्वारं नमाम्यहम्

ज्याच्या मायेत ब्रह्मा आदी तसेच देव-असुर सर्वजण प्रविष्ट झाले आहेत; ते त्या परम शुद्ध तत्त्वाला—मोक्षद्वाराला—गाठू शकत नाहीत; त्या प्रभूला मी नमस्कार करतो।

Verse 52

आनंदकंदाय विशुद्धबुद्धये शुद्धाय हंसाय परावराय । नमोऽस्तु तस्मै गणनायकाय श्रीवासुदेवाय महाप्रभाय

आनंदाचा मूलकंद, विशुद्ध बुद्धिस्वरूप, निर्मळ परम हंस, पर-अपराच्या पलीकडे; गणनायक श्री वासुदेव महाप्रभूंना नमस्कार असो।

Verse 53

श्रीपांचजन्येन विराजमानं रविप्रभेणापि सुदर्शनेन । गदाब्जकेनापि विराजमानं प्रभुं सदैनं शरणं प्रपद्ये

श्रीपाञ्चजन्य शंखाने शोभित, सूर्यप्रभेसारख्या सुदर्शन चक्राने दीप्त, तसेच गदा व कमळाने विराजमान—त्या सदैव तेजस्वी प्रभूची मी शरणागती घेतो।

Verse 54

यं वेदगुह्यं सगुणं गुणानामाधारभूतं सचराचरस्य । यं सूर्यवैश्वानरतुल्यतेजसं तं वासुदेवं शरणं प्रपद्ये

जो वेदांचे गूढ रहस्य आहे, जो (निर्गुण असूनही) सगुण म्हणून वर्णिला जातो, जो सर्व गुणांचा आधार व चराचर विश्वाची प्रतिष्ठा आहे, ज्याचे तेज सूर्य व वैश्वानरासारखे आहे—त्या वासुदेवाला मी शरण जातो.

Verse 55

क्षुधानिधानं विमलं सुरूपमानंदमानेन विराजमानम् । यं प्राप्य जीवंति सुरादिलोकास्तं वासुदेवं शरणं प्रपद्ये

जो क्षुधितांसाठी निधीस्वरूप आहे, जो निर्मळ व सुस्वरूप आहे, जो आनंदाच्या परिमाणाने तेजस्वी आहे; ज्याला प्राप्त करून देवादी लोक खऱ्या अर्थाने जीवन पावतात—त्या वासुदेवाला मी शरण जातो.

Verse 56

तमोघनानां स्वकरैर्विनाशं करोति नित्यं परिकर्महेतुः । उद्द्योतमानं रविदीप्ततेजसं तं वासुदेवं शरणं प्रपद्ये

जो सर्व सुयोग्य व्यवस्थेचा हेतु होऊन आपल्या करांनी घन अंधकाराचा नित्य नाश करतो, जो सूर्यदीप्त तेजाने उजळून निघतो—त्या वासुदेवाला मी शरण जातो.

Verse 57

यो भाति सर्वत्र रविप्रभावैः करोति शोषं च रसं ददाति । यः प्राणिनामंतरगः स वायुस्तं वासुदेवं शरणं प्रपद्ये

जो सूर्याच्या प्रभावांनी सर्वत्र प्रकाशतो, जो शोषणही करतो आणि रस-आर्द्रताही देतो; जो प्राण्यांच्या अंतरी अंतर्यामी वायुरूपाने संचारतो—त्या वासुदेवाला मी शरण जातो.

Verse 58

स्वेच्छानुरूपेण स देवदेवो बिभर्ति लोकान्सकलान्महीपान् । संतारणे नौरिव वर्तते यस्तं वासुदेवं शरणं प्रपद्ये

स्वेच्छेनुसार तो देवाधिदेव सर्व लोकांना व पृथ्वीवरील सर्व राजांना धारण-पोषण करतो; जो संसारसागर पार करण्यास नौकेप्रमाणे ठरतो—त्या वासुदेवाला मी शरण जातो.

