Adhyaya 173: Account of Gokarṇa’s Śuka-Satra, Temple Consecration, and the Resulting Merit
Gokarṇa-śuka-satra-pratiṣṭhā-phala-kathana
Ritual-Manual (Tīrtha-Māhātmya and Dāna-Śrāddha Praxis)
വരാഹൻ പൃഥിവിയോട് ഗോകർണന്റെ ശുഭവാസത്തിനു ശേഷമുള്ള സംഭവങ്ങൾ വിവരിക്കുന്നു. ഗോകർണൻ ശുകനെയും അവന്റെ മാതാപിതാക്കളെയും ധാർമ്മിക ഗൃഹസ്ഥനെയും യഥോചിതമായി സത്കരിച്ച് മഥുരയിൽ സമുഹപൂജയും ഉത്സവങ്ങളും നടത്തുന്നു. ക്രമബദ്ധമായ അതിഥിസത്കാരം, പൊതുധർമ്മപോഷണം, നിർവിഘ്ന മഹാക്രിയ, ബ്രാഹ്മണർക്കുള്ള നിത്യ അന്നദാനം എന്നിവയുടെ മഹത്വം ഊന്നിപ്പറയുന്നു. ശുകന്റെ പേരിൽ ‘ശുകേശ്വര’ എന്ന മഹാശിവാലയം പ്രതിഷ്ഠിച്ച് ബ്രാഹ്മണർക്കായി ഭവ്യ സത്ര‑ഭോജനം നടത്തുന്നു; അത് ‘ശുക‑സത്ര’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധമാകുന്നു. തീർത്ഥസ്നാനം, ശ്രാദ്ധം, സ്വർണ്ണ‑ഗോദാനം, സമുദായിക അനുഷ്ഠാനം എന്നിവ ലോകഹിതം നൽകുകയും ശുകന് (ഒരു ശബര ദമ്പതികൾക്കും) പരലോകോന്നതിയും മോക്ഷഫലവും ലഭിക്കുമെന്ന് ഫലശ്രുതി പറയുന്നു।
Primary Speakers
Key Concepts
Shlokas in Adhyaya 173
Verse 1
श्रीवराह उवाच ॥ तत्र स्थित्वा यथान्यायं गोकरणः सर्वमङ्गलम् ॥ शुकं च मातापितरौ साधुभार्याचतुष्टयम्
ശ്രീവരാഹൻ അരുളിച്ചെയ്തു—അവിടെ യഥാന്യായമായി പാർത്തു, സർവ്വമംഗളസ്വരൂപനായ ഗോകർണൻ ശുകനെയും, തന്റെ മാതാപിതാക്കളെയും, നാലു സാധ്വീഭാര്യകളുടെ സംഘത്തെയും യഥോചിതമായി ആദരിച്ചു।
Verse 2
सम्मान्य पूजयामास यथाविभवशक्तितः ॥ मथुरावासिभिर्लोकैरुद्यानं कारयंस्तदा
അവൻ തന്റെ ശേഷിയനുസരിച്ച് എല്ലാവരെയും ആദരിച്ചു പൂജിച്ചു; അപ്പോൾ മഥുരാവാസികളായ ജനങ്ങളോടൊപ്പം ഒരു ഉദ്യാനം നിർമ്മിപ്പിച്ചു।
Verse 3
स्वयं च कृतवांस्तत्र अविघ्नस्य महामखम् ॥ भक्ष्यभोज्ये ब्राह्मणेभ्यो ददौ दानानि नित्यशः
അവൻ സ്വയം അവിടെ അവിഘ്നാർത്ഥമായി ഒരു മഹാമഖം നടത്തി; ബ്രാഹ്മണർക്കു നിത്യമായി ഭക്ഷ്യഭോജ്യ ദാനങ്ങളും നൽകി।
Verse 4
गीतवादित्रमाङ्गल्यं पुत्रवृद्धौ यथोचितम् ॥ तत्सर्वं कृतवाँल्लोको गोकरणस्य महात्मनः
പുത്രവൃദ്ധിക്കും സമൃദ്ധിക്കും യഥോചിതമായ ഗീതങ്ങളും വാദ്യങ്ങളും മംഗളോത്സവങ്ങളും—ഇവയെല്ലാം മഹാത്മാവായ ഗോകർണനുവേണ്ടി ജനങ്ങൾ നടത്തി।
Verse 5
एकैकं च परिष्वज्य प्रणिपत्य यथाक्रमम् ॥ मातापित्रोः प्रणम्याथ शिरसा पादपङ्कजे
ഓരോരുത്തനെയും ആലിംഗനം ചെയ്ത് ക്രമമായി നമസ്കരിച്ചു; പിന്നെ മാതാപിതാക്കളുടെ പാദപങ്കജങ്ങളിൽ ശിരസ്സുവെച്ച് വന്ദിച്ചു।
Verse 6
शुकं हृदि समालोक्य प्ररुरोद स वै वणिक् ॥ यस्य प्रसादाज्जीवश्च धर्मश्चानुत्तमा गतिः
ഹൃദയത്തിൽ ശുകനെ ദർശിച്ച് ആ വണിക് കരഞ്ഞു; അവന്റെ പ്രസാദത്താൽ ജീവനും ധർമ്മവും അനുത്തമ ഗതിയും ലഭിക്കുന്നു।
Verse 7
विशिष्टेन मया प्राप्तो राज्ञो लाभः सुपुष्कलः ॥ शुक पुत्रान्मया प्राप्तमिह लोके परत्र च
നിങ്ങളുടെ വിശിഷ്ട അനുഗ്രഹത്താൽ ഞാൻ രാജാവിൽ നിന്ന് അത്യന്തം സമൃദ്ധമായ ലാഭം നേടി; ഹേ ശുകാ, പുത്രന്മാർ മുഖേന ഇഹലോകത്തും പരലോകത്തും പൂർണ്ണത ലഭിച്ചു।
Verse 8
एवं वसन्सुखं तत्र गोकरणः सह बन्धुभिः ॥ शुक नाम्ना कृतं तेन शिवस्यायतनं महत्
ഇങ്ങനെ അവിടെ ബന്ധുക്കളോടൊപ്പം സുഖമായി വസിച്ച ഗോകർണൻ, ശുകന്റെ നാമത്തിൽ ശിവനു മഹത്തായ ഒരു ആലയം പണിയിച്ചു।
