Sarvasara

Verse 1

कथं बन्धः कथं मोक्षः का विद्या काऽविद्येति। जाग्रत्स्वप्नसुषुप्तितुरीयं च कथम्। अन्नमयप्राणमयमनोमयविज्ञानमयानन्दमयकोशाः कथम्। कर्ता जीवः पञ्चवर्गः क्षेत्रज्ञः साक्षी कूटस्थोऽन्तर्यामी कथम्। प्रत्यगात्...

ബന്ധം എങ്ങനെ? മോക്ഷം എങ്ങനെ? വിദ്യ എന്ത്, അവിദ്യ എന്ത്? ജാഗ്രത്, സ്വപ്നം, സുഷുപ്തി, തുരീയ—ഈ നാലവസ്ഥകൾ എങ്ങനെ (അറിയേണ്ടത്)? അന്നമയ, പ്രാണമയ, മനോമയ, വിജ്ഞാനമയ, ആനന്ദമയ—ഈ പഞ്ചകോശങ്ങൾ എങ്ങനെ? കർത്താവ്, ജീവൻ, പഞ്ചവർഗം, ക്ഷേത്രജ്ഞൻ, സാക്ഷി, കൂഠസ്ഥൻ, അന്തര്യാമി—ഇവയെ എങ്ങനെ (ഗ്രഹിക്കണം)? പ്രത്യഗാത്മാവ്, പരമാത്മാവ്, മായ—ഇവയും എങ്ങനെ (അവബോധിക്കണം)?

Verse 2

आत्मेश्वरजीवः अनात्मनां देहादीनामात्मत्वेनाभिमन्यते सोऽभिमान आत्मनो बन्धः। तन्निवृत्तिर्मोक्षः॥२॥

ആത്മാവ്—ഈശ്വരരൂപത്തിലും ജീവരൂപത്തിലും—ദേഹാദി അനാത്മങ്ങളെ ആത്മാവെന്നായി കരുതുന്നു; ആ അഭിമാനമാണ് ആത്മബന്ധം. അതിന്റെ നിവൃത്തിയേ മോക്ഷം.

Verse 3

या तदभिमानं कारयति सा अविद्या। सोऽभिमानो यया निवर्तते सा विद्या॥३॥

ആ അഭിമാനം ഉണ്ടാക്കുന്നതാണ് അവിദ്യ. ആ അഭിമാനം നിവരുന്നതിന് കാരണമാകുന്നതാണ് വിദ്യ.

Verse 4

मन आदिचतुर्दशकरणैः पुष्कलैरादित्याद्यनुगृहीतैः शब्दादीन् विषयान् स्थूलान् यदोपलभते तदात्मनो जागरणम्। तद्वासनासहितैश्चतुर्दशकरणैः शब्दाद्यभावेऽपि वासनामयाञ्छब्दादीन् यदोपलभते तदात्मनः स्वप्नम्। चतुर्दश...

മനം ചതുർദശകരണങ്ങളോടുകൂടെ (ഇന്ദ്രിയങ്ങളും അന്തഃകരണവും), സൂര്യാദി ദേവതകളുടെ അനുഗ്രഹംകൊണ്ട് സമൃദ്ധമായി, ശബ്ദാദി സ്ഥൂലവിഷയങ്ങളെ ഗ്രഹിക്കുമ്പോൾ അതാണ് ആത്മാവിന്റെ ജാഗ്രത് അവസ്ഥ. അതേ ചതുർദശകരണങ്ങൾ വാസനകളോടുകൂടെ, ബാഹ്യ ശബ്ദാദികളുടെ അഭാവത്തിലും വാസനാമയമായ ശബ്ദാദികളെ അനുഭവിക്കുമ്പോൾ അതാണ് ആത്മാവിന്റെ സ്വപ്നം. പരമാത്മാവിൽ നിന്നു വ്യത്യസ്തമായ പ്രത്യേകവിജ്ഞാനത്തിന്റെ അഭാവം മൂലം ചതുർദശകരണസമൂഹം ശബ്ദാദികളെ ഗ്രഹിക്കാതിരിക്കുമ്പോൾ അതാണ് ആത്മാവിന്റെ സുഷുപ്തി. മൂന്ന് അവസ്ഥകളുടെ ഭാവ-അഭാവങ്ങൾക്ക് സാക്ഷിയായ, സ്വഭാവവികാരരഹിതവും നിരന്തരവുമായ ചൈതന്യം പ്രത്യക്ഷമാകുമ്പോൾ അതിനെ ‘തുരീയ’ ചൈതന്യമെന്ന് പറയുന്നു॥൪॥

