Adhyaya 38
Chapter 38 — देवालयनिर्माणफलं (The Merit of Constructing a Temple)
अग्नि सांगतात—देवालय, विशेषतः वासुदेवाचे मंदिर, स्थापल्याने अनेक जन्मांचे संचित पाप नष्ट होते; केवळ आनंद मानून साथ देणाऱ्यालाही पुण्य मिळते। बांधकाम, देखभाल, लेपन, झाडू, विटा पुरवणे, तसेच बालक्रीडेत वाळूचे मंदिर करणेही धर्मकृत्य असून विष्णुलोक व वंशोन्नती देते। कपट किंवा दिखावा केल्यास स्वर्गफल मिळत नाही। एक, तीन, पाच, आठ व सोळा भागांच्या प्रासादरचनांनुसार लोकफल सांगितले; उच्च मंदिरांत भुक्ति-मुक्ति आणि परम वैष्णवायतनात मोक्ष। धन क्षणभंगुर; ते मंदिरनिर्माण, द्विजांना दान, कीर्तन व स्तुती यांत लावणे श्रेष्ठ। विष्णु सर्वकारण व सर्वव्यापी; त्यांच्या धामाची स्थापना पुनर्जन्म-निवृत्तीचे कारण। प्रतिमानिर्माण व प्रतिष्ठेच्या फलांची तुलना, द्रव्यभेद आणि प्रतिष्ठेत अनंत फल वर्णिले। यमाच्या आज्ञेने मंदिरकर्ते व प्रतिमोपासक नरकग्रहणापासून मुक्त; शेवटी हयग्रीवोक्त प्रतिष्ठाविधीची भूमिका येते।
Shlokas
Verse 1
इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये सङ्क्षेपपवित्रारोहणं नाम सप्तत्रिंशो ऽध्यायः अथ अष्टत्रिंशो ऽध्यायः देवालयनिर्माणफलं अग्निर् उवाच वासुदेवाद्यालयस्य कृतौ वक्ष्ये फलादिकं चिकीर्षोर्देवधामादि सहस्रजनिपापनुत्
अशा प्रकारे आदिमहापुराण आग्नेयपुराणातील ‘संक्षेप-पवित्रारोहण’ नावाचा सदतीसावा अध्याय समाप्त झाला. आता अडतीसावा अध्याय ‘देवालयनिर्माणफल’ आरंभ होतो. अग्नि म्हणाले—वासुदेवाच्या आलयापासून देवालय बांधण्याचे फल इत्यादी मी सांगतो; देवधाम उभारू इच्छिणाऱ्याचे सहस्र जन्मांचे पाप नष्ट होते।
Verse 2
मनसा सद्मकर्तॄणां शतजन्माघनाशनं येनुमोदन्ति कृष्णस्य क्रियमाणं नरा गृहं
केवळ मनाने अनुमोदन केले तरी जे कृष्णाच्या गृह-निर्माणात आनंद मानून पाठिंबा देतात, त्यांच्या शंभर जन्मांचे संचित पाप नष्ट होते।
Verse 3
तेपि पापैर् विनिर्मुक्ताः प्रयान्त्यच्युतलोकतां समतीतं भविष्यञ्च कुलानामयुतं नरः
तेही पापमुक्त होऊन अच्युताच्या (विष्णूच्या) लोकास जातात. असे करणारा पुरुष भूत व भविष्य—दोन्हींसह दहा हजार कुलांचा उद्धार करतो।
Verse 4
विष्णुलोकं नयत्याशु कारयित्वा हरेर्गृहं वसन्ति पितरो दृष्ट्वा विष्णुलोके ह्य् अलङ्कृताः
हरेचे गृह (मंदिर) बांधून दिल्याने तो शीघ्र (पितरांना) विष्णुलोकास नेतो; पितर विष्णुलोकात अलंकृत होऊन ते पुण्य पाहून वास करतात।
Verse 5