Verse 59

अंतर्गतो लोकमयः सदैव पचत्यसौ स्थावरजंगमानाम् । स्वाहामुखो देवगणस्य हेतुस्तं वासुदेवं शरणं प्रपद्ये

जो अंतरी वसूनि सर्व लोकांत व्यापून, स्थावर‑जंगम सर्वांना निरंतर परिपक्व करतो। ‘स्वाहा’ उच्चाराने आहूत, देवगणांचा हेतु—त्या वासुदेवाला मी शरण जातो।

Verse 60

रसैः सुपुण्यैः सकलैः सहैव पुष्णाति सौम्यो गुणदश्च लोके । अन्नानि योनिर्मल तेजसैव तं वासुदेवं शरणं प्रपद्ये

सर्व सुपुण्य रसांसह तो सौम्य प्रभू लोकी दश गुणांना पुष्ट करतो। निर्मळ तेजाने युक्त, अन्नांचा आदिस्रोत—त्या वासुदेवाला मी शरण जातो।

Verse 61

अस्त्येव सर्वत्र विनाशहेतुः सर्वाश्रयः सर्वमयः स सर्वः । विना हृषीकैर्विषयान्प्रभुंक्ते तं वासुदेवं शरणं प्रपद्ये

तो सर्वत्र निश्चयाने आहे—संहाराचा हेतु, सर्वांचा आश्रय, सर्वमय, तोच ‘सर्व’. इंद्रियांविना विषयांचा अनुभव घेणाऱ्या त्या वासुदेवाला मी शरण जातो।

Verse 62

जीवस्वरूपेण बिभर्ति लोकांस्ततः स्वमूर्तान्सचराचरांश्च । निष्केवलो ज्ञानमयः सुशुद्धस्तं वासुदेवं शरणं प्रपद्ये

जीवस्वरूपाने तो लोकांना धारण करतो, तसेच आपल्या मूर्तींनी चर‑अचर सर्वांनाही. निष्कल, ज्ञानमय, परम शुद्ध—त्या वासुदेवाला मी शरण जातो।

Verse 63

दैत्यांतकं दुःखविनाशमूलं शांतं परं शक्तिमयं विशालम् । यं प्राप्य देवा विनयं प्रयांति तं वासुदेवं शरणं प्रपद्ये

दैत्यांचा अंत करणारा, दुःखनाशाचा मूलकारण, शांत, परम, शक्तिमय व विशाल—ज्याला प्राप्त होताच देवही विनयाने नतमस्तक होतात; त्या वासुदेवाला मी शरण जातो।

Verse 64

सुखं सुखांतं सुखदं सुरेशं ज्ञानार्णवं तं मुनिपं सुरेशम् । सत्याश्रयं सत्यगुणोपविष्टं तं वासुदेवं शरणं प्रपद्ये

मी त्या वासुदेवाला शरण जातो—जो सुखस्वरूप, सुखाची पराकाष्ठा व सुखदाता आहे; देवांचा ईश्वर आहे; ज्ञानसागर आहे; मुनिपती आहे; सत्याचा आश्रय व सत्यगुणांत प्रतिष्ठित आहे।

Verse 65

यज्ञांगरूपं परमार्थरूपं मायान्वितं मापतिमुग्रपुण्यम् । विज्ञानमेकं जगतां निवासं तं वासुदेवं शरणं प्रपद्ये

मी वासुदेवाला शरण जातो—ज्यांचे रूप यज्ञाच्या अंगांचेच रूप आहे, ज्यांचा स्वभाव परमार्थ (परम सत्य) आहे; जे मायेने संयुक्त असूनही जगाचे स्वामी-रक्षक व परम पावन आहेत; जे एकमेव विज्ञान आणि सर्व लोकांचे निवासस्थान आहेत।

Verse 66

अंभोधिमध्ये शयनं हितस्य नागांगभोगे शयनं विशाले । श्रीपादपद्मद्वयमेव तस्य तद्वासुदेवस्य नमामि नित्यम्

मी नित्य त्या वासुदेवाला नमस्कार करतो—जो समुद्रमध्य शयन करतात, जो विशाल शेषनागाच्या फण्यांवर शयनस्थ आहेत; आणि विशेषतः त्यांच्या श्रीचरणकमल-युगलालाच मी वंदन करतो।

