Adhyaya 31
Kapardeśvara at Piśācamocana — Liberation of a Piśāca and the Brahmapāra Hymn
मागील अध्यायाच्या समाप्तीनंतर सूत तीर्थयात्रेचा धागा पुढे नेतात। ऋषी गुरूंना वंदन करून पिशाचमोचन तीर्थावर शूलधारी शिवाचे अविनाशी लिंग ‘कपर्देश्वर’ पाहण्यासाठी जातात। स्नान व पितृतर्पण झाल्यावर एक भयावह पण बोधक घटना घडते—देवळाजवळ वाघ हरिणीचा वध करतो; त्यानंतर दिव्य तेज प्रकटते, गणांची उपस्थिती व पुष्पवृष्टी होते, ज्यातून स्थळाची अद्भुत शक्ती दिसते। जेमिनी आदी अच्युत/व्यासांना कपर्देश्वराचे माहात्म्य विचारतात। व्यास सांगतात—येथे पापनाश, विघ्ननिवारण आणि सहा महिन्यांत योगसिद्धी मिळते। पुढे दृष्टांत: तपस्वी शंकुकर्णाला एक उपाशी पिशाच भेटतो; तो कबूल करतो की काशीतील विश्वेश्वरदर्शन असूनही पूजादानाकडे दुर्लक्ष केल्याने तो अधःपात झाला। शंकुकर्णाच्या उपदेशाने तो स्नान करून कपर्देश्वराचे स्मरण करीत समाधीत जातो, दिव्यरूप धारण करतो आणि रुद्रप्रकाशित वेदस्वरूप मंडलात पोहोचतो। शंकुकर्ण ‘ब्रह्मपार’ हा वेदान्तिक स्तोत्र गाऊन अद्वैत ज्ञान-आनंदस्वरूप लिंगाचे दर्शन घेऊन त्यातच लीन होतो। शेवटी नित्य श्रवण-पठणाचे फल व ऋषींचा तेथेच राहून पूजनाचा निश्चय सांगितला आहे।
Shlokas
Verse 1
इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायां पूर्वविभागेत्रिंशो ऽध्यायः सूत उवाच समाभाष्य मुनीन् धीमान् देवदेवस्य शूलिनः / जगाम लिङ्गं तद् द्रष्टुं कपर्देश्वरमव्ययम्
अशा प्रकारे श्रीकूर्मपुराणाच्या षट्साहस्त्री संहितेच्या पूर्वविभागातील त्रिंश अध्याय समाप्त झाला. सूत म्हणाले—मुनींशी आदराने संवाद करून तो धीमान देवदेव शूलिनाच्या अव्यय कपर्देश्वर लिंगदर्शनास निघाला.
Verse 2
स्नात्वा तत्र विधानेन तर्पयित्वा पितॄन् द्विजाः / पिशाचमोचने तीर्थे पूजयामास शूलिनम्
तेथे विधिपूर्वक स्नान करून व पितरांना तर्पण देऊन, द्विजांनी ‘पिशाचमोचन’ तीर्थात शूलिन (त्रिशूलधारी शिव) यांची पूजा केली.
Verse 3
तत्राश्चर्यमपश्यंस्ते मुनयो गुरुणा सह / मेनिरे क्षेत्रमाहात्म्यं प्रणेमुर्गिरिशं हरम्
तेथे त्या मुनींनी गुरूसह एक अद्भुत आश्चर्य पाहिले. त्यांनी त्या क्षेत्राचे माहात्म्य जाणले आणि गिरिश हर (शिव) यांना प्रणाम केला.
Verse 4
कश्चिदभ्याजगामेदं शार्दूलो घोररूपधृक् / मृगीमेकां भक्षयितुं कपर्देश्वरमुत्तमम्
तेव्हा घोर रूप धारण केलेला एक वाघ, एका मृगीला भक्ष्य करण्यासाठी, त्या उत्तम कपर्देश्वर धामाकडे आला.
