The Recitation of the Thousand Names of Rādhā and Kṛṣṇa (Yugala-Sahasranāma) and Śaraṇāgati-Dharma

Verse 1

सनत्कुमार उवाच । किं त्वं नारद जानासि पूर्वजन्मनि यत्त्वया । प्राप्तं भगवतः साक्षाच्छूलिनो युगलात्मकम् ॥ १ ॥

सनत्कुमार म्हणाले—हे नारदा, पूर्वजन्मी तू जे जाणलेस, ते आठवते का? जे तू साक्षात् भगवान् शूलिन (शिव) यांच्या युगलस्वरूपाकडून प्राप्त केले होते. ॥ १ ॥

Verse 2

कृष्णमंत्ररहस्यं च स्मर विस्मृतिमागतम् । सूत उवाच । इत्युक्तो नारदो विप्राः कुमारेण तु धीमता ॥ २ ॥

आणि विस्मृतीत गेलेले कृष्णमंत्राचे रहस्यही स्मर. सूत म्हणाले—हे विप्रहो, बुद्धिमान कुमाराने असे म्हटल्यावर नारद… ॥ २ ॥

Verse 3

ध्याने विवेदाशु चिरं चरितं पूर्वजन्मनः । ततश्चिरं ध्यानपरो नारदो भगवत्प्रियः ॥ ३ ॥

ध्यानाने त्याने पूर्वजन्माचे दीर्घ चरित्र शीघ्र जाणले. त्यानंतर भगवंताचा प्रिय नारद दीर्घकाळ ध्यानात तत्पर राहिला. ॥ ३ ॥

Verse 4

ज्ञात्वा सर्वं सुवृत्तांतं सुप्रसन्नाननोऽब्रवीत् । भगवन्सर्ववृत्तांतः पूर्वकल्पसमुद्बवः ॥ ४ ॥

सर्व शुभ वृत्तांत जाणून, अत्यंत प्रसन्न मुखाने तो म्हणाला—हे भगवन्, हा सर्व वृत्तांत पूर्वकल्पातून उद्भवलेला आहे. ॥ ४ ॥

Verse 5

मम स्मृतिमनुप्राप्तो विना युगललंभनम् । तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य नारदस्य महात्मनः ॥ ५ ॥

महात्मा नारदांचे ते वचन ऐकताच, कोणत्याही मधल्या प्रेरणेशिवाय ते माझ्या स्मरणात आपोआप आले; आणि मी त्यानुसार उत्तर दिले।

Verse 6

सनत्कुमारो भगवान् व्याजहार यथातथम् । सनत्कुमार उवाच । श्रृणु विप्र प्रवक्ष्यामि यस्मिञ्जन्मनि शूलिनः ॥ ६ ॥

भगवान् सनत्कुमारांनी यथार्थ तसेच सांगितले। सनत्कुमार म्हणाले—“हे विप्र, ऐक; शूलधारी (शिव) कोणत्या जन्मात प्रकट झाले ते मी सांगतो।”

Verse 7

प्राप्तं कृष्णरहस्यं वै सावधानो भवाधुना । अस्मात्सारस्वतात्कल्पात्पूर्वस्मिन्पंचविंशके ॥ ७ ॥

तू खरोखरच कृष्ण-रहस्य प्राप्त केले आहेस; आता सावध हो. हे सारस्वत कल्पातील पूर्वीच्या पंचविसाव्या खंड/चक्राशी संबंधित आहे।

Verse 8

कल्पे त्वं काश्यपो जातो नारदो नाम नामतः । तत्रैकदा त्वं कैलासं प्राप्तः कृष्णस्य योगिनः ॥ ८ ॥

एका कल्पात तू काश्यप म्हणून जन्मलास, आणि नावाने ‘नारद’ म्हणून प्रसिद्ध झालास. तेव्हा एकदा तू परम योगी श्रीकृष्णाच्या कैलास-धामास पोहोचलास।

Verse 9

संप्रष्टुं परमं तत्वं शिवं कैलासवासिनम् । त्वया पृष्टो महादेवो रहस्यं स्वप्रकाशितम् ॥ ९ ॥

परम तत्त्व जाणण्याच्या इच्छेने तू कैलासवासी शिवाला प्रश्न विचारलास. तुझ्या प्रश्नावर महादेवांनी स्वप्रकाश ज्ञानाने ते रहस्य उघड केले।

Verse 10

कथयामास तत्वेन नित्यलीलानुगं हरेः । ततस्तदन्ते तु पुनस्त्वया विज्ञापितो हरः ॥ १० ॥

त्यांनी तत्त्वानुसार श्रीहरीची नित्य-लीला सांगितली; आणि त्या कथनाच्या शेवटी तू पुन्हा हर (शिव) यांना विनंती केलीस.

Verse 11

नित्यां लीलां हरेर्द्रष्टुं ततः प्राह सदाशिवः । गोपीजनपदस्यांते वल्लभेति पदं ततः ॥ ११ ॥

मग श्रीहरीची नित्य-लीला पाहण्याची इच्छा करून सदाशिव म्हणाले—“‘गोपीजनपद’ या शब्दाच्या शेवटी ‘वल्लभ’ हे पद जोडा.”

Verse 12

चरणाच्छरणं पश्चात्प्रपद्ये इति वै मनुः । मंत्रस्यास्य ऋषिः प्रोक्तो सुरभिश्छंद एव च ॥ १२ ॥

‘एका आश्रयातून दुसऱ्या आश्रयाकडे जाऊन, शेवटी मी शरण जातो’—असे मनु म्हणतात. या मंत्राचा ऋषि मनु आणि छंद सुरभि सांगितला आहे.

Verse 13

गायत्री देवता चास्य बल्लवीवल्लभो विभुः । प्रपन्नोऽस्मीति तद्भक्तौ विनियोग उदाहृतः ॥ १३ ॥

याचा छंद गायत्री आहे आणि देवता सर्वव्यापी प्रभू—गोपिकांचा वल्लभ—आहेत. याचा विनियोग ‘मी शरणागत आहे’ असा, त्यांच्या भक्तीसाठी सांगितला आहे.

Verse 14

नास्य सिद्धादिकं विप्र शोधनं न्यासकल्पनम् । केवलं चिंतनं सद्यो नित्यलीलाप्रकाशकम् ॥ १४ ॥

हे विप्र, यासाठी सिद्धी इत्यादींची गरज नाही, शोधनकर्म नाही, न्यासाची कल्पनाही नाही. केवळ चिंतनानेच तत्क्षणी नित्य-लीला प्रकट होते.

Verse 15

आभ्यंतरस्य धर्मस्य साधनं वच्मि सांप्रतम् ॥ १५ ॥

आता मी अंतःधर्म साधण्याचे साधन सांगतो।

Verse 16

संगृह्य मन्त्रं गुरुभक्तियुक्तो विचिंत्य सर्वं मनसा तदीहितम् । कृपां तदीयां निजधर्मसंस्थो विभावयन्नात्मनि तोषयेद्गुरुम् ॥ १६ ॥

मंत्र ग्रहण करून, गुरु-भक्तियुक्त साधकाने गुरूंची इच्छा मनाने सर्वथा चिंतन करावी; निजधर्मात स्थित राहून गुरुकृपा अंतरी धारण करून गुरूंना संतुष्ट करावे।

Verse 17

सताः शिक्षेत वै धर्मांन्प्रपन्नानां भयापहान् । ऐहिकामुष्मिकीचिंताविधुरान् सिद्धिदायकान् ॥ १७ ॥

सज्जनांकडून शरणागतांसाठी भयहर धर्म शिकावा—जो ऐहिक व पारलौकिक चिंता दूर करून सिद्धी देतो।

Verse 18

स्वेष्टदेवधिया नित्यं तोषयेद्वैष्णवांस्तथा । भर्त्सनादिकमेतेषां न कदाचिद्विचिंतयेत् ॥ १८ ॥

त्यांना आपल्या इष्टदेवाशी संबद्ध मानून, वैष्णवांना नित्य संतुष्ट करावे; आणि त्यांची निंदा-तिरस्कार इत्यादीचा विचारही कधी करू नये।

Verse 19

पूर्वकर्मवशाद्भव्यमैहिकं भोग्यमेव च । आयुष्यकं तथा कृष्णः स्वयमेव करिष्यति ॥ १९ ॥

पूर्वकर्माच्या वशाने या लोकी जे घडायचे, जे भोगायचे, तसेच आयुष्याशी संबंधित जे काही—ते सर्व कृष्ण स्वतःच घडवतील।

Verse 20

श्रीकृष्णं नित्यलीलास्थं चिंतयेत्स्वधियानिशम् । श्रीमदर्चावतारेण कृष्णं परिचरेत्सदा ॥ २० ॥

स्वबुद्धीने अखंड नित्यलीलास्थ श्रीकृष्णाचे चिंतन करावे; आणि त्यांच्या श्रीमद् अर्चावतार (विग्रह) रूपाने सदैव कृष्णाची सेवा करावी।

Verse 21

अनन्यचिंतनीयोऽसौ प्रपन्नैः शरणार्थिभिः । स्थेयं च देहगेहादावुदासीनतया बुधैः ॥ २१ ॥

शरणागत व आश्रयार्थी जनांनी त्याचाच अनन्य भावे चिंतन करावे; आणि ज्ञानी पुरुषांनी देह, गृह इत्यादींबाबत उदासीनतेने स्थित राहावे।

Verse 22

गुरोरवज्ञां साधूनां निंदां भेदं हरे हरौ । वेदनिंदां हरेंर्नामबलात्पापसमीहनम् ॥ २२ ॥

गुरूचा अवमान, साधूंची निंदा, हरिभक्तांत भेद निर्माण करणे, वेदनिंदा, आणि हरिनामाच्या बळावर पाप करण्याची इच्छा—हे महाअपराध आहेत।

Verse 23

अर्थवादं हरे र्नाम्नि पाषंडं नामसंग्रहे । अलसे नास्तिके चैव हरिनामोपदेशनम् ॥ २३ ॥

हरिनामात अर्थवाद (अतिशयोक्ती) मानणे, नामसाधना घेताना पाखंडी बुद्धी ठेवणे, आणि आळशी वा नास्तिकाला हरिनामाचा उपदेश देणे—हे नामापराध टाळावेत।

Verse 24

नामविस्मरणं चापि नाम्न्यनादरमेव च । संत्यजेद् दूरतो वत्स दोषानेतान्सुदारुणान् ॥ २४ ॥

नामाचा विसर आणि नामाविषयी अनादर—हे वत्सा, हे अत्यंत भयंकर दोष दूरूनच सोडून द्यावेत।

Verse 25

प्रपन्नोऽस्मीति सततं चिंतयेद्धृद्गतं हरिम् । स एव पालनं नित्यं करिष्यति ममेति च ॥ २५ ॥

‘मी शरणागत आहे’ असा भाव ठेवून हृदयस्थ हरिचे सतत चिंतन करावे. आणि हा निश्चय धरावा की तोच सदैव माझे पालन व रक्षण करील.

Verse 26

तवास्मि राधिकानाथ कर्मणा मनसा गिरा । कृष्णकांतेति चैवास्मि युवामेव गतिर्मम ॥ २६ ॥

हे राधिकानाथ! कर्माने, मनाने आणि वाणीने मी तुझाच आहे. मी ‘कृष्णकांता’ही आहे; तुम्ही दोघेच माझी शरण व परमगती आहात.

