
Anukramaṇikā (Purāṇapaṭhanādiviṣayānukramaṇikādhyāyaḥ)
Textual-Index / Ritual-Manual / Sacred-Geography (Māhātmya)
ഈ അധ്യായം വരാഹപുരാണത്തിന്റെ അനുക്രമണിക (വിഷയസൂചിക) ആയി നിലകൊള്ളുന്നു. വരാഹന്റെ ഉപദേശവാണി ഭൂമിയെ ലക്ഷ്യമാക്കി ധർമ്മവും ഭൂധാരണവും സംബന്ധിച്ച മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശം നൽകുന്നു. ആദിസൃഷ്ടിവിവരണങ്ങൾ, ദേവതകളുടെയും തത്ത്വങ്ങളുടെയും ഉദ്ഭവകഥകൾ, അവതാരപരമ്പരയോട് ബന്ധപ്പെട്ട വ്രതങ്ങളും ദ്വാദശീവിധികളും ക്രമമായി പട്ടികപ്പെടുത്തുന്നു. പ്രകൃതി-നിർണ്ണയം, ഭുവനകോശം, അപരാധഭേദങ്ങൾ, ഭോജ്യ/അഭോജ്യ നിർദ്ദേശങ്ങൾ, ശൗചാചാര-സാമൂഹിക പെരുമാറ്റം, വിപുലമായ പ്രായശ്ചിത്ത നിയമങ്ങൾ എന്നിവയും സൂചികരൂപത്തിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. നദികൾ, ക്ഷേത്രങ്ങൾ, തീർത്ഥയാത്രയുടെ പുണ്യഭൂഗോളം (തീർത്ഥമാഹാത്മ്യം) ലോകക്രമവും ഭൂമിയുടെ സ്ഥിരതയും കാക്കുന്നതുമായി ബന്ധപ്പെടുത്തി പറയുന്നു. അവസാനം സമാപ്തിവാക്യവും ലേഖകന്റെ വിശ്വസ്തത കുറിപ്പും വരുന്നു.
Verse 1
यमुनोद्भेदमहिमा कालिञ्जरसमुद्भवाः ॥ गङ्गोद्भेदस्य महिमा शापः स्याम्बस्य वै तथा
യമുനയുടെ ഉത്ഭവത്തിന്റെ മഹിമയും കാലിഞ്ജരത്തിന്റെ ഉത്ഭവവും; ഗംഗയുടെ ഉത്ഭവത്തിന്റെ മഹിമയും സാംബന്റെ ശാപവും.
Verse 2
समाप्तमिदं वराहमहापुराणम् ॥ अथ पुराणपठनादिविषयानुक्रमणिकाध्यायः ॥ त्रिःसप्तषट्क्षितिमिते नृपविक्रमस्य काले गते भगवतो हरिबोधनस्य ॥ वीरेश्वरेण सह माधवभद्रनाम्ना काश्यां वराहकथितं लिखितं पुराणम् ॥
ഈ വരാഹ മഹാപുരാണം സമാപ്തമായി. ഇനി പുരാണപഠനം മുതലായ വിഷയങ്ങളുടെ അനുക്രമണികാ അധ്യായം. 3-7-6 (കാലസങ്കേതം) എന്ന അളവിൽ നൃപ വിക്രമന്റെ കാലം കഴിഞ്ഞ ശേഷം, ഭഗവാൻ ഹരിയുടെ ബോധനകാലത്ത്, വീരേശ്വരനോടൊപ്പം മാധവഭദ്രനാമകൻ കാശിയിൽ വരാഹൻ പ്രസ്താവിച്ച പുരാണം ലിഖിതമാക്കി.
Verse 3
समाप्तं वाराहं महापुराणं शुभम् ॥ यादृशं पुस्तके दृष्टं तादृशं लिखितं मया ॥ यदि शुद्धमशुद्धं वा मम दोषो न विद्यते ॥
ശുഭമായ വാരാഹ മഹാപുരാണം സമാപ്തമായി. മാതൃപുസ്തകത്തിൽ കണ്ടതുപോലെ തന്നെയാണ് ഞാൻ എഴുതിയത്. ശുദ്ധമോ അശുദ്ധമോ—എന്റെ ദോഷമല്ല.