Verse 5
तत्र सा भीतहृदया कृत्वा कृत्वा प्रदक्षिणम् / धावमाना सुसंभ्रान्ता व्याघ्रस्य वशमागता
तेथे ती भयाक्रांत हृदयाने पुन्हा पुन्हा प्रदक्षिणा घाली; आणि अतिशय गोंधळून धावत धावत वाघाच्या ताब्यात आली।
Verse 6
तां विदार्य नखैस्तीक्ष्णैः शार्दूलः सुमहाबलः / जगाम चान्यं विजनं देशं दृष्ट्वा मुनीश्वरान्
तीक्ष्ण नखांनी तिला विदीर्ण करून तो अतिबलवान वाघ, मुनीश्वरांना पाहून, दुसऱ्या निर्जन प्रदेशाकडे निघून गेला।
Verse 7
मृतमात्रा च सा बाला कपर्देशाग्रतो मृगी / अदृश्यत महाज्वाला व्योम्नि सूर्यसमप्रभा
ती बाल मृगी जणू मृतप्राय होऊन कपर्देशाच्या समोरच कोसळली; तेव्हाच आकाशात सूर्यसम तेजस्वी अशी महाज्वाला प्रकट झाली।
Verse 8
त्रिनेत्रा नीलकण्ठा च शशाङ्काङ्कितमूर्धजा / वृषाधिरूढा पुरुषैस्तादृशैरेव संवृता
ती त्रिनेत्री, नीलकंठी आणि मस्तकी चंद्रचिन्ह धारण करणारी; वृषभावर आरूढ होऊन, तशाच दिव्य स्वरूपाच्या सेवकगणांनी वेढलेली आहे।
Verse 9
पुष्पवृष्टिं विमुञ्चिन्ति खेचरास्तस्य मूर्धनि / गणेश्वरः स्वयं भूत्वा न दृष्टस्तत्क्षणात् ततः
आकाशचारी देवांनी त्याच्या मस्तकावर पुष्पवृष्टी केली; मग गणेश्वर स्वतः प्रकट होऊन त्या क्षणापासून अदृश्य झाले।
Verse 10
दृष्ट्वैतदाश्चर्यवरं जैमिनिप्रमुखा द्विजाः / कपर्देश्वरमाहात्म्यं पप्रच्छुर्गुरुमच्युतम्
हे परम अद्भुत आश्चर्य पाहून जैमिनीप्रमुख द्विज ऋषींनी आपल्या गुरु अच्युतांना कपर्देश्वराचे माहात्म्य विचारले।
Verse 11
तेषां प्रोवाच भगवान् देवाग्रे चोपविश्य सः / कपर्देशस्य माहात्म्यं प्रणम्य वृषभध्वजम्
मग भगवान् देवांसमोर आसनस्थ होऊन बोलले; वृषभध्वज शिवांना प्रणाम करून कपर्देशाचे माहात्म्य सांगू लागले।
Verse 12
इदं देवस्य तल्लिङ्गं कपर्दोश्वरमुत्तमम् / स्मृत्वैवाशेषपापौघं क्षिप्रमस्य विमुञ्चति
हे देवाचे तेच पवित्र लिंग—उत्तम कपर्दोश्वर. याचे केवळ स्मरण केले तरी मनुष्य सर्व पापसमूहातून शीघ्र मुक्त होतो.
Verse 13
कामक्रोधादयो दोषा वाराणसीनिवासिनाम् / विघ्नाः सर्वे विनश्यन्ति कपर्देश्वरपूजनात्
वाराणसीत राहणाऱ्यांचे काम-क्रोधादी दोष आणि सर्व विघ्ने कपर्देश्वर (शिव) पूजेमुळे नष्ट होतात.
Verse 14
तस्मात् सदैव द्रष्टव्यं कपर्देश्वरमुत्तमम् / पूजितव्यं प्रयत्नेन स्तोतव्यं वैदिकैः स्तवैः
म्हणून उत्तम कपर्देश्वराचे सदैव दर्शन घ्यावे; प्रयत्नपूर्वक त्यांची पूजा करावी आणि वैदिक स्तोत्रांनी त्यांचे स्तवन करावे.