विमुक्ता नारकैर् दुःखैः कर्तुः कृष्णस्य मन्दिरं ब्रह्महत्यादिपापौघघातकं देवतालयं
कर्त्यासाठी कृष्णाचे मंदिर हे देवालय असून ते ब्रह्महत्या इत्यादी पापसमूहांचा नाश करते व नारकीय दुःखांपासून मुक्त करते।
Verse 6
फलं यन्नाप्यते यज्ञैर् धाम कृत्वा तदाप्यते देवागारे कृते सर्वतीर्थस्नानफलं लभेत्
यज्ञांनीही जे फळ मिळत नाही, ते देवधाम उभारल्याने मिळते. देवालय झाले की सर्व तीर्थस्नानाचे फळ प्राप्त होते।
Verse 7
देवाद्यर्थे हतानाञ्च रणे यत्तत्फलादिकं शाठ्येन पांशुना वापि कृतं धाम च नाकदं
देवकार्य इत्यादी पवित्र हेतूसाठी रणात मारल्या गेलेल्यांचे जे पुण्यफळ सांगितले आहे—ते जर कपटाने, किंवा केवळ धुळीचा दिखावा करून केले, तर ते कर्म स्वर्गधाम होत नाही आणि स्वर्गही देत नाही।
Verse 8
गृहादिकं ग, घ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः नन्दन्ति इति ख, ग, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः वल्गन्ति इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः हृष्टा इति ख, ग, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः एकायतनकृत् स्वर्गी त्र्यगारी ब्रह्मलोकभाक् पञ्चागारी शम्भुलोकमष्टागाराद्धरौ स्थितिः
एकायतन करणारा स्वर्गप्राप्त होतो; त्र्यगारी करणारा ब्रह्मलोकाचा भागी होतो; पञ्चागारी करणारा शम्भुलोक (शिवलोक) प्राप्त करतो; आणि अष्टागार केल्याने पृथ्वीवर स्थैर्य व समृद्धी नांदते।
Verse 9
षोडशालयकारी तु भुक्तिमुक्तिमवाप्नुयात् कनिष्ठं मध्यमं श्रेष्ठं कारयित्वा हरेर्गृहं
जो सोळा-आलय (सोळा कक्ष/गर्भगृह) असलेले हरीचे मंदिर बांधतो, तो भोग व मोक्ष दोन्ही प्राप्त करतो—ते कनिष्ठ, मध्यम किंवा श्रेष्ठ प्रकारे करविले असले तरीही।
Verse 10
स्वर्गं च वैष्णवं लोकं मोक्षमाप्नोति च क्रमात् श्रेष्ठमायतनं विष्णोः कृत्वा यद्धनवान् लभेत्
भगवान विष्णूचे श्रेष्ठ आयतन (मंदिर) बांधून/बांधवून धनवान यजमान क्रमाने स्वर्ग, मग वैष्णव लोक आणि शेवटी मोक्षही प्राप्त करतो।
Verse 11
कनिष्ठेनैव तत् पुण्यं प्राप्नोत्यधनवान्नरः समुत्पाद्य धनं कृत्या स्वल्पेनापि सुरालयं
कनिष्ठ (अतिशय अल्प) अर्पणानेही निर्धन पुरुष तेच पुण्य मिळवतो; योग्य कर्माने धन उत्पन्न करून, थोड्यानेही देवालयाची स्थापना/सेवा करावी।
Verse 12
कारयित्वा हरेः पुण्यं सम्प्राप्नोत्यधिकं वरं लक्षणाथ सहस्रेण शतेनार्धेन वा हरेः
जो हरिचे पुण्यकर्म करवितो, तो श्रेष्ठ वर व अधिक पुण्य प्राप्त करतो—हरिचे पुण्य लक्षाने, किंवा सहस्राने, किंवा दीडशे प्रमाणे मानले जाते।