Verse 4
वराहस्य पुराणस्य वृत्तान्तान् प्रब्रवीम्यहम् ॥ आदौ सम्बन्धकथनं वृत्तान्तश्चादिकल्पकः ॥
ഞാൻ വരാഹപുരാണത്തിന്റെ വൃത്താന്തങ്ങൾ വിവരിക്കുന്നു. ആദ്യം ബന്ധകഥനം, തുടർന്ന് ആദികൽപ്പത്തിന്റെ വൃത്താന്തം.
Verse 5
आदिसृष्टिस्ततः प्रोक्ता चरितं दुर्जनस्य च ॥ वृत्तान्तोद्देशभागश्च श्राद्धकल्पस्ततः परम् ॥
തദനന്തരം ആദിസൃഷ്ടി ഉപദേശിക്കപ്പെടുന്നു; ദുർജനന്റെ ചരിതവും വിവരിക്കപ്പെടുന്നു. പിന്നെ വൃത്താന്തങ്ങളുടെ സംക്ഷിപ്ത നിർദ്ദേശഭാഗം, അതിനുശേഷം ശ്രാദ്ധകൽപം (ശ്രാദ്ധവിധി) പ്രസ്താവിക്കുന്നു.
Verse 6
आदिवृत्तान्तकथने सारमाख्यानमेव च ॥ महातपोपाख्यानं च अग्न्युत्पत्तिस्ततः परम् ॥
ആദിവൃത്താന്തങ്ങളുടെ കഥനത്തിൽ സാരമായ ആഖ്യാനവും ഉണ്ട്; മഹാതപസ് (മഹത്തായ തപസ്സു) ഉപാഖ്യാനവും, തുടർന്ന് അഗ്നിയുടെ ഉത്ഭവകഥയും പ്രസ്താവിക്കുന്നു.
Verse 7
अश्विनोरपि चोत्पत्तिः गौर्युत्पत्तिस्तथैव च ॥ विनायकस्य चोत्पत्तिर्नागोत्पत्तिस्तथैव च ॥
അശ്വിനീകുമാരന്മാരുടെ ഉത്ഭവവും, അതുപോലെ ഗൗരിയുടെ ഉത്ഭവവും; വിനായകന്റെ ഉത്ഭവവും, നാഗങ്ങളുടെ ഉത്ഭവവും (ഇവയും) വിവരിക്കുന്നു.
Verse 8
स्कन्दोत्पत्तिश्च भानोष्च उत्पत्तिः समुदाहृता ॥ कामादीनां तथोत्पत्तिः देव्युत्पत्तिस्तथैव च ॥
സ്കന്ദന്റെ ഉത്ഭവവും ഭാനു (സൂര്യൻ)യുടെ ഉത്ഭവവും വിവരിക്കപ്പെടുന്നു; അതുപോലെ കാമൻ മുതലായവരുടെ ഉത്ഭവവും, ദേവിയുടെ ഉത്ഭവവും।
Verse 9
धनदस्य तथोत्पत्तिः परापरविनिर्णयः ॥ धर्मोत्पत्तिस्तथोत्पत्ती रुद्रस्य च ततः स्मृता ॥
ധനദൻ (കുബേരൻ)ന്റെ ഉത്ഭവവും, പര-അപര (ഉന്നതം-അധമം) എന്നതിന്റെ നിർണ്ണയവും; ധർമ്മത്തിന്റെ ഉത്ഭവവും, തുടർന്ന് രുദ്രന്റെ ഉത്ഭവവും സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.
Verse 10
सोमोत्पत्तिरहस्यं च क्षितेश्चापि समासतः ॥ उक्तः प्रागितिहासश्च व्याधोपाख्यानमेव च ॥
സോമോത്പത്തിയുടെ രഹസ്യവും ഭൂമിയെ സംബന്ധിച്ച കാര്യങ്ങളും സംക്ഷിപ്തമായി പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. പുരാതന ഇതിഹാസവൃത്താന്തവും വ്യാധൻ (വേട്ടക്കാരൻ) ഉപാഖ്യാനവും കൂടി വിവരണമായി വരുന്നു.