Verse 15
ध्यायतामत्र नियतं योगिनां शान्तचेतसाम् / जायते योगसंसिद्धिः सा षण्मासे न संशयः
येथे शांतचित्त व संयमी योगी नियमाने ध्यान करीत असता योगसिद्धी निश्चित प्रकट होते—सहा महिन्यांत, यात संशय नाही।
Verse 16
ब्रह्महत्यादयः पापा विनश्यन्त्यस्य पूजनात् / पिशाचमोचने कुण्डे स्नातस्यात्र समीपतः
याच्या पूजेमुळे ब्रह्महत्या इत्यादी पापे नष्ट होतात—विशेषतः पिशाचमोचन कुंडात स्नान करून येथे जवळ राहणाऱ्यास।
Verse 17
अस्मिन् क्षेत्रे पुरा विप्रास्तपस्वी शंसितव्रतः / शङ्कुकर्ण इति ख्यातः पूजयामास शङ्करम् / जजाप रुद्रमनिशं प्रणवं ब्रह्मरूपिणम्
या क्षेत्रात पूर्वी शंसितव्रत असलेला तपस्वी ब्राह्मण शंकुकर्ण नावाने प्रसिद्ध होता; तो शंकराची पूजा करी आणि ब्रह्मस्वरूप प्रणव ‘ॐ’ हा रुद्रमंत्र अखंड जपत असे।
Verse 18
पुष्पधूपादिभिः स्तोत्रैर्नमस्कारैः प्रदक्षिणैः / उवास तत्र योगात्मा कृत्वा दीक्षां तु नैष्ठिकीम
पुष्प-धूपादी अर्पण, स्तोत्रपाठ, नमस्कार व प्रदक्षिणा यांसह योगात्मा पुरुषाने नैष्ठिकी दीक्षा घेऊन तेथे निवास केला।
Verse 19
कदाचिदागतं प्रेतं पश्यति स्म क्षुधान्वितम् / अस्थिचर्मपिनद्धाङ्गं निः श्वसन्तं मुहुर्मुहुः
एकदा त्यांनी भुकेने व्याकुळ झालेले एक प्रेत आलेले पाहिले; ज्याचे अवयव केवळ अस्थि व चर्माने बांधलेले होते आणि ते वारंवार धाप घेत श्वास टाकीत होते।
Verse 20
तं दृष्ट्वा स मुनिश्रेष्ठः कृपया परया युतः / प्रोवाच को भवान् कस्माद् देशाद् देशमिमंश्रितः
त्याला पाहून मुनिश्रेष्ठ परम करुणेने युक्त होऊन म्हणाले—“आपण कोण? कोणत्या देशातून आला आहात, आणि या भूमीत का आश्रय घेतला आहे?”
Verse 21
तस्मै पिशाचः क्षुधया पीड्यमानो ऽब्रवीद् वचः / पूर्वजन्मन्यहं विप्रो धनधान्यसमन्वितः / पुत्रपौत्रादिभिर्युक्तः कुटुम्बभरणोत्सुकः
तेव्हा क्षुधेने पीडित पिशाच म्हणाला—“पूर्वजन्मी मी ब्राह्मण होतो, धन-धान्याने संपन्न, पुत्र-पौत्रादिंनी युक्त, आणि कुटुंबाच्या पालनात तत्पर होतो।”
Verse 22
न पूजिता मया देवा गावो ऽप्यतिथयस्तथा / न कदाचित् कृतं पुण्यमल्पं वा स्वल्पमेव वा
“मी देवांची पूजा केली नाही, गायींचा व अतिथींचा सत्कारही केला नाही. कधीही पुण्यकर्म केले नाही—मोठे तर नाहीच, अगदी थोडेसेही नाही।”
Verse 23
एकदा भगवान् देवो गोवृषेश्वरवाहनः / विश्वेश्वरो वाराणस्यां दृष्टः स्पृष्टे नमस्कृतः
“एकदा वाराणसीत भगवान—वृषभवाहन गोवृषेश्वर—विश्वेश्वर यांचे दर्शन झाले; दर्शन घेऊन, स्पर्श करून, श्रद्धेने नमस्कार केला।”
Verse 24
तदाचिरेण कालेन पञ्चत्वमहमागतः / न दृष्टं नन्मया घोरं यमस्य वदनं मुने
“मग थोड्याच काळात मी पंचत्वास (मृत्यूस) प्राप्त झालो. पण, हे मुने, यमाचे ते भयानक मुख मी पाहिले नाही.”
