Adhyaya 21

Verse 1

तौ समुत्पन्नविज्ञानौ भगवत्कर्मदर्शनात् देवकीवसुदेवौ तु दृष्ट्वा मायां पुनर् हरिः मोहाय यदुचक्रस्य विततान स वैष्णवीम्

ഭഗവാന്റെ അത്ഭുതകർമ്മദർശനത്തിലൂടെ ദേവകിയും വസുദേവനും യഥാർത്ഥബോധം പ്രാപിച്ചു. മായയുടെ മറ നീങ്ങിയെന്ന് കണ്ട ഹരി, യദുകുലം മോഹത്തിൽ നിലനില്ക്കാൻ തന്റെ വൈഷ്ണവീ മായ വീണ്ടും വ്യാപിപ്പിച്ചു.

Verse 2

उवाच चाम्ब भोस् तात चिराद् उत्कण्ठितेन मे भवन्तौ कंसभीतेन दृष्टौ संकर्षणेन च

അപ്പോൾ (കൃഷ്ണൻ) പറഞ്ഞു—“അമ്മേ, അച്ഛാ! കംസന്റെ ഭയത്താൽ ഞാൻ ദീർഘകാലം വ്യാകുലനായിരുന്നു; ഇന്ന് ഒടുവിൽ നിങ്ങളിരുവരെയും ഞാൻ കണ്ടു, സംകർഷണനും കണ്ടു.”

Verse 3

कुर्वतां याति यः कालो मातापित्रोर् अपूजनम् तत् खण्डम् आयुषो व्यर्थं साधूनाम् उपजायते

മാതാപിതാക്കളെ ആദരിച്ച് പൂജിക്കാതെ ദിവസങ്ങൾ കഴിക്കുന്നവർക്ക്, അങ്ങനെ കടന്നുപോകുന്ന സമയം ജ്ഞാനികളുടെ കണക്കിൽ ആയുസ്സിൽ നിന്നു മുറിഞ്ഞുപോയ വ്യർത്ഥഖണ്ഡമാകുന്നു.

Verse 4

गुरुदेवद्विजातीनां मातापित्रोश् च पूजनम् कुर्वतां सफलं जन्म देहिनां तात जायते

പ്രിയനേ! ഗുരുവിനെയും ദേവന്മാരെയും ദ്വിജന്മാരെയും കൂടാതെ മാതാപിതാക്കളെയും ആദരിച്ച് പൂജിക്കുന്ന ദേഹികൾക്ക് ജന്മം സത്യമായി സഫലമാകുന്നു.

Verse 5

तत् क्षन्तव्यम् इदं सर्वम् अतिक्रमकृतं पितः कंसप्रतापवीर्याभ्याम् आवयोः परवश्ययोः

പിതാവേ, ഇതെല്ലാം ക്ഷമിക്കണമേ—ഏതെങ്കിലും അതിക്രമം സംഭവിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ. കംസന്റെ പ്രതാപവും ക്രൂരവീര്യവും ഞങ്ങളെ പരവശരാക്കി; മറ്റൊരാളുടെ അധീനതയിൽ നിന്നുകൊണ്ടാണ് അങ്ങനെ ചെയ്യേണ്ടിവന്നത്.

Verse 6

इत्य् उक्त्वाथ प्रणम्योभौ यदुवृद्धान् अनुक्रमात् यथावद् अभिपूज्याथ चक्रतुः पौरमाननम्

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് അവർ ഇരുവരും യദുവംശത്തിലെ മുതിർന്നവരെ ക്രമമായി പ്രണാമം ചെയ്തു; ആചാരപ്രകാരം യഥാവിധി പൂജിച്ച് പിന്നെ കൂടിയിരുന്ന പൗരജനസമൂഹത്തോടും ആദരപൂർവ്വം വന്ദനം ചെയ്തു।

Verse 7

कंसपत्न्यस् ततः कंसं परिवार्य हतं भुवि विलेपुर् मातरश् चास्य दुःखशोकपरिप्लुताः

അതിനുശേഷം കംസന്റെ ഭാര്യമാർ ഭൂമിയിൽ കൊല്ലപ്പെട്ടുകിടന്ന കംസനെ ചുറ്റിനിന്ന് വിലപിച്ചു; അവന്റെ മാതാക്കളും ദുഃഖശോകത്തിൽ മുങ്ങി കരുണയായി കരഞ്ഞുവിലപിച്ചു।

Verse 8

बहुप्रकारम् अत्यर्थं पश्चात्तापातुरो हरिः ताः समाश्वासयाम् आस स्वयम् अस्राविलेक्षणः

