Adhyaya 218
Varaha PuranaAdhyaya 21852 Shlokas

Adhyaya 218: Index of Topics and Reading Protocols (Anukramaṇikā Chapter)

Anukramaṇikā (Purāṇapaṭhanādiviṣayānukramaṇikādhyāyaḥ)

Textual-Index / Ritual-Manual / Sacred-Geography (Māhātmya)

ഈ അധ്യായം വരാഹപുരാണത്തിന്റെ അനുക്രമണിക (വിഷയസൂചിക) ആയി നിലകൊള്ളുന്നു. വരാഹന്റെ ഉപദേശവാണി ഭൂമിയെ ലക്ഷ്യമാക്കി ധർമ്മവും ഭൂധാരണവും സംബന്ധിച്ച മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശം നൽകുന്നു. ആദിസൃഷ്ടിവിവരണങ്ങൾ, ദേവതകളുടെയും തത്ത്വങ്ങളുടെയും ഉദ്ഭവകഥകൾ, അവതാരപരമ്പരയോട് ബന്ധപ്പെട്ട വ്രതങ്ങളും ദ്വാദശീവിധികളും ക്രമമായി പട്ടികപ്പെടുത്തുന്നു. പ്രകൃതി-നിർണ്ണയം, ഭുവനകോശം, അപരാധഭേദങ്ങൾ, ഭോജ്യ/അഭോജ്യ നിർദ്ദേശങ്ങൾ, ശൗചാചാര-സാമൂഹിക പെരുമാറ്റം, വിപുലമായ പ്രായശ്ചിത്ത നിയമങ്ങൾ എന്നിവയും സൂചികരൂപത്തിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. നദികൾ, ക്ഷേത്രങ്ങൾ, തീർത്ഥയാത്രയുടെ പുണ്യഭൂഗോളം (തീർത്ഥമാഹാത്മ്യം) ലോകക്രമവും ഭൂമിയുടെ സ്ഥിരതയും കാക്കുന്നതുമായി ബന്ധപ്പെടുത്തി പറയുന്നു. അവസാനം സമാപ്തിവാക്യവും ലേഖകന്റെ വിശ്വസ്തത കുറിപ്പും വരുന്നു.

Primary Speakers

VarāhaPṛthivī

Key Concepts

anukramaṇikā (textual index)ādi-sṛṣṭi (primordial creation)utpatti-kathā (origin narratives)dvādaśī-vrata (lunar observances)vrata (votive discipline)bhūvanakośa (cosmography)Jambūdvīpa-maryādā (geographical bounds of Jambūdvīpa)tīrtha-māhātmya (sacred place ecology)bhojya–abhojya (dietary/ritual permissibility)aparādha (ritual/moral transgression)prāyaścitta (expiation)śrāddha and piṇḍa (ancestral rites)karma-vipāka (moral causality)naraka-varṇana (hell descriptions as ethical deterrent)

Shlokas in Adhyaya 218

Verse 1

यमुनोद्भेदमहिमा कालिञ्जरसमुद्भवाः ॥ गङ्गोद्भेदस्य महिमा शापः स्याम्बस्य वै तथा

യമുനയുടെ ഉത്ഭവത്തിന്റെ മഹിമയും കാലിഞ്ജരത്തിന്റെ ഉത്ഭവവും; ഗംഗയുടെ ഉത്ഭവത്തിന്റെ മഹിമയും സാംബന്റെ ശാപവും.

Verse 2

समाप्तमिदं वराहमहापुराणम् ॥ अथ पुराणपठनादिविषयानुक्रमणिकाध्यायः ॥ त्रिःसप्तषट्क्षितिमिते नृपविक्रमस्य काले गते भगवतो हरिबोधनस्य ॥ वीरेश्वरेण सह माधवभद्रनाम्ना काश्यां वराहकथितं लिखितं पुराणम् ॥

ഈ വരാഹ മഹാപുരാണം സമാപ്തമായി. ഇനി പുരാണപഠനം മുതലായ വിഷയങ്ങളുടെ അനുക്രമണികാ അധ്യായം. 3-7-6 (കാലസങ്കേതം) എന്ന അളവിൽ നൃപ വിക്രമന്റെ കാലം കഴിഞ്ഞ ശേഷം, ഭഗവാൻ ഹരിയുടെ ബോധനകാലത്ത്, വീരേശ്വരനോടൊപ്പം മാധവഭദ്രനാമകൻ കാശിയിൽ വരാഹൻ പ്രസ്താവിച്ച പുരാണം ലിഖിതമാക്കി.