Verse 27

दासाः सखायः पितरः प्रेयस्यश्च हरेरिह । सर्वे नित्या मुनिश्रेष्ठ चिंतनीया महात्मभिः ॥ २७ ॥

हे मुनिश्रेष्ठ! येथे हरेचे दास, सखे, पितृतुल्य आणि प्रेयसीजन—हे सर्व नित्य आहेत; म्हणून महात्म्यांनी त्यांचे सदैव स्मरण करावे.

Verse 28

गमनागमने नित्यकरोति वनगोष्टयोः । गोचारणं वयस्यैश्च विनासुरविघातनम् ॥ २८ ॥

तो नित्य वन आणि गोष्ठ यांमध्ये ये-जा करतो; वयस्यांसह गोचारण करतो आणि विघ्न घालणाऱ्या असुरांचा संहार करतो.

Verse 29

सखायो द्वादशाख्याता हरेः श्रीदामपूर्वकाः । राधिकायाः सुशीलाद्याः सख्यो द्वात्रिंशदीरिताः ॥ २९ ॥

हरेचे बारा सखे सांगितले आहेत, श्रीदामापासून. आणि राधिकेच्या बत्तीस सख्या सांगितल्या आहेत, सुशीलापासून.

Verse 30

आत्मानं चिंतयेद्वत्स तासां मध्ये मनोरमाम् । रूपयौवनसंपन्नां किशोरीं च स्वलंकृताम् ॥ ३० ॥

हे वत्सा, त्यांच्यामध्ये स्वतःला अत्यंत रम्य, रूप-यौवनसंपन्न, अलंकारांनी सजलेली किशोरी म्हणून चिंतन करावे।

Verse 31

नानाशिल्पकलाभिज्ञां कृष्णभोगानुरूपिणीम् । तत्सेवनसुखाह्लादभावेनातिसुनिर्वृताम् ॥ ३१ ॥

ती नाना शिल्पकला जाणणारी, श्रीकृष्णांच्या भोगास अनुरूप, आणि त्यांच्या सेवासुखाच्या आनंदभावाने अत्यंत तृप्त असते।

Verse 32

ब्राह्मं मुहूर्तमारभ्य यावदर्धनिशा भवेत् । तावत्परिचरेत्तौ तु यथाकालानुसेवया ॥ ३२ ॥

ब्रह्ममुहूर्तापासून अर्धरात्रीपर्यंत, यथाकाल विधीनुसार त्या दोघांची सेवा-परिचर्या करावी।

Verse 33

सहस्रं च तयोर्न्नाम्नां पठेन्नित्यं समाहितः । एतसाधनमुद्दिष्टं प्रपन्नानां मुनीश्वर ॥ ३३ ॥

हे मुनीश्वर, एकाग्र मनाने त्या दोघांची सहस्र नावे नित्य पठण करावी; शरणागतांसाठी हेच साधन सांगितले आहे।

Verse 34

नाख्येयं कस्यचित्तुभ्यं मया तत्त्वं प्रकाशितम् । सनत्कुमार उवाच । ततस्त्वं नारद पुनः पृष्टवान्वै सदाशिवम् ॥ ३४ ॥

सनत्कुमार म्हणाले—मी तुला जे तत्त्व प्रकट केले आहे ते कोणालाही सांगू नये. त्यानंतर, हे नारदा, तू पुन्हा सदाशिवांना प्रश्न विचारलास।

Verse 35

नाम्नां सहस्रं तच्चापि प्रोक्तवां स्तच्छृणुष्व मे । ध्यात्वा वृंदावने रम्ये यमुनातीरसंगतम् ॥ ३५ ॥

ते सहस्र नाम मीही सांगितले आहे; आता ते माझ्याकडून ऐक. प्रथम रम्य वृंदावनात यमुनेच्या तीराशी स्थित प्रभूचे ध्यान करावे.

Verse 36

कल्पवृक्षं समाश्रित्य तिष्ठंतं राधिकायुतम् । पठेन्नामसहस्रं तु युगलाख्यं महामुने ॥ ३६ ॥

कल्पवृक्षाचा आश्रय घेऊन, राधिकेसह तेथे उभ्या असलेल्या प्रभूचे ध्यान करीत—हे महामुने—‘युगल’ नामक नामसहस्र पठावे.

Verse 37

देवकीनंदनः शौरिर्वासुदेवो बलानुजः । गदाग्रजः कंसमोहः कंससेवकमोहनः ॥ ३७ ॥

तो देवकीनंदन, शौरि, वासुदेव, बल (बलराम) यांचा अनुज, गदेचा अग्रज; कंसाला मोहित करणारा आणि कंसाच्या सेवकांनाही भ्रमित करणारा आहे.

Verse 38

भिन्नर्गलः भिन्नलोहः पितृबाह्यः पितृस्तुतः । मातृस्तुतः शिवध्येयो यमुनाजलभेदनः ॥ ३८ ॥

तो अडसर/कुंडे तोडणारा, लोखंड फोडणारा; पितरांच्या आवाक्याबाहेर, तरी पितरांनी स्तुत; मातृगणांनी स्तुत; शिवरूप म्हणून ध्येय; आणि यमुनेचे जल भेदणारा आहे.

Verse 39

व्रजवासी व्रजानंदी नंदबालो दयानिधिः । लीलाबालः पद्मनेत्रो गोकुलोत्सव ईश्वरः ॥ ३९ ॥

तो व्रजवासी, व्रजाला आनंद देणारा; नंदाचा लाडका बाळ, दयासागर; लीलामय दिव्य बाल, कमलनेत्र; आणि गोकुळाचा उत्सवस्वरूप ईश्वर आहे.

Verse 40

गोपिकानंदनः कृष्णो गोपानंदः सतां गतिः । बकप्राणहरो विष्णुर्बकमुक्तिप्रदो हरिः ॥ ४० ॥

कृष्ण हा गोपींचा आनंद, गोपांचा हर्ष आणि सत्पुरुषांची परम गती आहे. विष्णुरूपाने त्याने बकाचा प्राण घेतला आणि हरिरूपाने त्यालाच मोक्षही दिला.

Verse 41

बलदोलाशयशयः श्यामलः सर्वसुंदरः । पद्मनाभो हृषीकेशः क्रीडामनुजबालकः ॥ ४१ ॥

तो बल (शेष) नागाच्या शय्येवर शयन करणारा; श्यामवर्ण, सर्वथा परमसुंदर—पद्मनाभ, हृषीकेश—मनुष्यांमध्ये बालकासारखा क्रीडा करतो.

Verse 42

लीलाविध्वस्तशकटो वेदमंत्राभिषेचितः । यशोदानंदनः कांतो मुनिकोटिनिषेवितः ॥ ४२ ॥

ज्याने लीलया शकट (असुर-रथ) उद्ध्वस्त केला; जो वेदमंत्रांनी अभिषिक्त आहे; यशोदेचा प्रिय नंदन, मनोहर—कोट्यवधी मुनींनी सेवित व पूजित.

Verse 43

नित्यं मधुवनावासी वैकुंठः संभवः क्रतुः । रमापतिर्यदुपतिर्मुरारिर्मधुसूदनः ॥ ४३ ॥

तो नित्य मधुवनात वास करणारा; वैकुंठ, संभव आणि क्रतु आहे. तो रमा (लक्ष्मी)चा पति, यदुपति, मुरारी आणि मधुसूदन आहे.

Verse 44

माधवो मानहारी च श्रीपतिर्भूधरः प्रभुः । बृहद्वनमहालीलो नंदसूनुर्महासनः ॥ ४४ ॥

तो माधव, मान (अहंकार) हरिणारा; श्रीपति, भूधर आणि प्रभु आहे. बृहद्वनातील ज्याची महालीला प्रसिद्ध, तो नंदसूनू असून महासनावर विराजमान आहे.

Verse 45

तृणावर्तप्राणहारी यशोदाविस्मयप्रदः । त्रैलोक्यवक्त्रः पद्माक्षः पद्महस्तः प्रियंकरः ॥ ४५ ॥

जो तृणावर्ताचा प्राणहर्ता, यशोदेला विस्मय देणारा; ज्याच्या मुखात त्रैलोक्य आहे; कमलनेत्र, कमलहस्त, आणि प्रिय व मंगल करणारा आहे।

Verse 46

ब्रह्मण्यो धर्मगोप्ता च भूपतिः श्रीधरः स्वराट् । अजाध्यक्षः शिवाध्यक्षो धर्माध्यक्षो महेश्वरः ॥ ४६ ॥

तो ब्राह्मण व वेदांचा भक्त, धर्माचा रक्षक, सार्वभौम नृप; श्री (लक्ष्मी) धारण करणारा, स्वाधीन सम्राट आहे। तो अज (ब्रह्मा)चा अधिपती, शिवाचा अधिपती, धर्माचा अधिपती आणि महेश्वर आहे।

Verse 47

वेदांतवेद्यो ब्रह्मस्थः प्रजापतिरमोघदृक् । गोपीकरावलंबी च गोपबालकसुप्रियः ॥ ४७ ॥

तो वेदान्ताने जाणण्याजोगा, ब्रह्मात स्थित, प्रजापती; ज्याची दृष्टी अचूक आहे। तो गोपींच्या हातांचा आधार घेणारा, आणि गोपबालकांचा अतिशय प्रिय आहे।

Verse 48

बालानुयीयी बलवान् श्रीदामप्रिय आत्मवान् । गोपीगृहांगणरतिर्भद्रः सुश्लोकमंगलः ॥ ४८ ॥

तो मुलांच्या मागोमाग जाणारा, बलवान, श्रीदामाचा प्रिय, आत्मसंयमी आहे। गोपींच्या घरांच्या अंगणात रमण करणारा—भद्र, आणि सुश्लोकांनी मंगल देणारा आहे।

Verse 49

नवनीतहरो बालो नवनीतप्रियाशनः । बालवृन्दी मर्कवृंदी चकिताक्षः पलायितः ॥ ४९ ॥

तो बालक लोणी (नवनीत) चोरणारा, लोणी खाण्यास प्रिय मानणारा आहे। मुलांच्या झुंडीने व माकडांच्या टोळीने वेढलेला, विस्मित नेत्रांनी तो पळून जातो।

Verse 50

यशोदातर्जितः कंपी मायारुदितशोभनः । दामोदरोऽप्रमेयात्मा दयालुर्भक्तवत्सलः ॥ ५० ॥

यशोदेच्या धाकाने थरथरणारा, मायिक रडण्याने शोभणारा—तोच दामोदर, अप्रमेय आत्मस्वरूप; दयाळू व भक्तवत्सल आहे।

Verse 51

सुबद्धोलूखले नम्रशिरा गोपीकदर्थितः । वृक्षभंगी शोकभंगी धनदात्मजमोक्षणः ॥ ५१ ॥

उलुखलाला घट्ट बांधलेला, नम्र शिर झुकवून, गोपींनी झोडपलेला—वृक्षभंग करणारा, शोकभंग करणारा, आणि धनद (कुबेर)पुत्रांना मुक्त करणारा।