Verse 5

अन्नकार्याणां कोशानां समूहोऽन्नमयः कोश उच्यते। प्राणादिचतुर्दशवायुभेदा अन्नमयकोशे यदा वर्तन्ते तदा प्राणमयः कोश इत्युच्यते। एतत्कोशद्वयसंसक्तं मन आदिचतुर्दशकरणैरात्मा शब्दादिविषयसङ्कल्पादीन् धर्मान् य...

അന്നത്തിൽ നിന്നു ഉത്ഭവിച്ച കോശങ്ങളുടെ സമുച്ചയമാണ് ‘അന്നമയ കോശം’ എന്നു പറയുന്നത്. പ്രാണനിൽ ആരംഭിക്കുന്ന ചതുർദശ വായുഭേദങ്ങൾ അന്നമയ കോശത്തിൽ പ്രവർത്തിക്കുമ്പോൾ അതിനെ ‘പ്രാണമയ കോശം’ എന്നു വിളിക്കുന്നു. ഈ രണ്ടു കോശങ്ങളോടു ചേർന്ന ആത്മാവ്, മനസ്സ് മുതലായ ചതുർദശകരണങ്ങളാൽ, ശബ്ദാദി വിഷയങ്ങളെക്കുറിച്ച് സംകല്പാദി ധർമ്മങ്ങൾ നിർവഹിക്കുമ്പോൾ അതാണ് ‘മനോമയ കോശം’. ഈ മൂന്നു കോശങ്ങളോടു ചേർന്ന്, അവയിൽ നിലകൊള്ളുന്ന പ്രത്യേകജ്ഞൻ പ്രകാശിക്കുമ്പോൾ അതിനെ ‘വിജ്ഞാനമയ കോശം’ എന്നു പറയുന്നു. ഈ നാലു കോശങ്ങളോടു ചേർന്ന്, സ്വന്തം കാരണത്തെക്കുറിച്ചുള്ള അജ്ഞാനത്തിൽ, വടവിത്തിൽ വൃക്ഷം നിലകൊള്ളുന്നതുപോലെ നിലനിൽക്കുമ്പോൾ അതിനെ ‘ആനന്ദമയ കോശം’ എന്നു വിളിക്കുന്നു॥൫॥

Verse 6

सुखदुःखबुद्ध्या श्रेयोऽन्तः कर्ता यदा तदा इष्टविषये बुद्धिः सुखबुद्धिरनिष्टविषये बुद्धिर्दुःखबुद्धिः। शब्दस्पर्शरूपरसगन्धाः सुखदुःखहेतवः। पुण्यपापकर्मानुसारी भूत्वा प्राप्तशरीरसंयोगमप्राप्तशरीरसंयोगमि...