ഹരി പലവിധത്തിൽ അത്യന്തം പശ്ചാത്താപത്തിൽ വ്യാകുലനായി; തന്റെ കണ്ണുകളിൽ നിന്നു കണ്ണുനീർ ഒഴുകുമ്പോഴും അവരെ വീണ്ടും വീണ്ടും സ്വയം ആശ്വസിപ്പിച്ചു।

Verse 9

उग्रसेनं ततो बन्धान् मुमोच मधुसूदनः अभ्यषिञ्चत् तथैवैनं निजराज्ये हतात्मजम्

അതിനുശേഷം മധുസൂദനൻ ഉഗ്രസേനനെ ബന്ധനങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചിപ്പിച്ചു; അതേ നിമിഷം തന്നെ, പുത്രനഷ്ടത്തിന്റെ ദുഃഖത്തിൽ തളർന്നിരുന്ന ഉഗ്രസേനനെ തന്റെ തന്നെ രാജ്യത്തിൽ വീണ്ടും അഭിഷേകം ചെയ്തു സ്ഥാപിച്ചു।

Verse 10

राज्ये ऽभिषिक्तः कृष्णेन यदुसिंहः सुतस्य सः चकार प्रेतकार्याणि ये चान्ये तत्र घातिताः

കൃഷ്ണൻ രാജാഭിഷേകം ചെയ്ത ആ യദുസിംഹൻ തന്റെ പുത്രന്റെയും—അവിടെ കൊല്ലപ്പെട്ട മറ്റെല്ലാവരുടെയും—പ്രേതകാര്യങ്ങൾ (അന്ത്യകർമ്മങ്ങൾ) നിർവഹിച്ചു।

Verse 11

कृतौर्ध्वदैहिकं चैनं सिंहासनगतं हरिः उवाचाज्ञापय विभो यत् कार्यम् अविशङ्कितः

അവന്റെ ഔർധ്വദേഹിക കർമ്മങ്ങൾ വിധിപൂർവ്വം പൂർത്തിയായപ്പോൾ, സിംഹാസനസ്ഥനായ ഹരി പറഞ്ഞു—“ഹേ വിഭോ, ചെയ്യേണ്ടതെന്തോ മടിയില്ലാതെ ആജ്ഞാപിക്കൂ।”

Verse 12

ययातिशापाद् वंशो ऽयम् अराज्यार्हो ऽपि साम्प्रतम् मयि भृत्ये स्थिते देवान् आज्ञापयतु किं नृपैः

“യയാതിയുടെ ശാപം മൂലം ഈ വംശം—രാജ്യത്തിന് അർഹമായിട്ടും—ഇപ്പോൾ രാജത്വത്തിന് അയോഗ്യമായി. എന്നാൽ ഞാൻ നിങ്ങളുടെ ഭൃത്യനായി നില്ക്കുമ്പോൾ, ഭൂമിയിലെ രാജാക്കന്മാർ എന്തിന്? ദേവന്മാരെ തന്നേ ആജ്ഞാപിക്കൂ.”

Verse 13

इत्य् उक्त्वा सो ऽस्मरद् वायुम् आजगाम च तत्क्षणात् उवाच चैनं भगवान् केशवः कार्यमानुषः

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് അദ്ദേഹം വായുവിനെ സ്മരിച്ചു; അതേ ക്ഷണത്തിൽ വായു എത്തി. ദൈവകാര്യത്തിനായി മനുഷ്യരൂപം ധരിച്ച ഭഗവാൻ കേശവൻ അവനോട് അരുളിച്ചെയ്തു.

Verse 14

गच्छेन्द्रं ब्रूहि वायो त्वम् अलं गर्वेण वासव दीयताम् उग्रसेनाय सुधर्मा भवता सभा

“ഹേ വായോ, നീ പോയി ഇന്ദ്രനോട് പറയുക—ഹേ വാസവ, അഹങ്കാരം മതി! നിന്റെ ‘സുധർമാ’ സഭ ഉഗ്രസേനന് നൽകപ്പെടട്ടെ.”

Verse 15

कृष्णो ब्रवीति राजार्हम् एतद् रत्नम् अनुत्तमम् सुधर्माख्या सभा युक्तम् अस्यां यदुभिर् आसितुम्

കൃഷ്ണൻ അരുളിച്ചെയ്തു—“ഇത് രാജാക്കന്മാർക്ക് യോജിച്ച അതുല്യ രത്നം—‘സുധർമാ’ എന്ന ഈ സഭ—യാദവർ ഇവിടെ ഇരുന്ന് സഭ ചേരുവാൻ ഒരുക്കപ്പെട്ടതാണ്.”