Verse 25
ईदृशीं योनिमापन्नः पैशाचीं क्षुधयान्वितः / पिपासयाधुनाक्रान्तो न जानामि हिताहितम्
अशी पिशाच-योनी प्राप्त होऊन मी क्षुधेने पीडित आहे; आणि आता तृष्णेने ग्रासलेलो आहे. माझ्यासाठी हित-अहित काय ते मला कळत नाही.
Verse 26
यदि कञ्चित् समुद्धर्तुमुपायं पश्यसि प्रभो / कुरुष्व तं नमस्तुभ्यं त्वामहं शरणं गतः
हे प्रभो! मला या संकटातून उचलून काढण्याचा काही उपाय तुम्हाला दिसत असेल, तर कृपा करून तो करा. तुम्हाला नमस्कार—मी केवळ तुमचीच शरण आलो आहे.
Verse 27
इत्युक्तः शङ्कुकर्णो ऽथ पिशाचमिदमब्रवीत् / त्वादृशो न हि लोके ऽस्मिन् विद्यते पुण्यकृत्तमः
असे ऐकून शङ्कुकर्णाने त्या पिशाचाला म्हटले—“या लोकी तुझ्यासारखा कोणी नाही; पुण्यकर्म करण्यात तुझ्याहून श्रेष्ठ कोणी नाही.”
Verse 28
यत् त्वया भगवान् पूर्वं दृष्टो विश्वेश्वरः शिवः / संस्पृष्टो वन्दितो भूयः को ऽन्यस्त्वत्सदृशो भुवि
कारण तू पूर्वी भगवान् शिव—विश्वेश्वर, जगताचा स्वामी—यांचे दर्शन घेतलेस; पुन्हा त्यांना स्पर्श करून पुनः वंदन-पूजन केलेस. पृथ्वीवर तुझ्यासारखा दुसरा कोण आहे?
Verse 29
तेन कर्मविपाकेन देशमेतं समागतः / स्नानं कुरुष्व शीघ्रं त्वमस्मिन् कुण्डे समाहितः / येनेमां कुत्सितां योनिं क्षिप्रमेव प्रहास्यसि
त्या कर्माच्या विपाकामुळे तू या स्थानी आला आहेस. म्हणून मन एकाग्र करून या कुंडात शीघ्र स्नान कर; यामुळे तू ही निंद्य योनी लवकरच सोडून देशील.