സുഖദുഃഖബുദ്ധിയാൽ ശ്രേയസ്സിനെ ലക്ഷ്യമാക്കി ഉള്ളിൽ ഒരു കർത്തൃത്വം ഉദയിക്കുമ്പോൾ, ഇഷ്ടവിഷയത്തിൽ ബുദ്ധി ‘സുഖബുദ്ധി’യും അനിഷ്ടവിഷയത്തിൽ ബുദ്ധി ‘ദുഃഖബുദ്ധി’യും ആകുന്നു. ശബ്ദം, സ്പർശം, രൂപം, രസം, ഗന്ധം—ഇവ സുഖദുഃഖങ്ങളുടെ ഹേതുക്കളാണ്. പുണ്യപാപകർമ്മങ്ങളെ അനുഗമിച്ച്, ലഭിച്ച ശരീരത്തോടുള്ള സംയോഗവും ലഭിക്കാത്ത ശരീരത്തോടുള്ള സംയോഗവും ചെയ്യുന്നവനെന്നപോലെ ഒരാൾ ദൃശ്യമാകുമ്പോൾ, അവനെ ‘ഉപഹിത ജീവൻ’ (ഉപാധിബദ്ധ ജീവൻ) എന്നു പറയുന്നു॥൬॥

Verse 7

मन आदिश्च प्राणादिश्चेच्छादिश्च सत्त्वादिश्च पुण्यादिश्चैते पञ्चवर्गा इति। एतेषां पञ्चवर्गाणां धर्मीभूतात्मा ज्ञानादृते न विनश्यति। आत्मसन्निधौ नित्यत्वेन प्रतीयमान आत्मोपाधिर्यस्तल्लिङ्गशरीरं हृद्ग्र...

‘മനം മുതലായവ, പ്രാണം മുതലായവ, ഇച്ഛ മുതലായവ, സത്ത്വം മുതലായവ, പുണ്യം മുതലായവ’—ഇവയെ അഞ്ചു വർഗ്ഗങ്ങൾ എന്നു പറയുന്നു. ഈ അഞ്ചു വർഗ്ഗങ്ങളുടെ ധർമീഭൂതമായ അധിഷ്ഠാനാത്മാവ് ജ്ഞാനം കൂടാതെ നശിക്കുന്നില്ല. ആത്മസന്നിധിയിൽ നിത്യമായി പ്രതീതിയാകുന്ന ആത്മോപാധിയെയാണ് ലിംഗശരീരം (സൂക്ഷ്മശരീരം), അതേ ഹൃദ്ഗ്രന്ഥി എന്നും വിളിക്കുന്നു॥೭॥

Verse 8

तत्र यत्प्रकाशते चैतन्यं स क्षेत्रज्ञ इत्युच्यते॥८॥

അവിടെ പ്രകാശിക്കുന്ന ചൈതന്യത്തെയാണ് ക്ഷേത്രജ്ഞൻ (ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ജ്ഞാതാവ്) എന്നു വിളിക്കുന്നത്॥೮॥

Verse 9

ज्ञातृज्ञानज्ञेयानामाविर्भावतिरोभावज्ञाता स्वयमाविर्भावतिरोभावरहितः स्वयंज्योतिः साक्षीत्युच्यते॥९॥

ജ്ഞാതാവ്, ജ്ഞാനം, ജ്ഞേയം—ഇവയുടെ ആവിർഭാവ-തിരോഭാവങ്ങളെ അറിയുന്നവൻ; അവൻ സ്വയം ആവിർഭാവ-തിരോഭാവരഹിതൻ. സ്വയംജ്യോതിയായ അവനെയാണ് സാക്ഷി എന്നു വിളിക്കുന്നത്॥೯॥

Verse 10

ब्रह्मादिपिपीलिकापर्यन्तं सर्वप्राणिबुद्धिष्ववशिष्टतयोपलभ्यमानः सर्वप्राणिबुद्धिस्थो यदा तदा कूटस्थ इत्युच्यते॥१०॥

ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്ന് പിപീലിക (ചീമ) വരെ, സർവ്വജീവികളുടെ ബുദ്ധികളിൽ അവശേഷമായി—അപരിവർത്തിത ശേഷമായി—ഗ്രഹിക്കപ്പെടുന്നതും, സർവ്വജീവികളുടെ ബുദ്ധിയിൽ നിലകൊള്ളുന്നതുമായ അതിനെ, അപ്പോൾ അതേ അർത്ഥത്തിൽ ‘കൂടസ്ഥ’ (അചലമായ, സ്ഥിരമായ ആത്മാവ്) എന്നു പറയുന്നു॥१०॥

