Adhyaya 27

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यभागे तृतीय उपोद्धातपादेर्ऽजुनोपाख्याने षड्विंशतितमो ऽध्यायः // २६// वसिष्ठ उवाच तस्मिन्पुरे सन्तुलितामरेद्रपुरीप्रभावे मुनिवर्यधेनुः / विनिर्ममे तेषु गृहेषु पश्चात्तद्योग्यनारीनरवृन्दजातम्

अशा प्रकारे श्रीब्रह्माण्ड महापुराणातील वायुप्रोक्त मध्यभागातील तृतीय उपोद्धातपादातील अर्जुनोपाख्यानाचा सव्वीसावा अध्याय. वसिष्ठ म्हणाले—इंद्रपुरीच्या वैभवाशी तुल्य अशा त्या नगरात मुनिश्रेष्ठाची धेनू नंतर त्या घरांत त्यांना योग्य असा स्त्री-पुरुषांचा समुदाय निर्माण करू लागली।

Verse 2

विचित्रवेषाभरणप्रसूनगन्धांशुकालङ्कृतविग्रहाभिः / सहावभावाभिरुदारचेष्टाश्रीकान्तिसौन्दर्यगुणान्विताभिः

त्या विचित्र वेशभूषा, अलंकार, पुष्पगंध आणि सुंदर वस्त्रांनी अलंकृत देहधारिणी होत्या; स्वभावाने सौम्य, उदार चेष्टा असलेल्या, श्री, कांती, सौंदर्य व गुणांनी युक्त होत्या।

Verse 3

मन्दस्फुरद्दन्तमरीचिजाल विद्योतिताननसरोजजितेन्दुभाभिः / प्रत्यग्रयौवनभरासवल्गुगीर्भिः स प्रेममन्थरकटाक्षनिरीक्षणाभिः

त्यांच्या मंद हास्यात चमकणाऱ्या दातांच्या किरणजाळ्याने मुखकमळ उजळत असे आणि चंद्राची शोभाही जणू हरत असे; नवयौवनाच्या भाराने युक्त मधुर वाणीच्या, आणि प्रेमाने मंदावलेल्या कटाक्षांनी पाहणाऱ्या त्या होत्या।

Verse 4

प्रीतिप्रसन्नहृदयाभिरतिप्रभाभिः शृङ्गारकल्पतरुपुष्पविभूषिताभिः / देवाङ्गनातुलितसौभगसौकुमार्यरूपाभिलाषमधुराकृतिरञ्जिताभिः

प्रीतीने प्रसन्न हृदयाच्या, अतिशय तेजस्वी, शृंगार-कल्पवृक्षाच्या पुष्पांनी विभूषित; देवांगनांस तुल्य सौभाग्य व कोमल रूप धारण करून मधुर आकृतीने रंजित अशा त्या होत्या।

Verse 5

उत्तप्तहेमकलशोपमचारुपीनवक्षोरुहद्वयभरानतमध्यमाभिः / श्रोणीभराक्रमणखेदपरिश्रितास्मृगारक्तपावकरसारुणिताङ्घ्रिभूभिः

तप्त सुवर्णकलशासारख्या सुंदर, भरदार उन्नत स्तनांच्या भाराने ज्यांची कंबर वाकली होती; नितंबभारामुळे चालताना येणाऱ्या थकव्याने ज्यांचे पादतल अग्निरक्त रसाने अरुण झाले होते।

Verse 6

केयूरहारमणिकङ्कणहेम कण्ठसूत्रामलश्रवणमण्डलमण्डिताभिः / स्रग्दामचुम्बितसकुन्तलकेशपाशकाञ्चीकलापपरिशिञ्जितनूपुराभिः

केयूर, हार, मणी-कंकण, सुवर्ण कंठसूत्र आणि निर्मळ कर्णमंडलांनी त्या अलंकृत होत्या; पुष्पमालांनी स्पर्शलेली केशरचना, कांचीकलापाची झंकार आणि नूपुरांची मधुर रुणझुण यांनी शोभत होत्या।