Verse 52

देवर्षिवचनश्लाघी भक्तवात्सल्यसागरः । व्रजकोलाहलकरो व्रजानदविवर्द्धनः ॥ ५२ ॥

देवर्षींच्या वचनांत रमणारा, भक्तवात्सल्याचा सागर; व्रजात आनंदाचा कोलाहल उठविणारा, आणि व्रजाचा आनंद सतत वाढविणारा।

Verse 53

गोपात्मा प्रेरकः साक्षी वृंदावननिवासकृत् । वत्सपालो वत्सपतिर्गोपदारकमंडनः ॥ ५३ ॥

ज्यांचा आत्मस्वरूपच गोप आहे, जो अंतर्यामी प्रेरक व सर्वसाक्षी; ज्यांनी वृंदावन-निवासाची लीला घडविली; वत्सपालक, वत्सपती, आणि गोपबालकांचे भूषण।

Verse 54

बालक्रीडो बालरतिर्बालकः कनकांगदी । पीताम्बरो हेममाली मणिमुक्ताविभूषणः ॥ ५४ ॥

जो बालक्रीडेत रमणारा, बालसुलभ आनंदात रत; किशोररूप, सुवर्ण बाहुभूषण धारण करणारा। पीतांबरधारी, हेममाळेने विभूषित, आणि मणी-मोत्यांच्या आभूषणांनी अलंकृत।

Verse 55

किंकिणीकटकी सूत्री नूपुरी मुद्रि कान्वितः । वत्सासुरपतिध्वंसी बकासुरविनाशनः ॥ ५५ ॥

किंकिणी-नाद करणारे कडे, यज्ञोपवीत, नूपुर व मुद्रिका यांनी विभूषित; वत्सासुराधिपतीचा ध्वंस करणारे आणि बकासुराचा विनाश करणारे ते श्रीकृष्ण आहेत।

Verse 56

अघासुरविनाशी च विनिद्रीकृतबालकः । आद्य आत्मप्रदः संगी यमुनातीरभोजनः ॥ ५६ ॥

ते अघासुरविनाशक; निद्रित बालकांना जागविणारे; आद्य पुरुष; आत्मप्रदान (मोक्षद ज्ञान) देणारे; भक्तांचे नित्य-संगी; आणि यमुनेच्या तीरावर भोजन करणारे आहेत।

Verse 57

गोपालमंडलीमध्यः सर्वगोपालभूषणः । कृतहस्ततलग्रासो व्यंजनाश्रितशाखिकः ॥ ५७ ॥

ते गोपालमंडळीच्या मध्यभागी विराजमान, सर्व गोपालांचे भूषण; हाताच्या तळहातात ग्रास घेऊन भोजन करणारे आणि व्यंजनांसह वृक्षछायेत विसावणारे आहेत।

Verse 58

कृतबाहुश्रृंगयष्टिगुंजालंकृतकंठकः । मयूरपिच्छमुकुटो वनमालाविभूषितः ॥ ५८ ॥

त्यांचा कंठ गुंजामाळा व शृंगाकार दंडाच्या अलंकारांनी शोभित; ते मयूरपिच्छ-मुकुटधारी आणि वनमाळेने विभूषित आहेत।

Verse 59

गैरिकाचित्रितवपुर्नवमेघवपुः स्मरः । कोटिकंदर्पलावण्यो लसन्मकरकुंडलः ॥ ५९ ॥

त्यांचा देह गैरिक (लाल गेरू) छटांनी चित्रित भासतो, नव्या मेघासारखा श्यामल; ते कोट्यवधी कामदेवांच्या लावण्याने युक्त आणि झळाळते मकरकुंडल धारण करणारे आहेत।

Verse 60

आजानुबाहुर्भगवान्निद्रारहितलोचनः । कोटिसागरगाभीर्यः कालकालः सदाशिवः ॥ ६० ॥

ज्यांच्या भुजा जानूपर्यंत पोहोचतात, ज्यांचे नेत्र निद्रारहित आहेत; जे कोटी सागरांइतके गभीर, काळाचाही काळ—ते सदाशिव आहेत।

Verse 61

विरंचिमोहनवपुर्गोपवत्सवपुर्द्धरः । ब्रह्मांडकोटिजनको ब्रह्ममोहविनाशकः ॥ ६१ ॥

ज्यांचे रूप विरंचि (ब्रह्मा)लाही मोहित करते; जे गोप व वासराचे रूप धारण करतात; जे कोटी ब्रह्मांडांचे जनक आणि ब्रह्माच्या मोहाचा नाश करणारे आहेत।

Verse 62

ब्रह्मा ब्रह्मेडितः स्वामी शक्रदर्पादिनाशनः । गिरिपूजोपदेष्टा च धृतगोवर्द्धनाचलः ॥ ६२ ॥

तेच ब्रह्मा; ब्रह्म्यानेही स्तुत केलेले स्वामी; शक्र (इंद्र)चा दर्प नाश करणारे प्रभु. तेच गिरिपूजेचे उपदेष्टा आणि गोवर्धन पर्वत धारण करणारे आहेत।

Verse 63

पुरंदरेडितः पूज्यः कामधेनुप्रपूजितः । सर्वतीर्थाभिषिक्तश्च गोविंदो गोपरक्षकः ॥ ६३ ॥

पुरंदर (इंद्र)ने स्तुत केलेले पूज्य; कामधेनूनेही परम पूजिलेले; सर्व तीर्थांच्या जलाने अभिषिक्त—ते गोविंद, गायी व गोपांचे रक्षक आहेत।

Verse 64

कालियार्तिकरः क्रूरो नागपत्नीडितो विराट् । धेनुकारिः प्रलंबारिर्वृषासुरविमर्दनः ॥ ६४ ॥

कालियाला पीडा देणारे उग्र प्रभु; नागपत्नींनी स्तुत केलेले विराट; धेनुकासुराचा संहारक; प्रलंबाचा शत्रू; आणि वृषासुराचा मर्दन करणारे आहेत।

Verse 65

मायासुरात्मजध्वंसी केशिकंठविदारकः । गोपगोप्ता धेनुगोप्ता दावाग्निपरिशोषकः ॥ ६५ ॥

जो मायासुराच्या पुत्राचा ध्वंस करणारे, केशीचा कंठ विदीर्ण करणारे; गोपांचे रक्षक, धेनूंचे पालक, आणि दावाग्नी शोषून टाकणारे ते श्रीकृष्ण।

Verse 66

गोपकन्यावस्त्रहारी गोपकन्यावरप्रदः । यज्ञपत्न्यन्नभोजी च मुनिमानापहारकः ॥ ६६ ॥

जो गोपकन्यांची वस्त्रे हरून घेणारे, गोपकन्यांना वर देणारे; यज्ञपत्नींचे अन्न भोगणारे, आणि मुनींचा मान हरिणारे ते श्रीकृष्ण।

Verse 67

जलेशमानमथनो नन्दगोपालजीवनः । गन्धर्वशापमोक्ता च शंखचूडशिरोहरः ॥ ६७ ॥

जो जलेश्वराचा मान मथणारे, नंद-गोपाळांचे जीवनस्वरूप; गंधर्वशापातून मुक्त करणारे, आणि शंखचूडाचे शिर हरिणारे ते श्रीकृष्ण।

Verse 68

वंशी वटी वेणुवादी गोपीचिन्तापहारकः । सर्वगोप्ता समाह्वानः सर्वगोपीमनोरथः ॥ ६८ ॥

जो वंशीधारी, वटी-वृंदावनाचे अधिपती, वेणुवादन करणारे; गोपींची चिंता हरिणारे; सर्वांचे रक्षक, आह्वानाने सर्वांना एकत्र करणारे, आणि प्रत्येक गोपीचा मनोरथ पूर्ण करणारे ते श्रीकृष्ण।

Verse 69

व्यंगधर्मप्रवक्ता च गोपीमण्डलमोहनः । रासक्रीडारसास्वादी रसिको राधिकाधवः ॥ ६९ ॥

जो सूक्ष्म व्यंग्याने धर्म सांगणारे, गोपीमंडळाला मोहित करणारे; रासक्रीडेचा रस आस्वादणारे, परम रसिक—राधिकेचे माधव श्रीकृष्ण।

Verse 70

किशोरीप्राणनाथश्च वृषभानसुताप्रियः । सर्वगोपीजनानंदी गोपीजनविमोहनः ॥ ७० ॥

तो किशोरींच्या प्राणांचा नाथ आहे, वृषभानुनंदिनीचा परम प्रिय आहे; सर्व गोपीजनांना आनंद देणारा आणि गोपीजनांना मोहित करणारा आहे।

Verse 71

गोपिकागीतचरितो गोपीनर्तनलालसः । गोपीस्कन्धाश्रितकरो गोपिकाचुंबनप्रियः ॥ ७१ ॥

ज्यांच्या लीलांचे गायन गोपींच्या गीतांत होते; जो गोपींसह नृत्यात रमतो; ज्याचा कर गोपींच्या खांद्यावर विसावतो; आणि ज्याला गोपींचे चुंबन प्रिय आहे।

Verse 72

गोपिकामार्जितमुखो गोपीव्यंजनवीजितः । गोपिकाकेशसंस्कारी गोपिकापुष्पसंस्तरः ॥ ७२ ॥

ज्यांचे मुख गोपींनी पुसून स्वच्छ केले; ज्यांना गोपींनी व्यजनाने वारा घातला; ज्यांचे केश गोपींनी सजवले; आणि जे गोपींनी पसरलेल्या पुष्पशय्येवर विराजतात।

Verse 73

गोपिकाहृदयालंबी गोपीवहनतत्परः । गोपिकामदहारी च गोपिकापरमार्जितः ॥ ७३ ॥

जो गोपींच्या हृदयात आधाररूपाने विराजतो; जो गोपींना वहन करण्यास सदैव तत्पर असतो; जो गोपींचा मद-मान हरतो; आणि जो गोपींकडून परम रीतीने पूजित व सन्मानित असतो।

Verse 74

गोपिकाकृतसंनीलो गोपिकासंस्मृतप्रियः । गोपिकावन्दितपदो गोपिकावशवर्तनः ॥ ७४ ॥

गोपींनी केलेल्या अलंकाराने जो अधिक गडद नीलवर्ण होतो; गोपींनी स्मरण केले असता जो अधिक प्रिय वाटतो; ज्याचे चरण गोपींनी वंदिले आहेत; आणि जो गोपींच्या प्रेमवश होऊन वर्ततो।

Verse 75

राधा पराजितः श्रीमान्निकुञ्जेसुविहारवान् । कुञ्जप्रियः कुञ्जवासी वृन्दावनविकासनः ॥ ७५ ॥

तो श्रीमान् प्रभू राधेच्या प्रेमाने जिंकला गेलेला; निकुंजांत क्रीडा-विहार करणारा. तो कुंजप्रिय, कुंजवासी, आणि वृंदावनाला दिव्य वैभवाने फुलविणारा आहे.

Verse 76

यमुनाजलसिक्तांगो यमुनासौख्यदायकः । शशिसंस्तंभनः शूरः कामी कामविमोहनः ॥ ७६ ॥

ज्यांचे अंग यमुनेच्या जलाने सिक्त आहे, जे यमुनेचे सुख देतात; जे चंद्रालाही स्तंभित करतात. ते शूरवीर, कामाचे स्वामी, आणि कामालाही मोहित करून जिंकणारे आहेत.