Verse 13
कारयन् भवनं याति यत्रास्ते गरुडध्वजः बाल्ये तु क्रीडमाणा ये पांशुभिर्भवनं हरेः
जो हरिचे भवन/मंदिर बांधून देतो, तो त्या लोकास जातो जिथे गरुडध्वज भगवान् वास करतात। बालपणी खेळता खेळता जे वाळूने हरिचे घर करतात, त्यांनाही तेच पुण्य मिळते।
Verse 14
वासुदेवस्य कुर्वन्ति तेपि तल्लोकगामिनः तीर्थे चायतने पुण्ये सद्धक्षेत्रे तथाष्टमे
जे वासुदेवाची सेवा/पूजा करतात, तेही त्याच्या लोकास जातात—विशेषतः तीर्थात, पुण्यायतनात, पुण्यस्थानी, सद्धर्मयुक्त क्षेत्रात, तसेच अष्टम पवित्र विभागात।
Verse 15
कर्तुरायतनं विष्णोर्यथोक्तात्त्रिगुणं फलं बन्धूकपुष्पविन्यासैः सुधापङ्केन वैष्णवं
कर्त्या/यजमानासाठी विधिपूर्वक बांधलेले विष्णूचे आयतन त्रिगुण फल देते; आणि वैष्णव आयतन बंधूक फुलांच्या मांडणीने व चुन्याच्या लेपाने शोभवावे।
Verse 16
ये विलिम्पन्ति भवनं ते यान्ति भगवत्पुरं पतितं पतमानन्तु तथार्धपतितं नरः
जे भगवंताच्या भवनास लेप/पुताई करतात, ते भगवत्पुरीस जातात। जो मनुष्य पतित, किंवा पतनाच्या मार्गावर, किंवा अर्धपतित असला तरी तोही ते फल प्राप्त करतो।
Verse 17
समुद्धृत्य हरेर्धाम प्राप्नोति द्विगुणं फलं पतितस्य तु यः कर्ता पतितस्य च रक्षिता
जो पडलेल्या मनुष्याला उचलून वाचवितो, तो हरिचे धाम प्राप्त करतो आणि दुप्पट पुण्यफळ मिळवितो. जो पतिताचा उपकारकर्ता व रक्षक होतो, तोच या फलाचा भागीदार होतो.
Verse 18
विष्णोरायतनस्येह नरो विष्णुलोकभाक् इष्टकानिचयस्तिष्ठेद् यावदायतने हरेः
येथे जो मनुष्य विष्णूच्या आयतनासाठी (मंदिरासाठी) विटांचा ढीगही उभारतो, तो विष्णुलोकाचा भागी होतो. हरिचे ते मंदिर जितका काळ उभे राहते, तितका काळ त्याचे पुण्य टिकून राहते.
Verse 19
सकुलस्तस्य वै कर्ता विष्णुलोके महीयते षोडशागारकारी तु इति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः स्वल्पेनैवेति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः स एव पुण्यवान् पूज्य इह लोके परत्र च
त्या (गृहदान/निर्माण) कर्त्याचा संपूर्ण कुलासह विष्णुलोकात गौरव होतो. काही पाठांत ‘सोळा घरे करणारा’ असे, तर दुसऱ्या चिह्नित पाठांत ‘अल्पानेच’ असे आहे; तोच पुण्यवान व पूज्य—इहलोकीही आणि परलोकीही।
Verse 20
कृष्णस्य वासुदेवस्य यः कारयति केतनं जातः स एव सुकृती कुलन्तेनैव पावितं
जो श्रीकृष्ण वासुदेवाचा केतन (ध्वज/पताका) बनवितो, तोच जन्मतः सुकृती आहे. त्या कर्मानेच त्याचे संपूर्ण कुल पावन होते.
