Previous Verse
Next Verse

Shloka 16

Vena’s Fall into Adharma and the Prelude to Pṛthu’s Birth

ऋषय ऊचुः । मा वेन साहसं कार्षीःप्रजापालो भवानिह । त्वया सर्वमिदं लोकं त्रैलोक्यं सचराचरम्

ṛṣaya ūcuḥ | mā vena sāhasaṃ kārṣīḥprajāpālo bhavāniha | tvayā sarvamidaṃ lokaṃ trailokyaṃ sacarācaram

ऋषी म्हणाले—हे वेन, साहस करू नकोस; येथे तू प्रजांचा पालक आहेस. तुझ्याद्वारे हा सर्व लोक—त्रैलोक्य चराचरांसह—रक्षित व्हावा.

ऋषयःthe sages
ऋषयः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootऋषि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचनम्
ऊचुःsaid
ऊचुः:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (परोक्शभूत/Perfect), प्रथमपुरुषः (3rd), बहुवचनम्; परस्मैपदम्
माdo not
मा:
Pratishedha (Prohibition/निषेध)
TypeIndeclinable
Rootमा (अव्यय)
Formनिषेधार्थक-अव्ययम् (prohibitive particle)
वेनO Vena
वेन:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootवेन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे सम्बोधन (8th/सम्बोधन), एकवचनम्
साहसम्rashness/violence
साहसम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootसाहस (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचनम्
कार्षीःyou should do
कार्षीः:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formलुङ् (आज्ञार्थे/प्रोhibitive aorist with मा), मध्यमपुरुषः (2nd), एकवचनम्; परस्मैपदम्
प्रजापालःprotector of subjects
प्रजापालः:
Predicative (Vidheyavisheshana/विधेयविशेषण)
TypeNoun
Rootप्रजा (प्रातिपदिक) + पाल (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुषः (प्रजानां पालः); पुंलिङ्गे प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचनम्
भवान्you (hon.)
भवान्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootभवत् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; पुंलिङ्गे प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचनम्
इहhere
इह:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootइह (अव्यय)
Formअव्ययम्; देशवाचक-अव्ययम् (here)
त्वयाby you
त्वया:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootत्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; पुंलिङ्गे/सर्वलिङ्गे तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचनम्
सर्वम्all
सर्वम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formविशेषणम्; नपुंसकलिङ्गे द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचनम्; ‘लोकम्/त्रैलोक्यम्’ इत्यस्य विशेषणम्
इदम्this
इदम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; नपुंसकलिङ्गे द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचनम्
लोकम्world
लोकम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचनम्
त्रैलोक्यम्the three worlds
त्रैलोक्यम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootत्रि (प्रातिपदिक) + लोक (प्रातिपदिक)
Formद्विगु-समासः (त्रयाणां लोकानां समाहारः); नपुंसकलिङ्गे द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचनम्; ‘लोकम्’ इत्यस्य विशेषणवत्/अपि समुच्चयार्थे
सचराचरम्with moving and unmoving beings
सचराचरम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootचर (प्रातिपदिक) + अचर (प्रातिपदिक)
Formइतरेतर-द्वन्द्वः (चर + अचर); नपुंसकलिङ्गे द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचनम्; ‘त्रैलोक्यम्/लोकम्’ इत्यस्य विशेषणम्

The sages (ṛṣayaḥ)

Primary Rasa: vira

Secondary Rasa: karuna

Type: city

Sandhi Resolution Notes: ऋषय ऊचुः = ऋषयः + ऊचुः; कार्षीःप्रजापालो = कार्षीः + प्रजापालः; भवानिह = भवान् + इह

V
Vena
Ṛṣis

FAQs

The sages warn Vena not to act impulsively and remind him that his primary duty is prajā-pālana—protecting and sustaining his subjects across the entire realm.

It emphasizes the ruler’s cosmic-scale responsibility: the welfare of all beings in the three worlds, both mobile (living creatures) and immobile (plants, mountains, etc.), is tied to righteous governance.

Authority must be guided by restraint and dharma; rash decisions by leaders endanger not only citizens but the broader moral and social order the king is meant to uphold.