The Description of the Anukramaṇikā (Chapter-wise Summary) of the Varāha Purāṇa

Verse 1

ब्रह्मोवाच । श्रृणु वत्स प्रवक्ष्यामि वाराहं वै पुराणकम् । भागद्वययुतं शश्वद्विष्णुमाहात्म्यसूचकम् ॥ १ ॥

ब्रह्मा म्हणाले—वत्सा, ऐक; मी वाराहपुराण सांगतो, जे दोन भागांनी युक्त असून सदैव विष्णुमाहात्म्य दर्शविते।

Verse 2

मानवस्य तु कल्पस्य प्रसंगं मत्कृतं पुरा । निबबंध पुराणेऽस्मिंश्चतुर्विंशसहस्रके ॥ २ ॥

पूर्वी माझ्याकडून रचलेला मानवकल्पाचा प्रसंग या चोवीस हजार श्लोकांच्या पुराणात गुंफला गेला आहे।

Verse 3

व्यासो हि विदुषां श्रेष्ठः साक्षान्नारायणो भुवि । तत्रादौ शुभसंवादः स्मृतोभूमिवराहयोः ॥ ३ ॥

व्यास मुनी विद्वानांमध्ये श्रेष्ठ—भूतळी साक्षात् नारायणच. तेथे आरंभी भूमिदेवी व वराहभगवान यांचा शुभ संवाद स्मरणात आहे.

Verse 4

अथादिकृतवृत्तांते रंभस्य चरितं ततः । दुर्जयस्य च तत्पश्चाच्छ्राद्धकल्प उदीरितः ॥ ४ ॥

मग आदिकृताच्या वृत्तान्ताच्या शेवटी रंभेचे चरित्र सांगितले आहे; त्यानंतर दुर्जयाची कथा, आणि पुढे श्राद्ध-कल्पाचे विधान निरूपिले आहे.

Verse 5

महातपस आख्यानं गौर्युत्पत्तिस्ततः परा । विनायकस्य नागानां सेनान्यादित्ययोरपि ॥ ५ ॥

यानंतर महातपसाचे आख्यान, मग गौरीच्या प्राकट्याची श्रेष्ठ कथा; तसेच विनायक, नाग, सेनानी आणि आदित्य यांचेही प्रसंग आहेत.

Verse 6

गणानां च तथा देव्या धनदस्य वृषस्य च । आख्यानं सत्यतपसो व्रताख्यानसमन्वितम् ॥ ६ ॥

गण, देवी, धनद (कुबेर) आणि वृष यांचेही आख्यान आहे; तसेच व्रतांच्या आख्यानांनी युक्त सत्यतपसाचा वृत्तान्तही आहे.

Verse 7

अगस्त्यगीता तत्पश्चाद्रुद्रगीता प्रकीर्तिता । महिषासुरविध्वंसमाहात्म्यं च त्रिशक्तिजम् ॥ ७ ॥

यानंतर अगस्त्य-गीतेचे वर्णन, मग रुद्र-गीतेचे कीर्तन; तसेच त्रिशक्तिज महिषासुर-विध्वंसाचे माहात्म्यही आहे.

Verse 8

पर्वाध्यायस्ततः श्वेतोपाख्यानं गोप्रदानिकम् । इत्यादि कृतवृत्तांतं प्रथमे दर्शितं मया ॥ ८ ॥

त्यानंतर पर्वांचे अध्याय येतात; मग श्वेताची उपाख्याने व गोदानाची विधी. अशा प्रकारचे कृतवृत्तांत मी प्रथम भागात दर्शविले आहेत.

Verse 9

भगवद्धर्मके पश्चाद्वततीर्थकथानकम् । द्वात्रिंशदपराधानां प्रायश्चित्तं शरीरगम् ॥ ९ ॥

भगवद्धर्मानंतर व्रत-तीर्थांचे कथानक येते; तसेच बत्तीस अपराधांसाठी शरीरगत प्रायश्चित्तही सांगितले आहे.