Verse 7

आमृष्टरोषपरिसांत्वननर्महासकेलीप्रियालपनभर्त्सनरोषणेषु / भावेषु पार्थिवनिजप्रियधैर्यबन्धसर्वापहारचतुरेषु कृतान्तराभिः

रागाला स्पर्शाने शांत करणे, कोमल विनोद, क्रीडा, प्रिय संभाषण, धारेवर धरणे व रोष—या भावांत; तसेच राजाच्या प्रियाच्या धैर्याचा बंध तोडून सर्वस्व हरून घेण्यात त्या अत्यंत चतुर होत्या।

Verse 8

तन्त्रीस्वनोपमितमञ्जुलसौम्यगेयगन्धर्वतारमधुरारवभाषिणीभिः / वीणाप्रवीणतरपाणितलाङ्गुलीभिर्गंभीरचक्रचटुवादरतोत्सुकाभिः

तंत्रीस्वरासारखे मनोहर, सौम्य गीत गाणाऱ्या, गंधर्व-तारेसारख्या मधुर स्वरात बोलणाऱ्या; वीणेत अत्यंत निपुण, करतळ व बोटांनी गंभीर ताल-लयीचे चतुर वादन करण्यात रत व उत्सुक अशा त्या होत्या।

Verse 9

स्त्रीभिर्मदालस तराभिरतिप्रगल्भभावाभिराकुलितकामुकमानसाभिः / कामप्रयोगनिपुणाभिरहीनसंपदौदार्यरूपगुणशीलसमन्विताभिः

तो मदालस व अतिप्रगल्भ स्वभावाच्या स्त्रियांनी वेढलेला होता; त्यांच्या सहवासाने कामुक मन व्याकुळ होत असे. त्या कामक्रीडेत निपुण आणि संपत्ती, औदार्य, रूप, गुण व शील यांनी युक्त होत्या.

Verse 10

संख्यातिगाभिरनिशं गृहकृत्यकर्मव्यग्रात्मकाभिरपि तत्परिचारिकाभिः / पुंभिश्च तद्गुणगणोचितरूपशोभैरुद्भासितैर्गृहचरैः परितः परीतम्

तो असंख्य दासींनी वेढलेला होता; त्या सतत गृहकर्मात गुंतल्या तरीही त्याच्या सेवेत तत्पर होत्या. तसेच त्याच्या गुणसमूहास अनुरूप रूपशोभेने उजळणाऱ्या गृहसेवक पुरुषांनीही तो सर्व बाजूंनी परितः परीत होता.

Verse 11

सराजमार्गापणसौधसद्मसोपानदेवालयचत्वरेषु / पौरैरशेषार्थगुणैः समन्तादध्यास्यमानं परिपूर्णकामैः

राजमार्ग, बाजारपेठा, प्रासाद, घरे, पायऱ्या, देवालये व चौक—सर्वत्र ते नगर परिपूर्ण कामना असलेल्या नागरिकांनी, सर्व प्रकारच्या अर्थसंपदा व गुणांनी युक्त होऊन, चहूबाजूंनी व्यापलेले होते.

Verse 12

अनेक रत्नोज्ज्वलितैर्विचित्रैः प्रासादसंघैरतुलैरसंख्यैः / रथाश्वमातङ्गखरोष्ट्रगोजायोग्यैरनेकैरपि मन्दिरैश्च

ते नगर अनेक रत्नांनी उजळलेले, विचित्र, अतुल व असंख्य प्रासादसमूहांनी शोभायमान होते; तसेच रथ, घोडे, हत्ती, गाढव, उंट, गाय व शेळ्या यांस योग्य अशा अनेक शाळा-मंदिरांनीही सजलेले होते.

Verse 13

नरेद्रसामन्तनिषादिसादिपदातिसेनपतिनायकानाम् / विप्रादिकानां रथिसारथीनां गृहैस्तथा मागधबन्दिनां च

ते नगर नरेन्द्र, सामंत, निषाद इत्यादी, पायदळ सैनिक, सेनापती व नायक यांच्या घरांनी; तसेच विप्रादी, रथी व सारथी, आणि मागध व बंदीजन यांच्या गृहांनीही युक्त होते.

