Adhyaya 57: The Observance for Attaining Radiance: The Soma Kānti-Vrata

Verse 1

अगस्त्य उवाच । अतः परं प्रवक्ष्यामि कान्तिव्रतम् अनुत्तमम् । यत्कृत्वा तु पुरा सोमः कान्तिमान् अभवत् पुनः ॥ ५७.१ ॥

അഗസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു—ഇനി ഞാൻ അനുത്തമമായ ‘കാന്തിവ്രതം’ വിശദീകരിക്കുന്നു; ഇത് പൂർവകാലത്ത് അനുഷ്ഠിച്ചതാൽ സോമൻ (ചന്ദ്രൻ) വീണ്ടും കാന്തിമാനായി।

Verse 2

यक्ष्मणा दक्षशापेन पुराक्रान्तो निशाकरः । एतच्चीर्त्वा व्रतं सद्यः कान्तिमानभवत् किल ॥ ५७.२ ॥

ദക്ഷശാപം മൂലം യക്ഷ്മ (ക്ഷയരോഗം) ബാധിച്ചിരുന്ന നിശാകരൻ (ചന്ദ്രൻ) ഈ വ്രതം അനുഷ്ഠിച്ചതാൽ—എന്നാണ് പറയപ്പെടുന്നത്—ഉടൻ കാന്തിമാനായി।

Verse 3

द्वितीयायां तु राजेन्द्र कार्त्तिकस्य सिते दिने । नक्तं कुर्वीत यत्नेन अर्चयन् बलकेशवम् ॥ ५७.३ ॥

ഹേ രാജേന്ദ്രാ! കാർത്തിക മാസത്തിലെ ശുക്ലപക്ഷ ദ്വിതീയ തിഥിയിൽ, ബലകേശവനെ അർച്ചിച്ച്, പരിശ്രമത്തോടെ ‘നക്ത’ (രാത്രിഭോജന-നിയമം) അനുഷ്ഠിക്കണം।

Verse 4

बलदेवाय पादौ तु केशवाय शिरोऽर्चयेत् । एवमभ्यर्च्य मेधावी वैष्णवं रूपमुत्तमम् ॥ ५७.४ ॥

ബലദേവന്റെ പാദങ്ങളെയും കേശവന്റെ ശിരസ്സിനെയും ആരാധിക്കണം. ഇങ്ങനെ അർച്ചന ചെയ്ത് മേധാവി പുരുഷൻ പരമ വൈഷ്ണവമായ ഉത്തമരൂപത്തെ വന്ദിക്കുന്നു।

Verse 5

परस्वरूपं सोमाख्यं द्विकलं तद्दिने हि यत् । तस्यार्घं दापयेद्धीमान् मन्त्रेण परमेष्ठिनः ॥ ५७.५ ॥

അന്നേദിവസം ‘പരസ്വരൂപം’ എന്നും ‘സോമ’ എന്നും അറിയപ്പെടുന്ന ദ്വികല (രണ്ടുഭാഗമുള്ള) സ്വരൂപത്തിനായി, ധീമാൻ പരമേഷ്ഠിന്റെ മന്ത്രം ചൊല്ലി അർഘ്യം അർപ്പിപ്പിക്കണം।

Verse 6

नमोऽस्त्वमृतरूपाय सर्वौषधिनृपाय च । यज्ञलोकाधिपतये सोमाय परमात्मने ॥ ५७.६ ॥

അമൃതസ്വരൂപനേ, സർവ്വ ഔഷധികളുടെ രാജാവേ, യജ്ഞലോകാധിപതിയായ പരമാത്മാ സോമനേ—നമസ്കാരം।

Verse 7

अनेनैव च मार्गेण दत्त्वार्घ्यं परमेष्ठिनः । रात्रौ सविप्रो भुञ्जीत यवान्नं सघृतं नरः ॥ ५७.७ ॥

ഇതേ മാർഗ്ഗം അനുസരിച്ച് പരമേഷ്ഠിന് അർഘ്യം അർപ്പിച്ച്, രാത്രിയിൽ മനുഷ്യൻ ബ്രാഹ്മണനോടൊപ്പം നെയ്യോടുകൂടിയ യവഭക്ഷണം കഴിക്കണം।

Verse 8

फाल्गुनादिचतुष्के तु पायसं भोजयेच्छुचिः । शालिहोमं तु कुर्वीत कार्त्तिके तु यवैस्तथा ॥ ५७.८ ॥

ഫാൽഗുണം മുതൽ ആരംഭിക്കുന്ന നാല് മാസങ്ങളിൽ ശുചിയായവൻ പായസം (ക്ഷീരാന്നം) ഭോജനമായി നൽകണം. ശാലി അരിയാൽ ഹോമം ചെയ്യണം; അതുപോലെ കാർത്തികയിൽ യവംകൊണ്ടും (ഹോമം ചെയ്യണം)।

Verse 9

आषाढादिचतुष्के तु तिलहोमं तु कारयेत् । तद्वत् तिलान्नं भुञ्जीत एष एव विधिक्रमः ॥ ५७.९ ॥

ആഷാഢം മുതൽ ആരംഭിക്കുന്ന നാലുമാസക്കാലത്ത് തിലഹോമം നടത്തിക്കൊള്ളണം; അതുപോലെ എള്ളുകൊണ്ടുള്ള അന്നവും ഭുജിക്കണം—ഇതുതന്നെ വിധിക്രമം.