Verse 77

कामाद्याः कामनाथश्च काममानसभेदनः । कामदः कामरूपश्च कामिनीकामसंचयः ॥ ७७ ॥

तो कामाचा आदिस्रोत आणि कामनाथ आहे; कामाने मन भेदून उद्वेलित करणारा आहे. तो इच्छित फल देणारा, इच्छेनुसार रूप धारण करणारा, आणि कामिनींच्या अंतःकरणातील आसक्तीचा संचयस्वरूप आहे.

Verse 78

नित्यक्रीडो महालीलः सर्वः सर्वगतस्तथा । परमात्मा पराधीशः सर्वकारणकारणः ॥ ७८ ॥

तो नित्य क्रीडारत, महालीलेचा स्वामी आहे; तोच सर्व आहे आणि सर्वत्र व्याप्त आहे. तो परमात्मा, पराधीश, आणि सर्व कारणांचा कारण आहे.

Verse 79

गृहीतनारदवचा ह्यक्रूरपरिचिंतितः । अक्रूरवन्दितपदो गोपिकातोषकारकः ॥ ७९ ॥

नारदांचे वचन स्वीकारून तो अक्रूराच्या चिंतनाचा विषय झाला. अक्रूराने ज्यांच्या चरणांची वंदना केली; तो गोपींना तृप्ती व आनंद देणारा आहे.

Verse 80

अक्रूरवाक्यसंग्राही मथुरावासकारणः । अक्रूरतापशमनो रजकायुःप्रणाशनः ॥ ८० ॥

जो अक्रूराचे वचन स्वीकारणारे, मथुरावासाचे कारण, अक्रूराचा संताप शमविणारे, आणि रजक (धोबी) याचे प्राण नाश करणारे आहेत।

Verse 81

मथुरानन्ददायी च कंसवस्त्रविलुण्ठनः । कंसवस्त्रपरीधानो गोपवस्त्रप्रदायकः ॥ ८१ ॥

जो मथुरेला आनंद देणारे, कंसाचे वस्त्र लुटणारे, कंसाचे वस्त्र परिधान करणारे, आणि गोपांना वस्त्र देणारे आहेत।

Verse 82

सुदामगृहगामी च सुदामपरिपूजितः । तंतुवाय कसंप्रीतः कुब्जाचंदनलेपनः ॥ ८२ ॥

जो सुदामाच्या घरी जाणारे व सुदामाकडून यथोचित पूजिले जाणारे; तंतुवाय (विणकर) याच्यावर प्रसन्न होणारे; आणि कुब्जेचे चंदनलेपन स्वीकारणारे आहेत।

Verse 83

कुब्जारूपप्रदो विज्ञो मुकुंदो विष्टरश्रवाः । सर्वज्ञो मथुरालोकी सर्वलोकाभिनंदनः ॥ ८३ ॥

जो कुब्जेला (सरळ) रूप देणारे, सर्वज्ञ विज्ञ, मुकुंद—मोक्षदाता, ज्यांची कीर्ती दूरवर पसरलेली, मथुरेत वास करणारे, आणि सर्व लोकांनी अभिनंदित आहेत।

Verse 84

कृपाकटाक्षदर्शी च दैत्यारिर्देवपालकः । सर्वदुःखप्रशमनो धनुभर्ङ्गी महोत्सवः ॥ ८४ ॥

ज्यांचा कृपाकटाक्ष दयादायी आहे; जे दैत्यांचे वैरी व देवांचे पालक आहेत; सर्व दुःख शमविणारे; धनुष्य भंग करणारे; आणि स्वतः महोत्सवस्वरूप आहेत।

Verse 85

कुवलयापीडहंता दंतस्कंधबलाग्रणीः । कल्परूपधरोधीरो दिव्यवस्त्रानुलेपनः ॥ ८५ ॥

कुवलयापीडाचा संहार करणारा, दंत-स्कंधावर भार धारण करण्यात बलाचा अग्रणी; इच्छेनुसार रूप धारण करणारा धीर प्रभू, दिव्य वस्त्रे व दिव्य अनुलेपनांनी विभूषित आहे।

Verse 86

मल्लरूपो महाकालः कामरूपी बलान्वितः । कंसत्रासकरो भीमो मुष्टिकांतश्च कंसहा ॥ ८६ ॥

मल्लरूप धारण करून महाकालासारखा भासला; इच्छेनुसार रूप घेणारा, बलवान—कंसाला त्रस्त करणारा, भीषण; मुष्टिकाचा अंत करणारा आणि कंसवधकर्ता।

Verse 87

चाणूरघ्नो भयहरः शलारिस्तोशलांतकः । वैकुंठवासी कंसारिः सर्वदुष्टनिषूदनः ॥ ८७ ॥

चाणूराचा वध करणारा, भय हरिणारा; शलारिचा वैरी व तोशलाचा अंत करणारा। वैकुंठवासी, कंसाचा शत्रू, सर्व दुष्टांचा नाश करणारा।

Verse 88

देवदुंदुभिनिर्घोषी पितृशोकनिवारणः । यादवेंद्रः सतांनाथो यादवारिप्रमर्द्दनः ॥ ८८ ॥

ज्याची कीर्ती देवदुंदुभीसारखी निनादते; पितरांचा शोक दूर करणारा; यादवांचा इंद्र (अधिपती); सत्पुरुषांचा नाथ; आणि यादवांच्या शत्रूंचा मर्दन करणारा।

Verse 89

शौरिशोकविनाशी च देवकीतापनाशनः । उग्रसेनपरित्राता उग्रसेनाभिपूजितः ॥ ८९ ॥

शौरिचा शोक नष्ट करणारा आणि देवकीचा ताप दूर करणारा; उग्रसेनाचा परित्राता, आणि उग्रसेनाने पूजिलेला प्रभू।

Verse 90

उग्रसेनाभिषेकी च उग्रसेनदया परः । सर्वसात्वतसाक्षी च यदूनामभिनंदनः ॥ ९० ॥

ज्यांनी उग्रसेनाचा अभिषेक करून त्यास सिंहासनावर बसविले, जे उग्रसेनावर परम दयाळू आहेत; सर्व सात्वत-भक्तांचे साक्षी आणि यदुवंशाचे आनंदस्वरूप आहेत।

Verse 91

सर्वमाथुरसंसेव्यः करुणो भक्तबांधवः । सर्वगोपालधनदो गोपीगोपाललालसः ॥ ९१ ॥

जे सर्व मथुरावासीयांनी प्रेमाने सेवनीय आहेत; करुणामय, भक्तांचे बंधु व आधार आहेत। ते सर्व गोपाळांना धन-समृद्धी देतात आणि गोपी-गोपाळांच्या संगाची लालसा धरतात।

Verse 92

शौरिदत्तोपवीती च उग्रसेनदयाकरः । गुरुभक्तो ब्रह्मचारी निगमाध्ययने रतः ॥ ९२ ॥

जे शौरिने दिलेले यज्ञोपवीत धारण करणारे; उग्रसेनावर दयाळू; गुरुभक्त, ब्रह्मचारी आणि नित्य वेद-निगमांच्या अध्ययनात रत आहेत।

Verse 93

संकर्षणसहाध्यायी सुदामसुहृदेव च । विद्यानिधिः कलाकोशो मृतपुत्रदस्तथा ॥ ९३ ॥

जे संकर्षणाचे सहाध्यायी आणि सुदामाचे अंतरंग सुहृद आहेत; ते विद्यानिधी, कलाकोश, तसेच ज्याचा पुत्र मरण पावला त्याला पुत्र देणारेही आहेत।

Verse 94

चक्री पांचजनी चैव सर्वनारकिमोचनः । यमार्चितः परो देवो नामोच्चारवसो ऽच्युतः ॥ ९४ ॥

जे चक्रधारी आणि पाञ्चजन्य-शंखधारी आहेत; सर्व नरकगत अवस्थांतून मुक्त करणारे आहेत। ज्यांची—परम देव अच्युतांची—यमही अर्चना करतो; जे केवळ नामोच्चाराने सुलभ होतात।

Verse 95

कुब्जा विलासी सुभगो दीनबंधुरनूपमः । अक्रूरगृहगोप्ता च प्रतिज्ञापालकः शुभः ॥ ९५ ॥

ते कुब्जेचा उद्धार करणारे, लीलाविलासी, शुभ व सुभग आहेत। ते दीनांचे बंधू, अनुपम; अक्रूराच्या गृहाचे रक्षक, प्रतिज्ञापालक व कल्याणकारी आहेत।

Verse 96

जरासंधजयी विद्वान् यवनांतो द्विजाश्रयः । मुचुकुंदप्रियकरोजरासंधपलायितः ॥ ९६ ॥

ते विद्वान जरासंधजयी, यवनांचा संहारक व द्विजांचे आश्रय आहेत। ते मुचुकुंदास प्रिय करणारे; ज्यांच्या भयाने जरासंध पळून गेला।

Verse 97

द्वारकाजनको गूढो ब्रह्मण्यः सत्यसंगरः । लीलाधरः प्रियकरो विश्वकर्मा यशःप्रदः ॥ ९७ ॥

ते द्वारकेचे जनक, गूढ (रहस्यमय), ब्राह्मणहितैषी व सत्यसंग्रामात अढळ आहेत। ते लीलाधर, प्रियप्रदाता, विश्वकर्मास्वरूप व यशप्रदाता आहेत।

Verse 98

रुक्मिणीप्रियसंदेशो रुक्मशोकविवर्द्धनः । चैद्यशोकालयः श्रेष्ठो दुष्टराजन्यनाशनः ॥ ९८ ॥

ते रुक्मिणीस प्रिय संदेश आणणारे, रुक्मीचा शोक वाढविणारे आहेत। ते चैद्य (शिशुपाल) शोकाचे आलय, परम श्रेष्ठ व दुष्ट राजवंशांचे नाशक आहेत।

Verse 99

रुक्मिवैरूप्यकरणो रुक्मिणीवचने रतः । बलभद्रवचोग्राही मुक्तरुक्मी जनार्दनः ॥ ९९ ॥

जनार्दन ते, ज्यांनी रुक्मीचे वैरूप्य केले, आणि रुक्मिणीच्या वचनपालनात रत राहिले। ते बलभद्राचे वचन स्वीकारणारे व रुक्मीला मुक्त (क्षमादान) करणारे आहेत।

Verse 100

रुक्मिणीप्राणनाथश्च सत्यभामापतिः स्वयम् । भक्तपक्षी भक्तिवश्यो ह्यक्रूरमणिदायकः ॥ १०० ॥

तो रुक्मिणीचा प्राणनाथ आणि स्वयं सत्यभामेचा पती आहे। भक्तांचा पक्ष घेणारा, भक्तीने वशी होणारा, आणि अक्रूराला मणी देणारा आहे।

Verse 101

शतधन्वाप्राणहारी ऋक्षराजसुताप्रियः । सत्राजित्तनयाकांतो मित्रविंदापहारकः ॥ १०१ ॥

तो शतधन्वाचे प्राण घेणारा, ऋक्षराजाची कन्या (जांबवती) हिला प्रिय, सत्राजिताची कन्या (सत्यभामा) हिचा कांत, आणि मित्रविंदेचे हरण करणारा आहे।

