Adhyaya 38

Verse 1

सूत उवाच । एवं संबोधितो वेनः पापभावं गतः किल । पुरुषेण तेन जैनेन महापापेन मोहितः

सूत म्हणाले—अशा प्रकारे संबोधित झालेला वेन राजा खरोखर पापभावास गेला; स्वतः महापापी असलेल्या त्या जैन पुरुषाने त्याला मोहित केले.

Verse 2

नमस्कृत्य ततः पादौ तस्यैव च दुरात्मनः । वेदधर्मं परित्यज्य सत्यधर्मादिकां क्रियाम्

मग त्याने त्या दुरात्म्याच्या चरणी नमस्कार करून वेदधर्माचा त्याग केला आणि सत्यधर्माधिष्ठित सर्व क्रियाही सोडून दिल्या।

Verse 3

सुयज्ञानां निवृत्तिः स्याद्वेदानां हितथैव च । पुण्यशास्त्रमयो धर्मस्तदा नैव प्रवर्तितः

तेव्हा सुयज्ञांची निवृत्ती झाली आणि वेदांपासून होणारे हितही लोपले; त्या काळी पुण्यशास्त्रमय धर्म मुळीच प्रवर्तला नाही।

Verse 4

सर्वपापमयो लोकः संजातस्तस्य शासनात् । नैव यागाश्च वेदाश्च धर्मशास्त्रार्थमुत्तमम्

त्याच्या शासनामुळे जग सर्वथा पापमय झाले; ना याग उरले, ना वेदांचे आचरण, आणि ना धर्मशास्त्रांचा परम अर्थच टिकून राहिला।

Verse 5

न दानाध्ययनं विप्रास्तस्मिञ्छासति पार्थिवे । एवं धर्मप्रलोपोभून्महत्पापं प्रवर्तितम्

तो पार्थिव दुष्टपणे राज्य करीत असता, विप्र ना दान करीत ना वेदाध्ययन; अशा रीतीने धर्माचा लोप झाला आणि महापाप प्रवर्तले।

Verse 6

अंगेन वार्यमाणस्तु अन्यथा कुरुते भृशम् । न ननाम पितुः पादौ मातुश्चैव दुरात्मवान्

देहाने आवरले तरी तो अधिकच विपरीत वागला; त्या दुरात्म्याने ना पित्याच्या चरणांना वंदन केले, ना मातृचरणांना।

Verse 7

सनकस्यापि विप्रस्य अहमेकः प्रतापवान् । पित्रा निवार्यमाणश्च मात्रा चैव दुरात्मवान्

सनक ब्राह्मणाच्या नातलगांतही मीच एकटा प्रतापवान होतो; वडील व आई यांनी आवरले तरी माझा दुष्ट स्वभाव सुटला नाही।

Verse 8

न करोति शुभं पुण्यं तीर्थदानादिकं कदा । आत्मभावानुरूपं च बहुकालं महायशाः

हे महायशस्वी, तो दीर्घकाळ कधीही तीर्थ, दान इत्यादी शुभ पुण्यकर्म करत नाही; आणि आत्मभावास अनुरूप आचरणही करत नाही।

Verse 9

पुनः सर्वैर्विचार्यैवं कस्मात्पापी व्यजायत । अंगप्रजापतेः पुत्रो वंशलाञ्छनमागतः

मग सर्वांनी पुन्हा असा विचार करून विचारले—हा पापी कशामुळे जन्मला? प्रजापती अङ्गाचा पुत्र वंशाला कलंक लावून बसला आहे।

Verse 10

पुनः पप्रच्छ धर्मात्मा सुतां मृत्योर्महात्मनः । कस्य दोषात्समुत्पन्नो वद सत्यं मम प्रिये

पुन्हा धर्मात्म्याने महात्मा मृत्यूच्या कन्येला विचारले—हा कोणाच्या दोषामुळे उत्पन्न झाला? हे प्रिये, मला सत्य सांग।