Verse 3

समाप्तं वाराहं महापुराणं शुभम् ॥ यादृशं पुस्तके दृष्टं तादृशं लिखितं मया ॥ यदि शुद्धमशुद्धं वा मम दोषो न विद्यते ॥

ശുഭമായ വാരാഹ മഹാപുരാണം സമാപ്തമായി. മാതൃപുസ്തകത്തിൽ കണ്ടതുപോലെ തന്നെയാണ് ഞാൻ എഴുതിയത്. ശുദ്ധമോ അശുദ്ധമോ—എന്റെ ദോഷമല്ല.

Verse 4

वराहस्य पुराणस्य वृत्तान्तान् प्रब्रवीम्यहम् ॥ आदौ सम्बन्धकथनं वृत्तान्तश्चादिकल्पकः ॥

ഞാൻ വരാഹപുരാണത്തിന്റെ വൃത്താന്തങ്ങൾ വിവരിക്കുന്നു. ആദ്യം ബന്ധകഥനം, തുടർന്ന് ആദികൽപ്പത്തിന്റെ വൃത്താന്തം.

Verse 5

आदिसृष्टिस्ततः प्रोक्ता चरितं दुर्जनस्य च ॥ वृत्तान्तोद्देशभागश्च श्राद्धकल्पस्ततः परम् ॥

തദനന്തരം ആദിസൃഷ്ടി ഉപദേശിക്കപ്പെടുന്നു; ദുർജനന്റെ ചരിതവും വിവരിക്കപ്പെടുന്നു. പിന്നെ വൃത്താന്തങ്ങളുടെ സംക്ഷിപ്ത നിർദ്ദേശഭാഗം, അതിനുശേഷം ശ്രാദ്ധകൽപം (ശ്രാദ്ധവിധി) പ്രസ്താവിക്കുന്നു.

Verse 6

आदिवृत्तान्तकथने सारमाख्यानमेव च ॥ महातपोपाख्यानं च अग्न्युत्पत्तिस्ततः परम् ॥

ആദിവൃത്താന്തങ്ങളുടെ കഥനത്തിൽ സാരമായ ആഖ്യാനവും ഉണ്ട്; മഹാതപസ് (മഹത്തായ തപസ്സു) ഉപാഖ്യാനവും, തുടർന്ന് അഗ്നിയുടെ ഉത്ഭവകഥയും പ്രസ്താവിക്കുന്നു.

Verse 7

अश्विनोरपि चोत्पत्तिः गौर्युत्पत्तिस्तथैव च ॥ विनायकस्य चोत्पत्तिर्नागोत्पत्तिस्तथैव च ॥

അശ്വിനീകുമാരന്മാരുടെ ഉത്ഭവവും, അതുപോലെ ഗൗരിയുടെ ഉത്ഭവവും; വിനായകന്റെ ഉത്ഭവവും, നാഗങ്ങളുടെ ഉത്ഭവവും (ഇവയും) വിവരിക്കുന്നു.

Verse 8

स्कन्दोत्पत्तिश्च भानोष्च उत्पत्तिः समुदाहृता ॥ कामादीनां तथोत्पत्तिः देव्युत्पत्तिस्तथैव च ॥

സ്കന്ദന്റെ ഉത്ഭവവും ഭാനു (സൂര്യൻ)യുടെ ഉത്ഭവവും വിവരിക്കപ്പെടുന്നു; അതുപോലെ കാമൻ മുതലായവരുടെ ഉത്ഭവവും, ദേവിയുടെ ഉത്ഭവവും।

Verse 9

धनदस्य तथोत्पत्तिः परापरविनिर्णयः ॥ धर्मोत्पत्तिस्तथोत्पत्ती रुद्रस्य च ततः स्मृता ॥

ധനദൻ (കുബേരൻ)ന്റെ ഉത്ഭവവും, പര-അപര (ഉന്നതം-അധമം) എന്നതിന്റെ നിർണ്ണയവും; ധർമ്മത്തിന്റെ ഉത്ഭവവും, തുടർന്ന് രുദ്രന്റെ ഉത്ഭവവും സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 10

सोमोत्पत्तिरहस्यं च क्षितेश्चापि समासतः ॥ उक्तः प्रागितिहासश्च व्याधोपाख्यानमेव च ॥

സോമോത്പത്തിയുടെ രഹസ്യവും ഭൂമിയെ സംബന്ധിച്ച കാര്യങ്ങളും സംക്ഷിപ്തമായി പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. പുരാതന ഇതിഹാസവൃത്താന്തവും വ്യാധൻ (വേട്ടക്കാരൻ) ഉപാഖ്യാനവും കൂടി വിവരണമായി വരുന്നു.