Verse 11
ततः सत्यतपोपाख्या मत्स्यद्वादशिका तथा ॥ कूर्मद्वादशिका चापि वराहद्वादशी तथा ॥
തുടർന്ന് സത്യതപസ്സിനെക്കുറിച്ചുള്ള ഉപാഖ്യാനം വരുന്നു; അതുപോലെ മത്സ്യ ദ്വാദശിക, കൂർമ ദ്വാദശിക, കൂടാതെ വരാഹ ദ്വാദശീ വ്രതവും വിവരണമാണ്.
Verse 12
कृष्णद्वादशिका चापि बुद्धद्वादशिका तथा ॥ कल्कि द्वादशिका चापि पद्मनाभस्य द्वादशी ॥
കൃഷ്ണ ദ്വാദശികയും ബുദ്ധ ദ്വാദശികയും; കല്കി ദ്വാദശികയും പദ്മനാഭന്റെ ദ്വാദശീ വ്രതവും കൂടി വിവരണമായി വരുന്നു.
Verse 13
ततो व्रतं धराण्याश्च गीतागस्त्यस्य चोत्तमा ॥ पशुपालस्य चाख्यानं भर्तृप्राप्तिव्रतं तथा ॥
അതിനുശേഷം ധരാണിയുടെ വ്രതവും അഗസ്ത്യന്റെ ഉത്തമ ഗീത/ഉപദേശവും; പശുപാലൻ (ഗോപാലൻ) എന്നവന്റെ ആഖ്യാനവും ഭർത്തൃപ്രാപ്തിവ്രതവും കൂടി പറയുന്നു.
Verse 14
शुभव्रतं धन्यव्रतं कान्तिव्रतमतः स्मृतम् ॥ सौभाग्यव्रतमाख्यातमविघ्नव्रतमेव च
അതിനുശേഷം ശുഭവ്രതം, ധന്യവ്രതം, കാന്തിവ്രതം എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു; സൗഭാഗ്യവ്രതവും അവിഘ്നവ്രതവും കൂടി പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
Verse 15
शान्तिव्रतं कामव्रतमारोग्यव्रतमेव च ॥ पुत्रप्राप्तिव्रतं शौर्यव्रतं वै सार्वभौमिकम्
ശാന്തിവ്രതം, കാമവ്രതം, ആരോഗ്യവ്രതം; അതുപോലെ പുത്രപ്രാപ്തിവ്രതവും ശൗര്യവ്രതവും—ഇവയെ സർവ്വലോകവ്യാപകമായ വ്രതമായി കൂടി വർണ്ണിക്കുന്നു.
Verse 16
पुराणस्तवनं चैव नारायणेश्वरेण च ॥ रुद्रगीता ततः पुंसां प्रकृतिश्चापि निर्णयः
തുടർന്ന് പുരാണസ്തവനവും നാരായണേശ്വരനുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഭാഗവും; അതിനുശേഷം രുദ്രഗീതയും, മനുഷ്യരുടെ പ്രകൃതി സംബന്ധിച്ച നിർണ്ണയം—പ്രകൃതി-നിർണ്ണയവും—വിവരിക്കുന്നു.
Verse 17
ततो भुवनकोशस्य वर्णनं समुदाहृतम् ॥ जम्बूद्वीपस्य मर्यादावर्णनं परिकार्तितम्
അതിനുശേഷം ഭുവനകോശത്തിന്റെ വിവരണം പ്രസ്താവിക്കുന്നു; കൂടാതെ ജംബൂദ്വീപിന്റെ മർയ്യാദകളും ക്രമ-പരിധികളും വിശദമായി വർണ്ണിക്കുന്നു.
Verse 18
भारतादिसमुद्देशः सृष्टिसम्भाग एव च ॥ नारदस्य च संवादो महिषेण प्रकीर्तितः
ഭാരതാദി ദേശങ്ങളുടെ പട്ടികയും സൃഷ്ടിയിലെ വിഭജനങ്ങളുടെ വിവരണവും ഉണ്ട്; കൂടാതെ മഹിഷൻ പ്രസ്താവിച്ച നാരദസംവാദവും പ്രഖ്യാതമായി പറയുന്നു.
Verse 19
शक्तिमाहात्म्यकथनं महिषासुरघातनम् ॥ रुद्रमाहात्म्यकथनं पर्वाध्यायस्ततः परम्
ശക്തിയുടെ മഹാത്മ്യം പറയുന്നതും മഹിഷാസുരവധവും; തുടർന്ന് രുദ്രന്റെ മഹാത്മ്യം പറയുന്നതും; അതിനുശേഷം പർവ്വതങ്ങളെ സംബന്ധിക്കുന്ന അധ്യായവും ഉണ്ട്.
