Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 89

Jyotiṣa-saṅgraha: Varga-vibhāga, Bala-nirṇaya, Garbha-phala, Āyuḥ-gaṇanā

Devanagari script

गृहप्राच्यादिगौ द्वौ द्वौ व्द्यंगाः कोणेष्वजादयः । पर्यंके वास्तुवत्पादास्रिषदंकांत्यराशयः ॥ ८९ ॥

Transliteration

gṛhaprācyādigau dvau dvau vdyaṃgāḥ koṇeṣvajādayaḥ | paryaṃke vāstuvatpādāsriṣadaṃkāṃtyarāśayaḥ || 89 ||

Translation

गृह-मंडलात पूर्व इत्यादी दिशांत (अंग/देवता) दोन-दोन करून मांडलेले असतात; कोपऱ्यांत अजा इत्यादी स्थित असतात। मध्यच्या पर्यंकावर वास्तुविधानाप्रमाणे पाद—आसन, संख्या व राशीक्रमाने चिन्हित असतात।

Word by Word

• गृहप्राच्यादिगौ: going/placed in the house’s eastern etc. (directions)
• गृहप्राच्यादिगौ: विशेषण (Adjectival modifier)
• Type: Adjective
• Root: गृह-प्राची-आदि-ग (प्रातिपदिक; गृह + प्राची + आदि + ग)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; विशेषणम् (द्वौ)

• द्वौ: two
• द्वौ: विशेषण (Numeral modifier)
• Type: Adjective
• Root: द्वि (संख्याप्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; संख्याविशेषण

• द्वौ: two (each)
• द्वौ: विशेषण (Numeral modifier)
• Type: Adjective
• Root: द्वि (संख्याप्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; पुनरुक्तिः (distribution: two and two)

• द्व्यङ्गाः: the two-limbed (entities)
• द्व्यङ्गाः: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: द्वि-अङ्ग (प्रातिपदिक; द्वि + अङ्ग)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; द्विगुसमासः (numerical compound)

• कोणेषु: in the corners
• कोणेषु: अधिकरण (Locative)
• Type: Noun
• Root: कोण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी, बहुवचन

• अजादयः: Aries etc. (starting with ‘Goat/Aries’)
• अजादयः: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अज-आदि (प्रातिपदिक; अज + आदि)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘अज’ इत्यादयः (etc.)

• पर्यङ्के: on the couch/bed
• पर्यङ्के: अधिकरण (Locative)
• Type: Noun
• Root: पर्यङ्क (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन

• वास्तुवत्: like a site/house-plot (vāstu-like)
• वास्तुवत्: विशेषण (Adjectival modifier)
• Type: Adjective
• Root: वास्तु + वत् (तद्धित; प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययवत्-प्रयोगः/विशेषणम्; नपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया एकवचनवत् (indeclinable-like ‘-वत्’)

• पादाः: feet/quarters
• पादाः: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पाद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• ऋषिदङ्कान्त्यराशयः: the groups termed ṛṣi, daṅka, and ending-rāśis (technical classes)
• ऋषिदङ्कान्त्यराशयः: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ऋषि-दङ्क-अन्त्य-राशि (प्रातिपदिक; ऋषि + दङ्क + अन्त्य + राशि)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; समाहार/निर्देश (technical grouping)

Speaker

Sanatkumara (in dialogue with Narada)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

Characters & Entities

• Ajā
• Vāstu

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It treats the home as a sacred mandala: correct directional and corner placements align human dwelling with cosmic order (ṛta), supporting dharma and inner steadiness conducive to moksha-oriented life.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

By prescribing orderly, sanctified space (vāstu-vat), it indirectly supports daily worship and disciplined living—conditions that stabilize the mind and make sustained Vishnu-bhakti and japa easier to maintain.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

Applied Vedic technical knowledge—Vāstu/mandala layout with directional and corner assignments, arranged in paired units and mapped by padas and ordered divisions (rāśi-like sequencing).