Verse 11

कूटस्थोपहितभेदानां स्वरूपलाभहेतुर्भूत्वा मणिगणे सूत्रमिव सर्वक्षेत्रेष्वनुस्यूतत्वेन यदा काश्यते आत्मा तदान्तर्यामीत्युच्यते॥११॥

കൂടസ്ഥം ഉപഹിതമായ (ഉപാധിജന്യമായ) ഭേദങ്ങളുടെ സ്വരൂപലാഭത്തിന് കാരണമായി, മണികളുടെ കൂട്ടത്തിൽ നൂൽപോലെ സർവ്വക്ഷേത്രങ്ങളിലും (ശരീരം-മനം മുതലായവയിൽ) അനുസ്യൂതമായി ആത്മാവ് പ്രകാശിക്കുമ്പോൾ, അപ്പോൾ അതിനെ ‘അന്തര്യാമി’ (അകത്തെ നിയന്താവ്) എന്നു പറയുന്നു॥११॥

Verse 12

सत्यं ज्ञानमनन्तं ब्रह्म । सत्यमविनाशि । अविनाशि नाम देशकालवस्तुनिमित्तेषु विनश्यत्सु यन्न विनश्यति तदविनाशि । ज्ञानं नामोत्पत्तिविनाशरहितं नैरन्तर्यं चैतन्यं ज्ञानमुच्यते । अनन्तं नाम मृद्विकारेषु मृ...

ബ്രഹ്മം സത്യം, ജ്ഞാനം, അനന്തം. ‘സത്യം’ അവിനാശി. ‘അവിനാശി’ എന്നത്: ദേശം, കാലം, വസ്തു, നിമിത്തം എന്നിവ നശിക്കുമ്പോഴും നശിക്കാത്തത് അവിനാശി. ‘ജ്ഞാനം’ എന്നത്: ഉത്പത്തി-വിനാശരഹിതമായ, നിരന്തരമായ ചൈതന്യം; അതിനെ ജ്ഞാനം എന്നു പറയുന്നു. ‘അനന്തം’ എന്നത്: മൺവികാരങ്ങളിൽ മണ്ണുപോലെ, സ്വർണവികാരങ്ങളിൽ സ്വർണംപോലെ, തന്തുവികാരങ്ങളിൽ തന്തുപോലെ—അവ്യക്തത്തിൽ ആരംഭിക്കുന്ന സൃഷ്ടി-പ്രപഞ്ചമൊട്ടാകെ പൂർണ്ണവും വ്യാപകവുമായ ചൈതന്യം; അതിനെ അനന്തം എന്നു പറയുന്നു. ‘ആനന്ദം’ എന്നത്: സുഖ-ചൈതന്യസ്വഭാവം, അപരിമിത ആനന്ദസമുദ്രം, അവശിഷ്ട സുഖസ്വരൂപം; അതിനെ ആനന്ദം എന്നു പറയുന്നു॥१२॥

Verse 13

एतद्वस्तुचतुष्टयं यस्य लक्षणं देशकालवस्तुनिमित्तेष्वव्यभिचारि तत्पदार्थः परमात्मेत्युच्यते॥१३॥

ദേശം, കാലം, വസ്തു, നിമിത്തം—ഇവ നാലിലും ലക്ഷണം വ്യഭിചരിക്കാതെ (അവ്യഭിചാരിയായി) നിലനിൽക്കുന്നതാണ് ‘തത്’ പദാർത്ഥം; അതിനെ പരമാത്മാവ് എന്നു പറയുന്നു॥१३॥

Verse 14

त्वंपदार्थादौपाधिकात्तत्पदार्थादौपाधिकभेदाद्विलक्षणमाकाशवत्सूक्ष्मं केवलसत्तामात्रस्वभावं परं ब्रह्मेत्युच्यते॥१४॥ माया नाम अनादिरन्तवती प्रमाणाप्रमाणसाधारणा न सती नासती न सदसती स्वयमधिका विकाररहिता न...