Verse 102

सत्यापतिर्लक्ष्मणाजित्पूज्यो भद्राप्रियंकरः । नरका सुरघातीं च लीलाकन्याहरो जयी ॥ १०२ ॥

तो सत्याचा स्वामी; लक्ष्मणेलाही अजेय व पूज्य; भद्रेला प्रिय करणारा; नरकासुराचा नाश करणारा व देवशत्रूंचा संहारक; आणि क्रीडेत लीलाकन्येचे हरण करून जयी आहे।

Verse 103

मुरारिर्मदनेशोऽपि धरित्रीदुःखनाशनः । वैनतेयी स्वर्गगामी अदित्य कुंडलप्रदः ॥ १०३ ॥

तो मुरारि आहे आणि कामाचाही ईश्वर आहे; धरित्रीचे दुःख नाश करणारा आहे। तो वैनतेय (गरुड) रूपे भक्तांना स्वर्गमार्गी करतो, आणि आदित्य रूपे कुंडले देणारा आहे।

Verse 104

इंद्रार्चितो रमाकांतो वज्रिभार्याप्रपूजितः । पारिजातापहारी च शक्रमानापहारकः ॥ १०४ ॥

तो इंद्राने अर्चिला गेलेला, रमा (लक्ष्मी)चा कांत, आणि वज्रधारीची पत्नी (शची) हिनेही अत्यंत पूजिलेला आहे। तो पारिजाताचे अपहरण करणारा आणि शक्राचा मान हरिणारा आहे।

Verse 105

प्रद्युम्नजनकः सांबतातो बहुसुतो विधुः । गर्गाचार्यः सत्यगतिर्धर्माधारो धारधरः ॥ १०५ ॥

तो प्रद्युम्नाचा जनक, सांबाचा पिता, अनेक पुत्रांनी युक्त चंद्रासमान; गर्गाचार्यस्वरूप, सत्यगती, धर्माचा आधार व पृथ्वीधारक आहे।

Verse 106

द्वारकामंडनः श्लोक्यः सुश्लोको निगमालयः । पौंड्रकप्राणहारी च काशीराजशिरोहरः ॥ १०६ ॥

तो द्वारकेचा भूषण, श्लोकांत स्तुत्य, शुभश्लोकस्वरूप व वेदांचे धाम; पौंड्रकाचा प्राणहर्ता आणि काशीराजाचा शिरोहर आहे।

Verse 107

अवैष्णवविप्रदाही सुदक्षिणभयाबहः । जरासंधविदारीं च धर्मनन्दनयज्ञकृत् ॥ १०७ ॥

तो अवैष्णव ब्राह्मणाचे पाप दग्ध करणारा, योग्य दक्षिणा देणाऱ्याचा भयहर, जरासंध विदारक, आणि धर्मनंदनाचा यज्ञ करणारा आहे।

Verse 108

शिशुपालशिररश्चेदी दंतवक्रविनाशनः । विदूरथांसकः श्रीशः श्रीदो द्विविदनाशनः ॥ १०८ ॥

तो शिशुपालाचे शिरच्छेद करणारा, दंतवक्राचा विनाश करणारा, विदूरथाचा संहारक; श्रीचा (लक्ष्मीचा) स्वामी, श्रीदाता आणि द्विविदनाशक आहे।

Verse 109

रुक्मिणीमानहारी च रुक्मिणीमानवर्द्धनः । देवर्षिशापहर्ता च द्रौपदीवाक्यपालकः ॥ १०९ ॥

तो रुक्मिणीचा मानहरण करणारा, तसेच रुक्मिणीचा मान वाढवून रक्षण करणारा; देवर्षींचा शापहर आणि द्रौपदीच्या वचनाचा पालक आहे।

Verse 110

दुर्वासो भयहाति व पांचालीस्मरणागतः । पार्थदूतः पार्थमन्त्री पार्थदुःखौधनाशनः ॥ ११० ॥

जो दुर्वासामुळे उत्पन्न झालेला भय हरतो, पाञ्चालीच्या स्मरणाने तत्क्षणी येतो; जो पार्थाचा दूत व मंत्री झाला, आणि पार्थाच्या दुःखांचा पूर नष्ट करतो।

Verse 111

पार्थमानापहारी च पार्थजीवनदायकः । पांचाली वस्त्रदाता च विश्वपालकपालकः ॥ १११ ॥

जो पार्थाचा मानभंग दूर करतो, पार्थाला जीवन देतो; जो पाञ्चालीला वस्त्र देतो, आणि विश्वाचे पालक यांचेही पालन करणारा आहे।

Verse 112

श्वेताश्वसारथिः सत्यः सत्यसाध्यो भयापहः । सत्यसंधः सत्यरतिः सत्यप्रिय उदारधीः ॥ ११२ ॥

जो श्वेत अश्वांचा सारथी आहे; जो स्वतः सत्य आहे, सत्यानेच साध्य होतो आणि भय हरतो. जो सत्यसंकल्प, सत्यात रत, सत्यप्रिय व उदार बुद्धीचा आहे।

Verse 113

महासेनजयी चैव शिवसैन्यविनाशननः । बाणासुरभुजच्छेत्ता बाणबाहुवरप्रदः ॥ ११३ ॥

जो महासैन्याचा जयकर्ता, शिवसैन्याचा विनाशकर्ता; जो बाणासुराच्या भुजा छेदणारा, आणि कृपेने वर देऊन बाणाच्या भुजा पुनः प्रदान करणारा आहे।

Verse 114

तार्क्ष्यमानापहारी च तार्क्ष्यतेजोविवर्द्धनः । रामस्वरूपधारी च सत्यभामामुदावहः ॥ ११४ ॥

जो तार्क्ष्य (गरुड) याचा मान हरतो आणि त्याचे तेज वाढवतो; जो रामस्वरूप धारण करतो, आणि सत्यभामेला सहचरी म्हणून धारण करणारा उदात्त प्रभू आहे।

Verse 115

रत्नाकरजलक्रीडो व्रजलीलाप्रदर्शकः । स्वप्रतिज्ञापरिध्वंसी भीष्माज्ञापरिपालकः ॥ ११५ ॥

जो रत्नाकराच्या जलात क्रीडा करतो, व्रजलीला प्रकट करतो; जो स्वतःची प्रतिज्ञाही मोडतो, तरी भीष्मांची आज्ञा पाळतो—त्या प्रभूचे स्मरण-कीर्तन करावे।

Verse 116

वीरायुधहरः कालः कालिकेशो महाबलः । वर्वरीषशिरोहारी वर्वरीषशिरःप्रदः ॥ ११६ ॥

तो काळ आहे—वीरांची आयुधे हरून घेणारा; तोच कालिकेश, महाबली—ज्याने वर्वरीषाचे शिर हरिले आणि ज्याने वर्वरीषाचे शिर प्रदानही केले।

Verse 117

धर्मपुत्रजयी शूरदुर्योधनमदांतकः । गोपिकाप्रीतिनिर्बंधनित्यक्रीडो व्रजेश्वरः ॥ ११७ ॥

जो धर्मपुत्र (युधिष्ठिर)ाला जिंकणारा, शूर दुर्योधनाचा मद नाश करणारा; गोपींच्या प्रीतीत नित्य बांधलेला व नित्य क्रीडारत—तोच व्रजेश्वर आहे।

Verse 118

राधाकुंडरतिर्धन्यः सदांदोलसमाश्रितः । सदामधुवनानन्दी सदावृंदावनप्रियः ॥ ११८ ॥

धन्य तो भक्त, ज्याची राधाकुंडात रती आहे; जो सदा आंदोल (झुला-उत्सव)ाचा आश्रय घेतो, सदा मधुवनात आनंदित राहतो आणि सदा वृंदावनावर प्रेम करतो।

Verse 119

अशोकवनसन्नद्धः सदातिलकसंगतः । सदागोवर्द्धनरतिः सदा गोकुलवल्लभः ॥ ११९ ॥

जो अशोकवनाने सदा सुसज्जित, जो सदा शुभ तिलकाने विभूषित; जो सदा गोवर्धनात रती ठेवतो आणि जो सदा गोकुळाचा वल्लभ (प्रिय) आहे।

Verse 120

भांडीरवटसंवासी नित्यं वंशीवटस्थितः । नन्दग्रामकृतावासो वृषभानुग्रहप्रियः ॥ १२० ॥

ते भांडीरवटात वास करतात आणि नित्य वंशीवटात स्थित असतात; नंदग्रामाला आपले धाम करून वृषभानु-कुलावर कृपा करण्यास प्रिय मानतात।

Verse 121

गृहीतकामिनीरूपो नित्यं रासिविलासकृत् । वल्लवीजनसंगोप्ता वल्लवीजनवल्लभः ॥ १२१ ॥

ते प्रिय कामिनीचे रूप धारण करून नित्य रासविलास करतात; ते वल्लवीजनांचे रक्षक आणि वल्लवीजनांचे परम वल्लभ आहेत।

Verse 122

देवशर्मकृपाकर्ता कल्पपादपसंस्थितः । शिलानुगन्धनिलयः पादचारी घनच्छविः ॥ १२२ ॥

ते देवशर्मावर कृपा करणारे, कल्पवृक्षाखाली स्थित असतात; सुगंधित शिळांमध्ये निवास करणारे, पायी चालणारे आणि घनश्याम छवीचे आहेत।

Verse 123

अतसीकुसुमप्रख्यः सदा लक्ष्मीकृपाकरः । त्रिपुरारिप्रियकरो ह्युग्रधन्वापराजितः ॥ १२३ ॥

ते अतसीकुसुमासारखे तेजस्वी, सदा लक्ष्मीची कृपा देणारे; त्रिपुरारि (शिव) यांना प्रिय, आणि उग्रधन्वा रूपाने अपराजित आहेत।

Verse 124

षड्धुरध्वंसकर्ता च निकुंभप्राणहारकः । वज्रनाभपुरध्वंसी पौंड्रकप्राणहारकः ॥ १२४ ॥

ते षड्धुराचा संहार करणारे, निकुंभाचे प्राणहर; वज्रनाभपुराचा विध्वंस करणारे आणि पौंड्रकाचे प्राण घेणारे आहेत।

Verse 125

बहुलाश्वप्रीतिकर्ता द्विजवर्यप्रियंकरः । शिवसंकटहारी च वृकासुरविनाशनः ॥ १२५ ॥

जे बहुलाश्वास आनंद देणारे, श्रेष्ठ द्विजांना प्रिय करणारे, शिवांचे संकट हरिणारे आणि वृकासुराचा विनाश करणारे आहेत।

Verse 126

भृगुसत्कारकारी च शिवसात्त्विकताप्रदः । गोकर्णपूजकः सांबकुष्ठविध्वंसकारणः ॥ १२६ ॥

जे भृगूंचा सत्कार घडविणारे, शिवसदृश सात्त्विक पवित्रता देणारे, गोकर्णाचे पूजक आणि सांबाच्या कृपेने कुष्ठनाशाचे कारण आहेत।

Verse 127

वेदस्तुतो वेदवेत्ता यदुवंशविवर्द्धनः । यदुवंशविनाशी च उद्धवोद्धारकारकः ॥ १२७ ॥

जे वेदांनी स्तुत, वेदांचे खरे जाणकार, यदुवंश वाढविणारे तसेच त्याचा लय करणारे, आणि उद्धवाच्या उद्धाराचे कारण आहेत।