Verse 30
स एवमुक्तो मुनिना पिशाचो दयालुना देववरं त्रिनेत्रम् / स्मृत्वा कपर्देश्वरमीशितारं चक्रे समाधाय मनो ऽवगाहम्
दयाळू मुनींच्या उपदेशाने तो पिशाच देवश्रेष्ठ त्रिनेत्र कपर्देश्वर परमेश्वराचे स्मरण करून मन समाधीत स्थिर करून गाढ ध्यानात निमग्न झाला।
Verse 31
तदावगाढो मुनिसंनिधाने ममार दिव्याभरणोपपन्नः / अदृश्यतार्कप्रतिमे विमाने शशाङ्कचिह्नाङ्कितचारुमौलिः
तेव्हा मुनींच्या सान्निध्यात तो त्या गाढ अवस्थेत प्रविष्ट झाला; आणि तेथे दिव्य आभूषणांनी विभूषित एक तेजस्वी पुरुष प्रकट झाला—अदृश्य तारकांसारख्या विमानात स्थित, ज्याच्या सुंदर मुकुटावर चंद्रचिन्ह अंकित होते।
Verse 32
विभाति रुद्रैरभितो दिवस्थैः समावृतो योगिभैरप्रमेयैः / सबालखिल्यादिभिरेष देवो यथोदये भानुरशेषदेवः
तो देव स्वर्गस्थ रुद्रांनी सर्व बाजूंनी वेढलेला, अपरिमेय योगी व बालखिल्य आदि ऋषींनी परिवृत होऊन असा तेजस्वी दिसतो, जसा उदयकाळी सर्व देवांमध्ये सूर्य प्रकाशतो।
Verse 33
स्तुवन्ति सिद्धा दिवि देवसङ्घा नृत्यन्ति दिव्याप्सरसो ऽभिरामाः / मुञ्चन्ति वृष्टिं कुसुमाम्बुमिश्रां गन्धर्वविद्याधरकिंनराद्याः
स्वर्गात सिद्ध व देवसमूह स्तुती करतात, रम्य दिव्य अप्सरा नृत्य करतात; गंधर्व, विद्याधर, किन्नर आदि पुष्प व जलमिश्रित वर्षावृष्टी करतात।
Verse 34
संस्तूयमानो ऽथ मुनीन्द्रसङ्घै- रवाप्य बोधं भगवात्प्रसादात् / समाविशन्मण्डलमेतदग्र्यं त्रयीमयं यत्र विभाति रुद्रः
मग मुनीश्रेष्ठांच्या समूहाने स्तुत होत, भगवंताच्या प्रसादाने बोध प्राप्त करून, तो त्या परम मण्डलात प्रविष्ट झाला—जे त्रयीमय आहे, जिथे रुद्र प्रकट तेजाने प्रकाशतो।
Verse 35
दृष्ट्वा विमुक्तं स पिशाचभूतं मुनिः प्रहृष्टो मनसा महेशम् / विचिन्त्य रुद्रं कविमेकमग्निं प्रणम्य तुष्टाव कपर्दिनं तम्
पिशाच-भावातून मुक्त झालेला तो जीव पाहून मुनी अंतःकरणी अत्यंत हर्षित झाला। महेश—रुद्र, एकमेव कवी-ऋषी, अग्निरूप प्रभू—यांचे चिंतन करून त्याने कपर्दी शिवाला नमस्कार करून स्तुती केली।
Verse 36
शङ्कुकर्ण उवाच कपर्दिनं त्वां परतः परस्ताद् गोप्तारमेकं पुरुषं पुराणम् / व्रजामि योगेश्वरमीशितार- मादित्यमग्निं कपिलाधिरूढम्
शंकुकर्ण म्हणाला—हे कपर्दी, तू परात्पर, एकमेव रक्षक, पुरातन पुरुष आहेस; मी तुझ्या शरण येतो. तू योगेश्वर, सर्वाधिपती नियंता, सूर्य व अग्निरूप, आणि कपिलावर अधिरूढ प्रभू आहेस।
Verse 37
त्वां ब्रह्मपारं हृदि सन्निविष्टं हिरण्मयं योगिनमादिमन्तम् / व्रजामि रुद्रं शरणं दिवस्थं महामुनिं ब्रह्ममयं पवित्रम्
तू हृदयात अधिष्ठित ब्रह्मपार, हिरण्यमय, आद्य योगी आहेस। दिव्यलोकात स्थित त्या रुद्र—महामुनी, ब्रह्ममय व परम पावन—याच्या मी शरण जातो।
Verse 38
सहस्त्रपादाक्षिशिरो ऽभियुक्तं सहस्त्रबाहुं नमसः परस्तात् / त्वां ब्रहामपारं प्रणमामि शंभुं हिरण्यगर्भाधिपतिं त्रिनेत्रम्
सहस्र पाय, नेत्रे व शिरे आणि सहस्र बाहू असलेला, जो नमस्कारापलीकडे आहे—हे शंभो! त्या अनंत ब्रह्मस्वरूप, हिरण्यगर्भाधिपती, त्रिनेत्र प्रभूला मी प्रणाम करतो।
Verse 39
यतः प्रसूतिर्जगतो विनाशो येनावृतं सर्वमिदं शिवेन / तं ब्रह्मपारं भगवन्तमीशं प्रणम्य नित्यं शरणं प्रपद्ये
ज्यांच्यापासून जगताची उत्पत्ती व लय होतो, ज्यांच्या शिवस्वरूपाने हे सर्व विश्व व्यापले आहे—त्या ब्रह्मपार भगवंत ईशाला मी नित्य प्रणाम करून सदैव शरण जातो।
Verse 40
अलिङ्गमालोकविहीनरूपं स्वयंप्रभं चित्पतिमेकरुद्रम् / तं ब्रह्मपारं परमेश्वरं त्वां नमस्करिष्ये न यतो ऽन्यदस्ति
हे अलिंग, लोकालोकाच्या पलीकडील रूपधारी, स्वयंप्रभ, चित्तपती एकरुद्र! तूच ब्रह्मपार, परमेश्वर आहेस. तुला मी नमस्कार करतो; कारण तुझ्यावाचून अन्य काही नाही.