‘ത്വം’ എന്ന പദത്തിന്റെ ഉപാധിജന്യ (ശര്തിത) അർത്ഥത്തിലും ‘തത്’ പദത്തിന്റെ ഉപാധിജന്യ അർത്ഥത്തിലും നിന്ന്, അവയുടെ ഉപാധിഭേദം മൂലം പൂർണ്ണമായി വ്യത്യസ്തമായത്—ആകാശംപോലെ സൂക്ഷ്മം, കേവലം സത്താമാത്രസ്വഭാവമുള്ളത്—അതിനെ പരം ബ്രഹ്മം എന്നു പറയുന്നു॥१४॥ ‘മായ’ അനാദിയായിട്ടും അന്തവതിയാണ്; പ്രമാണവും അപ്രമാണവും—ഇരുവർക്കും പൊതുവായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; ന സതീ, ന അസതീ, ന സദസതീ; സ്വയം ആശ്രിതം, വികാരരഹിതം; പരിശോധിക്കുമ്പോൾ ‘സത്’നിന്ന് വ്യത്യസ്തമെന്നതൊഴികെ നിർവച്യലക്ഷണശൂന്യം—അതെയാണ് മായ എന്നു പറയുന്നത്. അജ്ഞാനം തുച്ഛവും അസത്യവുമായിട്ടും, മൂന്നു കാലങ്ങളിലും അജ്ഞാനികൾ അതിനെ യഥാർത്ഥ സത്തയായി കരുതുന്നു; ലോകികർക്കു ‘ഇത് ഇങ്ങനെ’ എന്നു നിർണ്ണയിച്ച് പറയാൻ കഴിയാത്തവിധം അനിർവചനീയമാണ്॥१४-१५॥

Verse 15

अज्ञानं तुच्छाप्यसती कालत्रयेऽपि पामराणां वास्तवी च सत्त्वबुद्धिर्लौकिकानामिदमित्थमित्यनिर्वचनीया वक्तुं न शक्या॥१५॥

അജ്ഞാനം തുച്ഛവും അസത്യവുമായിട്ടും, മൂന്നു കാലങ്ങളിലും അജ്ഞാനികൾ അതിനെ യഥാർത്ഥ സത്തയായി കരുതുന്നു; ലോകികർക്കു ‘ഇത് ഇങ്ങനെ’ എന്നു നിർണ്ണയിച്ച് പറയാൻ കഴിയാത്തവിധം അനിർവചനീയമാണ്—നിശ്ചിതമായി പ്രസ്താവിക്കാനാവില്ല॥१५॥

Verse 16

नाहं भवाम्यहं देवो नेन्द्रियाणि दशैव तु । न बुद्धिर्न मनः शश्वन्नाहङ्कारस्तथैव च ॥ अप्राणो ह्यमनाः शुभ्रो बुद्ध्यादीनां हि सर्वदा । साक्ष्यहं सर्वदा नित्यश्चिन्मात्रोऽहं न संशयः ॥ नाहं कर्ता नैव भोक्त...