Verse 14

विविक्तरथ्यापणचित्रचत्वरैरनेकवस्तुक्रयविक्रयैश्च / महाधनोपस्करसाधुनिर्मितैर्गृहैश्च शुभ्रैर्गणिकाजनानाम्

तेथे निवांत रस्ते, बाजारपेठा व चित्रित चौक होते; अनेक वस्तूंची खरेदी-विक्री चालत असे; आणि गणिकांचे महाधन व उत्तम उपस्करांनी सुबक बांधलेले शुभ्र गृह होते।

Verse 15

महार्हरत्नोज्ज्वलतुङ्गगोपुरैः सह श्वगृध्रव्रजनर्तनालयैः / चित्रैर्ध्वचैश्चापि पताकिकाभिः शुभ्रैः पटैर्मण्डपिकाभिरुन्नतैः

तेथे मौल्यवान रत्नांनी उजळलेले उंच गोपुर होते; तसेच कुत्रे व गिधाडांच्या थव्यांचे नर्तनालयही होते; रंगीबेरंगी ध्वज, पताका, शुभ्र वस्त्रे आणि उंच मांडपांनी ते शोभत होते।

Verse 16

कह्लारकञ्जकुमुदोत्पलरेणुवासितैश्चकाह्वहंसकुररीबकसारसानाम् / नानारवाढ्यरमणीयतटाकवापीसरोवरैश्चापि जलोपपन्नैः

कह्लार, कंज, कुमुद व उत्पलांच्या परागाने सुगंधित, चक्रवाक-हंस, कुररी, बगळे व सारसांनी भरलेले; नानाविध कलरवाने नटलेले, रम्य तळी, विहिरी व सरोवरांनी—जलसमृद्ध—ते स्थान शोभत होते।

Verse 17

चूतप्रियालपनसाम्रमधूकजंबूप्लक्षैर्नवैश्च तरुभिश्च कृतालवालैः / पर्यन्तरोपितमनोरमनागकेतकीपुन्नागचंपकवनैश्च पतत्रिजुष्टैः

नवे आंबे, प्रियाल, फणस, आम्र, मधूक, जांभूळ व प्लक्ष अशा वृक्षांनी—ज्यांच्या भोवती आलवाले केले होते—तो प्रदेश वेढलेला होता; आणि सीमेवर नाग, केतकी, पुन्नाग व चंपकाची मनोहर वने होती, ज्यांत पक्षी रमलेले होते।

Verse 18

मन्दारकुन्दकरवीरमनोज्ञयूथिकाजात्यादिकैर्विविधपुष्पफलैश्च वृक्षैः / संलक्ष्यमाणपरितोपवनालिभिश्च संशोभितं जगति विस्मयनीयरूपैः

मंदार, कुंद, करवीर, मनोहर यूथिका, जाती इत्यादी तसेच विविध पुष्प-फलांनी युक्त वृक्षांनी; आणि सर्वत्र दिसणाऱ्या उपवनांच्या रांगांनी—विस्मयकारक रूपांनी—तो प्रदेश जगात शोभून दिसत होता।

Verse 19

सर्वर्त्तुकप्रवरसौरभवायुमन्दमन्दप्रचारिभर्त्सितधर्मकालम् / इत्थ सुरासुरमनोरमभोगसंपद्विस्पष्टमानविभवं नगरं नरेद्र

त्या नगरीत सर्व ऋतूंचा श्रेष्ठ सुगंधी वारा मंद-मंद वाहत होता; जणू धर्मकाळही तेथे तिरस्कृत झाला होता. हे नरेन्द्र, देव-असुरांनाही रमविणाऱ्या भोगसंपत्तीने तिचे वैभव स्पष्ट दिसत होते।

Verse 20

सौभाग्यभोगममितं मुनिहोमधेनुः सद्यो विधाय विनिवेदयदाशु तस्मै / ज्ञात्वा ततो मुनिवरो द्विजहोमधेन्वा संपादितं नरपते रुचिरातिथेयम्