Verse 10

तीर्थानां चापि सर्वेषां माहात्म्यं पृथगीरितम् । मथुराया विशेषेण श्राद्धादीनां विधिस्ततः ॥ १० ॥

सर्व तीर्थांचे माहात्म्य स्वतंत्रपणे सांगितले आहे; आणि त्यानंतर मथुरेचा विशेष उल्लेख करून श्राद्धादी कर्मांची विधी प्रतिपादिली आहे.

Verse 11

वर्णनं यमलोकस्य ऋषिपुत्रप्रसंगतः । विपाकः कर्मणां चैव विष्णुव्रतनिरूपणम् ॥ ११ ॥

ऋषिपुत्राच्या प्रसंगातून यमलोकाचे वर्णन आहे; कर्मांच्या विपाकाचे कथन आहे; तसेच विष्णुव्रतांचे निरूपणही येथे आहे.

Verse 12

गोकर्णस्य च माहात्म्यं कीर्तितं पापनाशनम् । इत्येवं पूर्वभागोऽयं पुराणस्य निरूपितः ॥ १२ ॥

गोकर्णाचे पापनाशक माहात्म्य कीर्तिले आहे; अशा प्रकारे या पुराणाचा पूर्वभाग निरूपित झाला आहे.

Verse 13

उत्तरे प्रविभागे तु पुलस्त्यकुरुराजयोः । संवादे सर्वतीर्थानां माहात्म्यं विस्तरात्पृथक् ॥ १३ ॥

उत्तर विभागात महर्षी पुलस्त्य व राजा कुरु यांच्या संवादात सर्व तीर्थांचे माहात्म्य प्रत्येकाचे स्वतंत्रपणे व सविस्तर वर्णिले आहे।

Verse 14

अशेषधर्माश्चाख्याताः पौष्करं पुण्यपर्व च । इत्येवं तव वाराहं प्रोक्तं पापविनाशनम् ॥ १४ ॥

अशेष धर्मांचे वर्णन झाले; तसेच पुष्कर तीर्थ व पुण्यपर्वेही सांगितली. अशा रीतीने तुला पापनाशक वाराहपुराण कथन केले.

Verse 15

पठतां श्रृण्वतां चैव भगवद्भक्तिवर्धनम् । कांचनं गरुड कृत्वा तिलधेनुसमन्वितम् ॥ १५ ॥

जे याचे पठण करतात व जे श्रवण करतात त्यांची भगवद्भक्ती वाढते; म्हणून सुवर्णाचा गरुड करून त्यासह तिळधेनूचे दान करावे।

Verse 16

लिखित्वैतच्च यो दद्याच्चैत्र्यां विप्राय भक्तितः । स लभेद्वैष्णवं धाम देवर्षिगणवंदितः ॥ १६ ॥

जो हे लिखून चैत्र महिन्यात भक्तिभावाने ब्राह्मणास देतो, तो देवर्षिगणांनी वंदित वैष्णव धाम प्राप्त करतो।

Verse 17

यो वानुक्रमणीमेंतां श्रृणोत्यपि पठत्यपि । सोऽपि भक्तिं लभेद्विष्णौ संसारोच्छेदकारिणीम् ॥ १७ ॥

जो ही अनुक्रमणी ऐकतो किंवा वाचतो, तोही विष्णूमध्ये संसारोच्छेद करणारी भक्ती प्राप्त करतो।

Verse 18

इति श्रीबृहन्नारदीय पुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने चतुर्थपादे वाराहपुराणानुक्रमणीवर्णनं नाम त्र्युत्तरशततमोऽध्यायः ॥ १०३ ॥

अशा प्रकारे श्री बृहन्नारदीय पुराणाच्या पूर्वभागातील बृहदुपाख्यानाच्या चतुर्थ पादात “वाराहपुराणाच्या अनुक्रमणिका-वर्णन” नावाचा एकशे तिसावा अध्याय समाप्त झाला ॥१०३॥