ഞാൻ ഭവിക്കുന്ന ജീവിയല്ല; ഞാൻ ദേവനുമല്ല; പത്ത് ഇന്ദ്രിയങ്ങളും ഞാൻ അല്ല. ഞാൻ ബുദ്ധിയല്ല, മനസ്സുമല്ല; അഹങ്കാരവും അല്ല. ഞാൻ പ്രാണരഹിതൻ, മനോരഹിതൻ, ശുദ്ധൻ—ബുദ്ധി മുതലായവയുടെ എല്ലാ വികാരങ്ങൾക്കും സദാ അതീതൻ. ഞാൻ സദാ സാക്ഷി, നിത്യൻ, ചൈതന്യമാത്രം—സംശയമില്ല. ഞാൻ കര്‍ത്താവല്ല, ഭോക്താവല്ല; പ്രകൃതിയുടെ സാക്ഷിസ്വരൂപൻ. എന്റെ സാന്നിധ്യമാത്രത്തിൽ ദേഹം മുതലായവ ജഡമായിട്ടും അജഡംപോലെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഞാൻ അചലൻ, നിത്യൻ, സദാനന്ദൻ, ശുദ്ധൻ, ജ്ഞാനമയൻ, അമലൻ. ഞാൻ സർവ്വഭൂതങ്ങളുടെ ആത്മാവ്, സർവ്വവ്യാപി, സാക്ഷി—സംശയമില്ല. ഞാൻ ബ്രഹ്മം മാത്രം; സർവ്വവേദാന്തംകൊണ്ട് അറിയപ്പെടുന്നത്; ആകാശം, വായു മുതലായ വേദ്യവസ്തു ഞാൻ അല്ല. രൂപമല്ല, നാമമല്ല, കര്‍മ്മമല്ല; ഞാൻ സച്ചിദാനന്ദസ്വരൂപ ബ്രഹ്മം മാത്രം.

Verse 17

नाहं भवाम्यहं देवो नेन्द्रियाणि दशैव तु । न बुद्धिर्न मनः शश्वन्नाहङ्कारस्तथैव च ॥ अप्राणो ह्यमनाः शुभ्रो बुद्ध्यादीनां हि सर्वदा । साक्ष्यहं सर्वदा नित्यश्चिन्मात्रोऽहं न संशयः ॥ नाहं कर्ता नैव भोक्त...

ഞാൻ ഭവിക്കുന്ന ജീവിയല്ല; ഞാൻ ദേവനുമല്ല; പത്ത് ഇന്ദ്രിയങ്ങളും ഞാൻ അല്ല. ഞാൻ ബുദ്ധിയല്ല, മനസ്സുമല്ല; അഹങ്കാരവും അല്ല. ഞാൻ പ്രാണരഹിതൻ, മനോരഹിതൻ, ശുദ്ധൻ—ബുദ്ധി മുതലായവയുടെ എല്ലാ വികാരങ്ങൾക്കും സദാ അതീതൻ. ഞാൻ സദാ സാക്ഷി, നിത്യൻ, ചൈതന്യമാത്രം—സംശയമില്ല. ഞാൻ കര്‍ത്താവല്ല, ഭോക്താവല്ല; പ്രകൃതിയുടെ സാക്ഷിസ്വരൂപൻ. എന്റെ സാന്നിധ്യമാത്രത്തിൽ ദേഹം മുതലായവ ജഡമായിട്ടും അജഡംപോലെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഞാൻ അചലൻ, നിത്യൻ, സദാനന്ദൻ, ശുദ്ധൻ, ജ്ഞാനമയൻ, അമലൻ. ഞാൻ സർവ്വഭൂതങ്ങളുടെ ആത്മാവ്, സർവ്വവ്യാപി, സാക്ഷി—സംശയമില്ല. ഞാൻ ബ്രഹ്മം മാത്രം; സർവ്വവേദാന്തംകൊണ്ട് അറിയപ്പെടുന്നത്; ആകാശം, വായു മുതലായ വേദ്യവസ്തു ഞാൻ അല്ല. രൂപമല്ല, നാമമല്ല, കര്‍മ്മമല്ല; ഞാൻ സച്ചിദാനന്ദസ്വരൂപ ബ്രഹ്മം മാത്രം.