Verse 20
श्वेतोपाख्यानमत्रोक्तं तिलधेनुविधिस्ततः ॥ जलधेनोरसधेनोर्गुडधेनोर्विधिः परम्
ഇവിടെ ശ്വേതോപാഖ്യാനം പ്രസ്താവിച്ചിരിക്കുന്നു; തുടർന്ന് തില-ധേനു ദാനവിധി പറയുന്നു. പിന്നെ ജല-ധേനു, രസ-ധേനു, ഗുഡ-ധേനു ദാനങ്ങളുടെ പരമവിധികളും വിവരിക്കുന്നു.
Verse 21
धान्यधेनुश्च भगवच्छास्त्रलक्षणमेव च ॥ विष्णोस्तोत्रं ततो नाना प्रश्नाः प्रोक्ता हरिं प्रति
ധാന്യ-ധേനു ദാനവും ഉണ്ട്; ഭഗവച്ചാസ്ത്രത്തിന്റെ ലക്ഷണങ്ങളും തന്നേ. തുടർന്ന് വിഷ്ണുസ്തോത്രം; പിന്നെ ഹരിയോടു ചേർത്ത് നാനാവിധ ചോദ്യങ്ങൾ പ്രസ്താവിച്ചിരിക്കുന്നു.
Verse 22
ततो भागवतानां च लक्षणं परिकीर्तितम् ॥ लक्षणं सुखदुःखानां द्वात्रिंशदपराधकाः
തുടർന്ന് ഭാഗവതന്മാരുടെ ലക്ഷണങ്ങൾ സമ്യകമായി കീർത്തിച്ചിരിക്കുന്നു. സുഖദുഃഖങ്ങളുടെ ലക്ഷണങ്ങളും മുപ്പത്തിരണ്ട് തരത്തിലുള്ള അപരാധങ്ങളും കൂടി നിരൂപിച്ചിരിക്കുന്നു.
Verse 23
नानामन्त्रास्ततः प्रोक्ता देवोपकरणे विधिः ॥ भोज्याभोज्यस्य कथनं सन्ध्योपस्थानकारणम्
അതിനുശേഷം നാനാമന്ത്രങ്ങൾ ഉപദേശിക്കപ്പെടുന്നു; ദേവോപകരണങ്ങളുടെ (പൂജാസാമഗ്രികളുടെ) വിധിയും പറയുന്നു. ഭക്ഷ്യ-അഭക്ഷ്യ വിഭാഗീകരണവും സന്ധ്യോപസ്ഥാനം (സന്ധ്യാവന്ദനം) ചെയ്യേണ്ട കാരണവും വിശദീകരിക്കുന്നു.
Verse 24
वियोनिगर्भमोक्षश्च कोकामुखप्रशंसनम् ॥ भगवच्छास्त्रकथने माहात्म्यं पुष्पगन्धयोः
വിയോനി-ഗർഭാവസ്ഥയിൽ നിന്നുള്ള മോക്ഷവും കോകാമുഖന്റെ പ്രശംസയും (ഇവിടെ പറയുന്നു). കൂടാതെ ഭഗവച്ചാസ്ത്രകഥനത്തിൽ പുഷ്പങ്ങളുടെയും സുഗന്ധങ്ങളുടെയും മഹാത്മ്യവും കീർത്തിച്ചിരിക്കുന്നു.
Verse 25
रूपकारणमत्रोक्तं मायाचक्रं ततः परम् ॥ कुब्जाम्रकस्य माहात्म्यं वर्णदीक्षा ततः परम्
ഇവിടെ രൂപത്തിന്റെ കാരണമെന്നത് പ്രസ്താവിച്ചിരിക്കുന്നു; തുടർന്ന് ‘മായാചക്രം’ വിവരണമാണ്. പിന്നെ കുബ്ജാമ്രകത്തിന്റെ മഹാത്മ്യം, തുടർന്ന് വർണ്ണദീക്ഷ (വർണ്ണബന്ധിത ദീക്ഷ) പറയപ്പെടുന്നു.