मुनिच्या होमधेनूने अमाप सौभाग्य व भोगसंपदा तत्क्षणी निर्माण करून त्वरेने त्यांना अर्पण केली. तेव्हा मुनिवरांनी जाणले की द्विजांच्या होमधेनूमुळे राजासाठी रम्य आतिथ्य सिद्ध झाले आहे।

Verse 21

आहूय कञ्चन तदन्तिक मात्मशिष्यं प्रास्थापयत्सगुणशालिनमाशु राजन् / गत्वा विशामधिपतेस्तरसा समीपं संप्रश्रयं मुनिसुतस्तमिदं बभाषे

हे राजन्, त्याने जवळील एका गुणवान शिष्याला बोलावून त्वरित पाठविले. मुनिपुत्र वेगाने नगराधिपतीजवळ जाऊन नम्र प्रणाम करून असे म्हणाला।

Verse 22

आतिथ्यमस्मदुपपादितमाशु राज्ञा संभावनीयमिति नः कुलदेशिकाज्ञा / राजा ततो मुनिवरेण कृताभ्यनुज्ञः संप्राविशत्पुरवरं स्वकृते कृतं तत्

राजाने आमच्यासाठी जे आतिथ्य त्वरेने सिद्ध केले आहे ते मान्य करणे योग्य—ही आमच्या कुलदेशिकांची आज्ञा आहे. मग मुनिवरांची अनुमती घेऊन राजा स्वतःसाठीच सिद्ध केलेल्या त्या श्रेष्ठ नगरात प्रविष्ट झाला।

Verse 23

सर्वोपभोग्यनिलयं मुनिहोमधेनुसामर्थ्यसूचकमशोषबलैः समेतः / अन्तः प्रविश्य नगरर्द्धिमशेषलोकसंमोहिनीम् भिसमीक्ष्य स राजवर्यः

ते नगर सर्व उपभोगांचे निवासस्थान होते आणि मुनिच्या होमधेनूच्या सामर्थ्याचे द्योतक; त्यात अक्षय बलसंपदाही जोडलेली होती. तो श्रेष्ठ राजा आत प्रवेश करून, सर्व लोकांना मोहित करणारी नगरसमृद्धी नीट पाहू लागला।

Verse 24

प्रीतिप्रसन्नवदनः सबलस्तु दानी धीरो ऽपि विस्मयमवाप भृशं तदानीम् / गच्छन्सुरस्त्रीनयना लियूथपानैकपात्रोचितचारुमूर्त्तिः

त्या वेळी दानी व बलवान राजा, प्रीतीने प्रसन्न मुख असूनही, फारच विस्मय पावला. चालताना त्याची रम्य मूर्ती अशी भासत होती की जणू देवांगनांच्या नजरा त्याला बिलगल्या आहेत—मधुपानाच्या एकाच पात्रास योग्य अशी.

Verse 25

रेमे स हैहयपतिः पुरराजमार्गे शक्रः कुबेरवसताविव सामरौघः / तं प्रस्थितं राजपथात्समन्तात्पौराङ्गनाश्चन्दनवारिसिक्तैः

हैहयपती राजा नगराच्या राजमार्गावर असा रमला की जणू कुबेराच्या निवासात इंद्र देवसमूहासह विराजमान आहे. तो राजपथावरून निघू लागला तेव्हा चहूबाजूंनी नगरांगना चंदनमिश्रित पाणी शिंपडून त्याला सिक्त करू लागल्या.

Verse 26

प्रसूनलाजाप्रकरैरजस्रमवीपृषन्सौधगताः सुत्दृद्यैः / अभ्यागतार्हणसमुत्सुकपौरकान्ता हस्तारविन्दगलितामललाजवर्षैः

सौधांवर उभ्या असलेल्या सुंदर स्त्रिया अखंड फुले व लाजेचे (भाजलेल्या धान्याचे) ढीग उधळीत होत्या. आगंतुकाच्या सत्कारास उत्सुक नगरकांतांनी कमळासारख्या हातांतून झरणाऱ्या निर्मळ लाजेचा वर्षाव केला.