Verse 21
विष्णुरुद्रार्कदेव्यादेर्गृहकर्ता स कीर्तिभाक् किं तस्य वित्तनिचयैर् मूढस्य परिरक्षितः
विष्णू, रुद्र, अर्क (सूर्य), देवी इत्यादींसाठी जो पवित्र गृह/आलय उभारतो, तो कीर्तीचा धनी होतो. मूढ मनुष्याने साठवून राखलेल्या धनसंचयांचा उपयोग तरी काय?
Verse 22
दुःखार्जितैर् यः कृष्णस्य न कारयति केतनं नोपभोग्यं धनं यस्य पितृविप्रदिवौकसां
जो कष्टार्जित धनाने श्रीकृष्णाचे केतन (मंदिर/निवास) करवून घेत नाही, आणि ज्याचे धन पितर, ब्राह्मण व देव यांच्या हितासाठीही उपयोगात येत नाही, तो निंद्य ठरतो।
Verse 23
नोपभोगाय बन्धूनां व्यर्थस्तस्य धनागमः यथा ध्रुवो नृणां मृत्युर्वित्तनाशस् तथा ध्रुवः
जो आपल्या बंधूंच्या भोग व पालनपोषणासाठी धन वापरत नाही, त्याचा धनागम व्यर्थ आहे। जशी मनुष्यांची मृत्यु निश्चित, तसाच धननाशही निश्चित आहे।
Verse 24
मूढस्तत्रानुबध्नाति जीवितेथ चले घने यदा वित्तं न दानाय नोपभोगाय देहिनां
जेव्हा धन ना दानासाठी, ना देहधारींच्या योग्य उपभोगासाठी वापरले जाते, तेव्हा मूढ मनुष्य या चंचल व घन (अनिश्चित) अवस्थेत जीवनाला चिकटून राहतो।
Verse 25
नापि कीर्त्यै न धर्माथं तस्य स्वाम्येथ को गुणः तस्माद्वित्तं समासाद्य दैवाद्वा पौरुषादथ
त्याच्या स्वामित्वात काहीही गुण नाही—ना कीर्तीसाठी, ना धर्मार्थासाठी। म्हणून दैवाने वा पुरुषार्थाने धन मिळाले तरी ते प्राप्त करून यथायोग्य उपयोगात आणावे।
Verse 26
दद्यात् सम्यग् द्विजाग्र्येभ्यः कीर्तनानि च कारयेत् दानेभ्यश्चाधिकं यस्मात् कीर्तनेभ्यो वरं यतः
श्रेष्ठ द्विजांना विधिपूर्वक दान द्यावे आणि कीर्तन-स्तुतीही करवावी; कारण कीर्तन हे दानांपेक्षा अधिक श्रेष्ठ व अधिक फलदायी असे सांगितले आहे।
Verse 27
अतस्तत्कारयेद्धीमान् विष्ण्वादेर्मन्दिरादिकं विनिवेश्य हरेर्धाम भक्तिमद्भिर् नरोत्तमैः
म्हणून बुद्धिमान पुरुषाने विष्णु इत्यादी देवांसाठी मंदिर व संबंधित रचना उभाराव्यात. हरिचे पवित्र धाम विधिपूर्वक प्रतिष्ठित करून, भक्तिमान श्रेष्ठ पुरुषांकडून हे कार्य करवावे.
Verse 28
निवेशितं भवेत् कृत्स्नं त्रैलोक्यं सचराचरं भूतं भवयम् भविष्यञ्च स्थूलं सूक्ष्मं तथेतरत्
ते धाम प्रतिष्ठित झाल्यावर संपूर्ण त्रैलोक्य—चराचर—त्याने व्यापले जाते; जे झाले आहे, जे होत आहे आणि जे होणार आहे; स्थूल व सूक्ष्म, तसेच या भेदांपलीकडचेही.
Verse 29
आब्राह्मस्तम्बपर्यन्तं सर्वं विष्णोः समुद्भवं तस्य देवादिदेवस्य सर्वगस्य महात्मनः
ब्रह्म्यापासून गवताच्या काडीपर्यंत सर्व काही विष्णूपासूनच उत्पन्न झाले आहे; तो देवांचा देव, सर्वव्यापी आणि महात्मा आहे.
