Adhyaya 15

Verse 1

सूत उवाच ततस्तस्मिन् गते कल्पे कृष्णवर्णे भयानके तुष्टाव देवदेवेशं ब्रह्मा तं ब्रह्मरूपिणम्

सूत म्हणाला—तो कृष्णवर्ण, भयानक कल्प संपन्न झाल्यावर ब्रह्म्याने ब्रह्मस्वरूप देवदेवेश शंभूची स्तुती केली।

Verse 2

अनुगृह्य ततस्तुष्टो ब्रह्माणमवदद्धरः अनेनैव तु रूपेण संहरामि न संशयः

मग अनुग्रह करून प्रसन्न झालेला हर (शिव) ब्रह्म्यास म्हणाला—“याच रूपाने मी संहार करतो; यात संशय नाही।”

Verse 3

ब्रह्महत्यादिकान् घोरांस् तथान्यानपि पातकान् हीनांश्चैव महाभाग तथैव विविधान्यपि

हे महाभाग! हे (शिवानुष्ठान) ब्रह्महत्या इत्यादी घोर पापे तसेच इतर पातकेही—हीन असोत वा विविध प्रकारची—नष्ट करते।

Verse 4

उपपातकमप्येवं तथा पापानि सुव्रत मानसानि सुतीक्ष्णानि वाचिकानि पितामह

हे सुव्रत! याचप्रमाणे उपपातक व इतर पापे—मानसिक आणि अतितीक्ष्ण वाणीने केलेली—समजावीत, हे पितामह।

Verse 5

कायिकानि सुमिश्राणि तथा प्रासंगिकानि च बुद्धिपूर्वं कृतान्येव सहजागन्तुकानि च

कर्मे अनेक प्रकारची—कायिक, सुमिश्र, प्रसंगाने घडलेली, बुद्धिपूर्वक केलेली, तसेच सहज व आगंतुकही।

Verse 6

मातृदेहोत्थितान्येवं पितृदेहे च पातकम् संहरामि न संदेहः सर्वं पातकजं विभो

हे विभो! मातृदेहातून उत्पन्न पापे आणि पितृदेहाशी संबंधित पातक—मी (तुमच्या शरणी) संहारतो. यात संशय नाही; अधर्मजन्य सर्व दोष तुम्ही भस्म करता।

Verse 7

लक्षं जप्त्वा ह्यघोरेभ्यो ब्रह्महा मुच्यते प्रभो तदर्धं वाचिके वत्स तदर्धं मानसे पुनः

हे प्रभो! अघोर-मंत्राचा एक लक्ष जप केल्यास ब्रह्महत्यारा देखील मुक्त होतो. वत्सा, त्याच्या अर्ध्या संख्येने वाचिक जपात, आणि पुन्हा त्याच्या अर्ध्याने मानसी जपात सिद्धी होते।

Verse 8

चतुर्गुणं बुद्धिपूर्वे क्रोधादष्टगुणं स्मृतम् वीरहा लक्षमात्रेण भ्रूणहा कोटिमभ्यसेत्

बुद्धिपूर्वक केलेले कर्म असेल तर प्रायश्चित्त चारपट सांगितले आहे; आणि क्रोधातून केले तर आठपट असे स्मरण आहे. वीरहत्यारा एक लक्ष (जप) करील, आणि भ्रूणहत्यारा एक कोटी (जप) करील।

Verse 9

मातृहा नियुतं जप्त्वा शुध्यते नात्र संशयः गोघ्नश्चैव कृतघ्नश् च स्त्रीघ्नः पापयुतो नरः

मातृहत्यारा नियुत (दहा लक्ष) जप करून शुद्ध होतो—यात संशय नाही. तसेच गोहत्यारा, कृतघ्न आणि स्त्रीहत्यारा—पापयुक्त नरही (शिवजपाने) शुद्ध होतात।

Verse 10

अयुताघोरमभ्यस्य मुच्यते नात्र संशयः सुरापो लक्षमात्रेण बुद्ध्याबुद्ध्यापि वै प्रभो

अघोर-मंत्राचा अयुत (दहा हजार) जप केल्यास मुक्ति मिळते—यात संशय नाही. हे प्रभो, सुरापान करणारा देखील एक लक्ष (जप) केल्यास, जाणून किंवा अजाणतेपणी, मुक्त होतो।

Verse 11

मुच्यते नात्र संदेहस् तदर्धेन च वारुणीम् अस्नाताशी सहस्रेण अजपी च तथा द्विजः

तो मुक्त होतो—यात संशय नाही. त्याच्या अर्ध्या आचरणानेही वारुणी-व्रताचे फळ मिळते. स्नान न करता भोजन केलेला द्विज किंवा जपविरहितही, हे हजार वेळा केल्याने शुद्ध होतो.

Verse 12

अहुताशी सहस्रेण अदाता च विशुध्यति ब्राह्मणस्वापहर्ता च स्वर्णस्तेयी नराधमः

अग्नीत आहुती न देता भोजन करणारा देखील हजार (प्रायश्चित्तांनी) शुद्ध होतो, आणि दान न करणारा सुद्धा. पण जो ब्राह्मणाचे धन हरण करतो आणि जो सुवर्ण चोरतो—तो नराधम आहे.