Verse 26
कङ्क्रीताञ्जनदर्पाणां मन्त्राः प्रोक्तास्ततः परम् ॥ राजान्नभक्षणे प्रायश्चित्तं प्रोक्तं ततः परम्
തുടർന്ന് കങ്ക്രീത, അഞ്ജനം (കാജൽ) എന്നിവയും ദർപ്പണവും സംബന്ധിച്ച മന്ത്രങ്ങൾ പ്രസ്താവിച്ചിരിക്കുന്നു; തുടർന്ന് ‘രാജാന്ന’ ഭക്ഷിച്ചതിനുള്ള പ്രായശ്ചിത്തം വിവരിച്ചിരിക്കുന്നു.
Verse 27
दन्तकाष्ठाद्यकरणे प्रायश्चित्तं ततः परम् ॥ शवादिस्पर्शने मन्त्रत्यागे चोक्तं ततः परम्
തുടർന്ന് ദന്തകാഷ്ഠം മുതലായ (നിത്യകർമ്മങ്ങൾ) ചെയ്യാതിരിക്കുന്നതിനുള്ള പ്രായശ്ചിത്തം പ്രസ്താവിച്ചു; തുടർന്ന് ശവാദി സ്പർശവും മന്ത്രത്യാഗവും സംബന്ധിച്ച വിധികളും പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
Verse 28
नीलवस्त्रपरिधाने क्रोधयुक्तस्य चार्चने ॥ रक्तवस्त्रपरिधाने अन्धकारे प्रपूजने
നീലവസ്ത്രം ധരിക്കുന്നതിനെക്കുറിച്ചും, ക്രോധയുക്തനായി ചെയ്യുന്ന അർച്ചനയെക്കുറിച്ചും; രക്തവർണ്ണ വസ്ത്രധാരണത്തെക്കുറിച്ചും, അന്ധകാരത്തിൽ നടത്തുന്ന പൂജയെക്കുറിച്ചും (വിധികൾ പ്രസ്താവിക്കുന്നു).
Verse 29
कृष्णवस्त्रपरिधाने धौतवस्त्रस्य धारणे ॥ क्रोडादिमांसभक्षे च प्रायश्चित्तं प्रकीर्तितम्
കറുത്ത വസ്ത്രധാരണം, ധൗത (കഴുകിയ) വസ്ത്രധാരണം, കൂടാതെ ക്രോഡ (വരാഹം) മുതലായവയുടെ മാംസഭക്ഷണം—ഇവയെക്കുറിച്ച് പ്രായശ്ചിത്തം പ്രസ്താവിച്ചിരിക്കുന്നു.
Verse 30
पिण्याकभक्षणे चैव उपानद्गूढपादके ॥ भगवच्छास्त्रविहिताकरणे शोधने ततः
പിണ്യാകം (എണ്ണക്കട്ടി) ഭക്ഷിക്കൽ, പാദരക്ഷ ധരിക്കൽ, പാദങ്ങൾ മറച്ച് വയ്ക്കൽ എന്നിവയെക്കുറിച്ചും നിയമങ്ങളുണ്ട്; തുടർന്ന് ഭഗവച്ചാസ്ത്രത്തിൽ വിധിച്ച കര്മ്മങ്ങൾ ചെയ്യാതിരുന്നാൽ അതിനുള്ള ശുദ്ധി/പ്രായശ്ചിത്തം പ്രസ്താവിക്കുന്നു।
Verse 31
सूकरक्षेत्रमहिमा ततो जम्बूकगृध्रयोः ॥ खञ्जरीटस्य चाख्यानं पुनः कोकामुखस्य च
അതിനുശേഷം സൂകരക്ഷേത്രത്തിന്റെ മഹിമ; തുടർന്ന് കുറുക്കനും കഴുകനും സംബന്ധിച്ച പ്രസംഗം; ഖഞ്ജരീടന്റെ ആഖ്യാനം, പിന്നെയും കോകാമുഖന്റെ കഥ (വിവരിക്കുന്നു)।
Verse 32
बदरीषण्डमाहात्म्यं गुह्यधर्मप्रकीर्तनम् ॥ मन्दारगुह्यमहिमा शालग्रामप्रसंशनम्