Verse 11

ततः सत्यतपोपाख्या मत्स्यद्वादशिका तथा ॥ कूर्मद्वादशिका चापि वराहद्वादशी तथा ॥

തുടർന്ന് സത്യതപസ്സിനെക്കുറിച്ചുള്ള ഉപാഖ്യാനം വരുന്നു; അതുപോലെ മത്സ്യ ദ്വാദശിക, കൂർമ ദ്വാദശിക, കൂടാതെ വരാഹ ദ്വാദശീ വ്രതവും വിവരണമാണ്.

Verse 12

कृष्णद्वादशिका चापि बुद्धद्वादशिका तथा ॥ कल्कि द्वादशिका चापि पद्मनाभस्य द्वादशी ॥

കൃഷ്ണ ദ്വാദശികയും ബുദ്ധ ദ്വാദശികയും; കല്കി ദ്വാദശികയും പദ്മനാഭന്റെ ദ്വാദശീ വ്രതവും കൂടി വിവരണമായി വരുന്നു.

Verse 13

ततो व्रतं धराण्याश्च गीतागस्त्यस्य चोत्तमा ॥ पशुपालस्य चाख्यानं भर्तृप्राप्तिव्रतं तथा ॥

അതിനുശേഷം ധരാണിയുടെ വ്രതവും അഗസ്ത്യന്റെ ഉത്തമ ഗീത/ഉപദേശവും; പശുപാലൻ (ഗോപാലൻ) എന്നവന്റെ ആഖ്യാനവും ഭർത്തൃപ്രാപ്തിവ്രതവും കൂടി പറയുന്നു.

Verse 14

शुभव्रतं धन्यव्रतं कान्तिव्रतमतः स्मृतम् ॥ सौभाग्यव्रतमाख्यातमविघ्नव्रतमेव च

അതിനുശേഷം ശുഭവ്രതം, ധന്യവ്രതം, കാന്തിവ്രതം എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു; സൗഭാഗ്യവ്രതവും അവിഘ്നവ്രതവും കൂടി പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.

Verse 15

शान्तिव्रतं कामव्रतमारोग्यव्रतमेव च ॥ पुत्रप्राप्तिव्रतं शौर्यव्रतं वै सार्वभौमिकम्

ശാന്തിവ്രതം, കാമവ്രതം, ആരോഗ്യവ്രതം; അതുപോലെ പുത്രപ്രാപ്തിവ്രതവും ശൗര്യവ്രതവും—ഇവയെ സർവ്വലോകവ്യാപകമായ വ്രതമായി കൂടി വർണ്ണിക്കുന്നു.

Verse 16

पुराणस्तवनं चैव नारायणेश्वरेण च ॥ रुद्रगीता ततः पुंसां प्रकृतिश्चापि निर्णयः

തുടർന്ന് പുരാണസ്തവനവും നാരായണേശ്വരനുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഭാഗവും; അതിനുശേഷം രുദ്രഗീതയും, മനുഷ്യരുടെ പ്രകൃതി സംബന്ധിച്ച നിർണ്ണയം—പ്രകൃതി-നിർണ്ണയവും—വിവരിക്കുന്നു.

Verse 17

ततो भुवनकोशस्य वर्णनं समुदाहृतम् ॥ जम्बूद्वीपस्य मर्यादावर्णनं परिकार्तितम्

അതിനുശേഷം ഭുവനകോശത്തിന്റെ വിവരണം പ്രസ്താവിക്കുന്നു; കൂടാതെ ജംബൂദ്വീപിന്റെ മർയ്യാദകളും ക്രമ-പരിധികളും വിശദമായി വർണ്ണിക്കുന്നു.

Verse 18

भारतादिसमुद्देशः सृष्टिसम्भाग एव च ॥ नारदस्य च संवादो महिषेण प्रकीर्तितः

ഭാരതാദി ദേശങ്ങളുടെ പട്ടികയും സൃഷ്ടിയിലെ വിഭജനങ്ങളുടെ വിവരണവും ഉണ്ട്; കൂടാതെ മഹിഷൻ പ്രസ്താവിച്ച നാരദസംവാദവും പ്രഖ്യാതമായി പറയുന്നു.