Verse 30
निवेश्य भवनं विष्णोर् न भूयो भुवि जायते यथा विष्णोर्धामकृतौ फलं तद्वद्दिवौकसां
विष्णूचे भवन प्रतिष्ठित केल्यावर मनुष्य पुन्हा पृथ्वीवर जन्म घेत नाही. विष्णूच्या धामनिर्मितीचे जे फळ आहे, तेच फळ स्वर्गवासीयांनाही (देवांनाही) मानले जाते.
Verse 31
तथैव च इति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः सर्वेशस्य इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः शिवब्रह्मार्कविघ्नेशचण्डीलक्ष्म्यादिकात्मनां देवालयकृतेः पुण्यं प्रतिमाकरणेधिकं
शिव, ब्रह्मा, सूर्य, विघ्नेश, चंडी, लक्ष्मी इत्यादी रूप असलेल्या देवतांसाठी देवालय बांधण्याचे पुण्य, त्यांच्या प्रतिमा घडविण्याच्या पुण्यापेक्षा कमी ठरते; प्रतिमाकरणाचे पुण्य अधिक आहे.
Verse 32
प्रतिमास्थापने यागे फलस्यान्तो न विद्यते मृण्मयाद्दारुजे पुण्यं दारुजादिष्ट्काभवे
प्रतिमा-स्थापनेच्या यागात मिळणाऱ्या फळाला अंत नाही. मृण्मय प्रतिमेपेक्षा दारुमय प्रतिमा स्थापण्याचे पुण्य अधिक, आणि दारुमयापेक्षा इष्टका/चिनाईच्या प्रतिमेचे पुण्य अधिक श्रेष्ठ आहे।
Verse 33
इष्टकोत्थाच्छैलजे स्याद्धेमादेरधिकं फलं सप्तजन्मकृतं पापं प्रारम्भादेव नश्यति
इष्टकाजन्य कार्याचे फळ शैलज (दगडी) कार्यापेक्षा अधिक असते, आणि शैलजाचे फळ सुवर्णादिपेक्षाही अधिक मानले जाते. अशा पुण्यकर्माच्या आरंभापासूनच सात जन्मांचे संचित पाप नष्ट होते।
Verse 34
देवालयस्य स्वर्गी स्यान्नरकं न स गच्छति कुलानां शतमुद्धृत्य विष्णुलोकं नयेन्नरः
जो देवालयाशी निष्ठावान असतो तो स्वर्गगामी होतो व नरकात जात नाही. तो आपल्या कुलातील शंभर पिढ्यांचा उद्धार करून त्यांना विष्णुलोकास नेतो।
Verse 35
यमो यमभटानाह देवमन्दिरकारिणः यम उवाच प्रतिमापूजादिकृतो नानेया नरकं नराः
यमाने यमभटांना सांगितले: ‘जे देवमंदिरे बांधतात आणि जे प्रतिमापूजा इत्यादी कर्म करतात, अशा मनुष्यांना नरकात आणू नका।’
Verse 36
देवालयाद्यकर्तार आनेयास्ते तु गोचरे विसारध्वं यथान्यायन्नियोगो मम पाल्यतां
देवालय इत्यादी कार्यांचे कर्ते/व्यवस्थापक यांना माझ्या समोर आणा. नियम व न्यायाप्रमाणे चौकशी करून निर्णय करा; माझा आदेश यथाविधी पाळला जावा।
Verse 37
नाज्ञाभङ्गं करिष्यन्ति भवतां जन्तवः क्वचित् केवलं ते जगत्तातमनन्तं समुपाश्रिताः
तुमचे प्राणी कधीही तुमची आज्ञा मोडणार नाहीत; कारण ते केवळ जगत्पिता अनंत याच्या शरणास गेले आहेत।
Verse 38
भवद्भिः परिहर्तव्यास्तेषां नात्रास्ति संस्थितिः ये च भगवता लोके तच्चित्तास्तत्परायणाः
त्यांना तुम्ही टाळावे; येथे त्यांना उभे राहण्यासही स्थान नाही. परंतु जे लोकी भगवंतावर निष्ठावान आहेत—ज्यांचे चित्त त्याच्यात स्थिर आहे व जो त्यालाच परम आश्रय मानतात—ते स्वीकार्य व पूज्य आहेत।