Verse 67

पुण्यान्वितं शंकरमेव नित्यं तीर्थैरनेकैः परिसेव्यमानम् । तत्पादपद्मद्वयमेव तस्य श्रीवासुदेवस्य अघापहं तत्

शंकर नित्य पुण्यस्वरूप असून अनेक तीर्थांनी सेविले जातात; तरीही खरे पापनाशक तर त्या श्रीवासुदेवाचे चरणकमल-युगलच आहे।

Verse 68

पादांबुजं रक्तमहोत्पलाभमंभोजसल्लिंगजयोपयुक्तम् । अलंकृतं नूपुरमुद्रिकाभिः श्रीवासुदेवस्य नमामि नित्यम्

मी नित्य श्रीवासुदेवाच्या चरणकमलांना नमस्कार करतो—जे रक्तवर्ण महोत्पलासारखे शोभतात, ज्यांवर पद्म-शंख-ध्वज अशी शुभचिन्हे आहेत, आणि जे नूपुर व मुद्रिकांनी अलंकृत आहेत।

Verse 69

देवैः सुसिद्धैर्मुनिभिः सदैव नुतं सुभक्त्या उरगाधिपैश्च । तत्पादपंकेरुहमेवपुण्यं श्रीवासुदेवस्य नमामि नित्यम्

देव, सिद्ध, मुनि आणि नागाधिपतीही ज्यांच्या परम पवित्र कमलचरणांची सदैव भक्तिभावाने स्तुती करतात—त्या श्री वासुदेवांना मी नित्य नमस्कार करतो।

Verse 70

यस्यापि पादांभसि मज्जमानाः पूता दिवं यांति विकल्मषास्ते । मोक्षं लभंते मुनयः सुतुष्टास्तं वासुदेवं शरणं प्रपद्ये

ज्यांच्या चरणोदकात स्नान करणारे पवित्र होऊन पापरहित स्वर्गास जातात; संतुष्ट मुनीही मोक्ष प्राप्त करतात. त्या वासुदेवाची मी शरणागती घेतो।

Verse 71

पादोदकं तिष्ठति यत्र विष्णोर्गंगादितीर्थानि सदैव तत्र । पिबंति येद्यापि सपापदेहास्ते यांति शुद्धाः सुगृहं मुरारेः

जिथे विष्णूंचे चरणोदक असते, तिथे गंगा इत्यादी सर्व तीर्थे सदैव असतात. पापाने भारलेले देहधारीही ते पितात तर शुद्ध होऊन मुरारीच्या शुभ धामास जातात।

Verse 72

पादोदकेनाप्यभिषिच्यमाना उग्रैश्च पापैः परिलिप्तदेहाः । ते यांति मुक्तिं परमेश्वरस्य तस्यैव पादौ सततं नमामि

उग्र पापांनी लिप्त देह असलेलेही, प्रभूच्या चरणोदकाने जरी अभिषिक्त झाले तरी परमेश्वराची मुक्ति प्राप्त करतात. त्या चरणांना मी सतत नमस्कार करतो।

Verse 73

नैवेद्यमात्रेण सुभक्षितेन सुचक्रिणस्तस्य महात्मनस्तु । श्रीवाजपेयस्य फलं लभंते सर्वार्थयुक्ताश्च नरा भवंति

सुचक्रधारी त्या महात्मा प्रभूस केवळ उत्तम नैवेद्य अर्पण केल्यानेच मनुष्यांना श्री-वाजपेय यज्ञाचे फळ मिळते आणि ते सर्व इच्छित फलांनी युक्त होतात।

Verse 74

नारायणं तं नरकाधिनाशनं मायाविहीनं सकलं गुणज्ञम् । यं ध्यायमानाः सुगतिं प्रयांति तं वासुदेवं शरणं प्रपद्ये

मी त्या वासुदेव-नारायणास शरण जातो—जो नरकाचे आधिपत्य नष्ट करणारा, मायारहित, परिपूर्ण व सर्वगुणज्ञ आहे; ज्याचे ध्यान केल्याने सुगती प्राप्त होते।