Verse 128

राधा च राधिका चैव आनंदा वृषभानुजा । वृन्दावनेश्वरी पुण्या कृष्णमानसहारिणी ॥ १२८ ॥

ती राधा, राधिकाही; आनंदस्वरूपा, वृषभानूची कन्या; वृंदावनाची ईश्वरी, पुण्यस्वरूपा, जी कृष्णाचे मन हरून घेते।

Verse 129

प्रगल्भा चतुरा कामा कामिनी हरिमोहिनी । ललिता मधुरा माध्वी किशोरी कनकप्रभा ॥ १२९ ॥

ती प्रगल्भा, चतुरा, कामस्वरूपा व कामिनी; हरिलाही मोहित करणारी. ती ललिता, मधुरा, माध्वी, किशोरी आणि कनकप्रभेने दीप्त आहे।

Verse 130

जितचंद्रा जितमृगा जितसिंहा जितद्विपा । जितरंभा जितपिका गोविंदहृदयोद्भवा ॥ १३० ॥

जी चंद्राला जिंकते, मृगाला जिंकते, सिंह व गजालाही जिंकते; रंभा व कोकिळेलाही मागे टाकते—ती गोविंदाच्या हृदयातून उद्भवलेली देवी आहे।

Verse 131

जितबिंबा जितशुका जितपद्मा कुमारिका । श्रीकृष्णाकर्षणा देवी नित्यं युग्मस्वरूपिणी ॥ १३१ ॥

जी बिंबफळाची लालिमा, शुकाची मोहकता आणि कमळाची शोभा यांनाही जिंकते—ती नित्य कुमारिका; श्रीकृष्णाला आकर्षिणारी देवी, जी सदैव युग्मस्वरूपिणी आहे।

Verse 132

नित्यं विहारिणी कांता रसिका कृष्णवल्लभा । आमोदिनी मोदवती नंदनंदनभूषिता ॥ १३२ ॥

ती नित्य विहारिणी, प्रिय कांता, दिव्य रसाची रसिका व कृष्णाची वल्लभा आहे; ती आनंदसुगंधी, मोदाने परिपूर्ण, आणि नंदनंदनाने भूषित आहे।

Verse 133

दिव्यांबरा दिव्यहारा मुक्तामणिविभूषिता । कुञ्जप्रिया कुञ्जवासा कुञ्जनायकनायिका ॥ १३३ ॥

ती दिव्य वस्त्रे धारण करणारी, दिव्य हारांनी शोभणारी, मोती-मण्यांनी विभूषित; ती कुंजप्रिया, कुंजवासी, आणि कुंजनायकाची नायिका आहे।

Verse 134

चारुरूपा चारुवक्त्रा चारुहेमांगदा शुभा । श्रीकृष्णवेणुसंगीता मुरलीहारिणी शिवा ॥ १३४ ॥

ती चारुरूपा, चारुवक्त्रा, शुभ, आणि रम्य सुवर्ण बाहुभूषणांनी अलंकृत; ती श्रीकृष्णाच्या वेणुनादाशी तन्मय, मुरलीने हृदय हरिणारी, आणि मंगलस्वरूपा (शिवा) आहे।

Verse 135

भद्रा भगवती शांता कुमुदा सुन्दरी प्रिया । कृष्णरतिः श्रीकृष्णसहचारिणी ॥ १३५ ॥

ती भद्रा, भगवती, शांता, कुमुदा, सुंदरी व प्रिया आहे; श्रीकृष्णरती असून सदैव श्रीकृष्णाची सहचारिणी आहे।

Verse 136

वंशीवटप्रियस्थाना युग्मायुग्मस्वरूपिणी । भांडीरवासिनी शुभ्रा गोपीनाथप्रिया सखी ॥ १३६ ॥

ती वंशीवट या प्रिय स्थानी प्रेम करणारी, युग्म-अयुग्म अशा दोन्ही स्वरूपांची; भांडीरात वास करणारी, शुभ्र-उज्ज्वल—गोपीनाथ (श्रीकृष्ण) यांची प्रिया सखी आहे।

Verse 137

श्रुतिनिःश्वसिता दिव्या गोविंदरसदायिनी । श्रीकृष्णप्रार्थनीशाना महानन्दप्रदायिनी ॥ १३७ ॥

ती श्रुतींचा (वेदांचा) दिव्य निःश्वासस्वरूप आहे, गोविंद-रस देणारी आहे; श्रीकृष्ण-प्रार्थनेची ईशाना शक्ती आणि महानंद प्रदान करणारी आहे।

Verse 138

वैकुंठजनसंसेव्या कोटिलक्ष्मी सुखावहा । कोटिकंदर्पलावण्या रतिकोटिरतिप्रदा ॥ १३८ ॥

ती वैकुंठजनांनी सेविली जाणारी, कोटी लक्ष्मींचे सुख आणणारी; कोटी कंदर्पांहून अधिक लावण्यमयी आणि कोटी-कोटी रतींपेक्षा श्रेष्ठ रती देणारी आहे।

Verse 139

भक्तिग्राह्या भक्तिरूपा लावण्यसरसी उमा । ब्रह्मरुद्रादिसंराध्या नित्यं कौतूहलान्विता ॥ १३९ ॥

उमा भक्तीनेच जाणण्याजोगी आहे; ती भक्तिरूपा, लावण्याची सरोवर आहे। ब्रह्मा, रुद्र इत्यादी देवांनी नित्य आराधिलेली, आणि सदैव कौतूहलयुक्त आहे।

Verse 140

नित्यलीला नित्यकामा नित्यश्रृंगारभूषिता । नित्यवृन्दावनरसा नन्दनन्दनसंयुता ॥ १४० ॥

ती नित्य दिव्य लीलामय, नित्य प्रेम-कामनेने युक्त आणि सदैव पावन शृंगार-भूषणांनी विभूषित आहे। ती वृन्दावन-रसाचा नित्य आस्वाद घेत नन्दनन्दन श्रीकृष्णाशी अविच्छिन्न संयुक्त आहे।

Verse 141

गोपगिकामण्डलीयुक्ता नित्यं गोपालसंगता । गोरसक्षेपणी शूरा सानन्दानन्ददायिनी ॥ १४१ ॥

ती गोपींच्या मण्डळीने युक्त असून नित्य गोपाल-प्रभूच्या संगतीत असते। गोरस उधळण्यात ती धैर्यवान आहे आणि आनंद व परमानंद देणारी आहे।

Verse 142

महालीला प्रकृष्टा च नागरी नगचारिणी । नित्यमाघूर्णिता पूर्णा कस्तूरीतिलकान्विता ॥ १४२ ॥

ती महालीलायुक्त व अत्यंत उत्कृष्ट आहे; नागरी असूनही पर्वतांत विचरणारी आहे। ती नित्य आनंदात घुमत-नाचत, सर्वथा पूर्ण, आणि ललाटावर कस्तुरी-तिलकाने युक्त आहे।

Verse 143

पद्मा श्यामा मृगाक्षी च सिद्धिरूपा रसावहा । कोटिचन्द्रानना गौरी कोटिकोकिलसुस्वरा ॥ १४३ ॥

ती पद्मा, श्यामा व मृगाक्षी; सिद्धिरूपा आणि रसावहा आहे। तिचे मुख कोटि चंद्रांसारखे दीप्तिमान; ती गौरीरूपा, आणि तिचा स्वर कोटि कोकिळांपेक्षा अधिक मधुर आहे।

Verse 144

शीलसौंदर्यनिलया नन्दनन्दनलालिता । अशोकवनसंवासा भांडीरवनसङ्गता ॥ १४४ ॥

ती शील व सौंदर्याची निलया, नन्दनन्दनाची लाडकी-ललिता आहे। ती अशोकवनात वास करणारी आणि भांडीरवनाशी संलग्न आहे।

Verse 145

कल्पद्रुमतलाविष्टा कृष्णा विश्वा हरिप्रिया । अजागम्या भवागम्या गोवर्द्धनकृतालया ॥ १४५ ॥

ती कल्पद्रुमाच्या तळी अधिष्ठित, श्यामवर्णा, विश्वव्यापिनी व हरिप्रिया आहे। अजन्मा (सामान्य) जनांस अगम्य, परंतु भवबंधनात पडलेल्या जीवांस गम्य; आणि गोवर्धनात कृत-आलय असलेली आहे।

Verse 146

यमुनातीरनिलया शश्वद्गोविंदजल्पिनी । शश्वन्मानवती स्निग्धा श्रीकृष्णपरिवन्दिता ॥ १४६ ॥

ती यमुनेच्या तीरावर निवास करणारी, सदैव गोविंदनाम जपणारी आहे। ती निरंतर मानवांवर करुणा करणारी, स्नेहसंपन्न, आणि श्रीकृष्णाने वंदिलेली आहे।

Verse 147

कृष्णस्तुता कृष्णवृता श्रीकृष्णहृदयालया । देवद्रुमफला सेव्या वृन्दावनरसालया ॥ १४७ ॥

ती कृष्णाने स्तुत, कृष्णाने वेढलेली, आणि श्रीकृष्णाच्या हृदयात वास करणारी आहे। ती देवद्रुमाच्या फळासारखी सेव्या आहे; आणि वृंदावनाच्या अमृतरसाचीच आलय आहे।

Verse 148

कोटितीर्थमयी सत्या कोटितीर्थफलप्रदा । कोटियोगसुदुष्प्राप्या कोटियज्ञदुराश्रया ॥ १४८ ॥

सत्य हे कोटी तीर्थांचे साररूप असून कोटी तीर्थांचे फळ देणारे आहे। ते कोटी योगांहूनही दुष्प्राप्य, आणि कोटी यज्ञांहूनही अधिक दुर्लभ आश्रय आहे।

Verse 149

मनसा शशिलेखा च श्रीकोटिसुभगाऽनघा । कोटिमुक्तसुखा सौम्या लक्ष्मीकोटिविलासिनी ॥ १४९ ॥

मनाने ती शशिलेखा—निर्दोष, आणि कोटी श्रीरूपांहूनही अधिक सुभगा आहे। ती सौम्य, कोटी मुक्तींचे सुख देणारी; आणि कोटी लक्ष्मींच्या वैभवात विहार करणारी आहे।

Verse 150

तिलोत्तमा त्रिकालस्था त्रिकालज्ञाप्यधीश्वरी । त्रिवेदज्ञा त्रिलोकज्ञा तुरीयांतनिवासिनी ॥ १५० ॥

ती तिलोत्तमा आहे, त्रिकाळी स्थित; त्रिकाळज्ञ व परम अधीश्वरी आहे। ती त्रिवेद व त्रिलोक जाणणारी, आणि तुरीयाच्या अंतःसत्तेत निवास करणारी आहे।

Verse 151

दुर्गाराध्या रमाराध्या विश्वाराध्या चिदात्मिका । देवाराध्या पराराध्या ब्रह्माराध्या परात्मिका ॥ १५१ ॥

ती दुर्गारूपे आराध्या, रमा (लक्ष्मी) रूपेही आराध्या आहे। ती विश्वरूपे पूज्य व चिदात्मिका आहे। देवांनी आराधिलेली, परा-आराध्या; ब्रह्मरूपे आराध्या व परात्मिका आहे।