Verse 19

शक्तिमाहात्म्यकथनं महिषासुरघातनम् ॥ रुद्रमाहात्म्यकथनं पर्वाध्यायस्ततः परम्

ശക്തിയുടെ മഹാത്മ്യം പറയുന്നതും മഹിഷാസുരവധവും; തുടർന്ന് രുദ്രന്റെ മഹാത്മ്യം പറയുന്നതും; അതിനുശേഷം പർവ്വതങ്ങളെ സംബന്ധിക്കുന്ന അധ്യായവും ഉണ്ട്.

Verse 20

श्वेतोपाख्यानमत्रोक्तं तिलधेनुविधिस्ततः ॥ जलधेनोरसधेनोर्गुडधेनोर्विधिः परम्

ഇവിടെ ശ്വേതോപാഖ്യാനം പ്രസ്താവിച്ചിരിക്കുന്നു; തുടർന്ന് തില-ധേനു ദാനവിധി പറയുന്നു. പിന്നെ ജല-ധേനു, രസ-ധേനു, ഗുഡ-ധേനു ദാനങ്ങളുടെ പരമവിധികളും വിവരിക്കുന്നു.

Verse 21

धान्यधेनुश्च भगवच्छास्त्रलक्षणमेव च ॥ विष्णोस्तोत्रं ततो नाना प्रश्नाः प्रोक्ता हरिं प्रति

ധാന്യ-ധേനു ദാനവും ഉണ്ട്; ഭഗവച്ചാസ്ത്രത്തിന്റെ ലക്ഷണങ്ങളും തന്നേ. തുടർന്ന് വിഷ്ണുസ്തോത്രം; പിന്നെ ഹരിയോടു ചേർത്ത് നാനാവിധ ചോദ്യങ്ങൾ പ്രസ്താവിച്ചിരിക്കുന്നു.

Verse 22

ततो भागवतानां च लक्षणं परिकीर्तितम् ॥ लक्षणं सुखदुःखानां द्वात्रिंशदपराधकाः

തുടർന്ന് ഭാഗവതന്മാരുടെ ലക്ഷണങ്ങൾ സമ്യകമായി കീർത്തിച്ചിരിക്കുന്നു. സുഖദുഃഖങ്ങളുടെ ലക്ഷണങ്ങളും മുപ്പത്തിരണ്ട് തരത്തിലുള്ള അപരാധങ്ങളും കൂടി നിരൂപിച്ചിരിക്കുന്നു.

Verse 23

नानामन्त्रास्ततः प्रोक्ता देवोपकरणे विधिः ॥ भोज्याभोज्यस्य कथनं सन्ध्योपस्थानकारणम्

അതിനുശേഷം നാനാമന്ത്രങ്ങൾ ഉപദേശിക്കപ്പെടുന്നു; ദേവോപകരണങ്ങളുടെ (പൂജാസാമഗ്രികളുടെ) വിധിയും പറയുന്നു. ഭക്ഷ്യ-അഭക്ഷ്യ വിഭാഗീകരണവും സന്ധ്യോപസ്ഥാനം (സന്ധ്യാവന്ദനം) ചെയ്യേണ്ട കാരണവും വിശദീകരിക്കുന്നു.

Verse 24

वियोनिगर्भमोक्षश्च कोकामुखप्रशंसनम् ॥ भगवच्छास्त्रकथने माहात्म्यं पुष्पगन्धयोः

വിയോനി-ഗർഭാവസ്ഥയിൽ നിന്നുള്ള മോക്ഷവും കോകാമുഖന്റെ പ്രശംസയും (ഇവിടെ പറയുന്നു). കൂടാതെ ഭഗവച്ചാസ്ത്രകഥനത്തിൽ പുഷ്പങ്ങളുടെയും സുഗന്ധങ്ങളുടെയും മഹാത്മ്യവും കീർത്തിച്ചിരിക്കുന്നു.