Verse 16

इत्य् उक्तः पवनो गत्वा सर्वम् आह शचीपतिम् ददौ सो ऽपि सुधर्माख्यां सभां वायोः पुरंदरः

ഇങ്ങനെ ഉപദേശിക്കപ്പെട്ട വായുദേവൻ പോയി ശചീപതിയായ ഇന്ദ്രനോട് എല്ലാം വിശദമായി അറിയിച്ചു. അപ്പോൾ പുരന്ദരനായ ഇന്ദ്രൻ പ്രത്യുപകാരമായി വായുവിന് ‘സുധർമാ’ എന്ന ദിവ്യസഭാമണ്ഡപം ദാനം ചെയ്തു.

Verse 17

वायुना चाहृतां दिव्यां सभां ते यदुपुंगवाः बुभुजुः सर्वरत्नाढ्यां गोविन्दभुजसंश्रयात्

വായു കൊണ്ടുവന്ന ആ ദിവ്യസഭ—സകല രത്നങ്ങളാലും സമൃദ്ധമായത്—യദുക്കളത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠർ അനുഭവിച്ചു; കാരണം അത് ഗോവിന്ദന്റെ ശക്തമായ ഭുജത്തിന്റെ ആശ്രയത്തിൽ നിലകൊണ്ടിരുന്നു, ശ്രീകൃഷ്ണന്റെ രാജാധികാര സംരക്ഷണത്തിൽ അതിന്റെ തേജസ് സ്വാഭാവികമായി തെളിഞ്ഞു.

Verse 18

विदिताखिलविज्ञानौ सर्वज्ञानमयाव् अपि शिष्याचार्यक्रमं वीरौ ख्यापयन्तौ यदूत्तमौ

അവർ സകല വിജ്ഞാനവും അറിഞ്ഞവരും, സകലജ്ഞാനത്തിന്റെ മൂർത്തരൂപങ്ങളുമെന്നപോലെ ആയിരുന്നാലും, ആ രണ്ടു വീരർ—യദുക്കളത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠർ—ശിഷ്യനും ഗുരുവും എന്ന പവിത്രക്രമം ലോകത്തിന് വെളിപ്പെടുത്തി, ഉപദേശപരമ്പരയുടെ യഥാക്രമം ആദരിച്ചു.

Verse 19

ततः सान्दीपनिं काश्यम् अवन्तीपुरवासिनम् अस्त्रार्थं जग्मतुर् वीरौ बलदेवजनार्दनौ

അതിനുശേഷം ആ രണ്ടു വീര സഹോദരന്മാർ—ബലദേവനും ജനാർദനനും—അസ്ത്രവിദ്യയും ധർമ്മസമ്മതമായ യുദ്ധശാസ്ത്രവും അഭ്യസിക്കാനായി അവന്തീപുരത്തിൽ വസിക്കുന്ന കാശ്യപവംശജനായ സാന്ദീപനിയുടെ അടുക്കൽ പോയി.

Verse 20

तस्य शिष्यत्वम् अभ्येत्य गुरुवृत्तिपरौ हि तौ दर्शयां चक्रतुर् वीराव् आचारम् अखिले जने

അവന്റെ ശിഷ്യത്വം സ്വീകരിച്ച് ആ രണ്ടു വീരരും ഗുരുസേവയുടെ കടമകളിൽ നിരന്തരം തത്പരരായി. സ്വന്തം ആചരണത്തിലൂടെ അവർ എല്ലാവർക്കും യഥാർത്ഥ ശീലധർമ്മം ദൃശ്യമായി കാണിച്ചു.

Verse 21

सरहस्यं धनुर्वेदं ससंग्रहम् अधीयताम् अहोरात्रैश् चतुःषष्ट्या तद् अद्भुतम् अभूद् द्विज

ഹേ ദ്വിജാ! സമാഹാരവും രഹസ്യങ്ങളും സഹിതം ധനുർവേദം—വില്ലുവിദ്യ—അവൻ അഭ്യസിച്ചു; വെറും അറുപത്തിനാല്‍ ദിനരാത്രങ്ങളിൽ ആ അത്ഭുതസിദ്ധി ലഭിച്ചു.

Verse 22

सांदीपनिर् असंभाव्यं तयोः कर्मातिमानुषम् विचिन्त्य तौ तदा मेने प्राप्तौ चन्द्रदिवाकरौ

സാന്ദീപനി അവരുടെ ഇരുവരുടെയും അസംബവ്യമായ അതിമാനുഷ കർമങ്ങൾ ചിന്തിച്ച്, അപ്പോൾ ‘ചന്ദ്രനും ദിവാകരനും തന്നെയാണെന്റെ അടുക്കൽ വന്നത്’ എന്നു കരുതി.