Verse 27

कालेयपङ्कसुरभीकृतनन्दनोत्थशुभ्रप्रसूननिकरैरलिवृन्दगीतैः / तत्रत्यपौरवनिताञ्जनरत्नसारमुक्ताभिरप्यनुपदं प्रविकीर्यमामः

नंदनवनातून आणलेल्या शुभ्र पुष्पसमूहांना कालेय चंदनाच्या लेपाने सुगंध आला होता आणि भुंग्यांच्या समूहाचे गान घुमत होते. तेथील नगरवनिता अंजन, रत्नसार व मोतीही पावलोपावली उधळीत होत्या.

Verse 28

व्यभ्राजतावनिपतिर्विशदैः समन्ताच्छीतांशुरश्मिनिकरैरिव मन्दराद्रिः / ब्राह्मीं तपःश्रिय मुदारगणमचिन्त्यां लोकेषु दुर्लभतरां स्पृहणीयशोभाम्

तो नृपती सर्व बाजूंनी निर्मळ तेजाने असा झळकला की जणू मंदर पर्वत शीतांशू (चंद्र) किरणसमूहांनी उजळावा. त्याने ब्राह्मी तपःश्री—उदार, अचिंत्य महिमेची, लोकांत अत्यंत दुर्लभ व स्पृहणीय शोभा—प्राप्त केली होती.

Verse 29

पश्यन्विशामधिपतिः पुरसंपदं तामुच्चैः शशंस मनसा वचसेव राजन् / मेने च हैहयपतिर्भुवि दुर्लभेयं क्षात्री मनोहरतरा महिता हि संपत्

ती नगरसमृद्धी पाहून प्रजाधिपती राजा मनाने व वाणीने उंच स्वरात तिची प्रशंसा करू लागला. हैहयपतीही म्हणाला—पृथ्वीवर अशी महिमामय, अधिक मनोहर क्षात्र-संपत्ती दुर्लभ आहे।

Verse 30

अस्याः शतांशतुलनामपि नोपगन्तुं विप्रशियः प्रभवतीति सुरार्चितायाः / मध्येपुरं पुरजनोपचितां विभूतिमालोकयन्सह पुरोहितमन्त्रिसार्थैः

देवपूजित या वैभवाच्या शतांश तुलनेलाही विप्रश्री पोहोचू शकत नाही—असे म्हणतात. तो राजा पुरोहित व मंत्र्यांच्या समूहासह नगरमध्यात, नगरजनांनी वाढविलेली ती विभूती पाहत गेला।

Verse 31

गच्छत्स्वपार्श्वचर दर्शितवर्णसौधो लेभे मुदं पुरजनैः परिपूज्यमानः / राजा ततो मुनिवरोपचितां सपर्यामात्मानुरूपमिह सानुचरो लभस्व

पार्श्वचऱ्यांनी दाखविलेल्या रंगीबेरंगी प्रासादांतून जाताना, नगरजनांनी सर्वतोपरी पूजिल्याने तो आनंदित झाला. मग असे म्हटले—हे राजन्, येथे मुनिवरांनी सिद्ध केलेली, तुझ्या योग्य अशी सेवा-पूजा तू अनुचरांसह प्राप्त कर।

Verse 32

इत्यश्रमेण नृपतिर्विनिवर्त्तयित्वा स्वार्थं प्राल्पितगृहाभिमुखो जगाम / पौरेः समेत्य विविधार्हणपाणिभिश्च मार्गे मुदा विरचिताजलिभिः समन्तात्

आश्रमात आपले कार्य साधून नृपतीला परत पाठवून तो गृहाभिमुख निघाला. नगरजनही विविध अर्घ्य हातात घेऊन, मार्गात सर्व बाजूंनी आनंदाने अंजली बांधून भेटायला आले।

Verse 33

संभावितोभ्यनुपदं जयशब्दघोषैस्तूर्यारवैश्च बधिरीकृतदिग्विभागैः / कक्षान्तराणि नृपतिः शनकैरतीत्य त्रीणि क्रमेण च ससंभ्रमकञ्चुकीनि