Verse 152

शिवाराध्या प्रेमसाध्या भक्ताराध्या रसात्मिका । कृष्णप्राणार्पिणी भामा शुद्धप्रेमविलासिनी ॥ १५२ ॥

भामा शिवालाही आराध्या; प्रेमाने साध्य, भक्तांनी पूज्य आणि भक्तिरसस्वरूपा आहे। ती कृष्णाला आपला प्राण अर्पण करणारी, शुद्ध प्रेमाच्या विलासात रमणारी आहे।

Verse 153

कृष्णाराध्या भक्तिसाध्या भक्तवृन्दनिषेविता । विश्वाधारा कृपाधारा जीवधारातिनायिका ॥ १५३ ॥

ती कृष्ण-संबंधाने आराध्या; भक्तीने साध्य; भक्तवृंदांनी सेविलेली आहे। ती विश्वाधार, कृपाधारा, आणि जीवांचे प्राण धारण करणारी परम नायिका आहे।

Verse 154

शुद्धप्रेममयी लज्जा नित्यसिद्धा शिरोमणिः । दिव्यरूपा दिव्यभोगा दिव्यवेषा मुदान्विता ॥ १५४ ॥

शुद्ध प्रेममयी लज्जा नित्यसिद्धा व शिरोमणी आहे। तिचे रूप दिव्य, भोग दिव्य, वेश दिव्य, आणि ती आनंदाने परिपूर्ण आहे।

Verse 155

दिव्यांगनावृन्दसारा नित्यनूतनयौवना । परब्रह्मावृता ध्येया महारूपा महोज्ज्वला ॥ १५५ ॥

ती दिव्य अप्सरावृंदाचा सार असून सदा नित्यनूतन यौवनयुक्त आहे। परब्रह्माने आवृत, ध्यानास योग्य—महान रूपवती व अत्यंत तेजस्विनी आहे।

Verse 156

कोटिसूर्यप्रभा कोटिचन्द्रबिंबाधिकच्छविः । कोमलामृतवागाद्या वेदाद्या वेददुर्लभा ॥ १५६ ॥

तिची प्रभा कोटी सूर्यांसारखी, आणि तिची छटा कोटी पूर्णचंद्रांहूनही अधिक रम्य। तिची वाणी कोमल व अमृतमयी; ती आद्या, वेदमूळ—तरीही वेदांनीही दुर्लभ आहे।

Verse 157

कृष्णासक्ता कृष्णभक्ता चन्द्रावलिनिषेविता । कलाषोडशसंपूर्णा कृष्णदेहार्द्धधारिणी ॥ १५७ ॥

ती कृष्णासक्त, कृष्णभक्त असून चंद्रावलीने सेविली जाते। सोळा कलांनी परिपूर्ण, ती कृष्णदेहाचा अर्धभाग धारण करणारी आहे।

Verse 158

कृष्णबुद्धिः कृष्णसाराकृष्णरूपविहारिणी । कृष्णकान्ता कृष्णधना कृष्णमोहनकारिणी ॥ १५८ ॥

तिची बुद्धी कृष्णात स्थिर; तिचा सार कृष्ण; ती कृष्णरूपात विहार करणारी. ती कृष्णकांता, कृष्णच तिचे धन, आणि ती कृष्णद्वारे सर्वांना मोहित करणारी आहे।

Verse 159

कृष्णदृष्टिः कृष्णगोत्री कृष्णदेवी कुलोद्वहा । सर्वभूतस्थितावात्मा सर्वलोकनमस्कृता ॥ १५९ ॥

तिची दृष्टी कृष्णावर स्थिर; ती कृष्णगोत्री, कृष्णदेवी व कुलोद्धारिणी आहे। तिचे आत्मस्वरूप सर्व भूतांत स्थित असून सर्व लोक तिला नमस्कार करतात।

Verse 160

कृष्णदात्री प्रेमधात्री स्वर्णगात्री मनोरमा । नगधात्री यशोठात्री महादेवी शुभंकरी ॥ १६० ॥

जी कृष्णदात्री, प्रेमधात्री, सुवर्णदेही व मनोहर आहे; जी पर्वतधारिणी व यशधारिणी आहे—तीच महादेवी, शुभंकरिणी आहे।

Verse 161

श्रीशेषदेवजननी अवतारगणप्रसूः । उत्पलांकारविंदांका प्रसादांका द्वितीयका ॥ १६१ ॥

श्री—शेषदेवांची जननी, अवतारगणांची प्रसूती; जी उत्पलांका, अरविंदांका व प्रसादांका या नावांनीही प्रसिद्ध—ती या गणनेत दुसरी आहे।

Verse 162

रथांका कुंजरांका च कुंडलांकपदस्थिता । छत्रांका विद्युदंका च पुष्पमालांकितापि च ॥ १६२ ॥

जिच्यावर रथाचा अंक, हत्तीचा अंक आहे; जी कुंडल-अंकित पदचिन्हावर स्थित आहे; जिच्यावर छत्राचा अंक, विद्युत्-अंक आहे आणि जी पुष्पमाळेनेही अलंकृत आहे।

Verse 163

दंडांका मुकुटांका च पूर्णचन्द्रा शुकांकिता । कृष्णात्रहारपाका च वृन्दाकुंजविहारिणी ॥ १६३ ॥

जिच्यावर दंडाचा व मुकुटाचा अंक आहे; जी पूर्णचंद्र-अंकित व शुक-अंकित आहे; जी कृष्णवस्त्र धारण करून तारकहार परिधान करते आणि वृंदेच्या कुंजांत विहार करते।

Verse 164

कृष्णप्रबोधनकरी कृष्णशेषान्नभोजिनी । पद्मकेसरमध्यस्था संगीतागमवेदिनी ॥ १६४ ॥

जी कृष्णाला प्रबोधित करणारी; जी कृष्णाच्या शेषान्नाचा भोग घेणारी; जी कमळाच्या केसरांच्या मध्यभागी विराजमान; आणि जी संगीत-आगमाची जाणकार आहे।

Verse 165

कोटिकल्पांतभ्रूभंगा अप्राप्तप्रलयाच्युता । सर्वसत्त्वनिधिः पद्मशंखादिनिधिसेविता ॥ १६५ ॥

कोटी कल्पांच्या अंतातही जिचा भ्रूभंग होत नाही, आणि प्रलय अजून न आला तरी जी अचल, अच्युत राहते। ती सर्व सत्त्वांची निधी आहे; पद्म, शंख इत्यादी दिव्य निधींनी सेवित आहे।

Verse 166

अणिमादिगुणैश्वर्या देववृन्दविमोहिनी । सस्वानन्दप्रदा सर्वा सुवर्णलतिकाकृतिः ॥ १६६ ॥

अणिमा इत्यादी गुण-ऐश्वर्यांनी युक्त ती देववृंदालाही मोहित करते. ती सर्वांना आपला आनंद प्रदान करते; तिचे रूप सुवर्णलतेसारखे आहे.

Verse 167

कृष्णाभिसारसंकेता मालिनी नृत्यपंडिता । गोपीसिंधुसकाशाह्वां गोपमंडपशोभिनी ॥ १६७ ॥

कृष्णाभिसाराचा संकेत धारण करणारी, मालिनी—नृत्यात पंडिता। ‘गोपीसिंधुसकाशा’ या नावाने ख्यात, आणि गोपांच्या मंडपाला शोभा देणारी।

Verse 168

श्रीकृष्णप्रीतिदा भीता प्रत्यंगपुलकांचिता । श्रीकृष्णालिंगनरता गोविंदविरहाक्षमा ॥ १६८ ॥

श्रीकृष्णाला प्रीती देणारी, भीतीने कंपित, जिच्या प्रत्यंगावर रोमांच उमटतो. श्रीकृष्णाच्या आलिंगनात सदा रत, गोविंदविरह सहन न करणारी.

Verse 169

अनंतगुणसंपन्ना कृष्णकीर्तनलालसा । बीजत्रयमयी मूर्तिः कृष्णानुग्रहवांछिता ॥ १६९ ॥

अनंत गुणांनी संपन्न ती कृष्णकीर्तनाची लालसा धरते. ती बीजत्रयमयी मूर्ती आहे, आणि कृष्णाच्या अनुग्रहाची अभिलाषा करते.

Verse 170

विमलादिनिषेव्या च ललिताद्यार्चिता सती । पद्मवृन्दस्थिता हृष्टा त्रिपुरापरिसेविता ॥ १७० ॥

विमला इत्यादी देव्या तिची सेवा करतात; ललिता इत्यादी त्या सतीचे पूजन करतात. कमळांच्या समूहात स्थित ती हर्षित असते आणि त्रिपुरा तिची नित्य परिचर्या करते.

Verse 171

वृन्तावत्यर्चिता श्रद्धा दुर्ज्ञेया भक्तवल्लभा । दुर्लभा सांद्रसौख्यात्मा श्रेयोहेतुः सुभोगदा ॥ १७१ ॥

वृन्तावती येथे पूजिली जाणारी ती श्रद्धा दुर्ज्ञेय, भक्तांना अतिशय प्रिय आणि दुर्लभ आहे. तिचे स्वरूप सघन सुखानंदमय; ती परम श्रेयाचे कारण ठरते व शुभ भोग देते.

Verse 172

सारंगा शारदा बोधा सद्वृंदावनचारिणी । ब्रह्मानन्दा चिदानन्दा ध्यानान्दार्द्धमात्रिका ॥ १७२ ॥

ती सारंगा, ती शारदा, ती बोधरूपा; ती सत्य वृंदावनात विचरते. ती ब्रह्मानंद व चिदानंद आहे; ध्यानजन्य आनंदाची अर्धमात्रा-स्वरूपिणी आहे.

Verse 173

गंधर्वा सुरतज्ञा च गोविंदप्राणसंगमा । कृष्णांगभूषणा रत्नभूषणा स्वर्णभूषिता ॥ १७३ ॥

ती गंधर्वी आहे, सुरतविद्येत निपुण आहे; तिचा प्राण गोविंदाशी एकरूप आहे. ती कृष्णाच्या अंगांना अलंकृत करते, रत्नांनी भूषित आहे आणि सुवर्णाभूषणांनी शोभित आहे.

Verse 174

श्रीकृष्णहृदयावासमुक्ताकनकनालि का । सद्रत्नकंकणयुता श्रीमन्नीलगिरिस्थिता ॥ १७४ ॥

जी श्रीकृष्णाच्या हृदयात वास करते, जी मोती-सुवर्णाच्या माळेने भूषित आहे; जी उत्तम रत्नजडित कंकणे धारण करते आणि श्रीमान नीलगिरीवर विराजते.