Verse 41
यं योगिनस्त्यक्तसबीजयोगा लब्ध्वा समाधिं परमार्थभूताः / पश्यन्ति देवं प्रणतो ऽस्मि नित्यं तं ब्रह्मपारं भवतः स्वरूपम्
ज्याला योगी सबीजयोगही त्यागून समाधी प्राप्त करून परमार्थरूपाने पाहतात—तो देव, जो तुझाच स्वरूप व ब्रह्मपार आहे—त्याला मी नित्य प्रणाम करतो.
Verse 42
न यत्र नामादिविशेषकॢप्ति- र् न संदृशे तिष्ठति यत्स्वरूपम् / तं ब्रह्मपारं प्रणतो ऽस्मि नित्यं स्वयंभुवं त्वां शरणं प्रपद्ये
जिथे नामादि भेदांची कल्पनाही उद्भवत नाही, आणि ज्याचे स्वरूप सामान्य दृष्टीत ठरत नाही—त्या ब्रह्मपार तत्त्वाला मी नित्य प्रणाम करतो. हे स्वयंभू प्रभो, मी तुझीच शरणागती घेतो.
Verse 43
यद् वेदवादाभिरता विदेहं सब्रह्मविज्ञानमभेदमेकम् / पश्यन्त्यनेकं भवतः स्वरूपं सब्रह्मपारं प्रणतो ऽस्मि नित्यम्
वेदवचनांत रत असणारे ज्याला देहरहित, ब्रह्मविज्ञानस्वरूप, अभेद एक तत्त्व मानतात, तरीही तुझ्या स्वरूपाला अनेक रूपांनी पाहतात—त्या ब्रह्म व ब्रह्मसीमेपलीकडील तुला मी नित्य प्रणाम करतो.
Verse 44
यतः प्रधानं पुरुषः पुराणो विवर्तते यं प्रणमन्ति देवाः / नमामि तं ज्योतिषि संनिविष्टं कालं बृहन्तं भवतः स्वरूपम्
ज्याच्यापासून प्रधान आणि पुरातन पुरुष प्रकट होतात, ज्याला देव नमस्कार करतात—त्या परम ज्योतीत स्थित, तुझ्या स्वरूपरूप महान काळाला मी नमस्कार करतो.
