Adhyaya 11
Brahmā’s Yogic Vision of Sadyōjāta in the Śvetalohita Kalpa
ऋषी विचारतात—श्वेतलोहित कल्पात ब्रह्म्याने महेश्वराचे सद्योजात तसेच वामदेव, अघोर आणि ईशान रूप कसे पाहिले? सूत सांगतो की ब्रह्मा परमध्यानात शिखाधारी तेजस्वी ‘श्वेतलोहित कुमार’ प्रकट पाहतो व त्याला ब्रह्मरूपी ईश्वर मानून अंतःकरणात धारण करतो. ध्यान-योग अधिक दृढ करून तो सद्योजाताची भक्तिभावाने पूजा करतो. ब्रह्म्याच्या पार्श्वातून श्वेतवर्ण सेवक-शिष्य—सुनंद, नंदन, विश्वनंद व उपनंदन—उद्भवतात; शैव परिकर व परंपरेचा उदय सूचित होतो. पुढे श्वेत नावाचा महर्षी प्रकट होतो आणि त्याच्यापासून हराचा प्रादुर्भाव सांगितला जातो. सर्व मुनि तीव्र भक्तीने शरण जाऊन नित्य ब्रह्मस्वरूप महेश्वराची स्तुती करतात. फलश्रुतीत म्हटले आहे की विश्वेश्वराची शरण घेऊन प्राणायाम करणारे व मन ब्रह्मात स्थिर करणारे द्विज पापरहित, तेजस्वी होऊन विष्णुलोकापलीकडे रुद्रलोक प्राप्त करतात.
Shlokas
Verse 1
ऋषय ऊचुः कथं वै दृष्टवान्ब्रह्मा सद्योजातं महेश्वरम् वामदेवं महात्मानं पुराणपुरुषोत्तमम्
ऋषी म्हणाले—ब्रह्म्याने सद्योजात रूपातील महेश्वर आणि महात्मा वामदेव—आदिपुरुषोत्तम, नित्य पुरुषांतील परम—यांचे दर्शन कसे घेतले?
Verse 2
अघोरं च तथेशानं यथावद्वक्तुमर्हसि सूत उवाच एकोनत्रिंशकः कल्पो विज्ञेयः श्वेतलोहितः
“अघोर आणि तसेच ईशान—यांचे यथावद् वर्णन करा.” सूत म्हणाले—“हा एकोणतीसावा कल्प असून ‘श्वेतलोहित’ म्हणून प्रसिद्ध आहे.”
Verse 3
तस्मिंस्तत्परमं ध्यानं ध्यायतो ब्रह्मणस्तदा उत्पन्नस्तु शिखायुक्तः कुमारः श्वेतलोहितः
त्या वेळी ब्रह्मा परम ध्यानात निमग्न असता, शिखायुक्त कुमार ‘श्वेतलोहित’ प्रकट झाला—त्या सर्वोच्च ध्यानाचे तत्क्षणी फल म्हणून.
Verse 4
तं दृष्ट्वा पुरुषं श्रीमान् ब्रह्मा वै विश्वतोमुखः हृदि कृत्वा महात्मानं ब्रह्मरूपिणमीश्वरम्
तो पुरुष पाहून, विश्वतोमुख तेजस्वी ब्रह्म्याने त्या महात्मा ईश्वराला—जो ब्रह्मस्वरूप आहे—हृदयात धारण केले.
Verse 5
सद्योजातं ततो ब्रह्मा ध्यानयोगपरो ऽभवत् ध्यानयोगात्परं ज्ञात्वा ववन्दे देवमीश्वरम्
मग ब्रह्मा सद्योजात होऊन ध्यानयोगात पूर्णत: तत्पर झाला. ध्यानयोगाने परात्पर तत्त्व जाणून त्याने देव ईश्वर (शिव) यांना वंदन केले.
Verse 6
सद्योजातं ततो ब्रह्म ब्रह्म वै समचिन्तयत् ततो ऽस्य पार्श्वतः श्वेताः प्रादुर्भूता महायशाः
तेव्हा सद्योजात ब्रह्माने परब्रह्माचे चिंतन केले. मग त्याच्या दोन्ही पार्श्वांतून श्वेतवर्ण, तेजस्वी व महायशस्वी दिव्य गण प्रकट झाले.
Verse 7
सुनन्दो नन्दनश्चैव विश्वनन्दोपनन्दनौ शिष्यास्ते वै महात्मानो यैस्तद्ब्रह्म सदावृतम्
सुनंद, नंदन, विश्वनंद आणि उपनंदन—हेच ते महात्मा शिष्य होते; ज्यांच्यामुळे ते ब्रह्मतत्त्व (शिवज्ञान) सदैव आच्छादित व संरक्षित राहिले.
Verse 8
तस्याग्रे श्वेतवर्णाभः श्वेतो नाम महामुनिः विजज्ञे ऽथ महातेजास् तस्माज्जज्ञे हरस्त्वसौ
त्याच्या अग्रभागी श्वेतवर्ण-प्रभायुक्त ‘श्वेत’ नावाचा महामुनी प्रकट झाला. पुढे त्या महातेजस्वीपासून हर—बंधनहर शिव—प्रादुर्भूत झाला.
Verse 9
तत्र ते मुनयः सर्वे सद्योजातं महेश्वरम् प्रपन्नाः परया भक्त्या गृणन्तो ब्रह्म शाश्वतम्
तेथे सर्व मुनि सद्योजात महेश्वरास शरण गेले. परम भक्तीने त्यांनी शाश्वत ब्रह्म—अविनाशी शिव—याचे स्तवन केले.
Verse 10
तस्माद्विश्वेश्वरं देवं ये प्रपद्यन्ति वै द्विजाः प्राणायामपरा भूत्वा ब्रह्मतत्परमानसाः
म्हणून जे द्विज विश्वेश्वर देवास शरण जातात, ते प्राणायामात तत्पर होऊन व मन परब्रह्मात स्थिर करून, पाश-क्षयासाठी पति शिवालाच निश्चित उपाय मानतात.
Verse 11
ते सर्वे पापनिर्मुक्ता विमला ब्रह्मवर्चसः विष्णुलोकमतिक्रम्य रुद्रलोकं व्रजन्ति ते
ते सर्व पापमुक्त, निर्मळ व ब्रह्मतेजाने उज्ज्वल होऊन, विष्णुलोकही ओलांडून रुद्रलोकास जातात।
Frequently Asked Questions
It is presented as a result of parama-dhyāna: Brahmā’s concentrated contemplation yields a luminous manifestation (Śvetalohita), which Brahmā recognizes inwardly as Īśvara, then worships as Sadyōjāta—showing revelation arising through yogic cognition rather than ordinary sight.
Those who take refuge with bhakti, engage in prāṇāyāma, and keep a Brahman-focused mind are said to become purified of sin, attain spiritual radiance, and progress beyond Viṣṇuloka to Rudraloka—indicating Shiva-oriented liberation and post-mortem ascent.