Shloka 24

Kāṣṭhīlā-Ākhyāna: Ratnāvalī’s Return, Co-wife Dharma, and the Phālguna Propitiation

Devanagari script

रूपेणाप्यस्य संमुग्धा घातयामास राक्षसम् । एवं कृत्वा पतिं विप्रं हस्तिनीरूपधारिणी ॥ २४ ॥

Transliteration

rūpeṇāpyasya saṃmugdhā ghātayāmāsa rākṣasam | evaṃ kṛtvā patiṃ vipraṃ hastinīrūpadhāriṇī || 24 ||

Translation

तिच्या रूपाने तोही मोहित झाला; आणि तिने त्या राक्षसाचा वध करविला. अशा रीतीने हस्तिनी-रूप धारण केलेल्या तिने आपल्या ब्राह्मण पतीचे रक्षण केले.

Word by Word

• रूपेण: by (her) beauty/form
• रूपेण: करण (Karaṇa/Instrument-Means)
• Type: Noun
• Root: रूप (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), एकवचन

• अपि: also/even
• अपि: सम्बन्ध (Discourse particle)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (निपात)
• Form: अव्यय; समुच्चय/अप्यर्थक निपात (particle: 'also/even')

• अस्य: of him
• अस्य: सम्बन्ध (Sambandha/Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन

• संमुग्धा: bewildered/infatuated
• संमुग्धा: कर्ता (Karta—qualifier)
• Type: Adjective
• Root: सम् + मुह् (धातु) → संमुग्ध (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (to implied subject: राक्षसी)

• घातयामास: caused (him) to be killed
• घातयामास: क्रिया (Kriyā/Verb)
• Type: Verb
• Root: घाति (णिच्) from हन् (धातु) → घातयति; आ + अस् (धातु) → आमास (परस्मैपद)
• Form: लिट्-लकार (Perfect/periphrastic perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद; णिजन्त (causative) अर्थः—'caused to kill/caused to be slain'

• राक्षसम्: the demon
• राक्षसम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: राक्षस (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन

• एवम्: thus
• एवम्: प्रकार (Manner/Prakāra)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारवाचक क्रियाविशेषण (manner adverb: 'thus')

• कृत्वा: having made
• कृत्वा: पूर्वकालक्रिया (Pūrvakāla-kriyā/Anterior action)
• Type: Indeclinable
• Root: कृ (धातु) → कृत्वा
• Form: क्त्वान्त अव्यय (absolutive/gerund): 'having made/done'

• पतिम्: husband
• पतिम्: कर्म (Karma/Object of कृत्वा—'made (as) husband')
• Type: Noun
• Root: पति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• विप्रम्: a brahmin
• विप्रम्: कर्म (Karma—apposition)
• Type: Noun
• Root: विप्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; पतिम् इत्यस्य विशेषण/समनाधिकरण (appositional: 'the brahmin as husband')

• हस्तिनी-रूप-धारिणी: bearing the form of a female elephant
• हस्तिनी-रूप-धारिणी: कर्ता (Karta—qualifier)
• Type: Adjective
• Root: हस्तिनी (प्रातिपदिक) + रूप (प्रातिपदिक) + धारिणी (धृ धातु → धारिणी, कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—हस्तिन्याः रूपम् (षष्ठी-तत्पुरुष) + रूपधारिणी (उपपद-तत्पुरुष: 'one who bears a form'); विशेषणम् (to implied subject: राक्षसी)

Speaker

Narada (narrating a tirtha-mahatmya episode in Uttara-Bhaga)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: vira

Characters & Entities

• Rākṣasa
• Vipra (Brāhmaṇa)
• Hastinī-rūpa-dhāriṇī (female-elephant-formed woman)

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It highlights how adharma (embodied by the rākṣasa) is ultimately overcome, and how protective power can manifest through extraordinary means to preserve a vipra and uphold dharma.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

Though not explicitly a bhakti teaching, the verse functions as a puranic illustration that the righteous are safeguarded—an idea that supports faith (śraddhā) in divine order, a foundation for sustained Vishnu-bhakti in the Narada Purana’s broader message.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

No specific Vedāṅga technique (like vyākaraṇa, jyotiṣa, or kalpa) is taught in this verse; it is primarily narrative, reinforcing dharma through an illustrative episode.