Verse 175

स्वर्णनूपुरसंपन्ना स्वर्णकिंकिणिमंडिता । अशेषरासकुतुका रंभोरूस्तनुमध्यमा ॥ १७५ ॥

सुवर्ण नूपुरांनी युक्त, सुवर्ण किंकिणींनी अलंकृत; ती सर्व रास-क्रीडांमध्ये उत्सुक, रंभेसारख्या उरूंची व तनुकटीची होती।

Verse 176

पराकृतिः पररानन्दा परस्वर्गविहारिणी । प्रसूनकबरी चित्रा महासिंदूरसुन्दरी ॥ १७६ ॥

ती परा-स्वरूपिणी, परम आनंदात रमणारी, परस्वर्गात विहार करणारी आहे। पुष्पांनी सजलेली तिची कबरी विलक्षण शोभते; महा-सिंदूराने ती अतिसुंदरी दिसते।

Verse 177

कैशोरवयसा बाला प्रमदाकुलशेखरा । कृष्णाधरसुधा स्वादा श्यामप्रेमविनोदिनी ॥ १७७ ॥

कैशोर्यवयाची बाला, प्रेमातुर प्रमदांची शिरोमणी; कृष्णाच्या अधर-सुधेसारखी मधुर, ती श्यामसुंदराच्या प्रेमात विनोद करते।

Verse 178

शिखिपिच्छलसच्चूडा स्वर्णचंपकभूषिता । कुंकुमालक्तकस्तूरीमंडिता चापराजिता ॥ १७८ ॥

मोरपिसांच्या सुंदर चूड्याने युक्त, सुवर्ण चंपक-भूषणांनी अलंकृत; कुंकुम, आलक्तक व कस्तुरीने मंडित—ती अपराजिता, अजेय व तेजस्वी होती।

Verse 179

हेमहरान्वितापुष्पा हाराढ्या रसवत्यपि । माधुर्य्यमधुरा पद्मा पद्महस्ता सुविश्रुता ॥ १७९ ॥

ती हेमहार व पुष्पालंकारांनी युक्त, हारांनी समृद्ध आणि रसपूर्ण आहे। माधुर्यातही माधुर्यस्वरूप—ती पद्मा, पद्महस्ता, सर्वत्र सुविख्यात आहे।

Verse 180

भ्रूभंगाभंगकोदंडकटाक्षशरसंधिनी । शेषदेवाशिरस्था च नित्यस्थलविहारिणी ॥ १८० ॥

जी भुवयांच्या वाकणे-सरळ होणे एवढ्याने अखंड कोदंडावर कटाक्षरूपी बाणांची संधान करते; जी शेषदेवाच्या मस्तकांवर विराजते; आणि जी आपल्या नित्यधामात सदैव विहार करते।

Verse 181

कारुण्यजलमध्यस्था नित्यमत्ताधिरोहिणी । अष्टभाषवती चाष्टनायिका लक्षणान्विता ॥ १८१ ॥

जी करुणारूपी जलाच्या मध्यभागी वास करते; जी भावप्रकटनाच्या मत्त गजावर सदैव आरूढ असते; जी अष्ट भाषांनी युक्त असून अष्टनायिका-लक्षणांनीही विभूषित आहे।

Verse 182

सुनूतिज्ञा श्रुतिज्ञा च सर्वज्ञा दुःखहारिणी । रजोगुणेश्वरी चैव जरच्चंद्रनिभानना ॥ १८२ ॥

ती सुनीती-धर्माची जाणकार, श्रुती-वेदांची ज्ञाता, सर्वज्ञ आणि दुःखहरिणी आहे। ती रजोगुणाची अधीश्वरी असून तिचे मुख जरा चंद्रासारखे उजळते।

Verse 183

केतकीकुसुमाभासा सदा सिंधुवनस्थिता । हेमपुष्पाधिककरा पञ्चशक्तिमयी हिता ॥ १८३ ॥

ती केतकीकुसुमासारखी तेजस्वी, सदैव सिंधुवनात वसणारी आहे। तिचे कर सुवर्णपुष्पांनी अलंकृत; ती हितकारिणी व पंचशक्तिमयी आहे।

Verse 184

स्तनकुभी नराढ्या च क्षीणापुण्या यशस्वनी । वैराजसूयजननी श्रीशा भुवनमोहिनी ॥ १८४ ॥

ती स्तनकुंभांनी शोभणारी, नरसमूहाने अलंकृत; पुण्य क्षीण झाले तरी यशस्विनी आहे। ती वैराज व सूय नृपांची जननी, श्रीची अधीश्वरी आणि भुवनमोहिनी आहे।

Verse 185

महाशोभा महामाया महाकांतिर्महास्मृतिः । महामोहा महाविद्या महाकीर्तिंर्महारतिः ॥ १८५ ॥

ती महाशोभा, महामाया, महाकांति व महास्मृती आहे। ती महामोह, महाविद्या, महाकीर्ती आणि महारती (भक्तिरस-आनंद) आहे।

Verse 186

महाधैर्या महावीर्या महाशक्तिर्महाद्युतिः । महागौरी महासंपन्महाभोगविलासिनी ॥ १८६ ॥

ती महाधैर्य व महावीर्ययुक्त, महाशक्ती व महाद्युतीने विभूषित आहे। ती महागौरी, महासंपन्न आणि महाभोग-विलासात रमणारी आहे।

Verse 187

समया भक्तिदाशोका वात्सल्यरसदायिनी । सुहृद्भक्तिप्रदा स्वच्छा माधुर्यरसवर्षिणी ॥ १८७ ॥

ती समया (योग्य काळी कृपा करणारी), भक्तिदात्री व शोकहारी आहे। ती वात्सल्यरस देणारी, सुहृद्भावाची भक्ति देणारी, स्वच्छ आणि माधुर्यरसाची वर्षा करणारी आहे।

Verse 188

भावभक्तिप्रदा शुद्धप्रेमभक्तिविधायिनी । गोपरामाभिरामा च क्रीडारामा परेश्वरी ॥ १८८ ॥

ती भावभक्ति देणारी व शुद्ध प्रेमभक्तीची स्थापना करणारी आहे। ती गोपरमांमध्ये अतिरम्य, रामाची प्रिया, क्रीडेत रमणारी परेश्वरी आहे।

Verse 189

नित्यरामा चात्मरामा कृष्णरामा रमेश्वरी । एकानैकजगद्व्याप्ता विश्वलीलाप्रकाशिनी ॥ १८९ ॥

ती नित्यरामा व आत्मरामा आहे; ती कृष्णरामा आणि रमेश्वरी (श्रीची अधीश्वरी) आहे। ती एक असूनही अनेक जगांत व्याप्त असून, समस्त विश्वलीला प्रकाशित करते।

Verse 190

सरस्वतीशा दुर्गेशा जगदीशा जगद्विधिः । विष्णुवंशनिवासा च विष्णुवंशसमुद्भवा ॥ १९० ॥

ती सरस्वतीची अधीश्वरी, दुर्गेची अधिष्ठात्री, जगदीश्वरी व जगताची विधात्री आहे; ती विष्णुवंशात वास करते आणि विष्णुवंशातूनच प्रकट झाली आहे।

Verse 191

विष्णुवंशस्तुता कर्त्री विष्णुवंशावनी सदा । आरामस्था वनस्था च सूर्य्यपुत्र्यवगाहिनी ॥ १९१ ॥

ती विष्णुवंशाची स्तुती करणारी व सदा विष्णुवंशाची रक्षणकर्ती आहे। ती उद्यानातही व वनातही वास करते, आणि सूर्यपुत्री जिच्यात अवगाहन करते अशी पवित्र धारा आहे।

Verse 192

प्रीतिस्था नित्ययंत्रस्था गोलोकस्था विभूतिदा । स्वानुभूतिस्थिता व्यक्ता सर्वलोकनिवासिनी ॥ १९२ ॥

ती प्रीतीत स्थित, नित्य-यंत्रात (शाश्वत नियमात) प्रतिष्ठित, गोलोकवासी व विभूती देणारी आहे। स्वानुभूतीत दृढ होऊन ती व्यक्त आहे आणि सर्व लोकांत निवास करते।

Verse 193

अमृता ह्यद्भुता श्रीमन्नारायणसमीडिता । अक्षरापि च कूटस्था महापुरुषसंभवा ॥ १९३ ॥

ती अमृता व अद्भुत आहे, श्रीमान नारायणांनी स्तुत केलेली आहे। ती अक्षरा व कूटस्था (अचल) आहे आणि महापुरुषापासून उत्पन्न झाली आहे।

Verse 194

औदार्यभावसाध्या च स्थूलसूक्ष्मातिरूपिणी । शिरीषपुष्पमृदुला गांगेयमुकुरप्रभा ॥ १९४ ॥

ती औदार्यभावाने साध्य आहे आणि स्थूल, सूक्ष्म व अतीत अशा रूपांनी प्रकट होते। ती शिरीषपुष्पासारखी मृदुल असून गंगाजन्म मुकुराच्या प्रभेसारखी दीप्तिमान आहे।

Verse 195

नीलोत्पलजिताक्षी च सद्रत्नकवरान्विता । प्रेमपर्यकनिलया तेजोमंडलमध्यगा ॥ १९५ ॥

तिचे नेत्र निळ्या कमळालाही जिंकणारे; ती श्रेष्ठ रत्नांच्या अलंकारांनी विभूषित होती। प्रेममय शय्येवर विराजमान होऊन ती तेजोमंडलाच्या मध्यभागी स्थित होती।

Verse 196

कृष्णांगगोपनाऽभेदा लीलावरणनायिका । सुधासिंधुसमुल्लासामृतास्यंदविधायिनी ॥ १९६ ॥

ती कृष्णस्वरूप झाकून ठेवणाऱ्या शक्तीशी अभिन्न आहे; लीलावरणाची नायिका आहे. ती सुधासिंधूला उफाळवून अमृतधारा प्रवाहित करणारी आहे।

Verse 197

कृष्णचित्ता रासचित्ता प्रेमचित्ता हरिप्रिया । अचिंतनगुणग्रामा कृष्णलीला मलापहा ॥ १९७ ॥

तिचे चित्त कृष्णात स्थिर, रासात रमलेले, प्रेमाने परिपूर्ण—ती हरिला अत्यंत प्रिय आहे. ती अचिंत्य गुणांची निधी आहे; कृष्णलीला सर्व मल दूर करणारी आहे।

Verse 198

राससिंधुशशांका च रासमंडलमंडीनी । नतव्रता सिंहरीच्छा सुमीर्तिः सुखंदिता ॥ १९८ ॥

तिची नावे—राससिंधुशशांका, रासमंडलमंडिनी, नतव्रता, सिंहरीच्छा, सुमीर्ति आणि सुखंदिता।

Verse 199

गोपीचूडामणिर्गोपीगणेड्या विरजाधिका । गोपप्रेष्ठा गोपकन्या गोपनारी सुगोपिका ॥ १९९ ॥

ती गोपींची चूडामणी, गोपीगणांनी पूज्य, आणि विरजापेक्षाही अधिक निर्मळ आहे. ती गोपांना परम प्रिय—गोपकन्या, गोपनारी, आणि सर्वश्रेष्ठ सुगोपिका आहे।

Verse 200

गोपधामा सुदामांबा गोपाली गोपमोहिनी । गोपभूषा कृष्णभूषा श्रीवृन्दावनचंद्रिका ॥ २०० ॥

ती गोपांचा तेजस्वी धाम आहे; सुदामाची पूज्य माता आहे; गोपाली—गोपसमुदायाला मोहित करणारी आहे। ती गोपांची भूषा आणि स्वयं श्रीकृष्णाची भूषा आहे; श्रीवृन्दावनाची शुभ चंद्रिका आहे।