Verse 25

रूपकारणमत्रोक्तं मायाचक्रं ततः परम् ॥ कुब्जाम्रकस्य माहात्म्यं वर्णदीक्षा ततः परम्

ഇവിടെ രൂപത്തിന്റെ കാരണമെന്നത് പ്രസ്താവിച്ചിരിക്കുന്നു; തുടർന്ന് ‘മായാചക്രം’ വിവരണമാണ്. പിന്നെ കുബ്ജാമ്രകത്തിന്റെ മഹാത്മ്യം, തുടർന്ന് വർണ്ണദീക്ഷ (വർണ്ണബന്ധിത ദീക്ഷ) പറയപ്പെടുന്നു.

Verse 26

कङ्क्रीताञ्जनदर्पाणां मन्त्राः प्रोक्तास्ततः परम् ॥ राजान्नभक्षणे प्रायश्चित्तं प्रोक्तं ततः परम्

തുടർന്ന് കങ്ക്രീത, അഞ്ജനം (കാജൽ) എന്നിവയും ദർപ്പണവും സംബന്ധിച്ച മന്ത്രങ്ങൾ പ്രസ്താവിച്ചിരിക്കുന്നു; തുടർന്ന് ‘രാജാന്ന’ ഭക്ഷിച്ചതിനുള്ള പ്രായശ്ചിത്തം വിവരിച്ചിരിക്കുന്നു.

Verse 27

दन्तकाष्ठाद्यकरणे प्रायश्चित्तं ततः परम् ॥ शवादिस्पर्शने मन्त्रत्यागे चोक्तं ततः परम्

തുടർന്ന് ദന്തകാഷ്ഠം മുതലായ (നിത്യകർമ്മങ്ങൾ) ചെയ്യാതിരിക്കുന്നതിനുള്ള പ്രായശ്ചിത്തം പ്രസ്താവിച്ചു; തുടർന്ന് ശവാദി സ്പർശവും മന്ത്രത്യാഗവും സംബന്ധിച്ച വിധികളും പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.

Verse 28

नीलवस्त्रपरिधाने क्रोधयुक्तस्य चार्चने ॥ रक्तवस्त्रपरिधाने अन्धकारे प्रपूजने

നീലവസ്ത്രം ധരിക്കുന്നതിനെക്കുറിച്ചും, ക്രോധയുക്തനായി ചെയ്യുന്ന അർച്ചനയെക്കുറിച്ചും; രക്തവർണ്ണ വസ്ത്രധാരണത്തെക്കുറിച്ചും, അന്ധകാരത്തിൽ നടത്തുന്ന പൂജയെക്കുറിച്ചും (വിധികൾ പ്രസ്താവിക്കുന്നു).

Verse 29

कृष्णवस्त्रपरिधाने धौतवस्त्रस्य धारणे ॥ क्रोडादिमांसभक्षे च प्रायश्चित्तं प्रकीर्तितम्

കറുത്ത വസ്ത്രധാരണം, ധൗത (കഴുകിയ) വസ്ത്രധാരണം, കൂടാതെ ക്രോഡ (വരാഹം) മുതലായവയുടെ മാംസഭക്ഷണം—ഇവയെക്കുറിച്ച് പ്രായശ്ചിത്തം പ്രസ്താവിച്ചിരിക്കുന്നു.

Verse 30

पिण्याकभक्षणे चैव उपानद्गूढपादके ॥ भगवच्छास्त्रविहिताकरणे शोधने ततः

പിണ്യാകം (എണ്ണക്കട്ടി) ഭക്ഷിക്കൽ, പാദരക്ഷ ധരിക്കൽ, പാദങ്ങൾ മറച്ച് വയ്ക്കൽ എന്നിവയെക്കുറിച്ചും നിയമങ്ങളുണ്ട്; തുടർന്ന് ഭഗവച്ചാസ്ത്രത്തിൽ വിധിച്ച കര്‍മ്മങ്ങൾ ചെയ്യാതിരുന്നാൽ അതിനുള്ള ശുദ്ധി/പ്രായശ്ചിത്തം പ്രസ്താവിക്കുന്നു।

Verse 31

सूकरक्षेत्रमहिमा ततो जम्बूकगृध्रयोः ॥ खञ्जरीटस्य चाख्यानं पुनः कोकामुखस्य च

അതിനുശേഷം സൂകരക്ഷേത്രത്തിന്റെ മഹിമ; തുടർന്ന് കുറുക്കനും കഴുകനും സംബന്ധിച്ച പ്രസംഗം; ഖഞ്ജരീടന്റെ ആഖ്യാനം, പിന്നെയും കോകാമുഖന്റെ കഥ (വിവരിക്കുന്നു)।