ബദരീ വനത്തിന്റെ മഹിമ, ഗുഹ്യധർമ്മത്തിന്റെ പ്രകീർത്തനം; മന്ദാരത്തിന്റെ രഹസ്യസ്ഥാന മഹിമ, ശാലഗ്രാമത്തിന്റെ പ്രശംസ (പ്രസ്താവിക്കുന്നു)।
Verse 33
सोमेश्वरस्य महिमा मुक्तिक्षेत्रस्य चापि हि ॥ त्रिवेण्याश्चैव माहात्म्यं माहात्म्यं गण्डकीभवम्
സോമേശ്വരന്റെ മഹിമയും ‘മുക്തിക്ഷേത്ര’ത്തിന്റെ മഹിമയും; അതുപോലെ ത്രിവേണിയുടെ മഹാത്മ്യവും ഗണ്ഡകീയിൽ നിന്നു ഉദ്ഭവിക്കുന്ന മഹാത്മ്യവും (വിവരിക്കുന്നു)।
Verse 34
चक्रतीर्थस्य महिमा हरिक्षेत्रसमुद्भवः ॥ देवरदस्य चाख्यानं रुरुक्षेत्रस्य चापि हि
ഹരിക്ഷേത്രവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് ഉദ്ഭവിക്കുന്ന ചക്രതീർത്ഥത്തിന്റെ മഹിമ; കൂടാതെ ദേവഹ്രദത്തിന്റെ ആഖ്യാനം, റുരുക്ഷേത്രത്തിന്റെതും (വിവരണം) ഉണ്ട്।
Verse 35
गोनिष्क्रमस्य महिमा द्वारवत्यास्ततः परम् ॥ तत्रत्य तीर्थमहिमा लौहार्गलमतः परम्
അതിനുശേഷം ഗോണിഷ്ക്രമത്തിന്റെ മഹിമ, പിന്നെ ദ്വാരവതിയുടെ വിവരണം; അവിടെയുള്ള തീർത്ഥങ്ങളുടെ മഹിമ, തുടർന്ന് ലൗഹാർഗലത്തിന്റെ മഹിമയും പ്രസ്താവിക്കുന്നു।
Verse 36
मथुरातीर्थमाहात्म्यं प्रादुर्भावस्तथैव च ॥ यमुनातीर्थमाहात्म्यमक्रूरस्य च तीर्थकम्
മഥുരാ തീർത്ഥത്തിന്റെ മഹാത്മ്യവും അതിന്റെ പ്രാദുർഭാവവും; അതുപോലെ യമുനാ തീർത്ഥത്തിന്റെ മഹിമയും, അക്രൂരനുമായി ബന്ധപ്പെട്ട തീർത്ഥവും വിവരിക്കുന്നു।
Verse 37
देवारण्यस्य माहात्म्यं चक्रतीर्थस्य चोत्तमम् ॥ कपिलस्यापि महिमा तथा गोवर्धनस्य च
ദേവാരണ്യത്തിന്റെ മഹാത്മ്യവും, ചക്രതീർത്ഥത്തിന്റെ അത്യുത്തമ മഹിമയും; കപിലനുമായി ബന്ധപ്പെട്ട മഹിമയും, ഗോവർധനത്തിന്റെ മഹാത്മ്യവും വിവരിക്കുന്നു।
Verse 38
तथा आख्यायिकायुक्तं विश्रान्तेश्च ततः परम् ॥ गोकर्णस्य च माहात्म्यं सरस्वत्यास्तथैव च
അതുപോലെ ആഖ്യായികകളോടുകൂടിയ വിവരണം; തുടർന്ന് വിശ്രാന്തിയുടെ പ്രസംഗം; പിന്നെ ഗോകർണത്തിന്റെ മഹാത്മ്യവും, സരസ്വതിയുടെ മഹാത്മ്യവും വിവരിക്കുന്നു।
Verse 39
मधुकप्रतिमायाश्च स्थापनाṃ संप्रकीर्तितम् ॥ शैलार्च्चा स्थापनाṃ चापि मृण्मयार्च्चास्थितिस्तथा
മധുക പ്രതിമയുടെ സ്ഥാപനം കൂടി സമ്യകമായി പ്രസ്താവിച്ചിരിക്കുന്നു; അതുപോലെ ശൈല (കല്ല്) വിഗ്രഹസ്ഥാപനവും, മൃൺമയ (മണ്ണ്) വിഗ്രഹസ്ഥാപനവിധിയും വിവരിക്കുന്നു।