Verse 45
व्रजामि नित्यं शरणं गुहेशं स्थाणुं प्रपद्ये गिरिशं पुरारिम् / शिवं प्रपद्ये हरमिन्दुमौलिं पिनाकिनं त्वां शरणं व्रजामि
मी नित्य गुहेश्वराचे शरण घेतो; अचल स्थाणु, गिरिश, त्रिपुरारि यांस शरण जातो। चंद्रमौली हर-शिवास शरण जातो; हे पिनाकधारी, तुझ्याच शरणी येतो।
Verse 46
स्तुत्वैवं शङ्कुकर्णो ऽसौ भगवन्तं कपर्दिनम् / पपात दण्डवद् भूमौ प्रोच्चरन् प्रणवं परम्
अशा रीतीने भगवान कपर्दिन (शिव) यांची स्तुती करून शंकुकर्ण दंडवत् होऊन भूमीवर पडला आणि उच्च स्वराने परम प्रणव ‘ॐ’ उच्चारू लागला।
Verse 47
तत्क्षणात् परमं लिङ्गं प्रादुर्भूतं शिवात्मकम् / ज्ञानमानन्दमद्वैतं कोटिकालाग्निसन्निभम्
त्याच क्षणी परम लिंग प्रकट झाले—शिवस्वरूप, अद्वैत, ज्ञान-आनंदमय, आणि कोटी कोटी प्रलयाग्नीप्रमाणे तेजस्वी।
Verse 48
शङ्कुकर्णो ऽथ मुक्तात्मा तदात्मा सर्वगो ऽमलः / निलिल्ये विमले लिङ्गे तद्भुतमिवाभवत्
मग मुक्तात्मा शंकुकर्ण त्या तत्त्वस्वरूपाचाच झाला—सर्वव्यापी व निर्मळ। तो विमळ लिंगात लीन झाला; आणि ते दृश्य जणू अद्भुत झाले।
Verse 49
एतद् रहस्यमाख्यातं माहात्म्यं वः कपर्दिनः / न कश्चिद् वेत्ति तमसा विद्वानप्यत्र मुह्यति
कपर्दिन (शिव) यांचे हे रहस्य व माहात्म्य मी तुम्हाला सांगितले. तरीही कोणी ते जाणत नाही; तमसाने आच्छादित होऊन येथे विद्वानही मोहात पडतात।
Verse 50
य इमां शृणुयान्नित्यं कथां पापप्रणाशिनीम् / भक्तः पापविशुद्धात्मा रुद्रसामीप्यमाप्नुयात्
जो भक्तिभावाने नित्य ही ही पापनाशिनी पवित्र कथा ऐकतो, तो पापांनी शुद्ध झालेल्या अंतःकरणाचा भक्त रुद्र (शिव) यांच्या सान्निध्यास प्राप्त होतो.
Verse 51
पठेच्च सततं शुद्धो ब्रह्मपारं महास्तवम् / प्रातर्मध्याह्नसमये स योगं प्राप्नुयात् परम्
जो शुद्ध पुरुष ‘ब्रह्मपार’ नावाचा हा महास्तव सतत, विशेषतः प्रातः व मध्याह्नकाळी, पठण करतो—तो परम योग प्राप्त करतो.
Verse 52
इहैव नित्यं वत्स्यामो देवदेवं कपर्दिनम् / द्रक्ष्यामः सततं देवं पूजयामो ऽथ शूलिनम्
आम्ही इथेच नित्य वास करू; देवदेव कपर्दी (शिव) यांचे सतत दर्शन घेऊ, आणि त्या त्रिशूलधारी प्रभू (शूलिन) यांची नित्य पूजा करू.
Verse 53
इत्युक्त्वा भगवान् व्यासः शिष्यैः सह महामुनिः / उवास तत्र युक्तात्मा पूजयन् वै कपर्दिनम्
असे बोलून भगवान व्यास, ते महामुनी, शिष्यांसह तेथे योगयुक्तचित्ताने राहिले आणि कपर्दी (शिव) यांची पूजा करीत राहिले.
Frequently Asked Questions
Because the narrative exemplifies ‘release from piśāca-hood’: a hungry piśāca, instructed to bathe and remember Kapardeśvara, enters samādhi and is liberated from the degraded womb, illustrating the site’s purificatory power.
Ritual bath at Piśācamocana, worship of Kapardeśvara with hymns/prostrations/circumambulation, steady meditation (samādhi), and recitation/hearing of the Brahmapāra stotra—together framed as destroying sins and granting yogic accomplishment.
The hymn presents Rudra/Śiva as the signless, self-luminous supreme Brahman beyond name-form distinctions; liberation is depicted as identity/absorption into that non-dual reality, dramatized when Śaṅkukarṇa dissolves into the spotless liṅga of pure knowledge-bliss.