Verse 32

बदरीषण्डमाहात्म्यं गुह्यधर्मप्रकीर्तनम् ॥ मन्दारगुह्यमहिमा शालग्रामप्रसंशनम्

ബദരീ വനത്തിന്റെ മഹിമ, ഗുഹ്യധർമ്മത്തിന്റെ പ്രകീർത്തനം; മന്ദാരത്തിന്റെ രഹസ്യസ്ഥാന മഹിമ, ശാലഗ്രാമത്തിന്റെ പ്രശംസ (പ്രസ്താവിക്കുന്നു)।

Verse 33

सोमेश्वरस्य महिमा मुक्तिक्षेत्रस्य चापि हि ॥ त्रिवेण्याश्चैव माहात्म्यं माहात्म्यं गण्डकीभवम्

സോമേശ്വരന്റെ മഹിമയും ‘മുക്തിക്ഷേത്ര’ത്തിന്റെ മഹിമയും; അതുപോലെ ത്രിവേണിയുടെ മഹാത്മ്യവും ഗണ്ഡകീയിൽ നിന്നു ഉദ്ഭവിക്കുന്ന മഹാത്മ്യവും (വിവരിക്കുന്നു)।

Verse 34

चक्रतीर्थस्य महिमा हरिक्षेत्रसमुद्भवः ॥ देवरदस्य चाख्यानं रुरुक्षेत्रस्य चापि हि

ഹരിക്ഷേത്രവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് ഉദ്ഭവിക്കുന്ന ചക്രതീർത്ഥത്തിന്റെ മഹിമ; കൂടാതെ ദേവഹ്രദത്തിന്റെ ആഖ്യാനം, റുരുക്ഷേത്രത്തിന്റെതും (വിവരണം) ഉണ്ട്।

Verse 35

गोनिष्क्रमस्य महिमा द्वारवत्यास्ततः परम् ॥ तत्रत्य तीर्थमहिमा लौहार्गलमतः परम्

അതിനുശേഷം ഗോണിഷ്ക്രമത്തിന്റെ മഹിമ, പിന്നെ ദ്വാരവതിയുടെ വിവരണം; അവിടെയുള്ള തീർത്ഥങ്ങളുടെ മഹിമ, തുടർന്ന് ലൗഹാർഗലത്തിന്റെ മഹിമയും പ്രസ്താവിക്കുന്നു।

Verse 36

मथुरातीर्थमाहात्म्यं प्रादुर्भावस्तथैव च ॥ यमुनातीर्थमाहात्म्यमक्रूरस्य च तीर्थकम्

മഥുരാ തീർത്ഥത്തിന്റെ മഹാത്മ്യവും അതിന്റെ പ്രാദുർഭാവവും; അതുപോലെ യമുനാ തീർത്ഥത്തിന്റെ മഹിമയും, അക്രൂരനുമായി ബന്ധപ്പെട്ട തീർത്ഥവും വിവരിക്കുന്നു।

Verse 37

देवारण्यस्य माहात्म्यं चक्रतीर्थस्य चोत्तमम् ॥ कपिलस्यापि महिमा तथा गोवर्धनस्य च

ദേവാരണ്യത്തിന്റെ മഹാത്മ്യവും, ചക്രതീർത്ഥത്തിന്റെ അത്യുത്തമ മഹിമയും; കപിലനുമായി ബന്ധപ്പെട്ട മഹിമയും, ഗോവർധനത്തിന്റെ മഹാത്മ്യവും വിവരിക്കുന്നു।

Verse 38

तथा आख्यायिकायुक्तं विश्रान्तेश्च ततः परम् ॥ गोकर्णस्य च माहात्म्यं सरस्वत्यास्तथैव च

അതുപോലെ ആഖ്യായികകളോടുകൂടിയ വിവരണം; തുടർന്ന് വിശ്രാന്തിയുടെ പ്രസംഗം; പിന്നെ ഗോകർണത്തിന്റെ മഹാത്മ്യവും, സരസ്വതിയുടെ മഹാത്മ്യവും വിവരിക്കുന്നു।

Verse 39

मधुकप्रतिमायाश्च स्थापनाṃ संप्रकीर्तितम् ॥ शैलार्च्चा स्थापनाṃ चापि मृण्मयार्च्चास्थितिस्तथा