Verse 18

नाहं भवाम्यहं देवो नेन्द्रियाणि दशैव तु । न बुद्धिर्न मनः शश्वन्नाहङ्कारस्तथैव च ॥ अप्राणो ह्यमनाः शुभ्रो बुद्ध्यादीनां हि सर्वदा । साक्ष्यहं सर्वदा नित्यश्चिन्मात्रोऽहं न संशयः ॥ नाहं कर्ता नैव भोक्त...

ഞാൻ ഭവിക്കുന്ന ജീവിയല്ല; ഞാൻ ദേവനുമല്ല; പത്ത് ഇന്ദ്രിയങ്ങളും ഞാൻ അല്ല. ഞാൻ ബുദ്ധിയല്ല, മനസ്സുമല്ല; അഹങ്കാരവും അല്ല. ഞാൻ പ്രാണരഹിതൻ, മനോരഹിതൻ, ശുദ്ധൻ—ബുദ്ധി മുതലായവയുടെ എല്ലാ വികാരങ്ങൾക്കും സദാ അതീതൻ. ഞാൻ സദാ സാക്ഷി, നിത്യൻ, ചൈതന്യമാത്രം—സംശയമില്ല. ഞാൻ കര്‍ത്താവല്ല, ഭോക്താവല്ല; പ്രകൃതിയുടെ സാക്ഷിസ്വരൂപൻ. എന്റെ സാന്നിധ്യമാത്രത്തിൽ ദേഹം മുതലായവ ജഡമായിട്ടും അജഡംപോലെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഞാൻ അചലൻ, നിത്യൻ, സദാനന്ദൻ, ശുദ്ധൻ, ജ്ഞാനമയൻ, അമലൻ. ഞാൻ സർവ്വഭൂതങ്ങളുടെ ആത്മാവ്, സർവ്വവ്യാപി, സാക്ഷി—സംശയമില്ല. ഞാൻ ബ്രഹ്മം മാത്രം; സർവ്വവേദാന്തംകൊണ്ട് അറിയപ്പെടുന്നത്; ആകാശം, വായു മുതലായ വേദ്യവസ്തു ഞാൻ അല്ല. രൂപമല്ല, നാമമല്ല, കര്‍മ്മമല്ല; ഞാൻ സച്ചിദാനന്ദസ്വരൂപ ബ്രഹ്മം മാത്രം.

Verse 19

नाहं भवाम्यहं देवो नेन्द्रियाणि दशैव तु । न बुद्धिर्न मनः शश्वन्नाहङ्कारस्तथैव च ॥ अप्राणो ह्यमनाः शुभ्रो बुद्ध्यादीनां हि सर्वदा । साक्ष्यहं सर्वदा नित्यश्चिन्मात्रोऽहं न संशयः ॥ नाहं कर्ता नैव भोक्त...

ഞാൻ ‘ഭവം’ അല്ല; ഞാൻ ദേവൻ അല്ല; പത്ത് ഇന്ദ്രിയങ്ങളും ഞാൻ അല്ല. ഞാൻ ബുദ്ധിയല്ല, മനസ്സല്ല; അഹങ്കാരവും ഞാൻ അല്ല. ഞാൻ പ്രാണരഹിതൻ, മനോരഹിതൻ, ശുദ്ധൻ—ബുദ്ധി മുതലായവയുടെ സദാ സാക്ഷി. ഞാൻ നിത്യസാക്ഷി, ചിന്മാത്രം—സംശയമില്ല. ഞാൻ കര്‍ത്താവല്ല, ഭോക്താവുമല്ല; പ്രകൃതിയുടെ സാക്ഷിരൂപം. എന്റെ സാന്നിധ്യമാത്രത്തിൽ ദേഹം മുതലായവ ജഡമായിട്ടും പ്രവർത്തിക്കുന്നതുപോലെ തോന്നുന്നു. ഞാൻ അചലൻ, നിത്യൻ, സദാനന്ദൻ, ശുദ്ധൻ, ജ്ഞാനമയൻ, അമലൻ. ഞാൻ സർവ്വഭൂതങ്ങളുടെ ആത്മാവ്, വിഭു, സാക്ഷി—സംശയമില്ല. സർവ്വവേദാന്തവേദ്യമായ ബ്രഹ്മം ഞാൻ മാത്രം; ആകാശ-വായു മുതലായ രൂപത്തിലുള്ള വേദ്യവസ്തു ഞാൻ അല്ല. രൂപമല്ല, നാമമല്ല, കര്‍മ്മമല്ല; ഞാൻ സച്ചിദാനന്ദസ്വരൂപ ബ്രഹ്മം മാത്രം.