Verse 13

नियुतं मानसं जप्त्वा मुच्यते नात्र संशयः गुरुतल्परतो वापि मातृघ्नो वा नराधमः

नियत संख्येने मनोजप केल्यास तो मुक्त होतो—यात संशय नाही. गुरुतल्पगामी असो वा मातृहंता असा नराधमही, शिवकेंद्रित अंतर्जपाने पाशातून सुटू शकतो.

Verse 14

ब्रह्मघ्नश् च जपेदेवं मानसं वै पितामह संपर्कात्पापिनां पापं तत्समं परिभाषितम्

हे पितामह! ब्रह्महत्यारा देखील देवाचे मनोजप करावा. कारण पाप्यांच्या संसर्गाने तितक्याच प्रमाणात पाप लागते—असे सांगितले आहे; म्हणून शुद्धीसाठी अंतर्जप विधेय आहे.

Verse 15

तथाप्ययुतमात्रेण पातकाद्वै प्रमुच्यते संसर्गात्पातकी लक्षं जपेद्वै मानसं धिया

तरीही केवळ दहा हजार (शिवमंत्र) जपाने पातकातून मुक्ती होते. पण कुसंगामुळे पापी झालेल्याने स्थिर व शुद्ध बुद्धीने एक लक्ष वेळा मनोजप करावा.

Verse 16

उपांशु यच्चतुर्धा वै वाचिकं चाष्टधा जपेत् पातकादर्धमेव स्याद् उपपातकिनां स्मृतम्

मंत्राचा जप उपांशु (हळू स्वरात) चारदा आणि वाचिक (उच्च स्वरात) आठदा करावा. उपपातकांनी ग्रस्तांस पातकफलाचे केवळ अर्धच स्मृतिप्रमाणे मिळते.

Verse 17

तदर्धं केवले पापे नात्र कार्या विचारणा ब्रह्महत्या सुरापानं सुवर्णस्तेयमेव च

जे पाप केवळ अत्यंत दुष्ट स्वरूपाचे आहे, त्यास (उक्त प्रायश्चित्ताचे) अर्धच लागू—यात विचार नको. ब्रह्महत्या, सुरापान आणि सुवर्णचोरी अशी पापे होत.

Verse 18

कृत्वा च गुरुतल्पं च पापकृद्ब्राह्मणो यदि रुद्रगायत्रिया ग्राह्यं गोमूत्रं कापिलं द्विजाः

हे द्विजांनो, एखादा ब्राह्मण पापकर्म करून गुरुतल्पगमन हे महापातक करील, तर रुद्रगायत्री शुद्धिमंत्र मानून कपिला गायीचे गोमूत्र ग्रहण करावे. रुद्रमंत्रबलाने पशु पाशातून सुटून पति-शिवाकडे वळतो.

Verse 19

गन्धद्वारेति तस्या वै गोमयं स्वस्थम् आहरेत् तेजो ऽसि शुक्तम् इत्याज्यं कापिलं संहरेद्बुधः

“गन्धद्वारे…” हा मंत्र म्हणत शुद्ध व निरोगी गोमय आणावे. आणि “तेजोऽसि…” या सूक्ताने बुद्धिमान साधक कपिला गायीचे तूपही गोळा करावे—शिवपूजेस अर्पणयोग्य.

Verse 20

आप्यायस्वेति च क्षीरं दधिक्राव्णेति चाहरेत् गव्यं दधि नवं साक्षात् कापिलं वै पितामह

“आप्यायस्व” मंत्र म्हणत दूध अर्पण करावे, आणि “दधिक्राव्ण” जपून ताजे गायीचे दही आणावे. हे पितामह, हे कपिला गायीचे प्रत्यक्ष शुद्ध अर्पण असून रुद्रकर्मास योग्य आहे.

Verse 21

देवस्य त्वेति मन्त्रेण संग्रहेद्वै कुशोदकम् एकस्थं हेमपात्रे वा कृत्वाघोरेण राजते

“देवस्य त्वा…” मंत्र जपत कुशा-संस्कारित जल एकत्र करावे. ते एकाच ठिकाणी, उत्तम तर सुवर्णपात्रात ठेवावे; अघोर-आह्वानाने ते तेजस्वी होऊन लिंगपूजेत पति-सेवेस पावन ठरते.

Verse 22

ताम्रे वा पद्मपात्रे वा पालाशे वा दले शुभे सकूर्चं सर्वरत्नाढ्यं क्षिप्त्वा तत्रैव काञ्चनम्

तांब्याच्या पात्रात, किंवा कमलाकार पात्रात, अथवा शुभ पलाशपानावर कुशा-कूर्च (शिंपडण्याची तूलिका) सर्वरत्नांनी अलंकृत करून ठेवावी; आणि त्याच ठिकाणी सुवर्णही अर्पणार्थ ठेवावे—लिंगपूजेत बंधनमोचक पतीचा सन्मान करीत.