प्रत्येक पावलागणिक ‘जय’च्या घोषांनी व वाद्यांच्या निनादाने दिशा जणू बधिर झाल्या. नृपती हळूहळू कक्षांतील अंतर पार करीत, क्रमाने तीन प्रांगणे ओलांडून गेला; तेथे कञ्चुकीजन संभ्रमाने धावपळ करीत होते।

Verse 34

दूरप्रसारितपृथग्जनसंकुलानि सद्माविवेश सचिवादरदत्तहृस्तः / तत्र प्रदीपदधिदर्पणगन्धपुष्पदूर्वाक्षतादिभिरलं पुरकामिनीभिः

दूरवर पसरलेल्या, विविध जनांनी गजबजलेल्या सदनांत तो सचिवाच्या आदरयुक्त स्वागताने हर्षित होऊन प्रविष्ट झाला. तेथे नगरकामिनींनी दीप, दही, आरसा, सुगंध, पुष्प, दूर्वा व अक्षत इत्यादींनी मंगल-सत्कार केला।

Verse 35

निर्याय राजभवनान्तरतः सलीलमानन्दितो नरपतिर्बहुमान पूर्वकम् / ताभिः समाभिविनिवेशितमाशु नानारत्नप्रवेकरुचिजालविराजमानम्

राजभवनाच्या अंतरंगातून तो राजा क्रीडाभावाने बाहेर आला; आनंदित होऊन मोठ्या मानाने. त्या स्त्रियांनी त्याला शीघ्रच अशा आसनावर बसविले की जे नानाविध रत्नांच्या प्रभाजालाने झळकत होते।

Verse 36

सूक्ष्मोत्तरच्छदमुदारयशा मनोज्ञमध्या रुरोह कनकोत्तरविष्टरं तम् / तस्मिन्गृहे नृप तदीयपुरन्ध्रिवर्गः स्वासीनमाशु नृपतिर्विविधार्हणाभिः

सूक्ष्म उत्तरीयाने आच्छादित, उदार यशस्वी व मनोहर कटि असलेला तो राजा त्या सुवर्णमय आसनावर आरूढ झाला. त्या गृहात आसनस्थ नृपतीचा त्याच्या अंतःपुरातील स्त्रियांच्या समूहाने शीघ्रच विविध अर्घ्य-सत्कारांनी पूजन केले।

Verse 37

वाद्यादिभिस्तदनुभूषणगन्धपुष्पवस्त्राद्यलङ्कृतिभिरग्र्यमुदं ततान / तस्मिन्नशेषदिवसोचितकर्म सर्वं निर्वर्त्य हैहयपतिः स्वमतानुसारम्

वाद्ये इत्यादींनी, तसेच आभूषण, सुगंध, पुष्प व वस्त्र आदी अलंकारांनी त्याने श्रेष्ठ आनंद पसरविला. तेथे हैहयपतीने आपल्या मतानुसार दिवसास योग्य अशी सर्व कर्मे पूर्ण केली।

Verse 38

नाना विधालयननर्मविचित्रकेलीसंप्रेक्षितैर्दिनमशेषमलं निनाय / कृत्वा दिनान्तसमयोचितकर्म चैव राजा स्वमन्त्रिसचिवानुगतः समन्तात्

नानाविध गृह-उत्सव, विनोद व विचित्र क्रीडांचे दर्शन घेत त्याने अख्खा दिवस आनंदाने घालविला. मग दिनांतास योग्य अशी कर्मे करून राजा आपल्या मंत्रि-सचिवांनी सर्व बाजूंनी अनुसरलेला निघाला।

Verse 39

आसन्नभृत्यकरसंस्थितदीपकौधसंशान्तसंतमसमाशु सदः प्रपेदे / तत्रासने समुपविश्य पुरोधमन्त्रिसामन्तनायकशतैः समुपास्यमानः

जवळच्या सेवकांच्या हातातील दीपसमूहाने अंधार क्षणात शांत झाला आणि तो त्वरेने सभेत गेला. तेथे आसनावर बसून पुरोहित, मंत्री, सामंत व अनेक नायक यांच्या सेवेत तो उपास्य झाला।