Verse 20

नाहं भवाम्यहं देवो नेन्द्रियाणि दशैव तु । न बुद्धिर्न मनः शश्वन्नाहङ्कारस्तथैव च ॥ अप्राणो ह्यमनाः शुभ्रो बुद्ध्यादीनां हि सर्वदा । साक्ष्यहं सर्वदा नित्यश्चिन्मात्रोऽहं न संशयः ॥ नाहं कर्ता नैव भोक्त...

ഞാൻ ‘ഭവം’ അല്ല; ഞാൻ ദേവൻ അല്ല; പത്ത് ഇന്ദ്രിയങ്ങളും ഞാൻ അല്ല. ഞാൻ ബുദ്ധിയല്ല, മനസ്സല്ല; അഹങ്കാരവും ഞാൻ അല്ല. ഞാൻ പ്രാണരഹിതൻ, മനോരഹിതൻ, ശുദ്ധൻ—ബുദ്ധി മുതലായവയുടെ സദാ സാക്ഷി. ഞാൻ നിത്യസാക്ഷി, ചിന്മാത്രം—സംശയമില്ല. ഞാൻ കര്‍ത്താവല്ല, ഭോക്താവുമല്ല; പ്രകൃതിയുടെ സാക്ഷിരൂപം. എന്റെ സാന്നിധ്യമാത്രത്തിൽ ദേഹം മുതലായവ ജഡമായിട്ടും പ്രവർത്തിക്കുന്നതുപോലെ തോന്നുന്നു. ഞാൻ അചലൻ, നിത്യൻ, സദാനന്ദൻ, ശുദ്ധൻ, ജ്ഞാനമയൻ, അമലൻ. ഞാൻ സർവ്വഭൂതങ്ങളുടെ ആത്മാവ്, വിഭു, സാക്ഷി—സംശയമില്ല. സർവ്വവേദാന്തവേദ്യമായ ബ്രഹ്മം ഞാൻ മാത്രം; ആകാശ-വായു മുതലായ രൂപത്തിലുള്ള വേദ്യവസ്തു ഞാൻ അല്ല. രൂപമല്ല, നാമമല്ല, കര്‍മ്മമല്ല; ഞാൻ സച്ചിദാനന്ദസ്വരൂപ ബ്രഹ്മം മാത്രം.

Verse 21

नाहं देहो जन्ममृत्यु कुतो मे नाहं प्राणः क्षुत्पिपासे कुतो मे । नाहं चेतः शोकमोहौ कुतो मे नाहं कर्ता बन्धमोक्षौ कुतो मे इत्युपनिषत् ॥

ഞാൻ ദേഹം അല്ല; എങ്കിൽ ജനനമരണങ്ങൾ എനിക്ക് എവിടെ നിന്ന്? ഞാൻ പ്രാണൻ അല്ല; എങ്കിൽ വിശപ്പും ദാഹവും എനിക്ക് എവിടെ നിന്ന്? ഞാൻ ചിത്തം അല്ല; എങ്കിൽ ശോകവും മോഹവും എനിക്ക് എവിടെ നിന്ന്? ഞാൻ കര്‍ത്താവല്ല; എങ്കിൽ ബന്ധവും മോക്ഷവും എനിക്ക് എവിടെ നിന്ന്?—ഇങ്ങനെ ഉപനിഷത്ത് ഉപദേശിക്കുന്നു.