Verse 23

जपेल्लक्षमघोराख्यं हुत्वा चैव घृतादिभिः घृतेन चरुणा चैव समिद्भिश् च तिलैस् तथा

अघोर-नाम मंत्राचा एक लक्ष जप करावा; नंतर घृतादि द्रव्यांनी हवन करावे—घृत, चरु, समिधा व तीळ यांची आहुती देऊन महादेवाची कृपा व पाशबंधनच्छेद साधावा.

Verse 24

यवैश् च व्रीहिभिश्चैव जुहुयाद्वै पृथक्पृथक् प्रत्येकं सप्तवारं तु द्रव्यालाभे घृतेन तु

यव व तांदूळ (व्रीहि) यांपासून वेगवेगळे हवन करावे; प्रत्येक द्रव्याची आहुती सात वेळा द्यावी. द्रव्य उपलब्ध नसल्यास घृतानेच आहुती द्यावी.

Verse 25

हुत्वाघोरेण देवेशं स्नात्वाघोरेण वै द्विजाः अष्टद्रोणघृतेनैव स्नाप्य पश्चाद्विशोध्य च

अघोर मंत्राने देवेशास हवन अर्पण करून, हे द्विजांनो, मग अघोर मंत्रानेच स्नान घालावे. त्यानंतर आठ द्रोण घृताने अभिषेक करून, पुढे शोधन-विधी करावा.

Verse 26

अहोरात्रोषितः स्नातः पिबेत्कूर्चं शिवाग्रतः ब्राह्मं ब्रह्मजपं कुर्याद् आचम्य च यथाविधि

अहोरात्र नियम पाळून स्नान करून शिवसन्निधानी कूर्च-जल प्राशन करावे. नंतर विधिपूर्वक आचमन करून ब्राह्म कर्म—ब्रह्ममंत्राचा जप—करावा, ज्याने पाशबद्ध पशु (जीव) शुद्ध होऊन पति भगवान् शिवाजवळ जाण्यास योग्य होतो।

Verse 27

एवं कृत्वा कृतघ्नो ऽपि ब्रह्महा भ्रूणहा तथा वीरहा गुरुघाती च मित्रविश्वासघातकः

असे केल्यावरही कृतघ्न, ब्राह्मणहंता, भ्रूणहंता, वीरहंता, गुरुघाती आणि मित्रविश्वासघातक—हे सर्व महापातकाच्या पाशांनी बद्ध होऊन जीवाला संसारात बांधतात व पति भगवान् शिवाकडे जाण्यात अडथळा करतात।

Verse 28

स्तेयी सुवर्णस्तेयी च गुरुतल्परतः सदा मद्यपो वृषलीसक्तः परदारविधर्षकः

चोर, सुवर्णचोर, सदैव गुरुतल्पाचा अपराध करणारा, मद्यपी, दुष्टाचारिणी स्त्रीसक्त आणि परस्त्रीचा अपमान/दूषण करणारा—हे घोर अधर्मात प्रवृत्त होऊन पाशबंधन दृढ करतात व जीवाला पति शिवापासून दूर नेतात।

Verse 29

ब्रह्मस्वहा तथा गोघ्नो मातृहा पितृहा तथा देवप्रच्यावकश्चैव लिङ्गप्रध्वंसकस् तथा

ब्राह्मणस्व हरण करणारा, गोहंता, मातृहंता, पितृहंता; तसेच देवांना त्यांच्या पदावरून च्युत करणारा आणि लिंगाचा ध्वंस करणारा—हेही महापाप असून, पति-अवमानामुळे जीवावर घोर पाशबंधन आणतात।

Verse 30

तथान्यानि च पापानि मानसानि द्विजो यदि वाचिकानि तथान्यानि कायिकानि सहस्रशः

तसेच द्विजाने मानसिक, वाचिक व कायिक अशी हजारो प्रकारची इतर पापे केली, तरी तीही पाशबंधनाची कारणे आहेत; शुद्धीसाठी शिवानुग्रहाने विधिपूर्वक प्रायश्चित्त करावे।

Verse 31

कृत्वा विमुच्यते सद्यो जन्मान्तरशतैरपि एतद्रहस्यं कथितम् अघोरेशप्रसंगतः

हे आचरल्यास साधक तत्क्षणी मुक्त होतो, जरी शेकडो जन्मांचे बंधन असले तरी. पशूचा पाश छेदणाऱ्या पति श्रीशिवाच्या अघोरेश-प्रसंगात हे रहस्य कथन केले आहे.

Verse 32

तस्माज्जपेद्द्विजो नित्यं सर्वपापविशुद्धये

म्हणून द्विजाने सर्व पापांचे पूर्ण शुद्धीकरण व्हावे म्हणून नित्य जप करावा. याने पशू (जीव) चे पाश (बंधन) शिथिल होऊन तो पति श्रीशिव व लिंगतत्त्वाकडे उन्मुख होतो.