Verse 40

अन्वास्त राजसमितौ विविधैर्विनोदैर्हृष्टः सुरेद्र इव देवगणैरुपेतः / ततश्चिरं विविधवाद्यविनोदनृत्तप्रेक्षाप्रवृत्तहसनादिकथाप्रसंगः

राजसभेत तो आनंदित होऊन विविध विनोदांत रमला, जणू देवराज इंद्र देवगणांनी वेढलेला असावा. मग बराच वेळ वाद्ये, नृत्यप्रेक्षा, हास्य आणि नानाविध कथाप्रसंग चालू राहिले।

Verse 41

आसांचकार गणिकाजन्नर्महासक्रीडाविलासपरितोषितचित्तवृत्तिः / इत्थं विशामधिपतिर्भृशमानिशार्द्धं नानाविहारविभवानुभवैरनेकैः

गणिका व इतर जनांच्या हास्य-विनोद, मद्य-उत्सव, क्रीडा व विलास यांनी त्याचे चित्त तृप्त झाले आणि तो तेथे रमला. अशा रीतीने प्रजाधिपती अर्धरात्रपर्यंत नानाविध विहार व वैभवाच्या अनेक अनुभवांत मग्न राहिला।

Verse 42

स्थित्वानुगान्नरपतीनपि तन्निवासं प्रस्थाप्य वासभवनं स्वयमप्ययासीत् / तद्राजसैन्यमखिलं निजवीर्यशौर्यसंपत्प्रभावमहिमानुगुणं गृहेषु

थोडा वेळ थांबून त्याने सोबत आलेल्या इतर नृपांनाही त्यांच्या निवासस्थानी पाठवले आणि स्वतःही आपल्या वासभवनाकडे गेला. त्या राजाची सर्व सेना देखील आपल्या पराक्रम, शौर्य, संपत्ती, प्रभाव व महिमेस अनुरूप घरांत विसावली।

Verse 43

आत्मानुरुपविभवेषु महार्हवस्त्रस्रग्भूषणादिभिरलं मुदितं बभूव / सैन्यानि तानि नृपतेर्विविधान्नपानसद्भक्ष्यभोज्यमधुमांसपयोघृताद्यैः

आपापल्या वैभवानुसार मौल्यवान वस्त्रे, पुष्पमाळा व भूषणांनी अलंकृत होऊन ते आनंदित झाले. राजाच्या त्या सैन्यांना नानाविध अन्नपान, उत्तम भक्ष्य-भोज्य, मधु, मांस, दूध व तूप इत्यादींनी तृप्त केले गेले।

Verse 44

तृप्तान्यवात्सुरखिलानि सुखोपभौगैस्तस्यां नरेद्रपुरि देवगणा दिवीव / एवं तदा नरपतेरनुयायिनस्ते नानाविधोचितसुखानुभवप्रतीताः

त्या नरेन्द्रपुरीत देवगण जणू स्वर्गातच आहेत असे, सुखोपभोगांनी सर्वजण तृप्त झाले. तसेच त्या वेळी राजाच्या अनुयायांनीही नानाविध योग्य सुखांचा अनुभव घेऊन परम समाधान मानले.

Verse 45

अन्योन्यमूचुरिति गेहधनादिभिर्वा किं साध्यते वयमिहैव वसाम सर्वे / राजापि शार्वरविधानमथो विधाय निर्वर्त्य वासभवने शयनीयमग्र्यम् / अध्यास्य रत्ननिकरैरति शैभि भद्रं निद्रामसेवत नरेद्र चिरं प्रतीतः

ते परस्पर म्हणाले—घर, धन इत्यादींनी काय साध्य होणार? आपण सर्वजण इथेच राहू. मग राजाने रात्रिव्यवस्था करून, निवासभवनात उत्तम शय्या सिद्ध केली; रत्नसमूहांनी अतिशय शोभणाऱ्या मंगल आसनावर बसून, प्रसन्नचित्ताने दीर्घकाळ निद्रेचा आस्वाद घेतला.