മധുക പ്രതിമയുടെ സ്ഥാപനം കൂടി സമ്യകമായി പ്രസ്താവിച്ചിരിക്കുന്നു; അതുപോലെ ശൈല (കല്ല്) വിഗ്രഹസ്ഥാപനവും, മൃൺമയ (മണ്ണ്) വിഗ്രഹസ്ഥാപനവിധിയും വിവരിക്കുന്നു।

Verse 40

ताम्रार्चास्थापनं चापि कांस्यार्चास्थापनं तथा ॥ रौप्यर्चास्थापनं चाथ सौवर्णप्रतिमास्थितिः

താമ്രപ്രതിമ സ്ഥാപിക്കൽ, അതുപോലെ കാംസ്യപ്രതിമ സ്ഥാപിക്കൽ; തുടർന്ന് രൗപ്യപ്രതിമ സ്ഥാപിക്കൽയും സൗവർണപ്രതിമയെ വിധിപൂർവം പ്രതിഷ്ഠിക്കുന്നതും [പറയപ്പെടുന്നു]।

Verse 41

श्राद्धोत्पत्ति स्ततः प्रोक्तं पिण्डं संकल्प एव च ॥ पिण्डोत्पत्तिस्ततः प्रोक्ता पितृयज्ञविनिर्णयः

അതിനുശേഷം ശ്രാദ്ധത്തിന്റെ ഉത്ഭവം പ്രസ്താവിക്കുന്നു; പിണ്ഡവും സംकल्पവും കൂടെ. തുടർന്ന് പിണ്ഡത്തിന്റെ ഉത്ഭവം പറഞ്ഞ്, പിതൃയജ്ഞത്തിന്റെ വിനിർണയവും [വിവരിക്കുന്നു]।

Verse 42

मधुपर्कफलṃ दाने संसारचक्रवर्णनम् ॥ दुष्कृत्यकरणं चैव सुखवर्णनमेव च

മധുപർക്കദാനത്തിന്റെ ഫലം, സംസാരചക്രത്തിന്റെ വർണ്ണനം; കൂടാതെ ദുഷ്കൃത്യങ്ങളുടെ ആചരണം, സുഖത്തിന്റെ വർണ്ണനവും [പറയപ്പെടുന്നു]।

Verse 43

कृतान्तदूतकथनं यातनारूपमेव च ॥ वर्णनं नरकाणां च किंकराणां च वर्णनम्

കൃതാന്തൻ (മരണം) എന്നവന്റെ ദൂതന്മാരുടെ വിവരണം, യാതനകളുടെ രൂപവും; നരകങ്ങളുടെ വർണ്ണനയും ശിക്ഷ നടപ്പാക്കുന്ന കിങ്കരന്മാരുടെ വർണ്ണനയും [ഉണ്ട്]।

Verse 44

तथा कर्मविपाकं च यादृशं कर्म तादृशम् ॥ पापकृत्यस्य कथनं दूतप्रेषणकर्म च

അതുപോലെ കർമ്മവിപാകം—എങ്ങനെയോ കർമ്മം, അങ്ങനെയേ ഫലം; പാപകൃത്യങ്ങളുടെ വിവരണവും ദൂതരെ അയയ്ക്കുന്ന പ്രവർത്തിയും [പറയപ്പെടുന്നു]।

Verse 45

शुभाशुभस्य कथनं शुभकर्मफलोदयम् ॥ लोभनं पुरुषस्यापि निमेराख्यानमद्भुतम्

ശുഭാശുഭങ്ങളുടെ വിവരണം, ശുഭകർമ്മഫലങ്ങളുടെ ഉദയം, പുരുഷനെ പ്രലോഭിപ്പിക്കൽ; നിമിയുടെ അത്ഭുതാഖ്യാനവും.

Verse 46

पापनाशकथां दिव्यां गोकर्णेशसमुद्भवम् ॥ नन्दिना वरदानं च जलशैलेशयोस्तथा

പാപനാശകമായ ദിവ്യകഥ, ഗോകർണേശനുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് ഉദ്ഭവിച്ചത്; നന്ദി നൽകിയ വരദാനവും, ജലനും ശൈലേശനും സംബന്ധിച്ചും.