Verse 39
पूजयन्ति सदा विष्णुं ते वस्त्याज्याः सुदूरतः यस्तिष्ठन् प्रस्वपन् गच्छन्नुत्तिष्ठन् स्खलिते स्थिते
जे सदैव विष्णूची पूजा करतात, त्यांच्यासाठी वास्तु-त्याग दूरूनच वर्ज्य आहे. असा पुरुष उभा असो, झोपो, चालो, उठो, ठेचकाळो वा स्थिर राहो—सर्व अवस्थांत विष्णूतच रत असतो।
Verse 40
सङ्कीर्तयन्ति गोविन्दं ते वस्त्याज्याः सुदूरतः नित्यनैमित्तिकैर् देवं ये यजन्ति जनार्दनम्
जे गोविंदाचे संकीर्तन करतात, त्यांच्यावर वास्तु-निषेध लागू होत नाहीत—ते दूर ठेवावेत. आणि जे नित्य-नैमित्तिक कर्मांनी देव जनार्दनाचे यजन करतात, ते खरेच देवाची उपासना करतात।
Verse 41
नावलोक्या भवद्भिस्ते तद्गता यान्ति तद्गतिम् आनेयास्त्वविशेषत इति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः नियमो मे ऽनुपाल्यतामिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः जन्तवः क्वचिदिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः ये पुष्पधूपवासोभिर्भूषणैश्चातिवल्लभैः
तुम्ही त्यांच्याकडे तुच्छतेने पाहू नये; जे त्या आश्रयात गेले आहेत ते त्याच गतीला पोहोचतात. ‘त्यांना भेद न करता स्वीकारून आणावे’—हा चिह्नित पाठ. ‘माझा नियम पाळला जावा’—हा दुसरा पाठ; ‘जन्तवः क्वचित्…’—हा आणखी एक पाठ. ते पुष्प, धूप, सुगंधी वस्त्रे व अत्यंत प्रिय अलंकारांनी (पूजन करतात)।
Verse 42
अर्चयन्ति न ते ग्राह्या नराः कृष्णालये गताः उपलेपनकर्तारः सम्मार्जनपराश् च ये
कृष्णालयात जाऊन जे पुरुष पूजाअर्चेत मग्न आहेत, त्यांना धरू नये; तसेच देवालयाची लिंपण-लेपन करणारे आणि झाडू देऊन स्वच्छता करणारेही ग्राह्य धरू नयेत।
Verse 43
कृष्णालये परित्यज्यास्तेषां पुत्रास् तथा कुलम् येन चायतनं विष्णोः कारितं तत्कुलोद्भवम्
कृष्णालयाच्या बाबतीत त्यांचे पुत्र आणि कुलही त्याज्य मानावे; परंतु जो त्याच कुलात जन्मून विष्णूचे मंदिर बांधून देतो, तो स्वीकार्य/योग्य ठरतो।
Verse 44
पुंसां शतं नावलोक्यं भवद्भिर्दुष्टचेतसा यस्तु देवालयं विष्णोर्दारुशैलमयं तथा
दुष्टचित्ताने तुम्ही शंभर पुरुषांनाही पाहिले नाहीत तरी, जो विष्णूचे देवालय—लाकडाचे असो वा दगडाचे—दर्शन करतो, तो पुण्य प्राप्त करतो।
Verse 45
कारयेन् मृण्मयं वापि सर्वपापैः प्रमुच्यते अहन्यहनि यज्ञेन यजतो यन् महाफलम्
कोणी केवळ मातीचेही (पवित्र निर्माण/प्रतिमा) करविले तरी तो सर्व पापांतून मुक्त होतो; आणि जो महाफळ दररोज यज्ञ करणाऱ्या यजमानाला मिळते, तेच फळ त्याला प्राप्त होते।
Verse 46
प्राप्नोति तत् फलं विष्णोर्यः कारयति केतनं कुलानां शतमागामि समतीतं तथा शतं
