Sutra 11
Devanagari script
स चेद्ब्रूयात् याचितकमवक्रीतकमाहितकं निक्षेपमुपनिधिं वैयावृत्यकर्म वामुष्य इति तस्यापसारप्रतिसंधानेन मुच्येत ॥ कZ_०४.६.११ ॥
Transliteration
sa ced brūyāt yācitakam avakrītakam āhitakaṃ nikṣepam upanidhiṃ vaiyāvṛtyakarma vā amuṣya iti, tasyāpasārapratisaṃdhānena mucyeta ।
Translation
तो म्हणाला—“हे अमुकाचे उधार घेतलेले, विकत घेतलेले, गहाण/ठेव म्हणून दिलेले, ठेव (निक्षेप), लपवलेली ठेव (उपनिधी), किंवा सेवाकर्माची मजुरी आहे”—तर ते योग्य हक्कदाराला परत देऊन (अपसारणाची भरपाई करून) तो मुक्त होईल.
Word by Word
सःhe (that person)
सः:
TypePronoun
Rootतद्
Formसर्वनाम; प्रथमा-एकवचन; पुंलिङ्ग
चेत्if
चेत्:
TypeParticle
Rootचेत्
Formअव्यय; शर्तार्थक (if)
ब्रूयात्should say / were to say
ब्रूयात्:
TypeVerb
Rootब्रू (ब्रवीति)
Formविधिलिङ् (optative); परस्मैपदम्; प्रथमपुरुष; एकवचन
याचितकम्a thing obtained by solicitation (begged/asked-for property)
याचितकम्:
TypeNoun
Rootयाच्
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-एकवचन; कृदन्त-नाम (past passive participial/derivative sense: ‘that which is begged/solicited’)
अवक्रीतकम्a purchased item / purchased property
अवक्रीतकम्:
TypeNoun
Rootक्री (क्रय-विक्रय)
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-एकवचन; उपसर्गपूर्वक कृदन्त-नाम (ava- + kṛīta)
आहितकम्an entrusted/placed item (property put in one’s charge)
आहितकम्:
TypeNoun
Rootधा (आ-धा)
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-एकवचन; कृदन्त-नाम (āhita: ‘placed/deposited/entrusted’)
निक्षेपम्a deposit (property deposited)
निक्षेपम्:
TypeNoun
Rootक्षिप् (नि-क्षिप्)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया-एकवचन
उपनिधिम्a concealed/secret deposit
उपनिधिम्:
TypeNoun
Rootधा (नि-धा; उप-निधि)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया-एकवचन
वैयावृत्यकर्मservice-work / work done as attendance or commission
वैयावृत्यकर्म:
TypeNoun
Rootवृ (वि-आ-वृत्) / व्यावृत्ति
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (वैयावृत्यस्य कर्म)
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formअव्यय; विकल्पार्थक
अमुष्यof that person (his)
अमुष्य:
TypePronoun
Rootअदस्
Formसर्वनाम; षष्ठी-एकवचन; पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग (contextual)
इतिthus / saying
इति:
TypeQuotative particle
Rootइति
Formअव्यय; इत्यर्थे (quotation marker)
तस्यof him / his
तस्य:
TypePronoun
Rootतद्
Formसर्वनाम; षष्ठी-एकवचन; पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग
अपसारप्रतिसंधानेनby (proving/establishing) removal and restitution/settlement
अपसारप्रतिसंधानेन:
TypeNoun
Rootसृ (अप-सृ) ; धा (प्रति-सं-धा)
Formनपुंसकलिङ्ग; तृतीया-एकवचन; समास: (अपसार + प्रतिसंधान) द्वन्द्व, ततः तृतीया-तत्पुरुष/विभक्त्यर्थ-प्रयोग (‘by means of …’)
मुच्येतwould be released / would be absolved
मुच्येत:
TypeVerb
Rootमुच्
Formविधिलिङ् (optative); आत्मनेपदम्; प्रथमपुरुष; एकवचन; कर्मणि-प्रयोग (passive sense)
Entities Mentioned
P
possessor/accusedO
owner/claimantFAQs
Restitution—returning the item to the right party can resolve the matter when a plausible lawful basis of possession is asserted.
To standardize administratively recognized claims of possession and guide investigators/judges on common lawful explanations.