Verse 11

सुनीथोवाच । पूर्वमेव स्ववृत्तांतमात्मपुण्यं च नंदिनी । समाचष्ट च अंगाय मम दोषान्महामते

सुनीथा म्हणाली—हे महामते, नंदिनीने आधीच अङ्गाला आपला वृत्तांत व आपले पुण्य सांगितले होते; आणि माझे दोषही त्याला निवेदन केले होते।

Verse 12

बाल्ये कृतं मया पापं सुशंखस्य महात्मनः । तपसि संस्थितस्यापि नान्यत्किंचित्कृतं मया

बाल्यावस्थेत मी महात्मा सुशंख यांच्याविरुद्ध पाप केले. तो तपश्चर्येत स्थित असतानाही प्रायश्चित्तासाठी मी दुसरे काहीच केले नाही.

Verse 13

शप्ताहं कुप्यता तेन दुष्टा ते संततिर्भवेत् । इति जाने महाभाग तेनायं दुष्टतां गतः

‘तो जर सात दिवस क्रुद्ध राहिला, तर तुझी संतती दुष्ट होईल’—असे मी जाणतो, हे महाभाग. त्याच कारणाने हा दुष्टत्वास गेला आहे.

Verse 14

समाकर्ण्य महातेजास्तया सह वनं ययौ । गते तस्मिन्महाभागे सभार्ये च वने तदा

तिचे वचन ऐकून तो महातेजस्वी तिच्यासह वनात गेला. तो महाभाग पत्नीसमवेत वनात गेल्यावर तेव्हा…

Verse 15

सप्तैते ऋषयस्तत्र वेनपार्श्वं गतास्तथा । समाहूय ततः प्रोचुरंगस्य तनयं प्रति

तेथे ते सातही ऋषी वेनाजवळ गेले. मग त्याला बोलावून त्यांनी अङ्गाच्या पुत्रास उद्देशून सांगितले.

Verse 16

ऋषय ऊचुः । मा वेन साहसं कार्षीःप्रजापालो भवानिह । त्वया सर्वमिदं लोकं त्रैलोक्यं सचराचरम्

ऋषी म्हणाले—हे वेन, साहस करू नकोस; येथे तू प्रजांचा पालक आहेस. तुझ्याद्वारे हा सर्व लोक—त्रैलोक्य चराचरांसह—रक्षित व्हावा.

Verse 17

धर्मे चैव महाभाग सकलं हि प्रतिष्ठितम् । पापकर्मपरित्यज्य पुण्यं कर्म समाचर

हे महाभाग! सर्व काही धर्मातच प्रतिष्ठित आहे. म्हणून पापकर्मांचा त्याग करून पुण्यकर्माचे आचरण कर.

Verse 18

एवमुक्तेषु तेष्वेव प्रहसन्वाक्यमब्रवीत् । वेन उवाच । अहमेव परो धर्मोऽहमेवार्हः सनातनः

ते असे बोलताच तो हसून म्हणाला. वेन म्हणाला—“मीच परधर्म आहे; मीच सनातन पूज्य आहे.”

Verse 19

अहं धाता अहं गोप्ता अहं वेदार्थ एव च । अहं धर्मो महापुण्यो जैनधर्मः सनातनः

मी धाता आहे, मी गोप्ता आहे, आणि मीच वेदांचा अर्थ आहे. मी धर्म आहे, महापुण्यस्वरूप—सनातन जैनधर्म आहे.

Verse 20

मामेव कर्मणा विप्रा भजध्वं धर्मरूपिणम् । ऋषय उचुः । ब्राह्मणाः क्षत्त्रिया वैश्यास्त्रयोवर्णा द्विजातयः

“हे विप्रांनो! कर्माने केवळ माझेच भजन करा, कारण मी धर्मरूप आहे.” ऋषी म्हणाले—“ब्राह्मण, क्षत्रिय आणि वैश्य—हे तीन वर्ण द्विज आहेत.”

Verse 21

सर्वेषामेव वर्णानां श्रुतिरेषा सनातनी । वेदाचारेण वर्तंते तेन जीवंति जंतवः

सर्व वर्णांसाठी ही श्रुतीची सनातन शिकवण आहे—वेदाचारानुसार वागल्यानेच प्राणी जगतात.

Verse 22

ब्रह्मवंशात्समुद्भूतो भवान्ब्राह्मण एव च । पश्चाद्राजा पृथिव्याश्च संजातः कृतविक्रमः

ब्रह्मवंशातून उत्पन्न झालेला तू खरोखर ब्राह्मण आहेस; आणि पुढे पृथ्वीचा राजा म्हणून जन्मला—कृतकर्माने सिद्ध पराक्रमी।

Verse 23

राजपुण्येन राजेंद्र सुखं जीवंति वै द्विजाः । राज्ञः पापेन नश्यंति तस्मात्पुण्यं समाचर

हे राजेंद्र! राजाच्या पुण्यामुळेच द्विज सुखाने जगतात; राजाच्या पापामुळे ते नष्ट होतात. म्हणून पुण्य, धर्माचरण कर।

Verse 24

समादृतस्त्वया धर्मः कृतश्चापि नराधिप । त्रेतायुगस्य कर्मापि द्वापरस्य तथा नहि

हे नराधिप! तू धर्माचा यथोचित सन्मान करून त्याचे आचरणही केलेस; त्रेतायुगाचे कर्मही केलेस, पण द्वापरयुगाप्रमाणे तसे नाही।

Verse 25

कलेश्चैव प्रवेशं तु वर्त्तयिष्यंति मानवाः । जैनधर्मं समाश्रित्य सर्वे पापप्रमोहिताः

आणि मानवच कलियुगाचा प्रवेश प्रवर्तित करतील; जैनधर्माचा आश्रय घेऊन सर्वजण पापाने मोहित होतील।

Verse 26

वेदाचारं परित्यज्य पापं यास्यंति मानवाः । पापस्य मूलमेवं वै जैनधर्मं न संशयः

वेदोक्त आचार सोडून मानव पापाकडे जातील; म्हणून जैनधर्म हाच पापाचा मूलकारण आहे—यात संशय नाही।

Verse 27

अनेन मुग्धा राजेंद्र महामोहेन पातिताः । मानवाः पापसंघातास्तेषां नाशाय नान्यथा

हे राजेंद्र! यामुळे महामोहाने मोहित होऊन पतित झालेले मनुष्य पापसमूह बनतात; त्यांच्या नाशासाठी दुसरा उपाय नाही।

Verse 28

भविष्यत्येव गोविंदः सर्वपापापहारकः । स्वेच्छारूपं समासाद्य संहरिष्यति पातकात्

गोविंद निश्चयच प्रकट होतील—सर्व पापांचा हरण करणारे; स्वेच्छेने रूप धारण करून पातकांमुळे (दुष्टांचा) संहार करतील।

Verse 29

पापेषु संगतेष्वेवं म्लेच्छनाशाय वै पुनः । कल्किरेव स्वयं देवो भविष्यति न संशयः

अशा रीतीने पापे साचली की, मग पुन्हा निश्चयच म्लेच्छांच्या नाशासाठी स्वयं देव कल्कि होतील—यात संशय नाही।

Verse 30

व्यवहारं कलेश्चैव त्यज पुण्यं समाश्रय । वर्तयस्व हि सत्येन प्रजापालो भवस्व हि

कलियुगजन्य व्यवहार सोड आणि पुण्याचा आश्रय घे. सत्याने वाग आणि प्रजेचा पालक हो.

Verse 31

वेन उवाच । अहं ज्ञानवतां श्रेष्ठः सर्वं ज्ञातं मया इह । योऽन्यथा वर्तते चैव स दंड्यो भवति ध्रुवम्

वेन म्हणाला—“मी ज्ञानी जनांमध्ये श्रेष्ठ आहे; इथे सर्व काही मला ज्ञात आहे. जो याच्या विरुद्ध वागतो तो निश्चयच दंडनीय आहे.”