Verse 9
शुकेश्वरं प्रतिष्ठाप्य दिव्यं सत्रं चकार ह ॥ ब्राह्मणानां शते द्वे च मिष्टान्नवरभोजने
ശുകേശ്വരനെ പ്രതിഷ്ഠിച്ച് അദ്ദേഹം ദിവ്യമായ സത്രം നടത്തി; ഇരുനൂറ് ബ്രാഹ്മണർക്കു മധുരാന്നങ്ങളോടുകൂടിയ ഉത്തമ ഭോജനവും ഉണ്ടായി।
Verse 10
शुकप्रदाने गोकर्णः फलं स्नानस्य सङ्गमात्॥ श्राद्धं सुवर्णैर्गोदानं कृत्वा तस्मै ददौ च सः॥
ശുകദാനത്തിൽ ഗോകർണൻ സംഗമസ്നാനത്തിന്റെ ഫലം നേടി. സ്വർണ്ണത്തോടെ ശ്രാദ്ധം നടത്തി ഗോദാനം ചെയ്ത് അതെല്ലാം അവനു സമർപ്പിച്ചു।
Verse 11
शबराय सभार्याय तेन स्वर्गं गतश्च ह॥ शुकोदरेण सहितो विमानवरमास्थितः॥
ആ പുണ്യഫലത്താൽ അവൻ ശബരനെയും അവന്റെ ഭാര്യയെയും കൂട്ടി സ്വർഗത്തിലേക്ക് ഗമിച്ചു. ശുകോദരനോടൊപ്പം ശ്രേഷ്ഠ ദിവ്യവിമാനത്തിൽ ആരൂഢനായി.
Verse 12
एतत्ते कथितं सर्वं मथुरायां महत्फलम्॥ सरस्वतीसङ्गमस्य गोकर्णस्य शिवस्य च॥
ഇതെല്ലാം നിനക്കു പറഞ്ഞു—മഥുരയിൽ ലഭിക്കുന്ന മഹത്തായ ഫലം: സരസ്വതീ-സംഗമത്തിന്റെയും, ഗോകർണത്തിന്റെയും, ശിവന്റെയും കൂടെ.
Verse 13
गोकर्णस्य तु सन्तानमक्षयं धर्मतोऽव्ययम्॥ सम्भूतं स सुखं भुक्त्वा ततो मोक्षमवाप्नुयात्॥
ഗോകർണനു ഒരു വംശം ഉദ്ഭവിച്ചു—അക്ഷയവും, ധർമ്മബലത്താൽ ക്ഷയമില്ലാത്തതും. അവൻ സുഖം അനുഭവിച്ച ശേഷം മോക്ഷം പ്രാപിക്കും.
Verse 14
शुकसत्रमिति ख्यातं मृत्तो मुक्तिमवाप सः॥ विमानवरमारुह्य स्वर्गलोकं गतः शुकः॥
ഇത് ‘ശുക-സത്രം’ എന്നു പ്രസിദ്ധമായി; മരിച്ച ശേഷം അവൻ മുക്തി പ്രാപിച്ചു. ശ്രേഷ്ഠ വിമാനം കയറി ശുകൻ സ്വർഗ്ഗലോകത്തിലേക്ക് പോയി.
Frequently Asked Questions
The chapter models dharma as socially embedded practice: orderly honoring of parents and guests, sustained charitable giving (especially food-gifts), and public religious patronage are presented as producing communal well-being and stable moral continuity, with liberation/ascension framed as narrative consequences.
No explicit tithi, lunar month, or seasonal marker is stated in the provided verses. The practices are described as ongoing (e.g., nityaśaḥ dāna to Brahmins) and occasion-based (satra, śrāddha) without calendrical specification here.
Environmental ethics appear indirectly through the sacralization of place: the Sarasvatī-saṅgama and Mathurā are treated as landscapes where bathing, ritual order, and collective restraint confer ‘mahat-phala.’ This frames river confluences as protected ecological-cultural zones whose integrity is maintained through regulated, communal religious use rather than exploitative activity.
The narrative references Gokarṇa (central agent), Śuka (recipient and eponym of the satra and shrine), Śiva (as the deity of the installed āyatana/Śukeśvara), a rājā (king) mentioned as a source of material gain, and a Śabara with his wife as beneficiaries of the ritual economy; no explicit dynastic genealogy is provided in these verses.