Verse 10

ततः संवत्सरे पूर्णे शशिनं कृतराजतं । सितवस्त्रयुगच्छन्नं सितपुष्पानुलेपनम् । एवमेव द्विजं पूज्य ततस्तं प्रतिपादयेत् ॥ ५७.१० ॥

പിന്നീട് ഒരു വർഷം പൂർത്തിയായപ്പോൾ വെള്ളിയിൽ നിർമ്മിച്ച ചന്ദ്രപ്രതിമ ഒരുക്കി, രണ്ട് വെളുത്ത വസ്ത്രങ്ങളാൽ മൂടി, വെളുത്ത പുഷ്പങ്ങളാൽ അനുലേപനം ചെയ്യണം. അതേവിധം ദ്വിജനെ പൂജിച്ച് ശേഷം ആ പ്രതിമ അവനു സമർപ്പിക്കണം.

Verse 11

कान्तिमानपि लोकेऽस्मिन् सर्वज्ञः प्रियदर्शनः । त्वत्प्रसादात् सोमरूपिन् नारायण नमोऽस्तु ते ॥ ५७.११ ॥

നിന്റെ പ്രസാദത്താൽ ഈ ലോകത്തിൽ മനുഷ്യൻ കാന്തിമാൻ, സർവജ്ഞൻ, പ്രിയദർശനൻ ആകുന്നു. ഹേ സോമരൂപനായ നാരായണാ, നമസ്കാരം അർപ്പിക്കുന്നു.

Verse 12

अनेन किल मन्त्रेण दत्त्वा विप्राय वाग्यतः । दत्तमात्रे ततस्तस्मिन् कान्तिमान् जायते नरः ॥ ५७.१२ ॥

ഇതേ മന്ത്രം ചൊല്ലി വാക്കിൽ നിയന്ത്രണം പാലിച്ച് ബ്രാഹ്മണനു ദാനം നൽകിയാൽ, ദാനം നൽകിയ ഉടൻ തന്നെ ആ മനുഷ്യൻ കാന്തിമാനാകുന്നു.

Verse 13

आत्रेयेणापि सोमेन कृतमेतत् पुरा नृप । तस्य व्रतान्ते सन्तुष्टः स्वयमेव जनार्दनः । यक्ष्माणमपनीयाशु अमृताख्यां कलां ददौ ॥ ५७.१३ ॥

ഹേ രാജാവേ, പുരാതനകാലത്ത് അത്രിവംശജനായ സോമനും ഈ വ്രതം അനുഷ്ഠിച്ചിരുന്നു. അവന്റെ വ്രതാന്തത്തിൽ സന്തുഷ്ടനായ സ്വയം ജനാർദനൻ വേഗത്തിൽ യക്ഷ്മയെ നീക്കി ‘അമൃത’ എന്ന പേരുള്ള ഒരു കല ദാനം ചെയ്തു.

Verse 14

तां कलां सोमराजोऽसौ तपसा लब्धवानिति । सोमत्वं चागमत सोऽस्य ओषधीनां पतिर् बभौ ॥ ५७.१४ ॥

ആ സോമരാജൻ തപസ്സിലൂടെ ആ കല ലഭിച്ചതായി പറയുന്നു; സോമത്വം പ്രാപിച്ച് അവൻ ഔഷധികളുടെ അധിപനായിത്തീർന്നു।

Verse 15

द्वितीयामश्विनौ सोमभुजौ कीर्त्येते तद्दिने नृप । तौ शेषविष्णू विख्यातौ मुख्यपक्षौ न संशयः ॥ ५७.१५ ॥

ഹേ നൃപ, ദ്വിതീയ തിഥിയിൽ അശ്വിനിദേവന്മാർ സോമഭുജന്മാർ എന്നു കീർത്തിക്കപ്പെടുന്നു; അവർ ശേഷനും വിഷ്ണുവും എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധർ—മുഖ്യപക്ഷങ്ങൾ, സംശയമില്ല।

Verse 16

न विष्णोर्व्यतिरिक्तं स्याद् दैवतं नृपसत्तम । नामभेदेन सर्वत्र संस्थितः परमेश्वरः ॥ ५७.१६ ॥

ഹേ നൃപശ്രേഷ്ഠാ, വിഷ്ണുവിൽ നിന്നു വേറിട്ട ദൈവം ഇല്ല; നാമഭേദങ്ങളാൽ പരമേശ്വരൻ സർവത്ര സ്ഥാപിതനാണ്।