Verse 32

अत्यर्थं भाषमाणं तं राजानं पापचेतनम् । कुपितास्ते महात्मानः सर्वे वै ब्रह्मणः सुताः

तो पापबुद्धी राजा अत्यंत गर्वाने बोलत आहे असे पाहून, ब्रह्मदेवांचे ते सर्व महात्मा पुत्र क्रोधाने संतप्त झाले।

Verse 33

कुपितेष्वेव विप्रेषु वेनो राजा महात्मसु । ब्रह्मशापभयात्तेषां वल्मीकं प्रविवेश ह

महात्मा विप्र क्रुद्ध होताच, त्यांच्या ब्रह्मशापाच्या भयाने वेन राजा वल्मीकात (मुंग्यांच्या वारुळात) शिरला।

Verse 34

अथ ते मुनयः क्रुद्धा वेनं पश्यंति सर्वतः । ज्ञात्वा प्रनष्टं भूपं तं वल्मीकस्थं सुसांप्रतम्

मग ते क्रुद्ध मुनि वेनाला सर्वत्र शोधू लागले; राजा नाहीसा झाला हे जाणून, तो त्या वेळी वल्मीकातच असल्याचे त्यांनी पाहिले।

Verse 35

बलादानिन्युस्तं विप्राः क्रूरं तं पापचेतनम् । दृष्ट्वा च पापकर्माणं मुनयः सुसमाहिताः

विप्रांनी त्या क्रूर पापबुद्धी पुरुषाला बलपूर्वक ओढून आणले; त्याचे पापकर्म पाहून मुनि पूर्ण संयमित व एकाग्र झाले।

Verse 36

सव्यं पाणिं ममंथुस्ते भूपस्य जातमन्यवः । तस्माज्जातो महाह्रस्वो नीलवर्णो भयंकरः

क्रोधाने भरून त्यांनी त्या भूपाच्या डाव्या हाताचे मंथन केले; त्यातून अतिशय ठेंगणा, निळ्या वर्णाचा व भयंकर असा एक प्राणी उत्पन्न झाला।

Verse 37

बर्बरो रक्तनेत्रस्तु बाणपाणिर्धनुर्द्धरः । सर्वेषामेव पापानां निषादानां बभूव ह

रक्तनेत्र, बाणहस्त व धनुर्धारी असा बर्बर निश्चयच सर्व पापी निषादांचा प्रमुख झाला।

Verse 38

इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्यानेऽष्टत्रिंशोऽध्यायः

अशा प्रकारे श्रीपद्मपुराणातील भूमिखंडातील वेनोपाख्यानाचा अडतीसावा अध्याय समाप्त झाला।

Verse 39

ममंथुर्दक्षिणं पाणिं वेनस्यापि महात्मनः । तस्माज्जातो महात्मा स येन दुग्धा वसुंधरा

त्यांनी महात्मा वेनाचा उजवा हातही मंथन केला; त्यातून तो महापुरुष उत्पन्न झाला, ज्याने वसुंधरेचे दुहन केले।

Verse 40

पृथुर्नाम महाप्राज्ञो राजराजो महाबलः । तस्य पुण्यप्रसादाच्च वेनो धर्मार्थकोविदः

पृथु नावाचा एक राजा होता—अतिशय प्राज्ञ, राजांचा राजा व महाबलवान. त्याच्या पुण्यप्रसादाने वेनही धर्म-अर्थ जाणणारा झाला।

Verse 41

चक्रवर्तिपदं भुक्त्वा प्रसादात्तस्य चक्रिणः । जगाम वैष्णवं लोकं तद्विष्णोः परमं पदम्

त्या चक्रिणाच्या प्रसादाने चक्रवर्तीपद भोगून तो वैष्णव लोकास—विष्णूच्या परम पदास—गेला।