जो विष्णूचे केतन/मंदिर बांधून देतो, तो तेच फळ प्राप्त करतो; आणि त्याच्या कुलातील शंभर पुढील व शंभर मागील पिढ्याही त्या पुण्याच्या भागीदार होतात।
Verse 47
कारयन् भगवद्धाम नयत्यच्युतलोकतां सप्तलोकमयो विष्णुस्तस्य यः कुरुते गृहं
जो भगवंताचे धाम बांधून देतो, तो स्वतःला व इतरांनाही अच्युत-लोकास नेतो. सात लोकांत व्यापलेला विष्णु, जो त्याच्यासाठी गृह करतो त्याच्या घरीच जणू निवास करतो.
Verse 48
तारयत्यक्षयांल्लोकानक्षयान् प्रतिपद्यते इष्टकाचयविन्यासो यावन्त्यब्दानि तिष्ठति
वेदीच्या इष्टकाचयाचा विन्यास जितकी वर्षे टिकतो, तितक्याच काळात तो अक्षय लोकांचे तारकत्व करतो आणि स्वतःही अक्षय लोकांना प्राप्त होतो.
Verse 49
तावद्वर्षसहस्राणि तत्कर्तुर्दिवि संस्थितिः प्रतिमाकृद्विष्णुलोकं स्थापको लीयते हरौ देवसद्मप्रतिकृतिप्रतिष्ठाकृत्तु गोचरे
त्या कर्माचा कर्ता तितकी सहस्र वर्षे स्वर्गात वास करतो. प्रतिमा घडविणारा विष्णुलोकास जातो; प्रतिष्ठा करणारा हरित लीन होतो. आणि देवमंदिराच्या प्रतिकृतीची प्रतिष्ठा करणारा गोचर (गोलोक-संबंधित शुभ लोक) प्राप्त करतो.
Verse 50
अग्निर् उवाच यमोक्ता नानयंस्तेथ प्रतिष्ठादिकृतं हरेः हयशीर्षः प्रतिष्ठार्थं देवानां ब्रह्मणे ऽब्रवीत्
अग्नि म्हणाला—मग यमाच्या उपदेशानुसार त्या देवांनी हरि (विष्णु) यांच्या प्रतिष्ठा इत्यादी विधी पुढे आणल्या. योग्य प्रतिष्ठेसाठी हयशीर्षाने देवांच्या वतीने ब्रह्म्यास सांगितले.
Frequently Asked Questions
That temple-building and its allied services (support, maintenance, cleaning, supplying materials, icon-making and installation) are powerful forms of dharma that destroy accumulated sin, uplift ancestors and lineages, and lead the patron toward Viṣṇuloka and even mokṣa when performed sincerely and according to prescription.
It frames architectural acts—design grades, material choices, construction, and consecration—as sacramental disciplines. When aligned with devotion and right intention, these technical works become vehicles of purification, lineage uplift, and ultimately freedom from rebirth through the establishment of Viṣṇu’s abode.
Yes. It explicitly cautions that acts done with deceit or as mere token gestures do not yield the promised heavenly results, emphasizing intention and dharmic integrity alongside ritual correctness.
Wealth is portrayed as inherently unstable; it becomes meaningful when used for dharma—temple-building, support of kin, gifts to worthy recipients, and especially kīrtana—rather than hoarded without charitable or righteous enjoyment.