Verse 47

शृङ्गेश्वरस्य महिमा चैवं वृत्तान्तसंग्रहः ॥ एतच्छ्रुत्वाप्नुयान्मर्त्यो वाराहश्रुतिजं फलम्

ഇങ്ങനെ ശൃംഗേശ്വരന്റെ മഹിമയും വൃത്താന്തങ്ങളുടെ സമാഹാരവും; ഇത് ശ്രവിച്ചാൽ മർത്ത്യൻ വാരാഹശ്രുതിജമായ ഫലം പ്രാപിക്കും.

Verse 48

इत्यनुक्रमणिका नाम अष्टादशाधिकद्विशततमोऽध्यायः

ഇങ്ങനെ ‘അനുക്രമണികാ’ എന്ന പേരിലുള്ള ഇരുനൂറ്റി പതിനെട്ടാം അധ്യായം സമാപിച്ചു.

Verse 49

नृसिंहद्वादशी चापि वामनद्वादशी तथा ॥ भार्गवद्वादशी चापि श्रीरामद्वादशी तथा

നൃസിംഹ ദ്വാദശിയും, വാമന ദ്വാദശിയും; ഭാര്ഗവ ദ്വാദശിയും, ശ്രീരാമ ദ്വാദശിയും (ഉള്ളതായി പറയുന്നു).

Verse 50

ततश्च शर्क्कराधेनोर्मधुधेनोस्ततः परम् ॥ दधिधेनोश्च लवणधेनोः कार्पासधेनुका

തുടർന്ന് ശർക്കരാ-ധേനു, പിന്നെ മധു-ധേനു; അതുപോലെ ദധി-ധേനു, ലവണ-ധേനു, കാർപ്പാസ-ധേനു (ദാനവിധങ്ങൾ) എന്നിവയും വിവരിക്കുന്നു।

Verse 51

दीपोच्छिष्टस्य तैलस्य करलेपेन पूजने ॥ श्मशानगमने स्पृष्टपूजने चैव शोधने

വിളക്കിൽ ശേഷിച്ച എണ്ണ കൈയിൽ പുരട്ടി പൂജ ചെയ്യുക, ശ്മശാനഗമനം, സ്പർശം മൂലം ദൂഷിതമായ പൂജ, കൂടാതെ ശുദ്ധീകരണ (ശോധന) വിധികൾ—ഇവയെക്കുറിച്ച് നിരൂപിക്കുന്നു।

Verse 52

यमुनोद्भेदमहिमा कालिञ्जरसमुद्भवाः ॥ गङ्गोद्भेदस्य महिमा शापः स्याम्बस्य वै तथा

യമുനയുടെ ഉദ്ഭവമഹിമയും കാലിഞ്ജരവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഉത്ഭവപ്രസംഗങ്ങളും; ഗംഗയുടെ ഉദ്ഭവമഹിമയും, അതുപോലെ ശ്യാംബന്റെ ശാപവും വിവരിക്കുന്നു।

Frequently Asked Questions

Rather than presenting a single new doctrine, the chapter indexes the text’s ethical architecture: dharma is maintained through regulated vrata practice, careful distinctions of permissible/impermissible conduct (bhojya–abhojya), and prāyaścitta procedures for repairing transgressions. The internal logic connects moral causality (karma-vipāka) with social order and the stability of the lived world.

The chapter explicitly highlights dvādaśī observances (the 12th lunar day) in a sequence associated with avatāra-themed dvādaśīs (e.g., Matsya, Kūrma, Varāha, Nṛsiṃha, Vāmana, Bhārgava, Śrīrāma, Kṛṣṇa, Buddha, Kalki, and Padmanābha). It also includes multiple vrata headings, implying calendrical scheduling, though detailed month-by-month timing is not specified in this index-style summary.

Environmental balance is implied through the catalog of tīrtha-māhātmya and river/region narratives (Gaṅgā, Yamunā, Sarasvatī, Gaṇḍakī; forests such as Devāraṇya; mountains such as Govardhana). By treating landscapes as ethically regulated spaces—maintained via pilgrimage norms, purity disciplines, and ritual stewardship—the text frames terrestrial well-being (Pṛthivī’s domain) as sustained by correct conduct and place-based care.

The opening colophon-style verse references a historical copying context linked to Kāśī and figures named Vīreśvara and Mādhavabhadra, and it also mentions a royal time-marker associated with “nṛpa Vikrama.” Within the indexed topics, culturally significant figures include Nārada, Akrūra, Kapila, Agastya, and Nandin, along with place-based divine epithets (e.g., Gokarṇeśa, Śṛṅgeśvara, Somēśvara).