Verse 40
ताम्रार्चास्थापनं चापि कांस्यार्चास्थापनं तथा ॥ रौप्यर्चास्थापनं चाथ सौवर्णप्रतिमास्थितिः
താമ്രപ്രതിമ സ്ഥാപിക്കൽ, അതുപോലെ കാംസ്യപ്രതിമ സ്ഥാപിക്കൽ; തുടർന്ന് രൗപ്യപ്രതിമ സ്ഥാപിക്കൽയും സൗവർണപ്രതിമയെ വിധിപൂർവം പ്രതിഷ്ഠിക്കുന്നതും [പറയപ്പെടുന്നു]।
Verse 41
श्राद्धोत्पत्ति स्ततः प्रोक्तं पिण्डं संकल्प एव च ॥ पिण्डोत्पत्तिस्ततः प्रोक्ता पितृयज्ञविनिर्णयः
അതിനുശേഷം ശ്രാദ്ധത്തിന്റെ ഉത്ഭവം പ്രസ്താവിക്കുന്നു; പിണ്ഡവും സംकल्पവും കൂടെ. തുടർന്ന് പിണ്ഡത്തിന്റെ ഉത്ഭവം പറഞ്ഞ്, പിതൃയജ്ഞത്തിന്റെ വിനിർണയവും [വിവരിക്കുന്നു]।
Verse 42
मधुपर्कफलṃ दाने संसारचक्रवर्णनम् ॥ दुष्कृत्यकरणं चैव सुखवर्णनमेव च
മധുപർക്കദാനത്തിന്റെ ഫലം, സംസാരചക്രത്തിന്റെ വർണ്ണനം; കൂടാതെ ദുഷ്കൃത്യങ്ങളുടെ ആചരണം, സുഖത്തിന്റെ വർണ്ണനവും [പറയപ്പെടുന്നു]।
Verse 43
कृतान्तदूतकथनं यातनारूपमेव च ॥ वर्णनं नरकाणां च किंकराणां च वर्णनम्
കൃതാന്തൻ (മരണം) എന്നവന്റെ ദൂതന്മാരുടെ വിവരണം, യാതനകളുടെ രൂപവും; നരകങ്ങളുടെ വർണ്ണനയും ശിക്ഷ നടപ്പാക്കുന്ന കിങ്കരന്മാരുടെ വർണ്ണനയും [ഉണ്ട്]।
Verse 44
तथा कर्मविपाकं च यादृशं कर्म तादृशम् ॥ पापकृत्यस्य कथनं दूतप्रेषणकर्म च
അതുപോലെ കർമ്മവിപാകം—എങ്ങനെയോ കർമ്മം, അങ്ങനെയേ ഫലം; പാപകൃത്യങ്ങളുടെ വിവരണവും ദൂതരെ അയയ്ക്കുന്ന പ്രവർത്തിയും [പറയപ്പെടുന്നു]।
Verse 45
शुभाशुभस्य कथनं शुभकर्मफलोदयम् ॥ लोभनं पुरुषस्यापि निमेराख्यानमद्भुतम्
ശുഭാശുഭങ്ങളുടെ വിവരണം, ശുഭകർമ്മഫലങ്ങളുടെ ഉദയം, പുരുഷനെ പ്രലോഭിപ്പിക്കൽ; നിമിയുടെ അത്ഭുതാഖ്യാനവും.
Verse 46
पापनाशकथां दिव्यां गोकर्णेशसमुद्भवम् ॥ नन्दिना वरदानं च जलशैलेशयोस्तथा
പാപനാശകമായ ദിവ്യകഥ, ഗോകർണേശനുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് ഉദ്ഭവിച്ചത്; നന്ദി നൽകിയ വരദാനവും, ജലനും ശൈലേശനും സംബന്ധിച്ചും.
Verse 47
शृङ्गेश्वरस्य महिमा चैवं वृत्तान्तसंग्रहः ॥ एतच्छ्रुत्वाप्नुयान्मर्त्यो वाराहश्रुतिजं फलम्
ഇങ്ങനെ ശൃംഗേശ്വരന്റെ മഹിമയും വൃത്താന്തങ്ങളുടെ സമാഹാരവും; ഇത് ശ്രവിച്ചാൽ മർത്ത്യൻ വാരാഹശ്രുതിജമായ ഫലം പ്രാപിക്കും.