Verse 23

अस्त्रग्रामम् अशेषं च प्रोक्तमात्रम् अवाप्य तौ ऊचतुर् व्रियतां या ते दातव्या गुरुदक्षिणा

പഠിപ്പിച്ചതുപോലെ സമസ്ത അസ്ത്രസമൂഹവും പൂർണ്ണമായി കൈവരിച്ച ശേഷം, അവർ ഇരുവരും പറഞ്ഞു—“അങ്ങേക്ക് ഇഷ്ടമുള്ളത് തിരഞ്ഞെടുക്കുക; നൽകേണ്ട ഗുരുദക്ഷിണ ഞങ്ങൾ സമർപ്പിക്കും.”

Verse 24

सो ऽप्य् अतीन्द्रियम् आलोक्य तयोः कर्म महामतिः अयाचत मृतं पुत्रं प्रभासे लवणार्णवे

അവരുടെ കർമത്തിന്റെ അതീന്ദ്രിയ അത്ഭുതം കണ്ട മഹാമതി, പ്രഭാസയിൽ ലവണസമുദ്രതീരത്ത്, മരിച്ച തന്റെ പുത്രനെ തിരികെ നൽകണമെന്ന് അപേക്ഷിച്ചു.

Verse 25

गृहीतास्त्रौ ततस् तौ तु सार्घपात्रो महोदधिः उवाच न मया पुत्रो हृतः सांदीपनेर् इति

പിന്നീട് അവർ ഇരുവരും ദിവ്യായുധങ്ങൾ കൈവശമാക്കി, ശംഖചക്രധാരിയായ മഹോദധിയിലേക്കു ചെന്നു. മഹാസമുദ്രം പറഞ്ഞു—“സാന്ദീപനിയുടെ പുത്രനെ ഞാൻ അപഹരിച്ചിട്ടില്ല.”

Verse 26

दैत्यः पञ्चजनो नाम शङ्खरूपः स बालकम् जग्राह सो ऽस्ति सलिले ममैवासुरसूदन

ശംഖരൂപം ധരിച്ച പാഞ്ചജനൻ എന്ന ദൈത്യൻ ആ ബാലനെ പിടിച്ചെടുത്തു. ഹേ അസുരസൂദനേ, അവൻ ജലത്തിനുള്ളിലാണ്; ആ കുട്ടി തീർച്ചയായും എന്റേതാണ്.

Verse 27

इत्य् उक्तो ऽन्तर् जलं गत्वा हत्वा पञ्चजनं च तम् कृष्णो जग्राह तस्यास्थिप्रभवं शङ्खम् उत्तमम्

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ കൃഷ്ണൻ ജലത്തിന്റെ ആഴത്തിലേക്ക് ഇറങ്ങി; പാഞ്ചജനനെ വധിച്ച്, അവന്റെ അസ്ഥികളിൽ നിന്നുത്ഭവിച്ച അത്യുത്തമ ശംഖം അദ്ദേഹം കൈക്കൊണ്ടു.

Verse 28

यस्य नादेन दैत्यानां बलहानिर् अजायत देवानां ववृधे तेजो यात्य् अधर्मश् च संक्षयम्

അതിന്റെയൊരൊറ്റ നാദംകൊണ്ടുതന്നെ ദൈത്യരുടെ ബലം ക്ഷയിച്ചു; ദേവന്മാരുടെ തേജസ് വർധിച്ചു; അധർമ്മം പോലും നാശത്തിലേക്ക് നീങ്ങി.

Verse 29

तं पाञ्चजन्यम् आपूर्य गत्वा यमपुरीं हरिः बलदेवश् च बलवाञ् जित्वा वैवस्वतं यमम्

പാഞ്ചജന്യ ശംഖം മുഴക്കത്തോടെ നിറച്ച് ഹരി യമപുരിയിലേക്കു പോയി; ബലവാനായ ബലദേവനും വൈവസ്വത യമനെ ജയിച്ച് മുന്നേറി.

Verse 30

तं बालं यातनासंस्थं यथापूर्वशरीरिणम् पित्रे प्रदत्तवान् कृष्णो बलश् च बलिनां वरः

അപ്പോൾ കൃഷ്ണനും—ബലവാന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ബലനും—യാതനയിൽ പിടിച്ചിരുത്തപ്പെട്ട ആ ബാലനെ മുൻപത്തെ ശരീരാവസ്ഥയിലാക്കി പിതാവിന് തിരികെ ഏല്പിച്ചു.

Verse 31

मथुरां च पुनः प्राप्ताव् उग्रसेनेन पालिताम् प्रहृष्टपुरुषस्त्रीकाव् उभौ रामजनार्दनौ

അപ്പോൾ രാമനും ജനാർദനനും ഉഗ്രസേനൻ ഭരിക്കുന്ന മഥുരയിൽ വീണ്ടും എത്തി. അവർ പ്രവേശിച്ചപ്പോൾ നഗരത്തിലെ സ്ത്രീപുരുഷന്മാർ ആനന്ദത്തോടെ ഹർഷിച്ചു.