Verse 75

यो वंद्यस्त्वृषिसिद्धचारणगणैर्देवैः सदा पूज्यते । यो विश्वस्य विसृष्टिहेतुकरणे ब्रह्मादिदेवप्रभुः । यः संसारमहार्णवे निपतितस्योद्धारको वत्सल । स्तस्यैवापि नमाम्यहं सुचरणौ भक्त्या वरौ पावनौ

जे ऋषि, सिद्ध, चारणगण व देवांनी सदैव वंदिले व पूजिले जातात; जे विश्वसृष्टीच्या कार्यात ब्रह्मा आदि देवांचेही प्रभू आहेत; आणि जे संसाररूपी महासागरात पडलेल्याचा वात्सल्याने उद्धार करतात—त्या प्रभूंच्या श्रेष्ठ, पावन चरणांना मी भक्तीने नमस्कार करतो।

Verse 76

यो दृष्टो मखमंडपे सुरगणैः श्रीवामनः सामगः । सामोद्गीतकुतूहलः सुरगणैस्त्रैलोक्य एकः प्रभुः । कुर्वंतं नयनेक्षणैः शुभकरैर्निष्पापतां तद्बले । स्तस्याहं चरणारविंदयुगलं वंदे परं पावनम्

यज्ञमंडपात देवगणांनी ज्यांचे दर्शन घेतले, सामगान करणारे श्री वामन—त्रैलोक्याचे एकमेव प्रभू—ज्यांच्या सामोद्गीताच्या कुतूहलाने देवगण आनंदित झाले; आणि जे शुभ दृष्टीने, आपल्या बळाने, निष्पापता देतात—त्या परम पावन चरणारविंदयुगळाला मी वंदन करतो।

Verse 77

राजंतं द्विजमंडले मखमुखे ब्रह्मश्रियाशोभितं । दिव्येनापि सुतेजसा करमयं यं चेंद्रनीलोपमम् । देवानां हितकाम्यया सुतनुजं वैरोचनस्यापि तं । याचंतं मम दीयतां त्रिपदकं वंदे प्रभुं वामनम्

मी प्रभू वामनाचे वंदन करतो—जे यज्ञाच्या अग्रभागी द्विजमंडळात राजमान होते, ब्रह्मश्रीच्या शोभेने विभूषित; ज्यांचे शरीर दिव्य उत्तम तेजाने घडलेले व नीलमण्यासारखे दीप्तिमान; जे वैरोचनपुत्र (बली) असूनही देवांच्या हितासाठी आले; आणि ज्यांनी याचना केली—“मला तीन पावलांची भूमी द्या।”

Verse 78

तं द्रष्टुं रविमंडले मुनिगणैः संप्राप्तवंतं दिवं । चंद्रार्कास्तमयांतरे किल पदा संच्छादयंतं तदा । तस्यैवापि सुचक्रिणः सुरगणाः प्रापुर्लयं सांप्रतं । का ये विश्वविकोशकेतमतुलं नौमि प्रभोर्विक्रमम्

त्यांचे दर्शन घेण्यासाठी मुनिगण सूर्य-मंडळातील दिव्य लोकात पोहोचले. चंद्र व सूर्य अस्त होण्याच्या मधल्या वेळी तेव्हा त्यांच्या पावलांनी जणू सर्व काही झाकले. त्या शुभचक्रधारी प्रभूच्या समोर देवगणही आता लयास जाऊ लागले. समस्त विश्व उलगडणारा ध्वज असलेल्या त्या प्रभूच्या अतुल विक्रमाचे मी कसे पुरेसे स्तवन करू?

Verse 98

इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने गुरुतीर्थमाहात्म्ये च्यवनचरित्रेऽष्टनवतितमोऽध्यायः

अशा प्रकारे श्रीपद्मपुराणातील भूमिखंडात, वेनोपाख्यानांतर्गत गुरुतीर्थ-माहात्म्यात च्यवनचरित्राचा अठ्ठाण्णवावा अध्याय समाप्त झाला।