Verse 48
इत्यनुक्रमणिका नाम अष्टादशाधिकद्विशततमोऽध्यायः
ഇങ്ങനെ ‘അനുക്രമണികാ’ എന്ന പേരിലുള്ള ഇരുനൂറ്റി പതിനെട്ടാം അധ്യായം സമാപിച്ചു.
Verse 49
नृसिंहद्वादशी चापि वामनद्वादशी तथा ॥ भार्गवद्वादशी चापि श्रीरामद्वादशी तथा
നൃസിംഹ ദ്വാദശിയും, വാമന ദ്വാദശിയും; ഭാര്ഗവ ദ്വാദശിയും, ശ്രീരാമ ദ്വാദശിയും (ഉള്ളതായി പറയുന്നു).
Verse 50
ततश्च शर्क्कराधेनोर्मधुधेनोस्ततः परम् ॥ दधिधेनोश्च लवणधेनोः कार्पासधेनुका
തുടർന്ന് ശർക്കരാ-ധേനു, പിന്നെ മധു-ധേനു; അതുപോലെ ദധി-ധേനു, ലവണ-ധേനു, കാർപ്പാസ-ധേനു (ദാനവിധങ്ങൾ) എന്നിവയും വിവരിക്കുന്നു।
Verse 51
दीपोच्छिष्टस्य तैलस्य करलेपेन पूजने ॥ श्मशानगमने स्पृष्टपूजने चैव शोधने
വിളക്കിൽ ശേഷിച്ച എണ്ണ കൈയിൽ പുരട്ടി പൂജ ചെയ്യുക, ശ്മശാനഗമനം, സ്പർശം മൂലം ദൂഷിതമായ പൂജ, കൂടാതെ ശുദ്ധീകരണ (ശോധന) വിധികൾ—ഇവയെക്കുറിച്ച് നിരൂപിക്കുന്നു।
Verse 52
यमुनोद्भेदमहिमा कालिञ्जरसमुद्भवाः ॥ गङ्गोद्भेदस्य महिमा शापः स्याम्बस्य वै तथा
യമുനയുടെ ഉദ്ഭവമഹിമയും കാലിഞ്ജരവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഉത്ഭവപ്രസംഗങ്ങളും; ഗംഗയുടെ ഉദ്ഭവമഹിമയും, അതുപോലെ ശ്യാംബന്റെ ശാപവും വിവരിക്കുന്നു।
Rather than presenting a single new doctrine, the chapter indexes the text’s ethical architecture: dharma is maintained through regulated vrata practice, careful distinctions of permissible/impermissible conduct (bhojya–abhojya), and prāyaścitta procedures for repairing transgressions. The internal logic connects moral causality (karma-vipāka) with social order and the stability of the lived world.
The chapter explicitly highlights dvādaśī observances (the 12th lunar day) in a sequence associated with avatāra-themed dvādaśīs (e.g., Matsya, Kūrma, Varāha, Nṛsiṃha, Vāmana, Bhārgava, Śrīrāma, Kṛṣṇa, Buddha, Kalki, and Padmanābha). It also includes multiple vrata headings, implying calendrical scheduling, though detailed month-by-month timing is not specified in this index-style summary.
Environmental balance is implied through the catalog of tīrtha-māhātmya and river/region narratives (Gaṅgā, Yamunā, Sarasvatī, Gaṇḍakī; forests such as Devāraṇya; mountains such as Govardhana). By treating landscapes as ethically regulated spaces—maintained via pilgrimage norms, purity disciplines, and ritual stewardship—the text frames terrestrial well-being (Pṛthivī’s domain) as sustained by correct conduct and place-based care.
The opening colophon-style verse references a historical copying context linked to Kāśī and figures named Vīreśvara and Mādhavabhadra, and it also mentions a royal time-marker associated with “nṛpa Vikrama.” Within the indexed topics, culturally significant figures include Nārada, Akrūra, Kapila, Agastya, and Nandin, along with place-based divine epithets (e.g., Gokarṇeśa, Śṛṅgeśvara, Somēśvara).