Shloka 22
The City Equal to Amarāvatī: Creation of Households, Women, and Civic Splendor
Arjunopākhyāna Context
Devanagari script
आतिथ्यमस्मदुपपादितमाशु राज्ञा संभावनीयमिति नः कुलदेशिकाज्ञा / राजा ततो मुनिवरेण कृताभ्यनुज्ञः संप्राविशत्पुरवरं स्वकृते कृतं तत्
Transliteration
ātithyamasmadupapāditamāśu rājñā saṃbhāvanīyamiti naḥ kuladeśikājñā / rājā tato munivareṇa kṛtābhyanujñaḥ saṃprāviśatpuravaraṃ svakṛte kṛtaṃ tat
Translation
राजाने आमच्यासाठी जे आतिथ्य त्वरेने सिद्ध केले आहे ते मान्य करणे योग्य—ही आमच्या कुलदेशिकांची आज्ञा आहे. मग मुनिवरांची अनुमती घेऊन राजा स्वतःसाठीच सिद्ध केलेल्या त्या श्रेष्ठ नगरात प्रविष्ट झाला।
Word by Word
आतिथ्यम्hospitality
आतिथ्यम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootआतिथ्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
अस्मत्-उपपादितम्provided by us
अस्मत्-उपपादितम्:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootअस्मद् (सर्वनाम) + उपपादित (उप + √पद्/√पाद्, क्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः (अस्माभिः उपपादितम्) विशेषणम् (आतिथ्यम्)
आशुquickly
आशु:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootआशु (अव्यय)
Formअव्यय; शीघ्रार्थक
राज्ञाby the king
राज्ञा:
Kartr̥ (कर्तृ/Agent)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण/कर्तृ), एकवचन
संभावनीयम्worthy of honor
संभावनीयम्:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootसम् + √भाव् (धातु) → संभावनीय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तव्यत्/अनीयर्-प्रत्ययार्थक (fit to be honored/esteemed) विशेषणम् (आतिथ्यम्)
इतिthus
इति:
Vākyārtha-marker (इति-प्रयोग)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; उद्धरण/वाक्यसमाप्तिसूचक
नःour
नः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), बहुवचन; enclitic
कुल-देशिक-आज्ञाthe command of the family preceptor
कुल-देशिक-आज्ञा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकुल + देशिक + आज्ञा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः (कुलदेशिकस्य आज्ञा)
राजाthe king
राजा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
ततःthen
ततः:
Kāla (काल)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; क्रमवाचक (then)
मुनि-वरेणby the excellent sage
मुनि-वरेण:
Kartr̥/Hetu (कर्तृ/हेतु)
TypeNoun
Rootमुनि + वर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण/कर्तृ), एकवचन; कर्मधारयः (श्रेष्ठेन मुनिना)
कृत-अभ्यनुज्ञःhaving received permission
कृत-अभ्यनुज्ञः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootकृत (√कृ, क्त) + अभ्यनुज्ञा (अभि + अनु + √ज्ञा, क्त/भाव)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः; विशेषणम् (राजा) अर्थः: 'having obtained permission'
संप्राविशत्entered
संप्राविशत्:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootसम् + प्र + √विश् (धातु)
Formलङ्-लकार, परस्मैपद, प्रथमा-पुरुष, एकवचन
पुर-वरम्the excellent city
पुर-वरम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootपुर + वर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारयः (श्रेष्ठं पुरम्)
स्व-कृतेin what was done by himself / in his own act
स्व-कृते:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootस्व + कृत (√कृ, क्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन; तत्पुरुषः (स्वेन कृते)
कृतम्done
कृतम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeVerb
Root√कृ (धातु)
Formकृदन्त-क्त; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; (तत् इति सर्वनामस्य विशेषणम्)
तत्that (act/thing)
तत्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन