Adhyaya 5

Verse 1

व्यास उवाच । भगवन्ब्रूहि तत्त्वेन कथं निर्बंधतो मुनिः । विश्वामित्रो निजं शिष्यं कौत्सं क्रोधेन तादृशम्

വ്യാസൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ഭഗവൻ, തത്ത്വത്തോടെ പറയുക; ക്രോധത്തിൽ മുനി വിശ്വാമിത്രൻ തന്റെ ശിഷ്യൻ കൗത്സനെ അങ്ങനെ നിർബന്ധമായി എങ്ങനെ അമർത്തി?

Verse 2

दुष्प्राप्यमर्थं यत्नेन बहु प्रार्थितवांस्तदा । एतत्सर्वं च कथय मयि यद्यस्ति ते कृपा

അപ്പോൾ അവൻ വലിയ പരിശ്രമത്തോടെ ദുഷ്പ്രാപ്യമായ ധനം ഏറെ അപേക്ഷിച്ചു. എനിക്കു മേൽ നിങ്ങളുടെ കൃപ ഉണ്ടെങ്കിൽ, ഇതെല്ലാം എനിക്ക് പറയുക।

Verse 3

अगस्त्य उवाच । शृणु द्विज कथामेतां सावधानेंद्रियः स्वयम् । विश्वामित्रो मुनिश्रेष्ठः स दिव्यज्ञानलोचनः

അഗസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ദ്വിജാ, ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ ജാഗ്രതയോടെ വെച്ച് ഈ കഥ നീ തന്നേ കേൾക്കുക. മുനിശ്രേഷ്ഠൻ വിശ്വാമിത്രൻ ദിവ്യജ്ഞാനനേത്രം ഉള്ളവനായിരുന്നു।

Verse 4

निजाश्रमे तपो दुर्गं चकार प्रयतो व्रती । एकदा तमथो द्रष्टुं दुर्वासा मुनिरागतः

സ്വാശ്രമത്തിൽ നിയമനിഷ്ഠനായ വ്രതധാരി ഭയങ്കരമായ തപസ്സു ചെയ്തു. ഒരിക്കൽ അവനെ ദർശിക്കുവാൻ മുനി ദുര്വാസൻ വന്നു.

Verse 5

आगत्य च क्षुधाक्रांत उच्चैः प्रोवाच स द्विजः । भोजनं दीयतां मह्यं क्षुधापीडितचेतसे । पायसं शुचि चोष्णं च शीघ्रं क्षुधार्त्तिने द्विज

വന്ന് വിശപ്പാൽ ക്ളാന്തനായ ആ ദ്വിജൻ ഉച്ചത്തിൽ പറഞ്ഞു—“എനിക്ക് ആഹാരം തരുക; വിശപ്പാൽ എന്റെ ചിത്തം പീഡിതമാണ്. ഹേ ദ്വിജാ, വിശപ്പാർത്തനു വേഗം ശുദ്ധവും ചൂടുമായ പായസം തരിക.”

Verse 6

इति श्रुत्वा वचः क्षिप्रं विश्वामित्रः प्रयत्नतः । स्थाल्यां पायसमादाय तं समर्प्य ततः स्वयम्

ആ വാക്കുകൾ കേട്ട് വിശ്വാമിത്രൻ ഉടൻ തന്നെ ശ്രദ്ധയോടെ പാത്രത്തിൽ പായസം എടുത്ത് അവനു സമർപ്പിച്ചു; തുടർന്ന് താനേ (സേവയിൽ) ഏർപ്പെട്ടു.

Verse 7

तदादायोत्थितं दृष्ट्वा दुर्वासास्तं विलोकयन् । उवाच मधुरं वाक्यं मुनिं लक्षणतत्परः

അത് എടുത്ത് എഴുന്നേറ്റതുകണ്ട് ദുര്വാസൻ അവനെ നോക്കി, ശുഭലക്ഷണങ്ങളിലും ആചാരമര്യാദയിലും ശ്രദ്ധയുള്ള ആ മുനിയോട് മധുരവചനങ്ങൾ പറഞ്ഞു.

Verse 8

क्षणं सहस्व विप्रेन्द्र यावत्स्नात्वा व्रजाम्यहम् । तिष्ठतिष्ठ क्षणं तिष्ठ आगच्छाम्येष साप्रतम्

“ഹേ വിപ്രേന്ദ്രാ, ഞാൻ സ്നാനം ചെയ്ത് വരുവോളം ഒരു ക്ഷണം സഹിക്കൂ. നിൽക്കൂ—നിൽക്കൂ—ഒരു ക്ഷണം നിൽക്കൂ; ഞാൻ ഇപ്പോൾ തന്നെ വരുന്നു.”

Verse 9

इत्युक्त्वा स जगामैव दुर्वासाः स्वाश्रमं तदा

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ദുർവാസാ മുനി അന്നു തന്റെ ആശ്രമത്തിലേക്കു തന്നെ പോയി.

Verse 10

विश्वामित्रस्तपोनिष्ठस्तदा सानुरिवाऽचलः । दिव्यं वर्षसहस्रं स तस्थौ स्थिरमतिस्तदा

അപ്പോൾ തപോനിഷ്ഠനായ വിശ്വാമിത്രൻ പർവ്വതശിഖരംപോലെ അചലനായി നിന്നു; സ്ഥിരമതിയോടെ ദിവ്യമായ ആയിരം വർഷം അവൻ അവിടെ നിലകൊണ്ടു.

Verse 11

तस्य शुश्रूषणपरो मुनिः कौत्सो यतव्रतः । बभूव परमोदारमतिर्विगतमत्सरः

അവന്റെ ശുശ്രൂഷയിൽ തത്പരനായി, വ്രതനിയമങ്ങളിൽ നിയന്ത്രിതനായ കൗത്സ മുനി പരമോദാരമതിയും അസൂയാരഹിതനുമായി മാറി.

Verse 12

पुनरागत्य स मुनिर्दुर्वासा गतकल्मषः । भुक्त्वा च पायसं सद्यः स जगाम निजाश्रमम्

വീണ്ടും വന്ന, കല്മഷരഹിതനായ ദുർവാസാ മുനി പായസം ഭുജിച്ച് ഉടൻ തന്നെ തന്റെ ആശ്രമത്തിലേക്കു പോയി.

Verse 13

तस्मिन्गते मुनिवरे विश्वामित्रस्तपोनिधिः । कौत्सं विद्यावतां श्रेष्ठं विससर्ज गृहान्प्रति

ആ മുനിവരൻ പോയശേഷം, തപോനിധിയായ വിശ്വാമിത്രൻ വിദ്യാവാന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ കൗത്സനെ ഗൃഹത്തിലേക്കു മടങ്ങുവാൻ വിടവാങ്ങിച്ചു.

Verse 14

स विसृष्टो गुरुं प्राह दक्षिणा प्रार्थ्यतामिति । विश्वामित्रस्तु तं प्राह किं दास्यसि दक्षिणाम् । दक्षिणा तव शुश्रूषा गृहं व्रज यतव्रत

വിടവാങ്ങിയ ശിഷ്യൻ ഗുരുവിനോട്—“ഗുരുദക്ഷിണ ചോദിക്കണമേ” എന്നു പറഞ്ഞു. വിശ്വാമിത്രൻ പറഞ്ഞു—“നീ എന്ത് ദക്ഷിണ നൽകും? നിന്റെ ദക്ഷിണ ഗുരുശുശ്രൂഷ തന്നെയാണ്; ഹേ നിയമവാനേ, ഗൃഹത്തിലേക്ക് പോകുക.”

Verse 15

पुनःपुनर्गुरुं प्राह शिष्यो निर्बन्धवान्यदा । तदा गुरुर्गुरुक्रुद्धः शिष्यं प्राह च निष्ठुरम्

ശിഷ്യൻ വീണ്ടും വീണ്ടും നിർബന്ധത്തോടെ ഗുരുവിനോട് പറഞ്ഞപ്പോൾ, ആ പിടിവാശിയിൽ ഗുരു ക്രുദ്ധനായി ശിഷ്യനോട് കഠിനവചനം പറഞ്ഞു।

Verse 16

सुवर्णस्य सुवर्णस्य चतुर्दश समाहर । कोटीर्मे दक्षिणा विप्र पश्चाद्गच्छ गृहं प्रति

“ഹേ വിപ്രാ, എനിക്ക് ദക്ഷിണയായി സ്വർണ്ണത്തിന്റെ പതിനാലു കോടി സമാഹരിക്ക; അതിനുശേഷം ഗൃഹത്തിലേക്ക് മടങ്ങുക.”

Verse 17

इत्युक्तो गुरुणा कौत्सो विचार्य समुपागमत् । काकुत्स्थं दिग्विजेतारं ययाचे गुरुदक्षिणाम्

ഗുരു ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ കൗത്സൻ ആലോചിച്ച്, ദിക്കുകൾ ജയിച്ച കാകുത്സ്ഥൻ ശ്രീരാമനെ സമീപിച്ച് ഗുരുദക്ഷിണയ്ക്കായി യാചിച്ചു।

Verse 18

इत्युक्तं ते मुनिवर त्वया पृष्टं हि यत्पुनः । अतोऽन्यच्छृणु ते वच्मि तीर्थकारणमुत्तमम्

“ഹേ മുനിവരാ, നീ ചോദിച്ചതിന് ഞാൻ ഉത്തരം പറഞ്ഞു. ഇനി മറ്റൊന്ന് കേൾക്കുക—ഈ പുണ്യ തീർത്ഥത്തിന്റെ പരമ കാരണവും ഉദ്ഭവവും ഞാൻ നിനക്കു പറയുന്നു.”

Verse 19

तस्माद्दक्षिणदिग्भागे संभेदः सिद्धसेवितः । तिलोदकीसरय्वोश्च संगत्या भुवि संश्रुतः

അതുകൊണ്ട് തെക്കുദിക്കിൽ സിദ്ധന്മാർ സേവിക്കുന്ന ഒരു പുണ്യസംഗമം ഉണ്ട്. തിലോദകീയും സരയൂവും കൂടിച്ചേരുന്ന സ്ഥലമായി അത് ഭൂമിയിൽ പ്രസിദ്ധമാണ്.

Verse 20

तत्र स्नात्वा महाभाग भवन्ति विरजा नराः । दशानामश्वमेधानां कृतानां यत्फलं भवेत् । तदाप्नोति स धर्मात्मा तत्र स्नात्वा यतव्रतः

ഹേ മഹാഭാഗ! അവിടെ സ്നാനം ചെയ്താൽ മനുഷ്യർ മലിനതൊഴിഞ്ഞ് നിർമലരാകും. പത്ത് അശ്വമേധയാഗങ്ങളുടെ ഫലം എത്രയോ, അതേ പുണ്യം വ്രതനിയമമുള്ള ധർമ്മാത്മാവ് അവിടെ സ്നാനം ചെയ്‌താൽ പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 21

स्वर्णादिकं च यो दद्याद्ब्राह्मणे वेदपारगे । शुभां गतिमवाप्नोति अग्निवच्चैव दीप्यते

വേദപാരംഗതനായ ബ്രാഹ്മണന് സ്വർണ്ണാദി ദാനം ചെയ്യുന്നവൻ ശുഭഗതി പ്രാപിക്കുകയും അഗ്നിപോലെ ദീപ്തിമാനാകുകയും ചെയ്യുന്നു.

Verse 22

तिलोदकीसरय्वोश्च संगमे लोकविश्रुते । दत्त्वान्नं च विधानेन न स भूयोऽभिजायते

ലോകപ്രസിദ്ധമായ തിലോദകീ–സരയൂ സംഗമത്തിൽ വിധിപൂർവ്വം അന്നദാനം ചെയ്യുന്നവൻ വീണ്ടും ജന്മം പ്രാപിക്കുകയില്ല.

Verse 23

उपवासं च यः कृत्वा विप्रान्संतर्पयेन्नरः । सौत्रामणेश्च यज्ञस्य फलमाप्नोति मानवः

ഉപവാസം അനുഷ്ഠിച്ച് ശേഷം ബ്രാഹ്മണരെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തുന്ന (ഭോജനമരുളുന്ന) മനുഷ്യൻ സൗത്രാമണി യജ്ഞഫലം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 24

एकाहारस्तु यस्तिष्ठेन्मासं तत्र यतव्रतः । यावज्जीवकृतं पापं सहसा तस्य नश्यति

അവിടെ ഒരു മാസം സംയമത്തോടെ താമസിച്ച് ദിവസത്തിൽ ഒരിക്കൽ മാത്രം ആഹാരം ചെയ്യുന്നവന്റെ ജീവിതകാലം മുഴുവൻ സമ്പാദിച്ച പാപം പെട്ടെന്ന് തന്നെ നശിക്കുന്നു.

Verse 25

नभस्य कृष्णामावस्यां यात्रा सांवत्सरी भवेत् । रामेण निर्मिता पूर्वं नदी सिंधुरिवापरा

നഭസ്യ (ഭാദ്രപദ) കൃഷ്ണ അമാവാസ്യയിൽ ഈ യാത്ര വാർഷികാനുഷ്ഠാനമാകുന്നു. പൂർവകാലത്ത് രാമൻ ഈ നദിയെ മറ്റൊരു സിന്ധുവിനെപ്പോലെ മഹാധാരയായി നിർമ്മിച്ചു.

Verse 26

सिंधुजानां तुरंगाणां जलपानाय सुव्रत । तिलवच्छ्याममुदकं यतस्तस्यां सदा बभौ

ഹേ സുവ്രതാ! സിന്ധു ദേശത്തിൽ ജനിച്ച കുതിരകൾ കുടിക്കാനായി ആ നദിയിലെ ജലം എപ്പോഴും എള്ളുപോലെ കറുത്തതായി തോന്നിയിരുന്നു.

Verse 27

तिलोदकीति विख्याता पुण्यतोया सदा नदी । संगमादन्यतो यस्यां तिलोदक्यां शुचिव्रतः । स्नातो विमुच्यते पापैः सप्तजन्मार्जितैरपि

‘തിലോദകീ’ എന്നു പ്രസിദ്ധമായ ഈ നദി സദാ പുണ്യജലസമ്പന്നമാണ്. ആ തിലോദകിയിൽ—സംഗമസ്ഥലം ഒഴികെ മറ്റിടത്ത്—ശുചിവ്രതൻ സ്നാനം ചെയ്താൽ ഏഴ് ജന്മങ്ങളിൽ സമ്പാദിച്ച പാപങ്ങളിൽ നിന്നും പോലും വിമുക്തനാകും.

Verse 28

तस्मात्तिलोदकीस्नानं सर्वपापहरं मुने । कर्त्तव्यं सुप्रयत्नेन प्राणिभिर्धर्मकांक्षिभिः । स्नानं दानं व्रतं होमं सर्वमक्षयतां व्रजेत्

അതുകൊണ്ട്, ഹേ മുനേ! തിലോദകിയിൽ സ്നാനം സർവ്വപാപഹരമാണ്; ധർമ്മം ആഗ്രഹിക്കുന്ന ജീവികൾ അതിനെ മഹാപ്രയത്നത്തോടെ ചെയ്യണം. അവിടെ ചെയ്യുന്ന സ്നാനം, ദാനം, വ്രതം, ഹോമം—എല്ലാം അക്ഷയഫലത്തെ പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 29

इति विविधविधानैस्तीर्थयात्रांक्रमेण प्रथितगुणविकासः प्राप्तपुण्योविधाय । हरिमुपहृतभावः पूजयन्सर्वतीर्थं व्रजति परमधाम न्यस्तपापः कथञ्चित्

ഇങ്ങനെ നാനാവിധ വിധാനങ്ങൾ അനുസരിച്ച് ക്രമമായി തീർത്ഥയാത്ര ചെയ്താൽ ഗുണങ്ങളുടെ പ്രസിദ്ധ വികാസം ഉണ്ടായി പുണ്യം ലഭിക്കുന്നു. ഹരിയിലേക്കു ഭാവം സമർപ്പിച്ച് എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളിലും പൂജ ചെയ്തു, പാപം ഉപേക്ഷിച്ച് അവൻ എങ്ങനെയോ പരമധാമത്തെ പ്രാപിക്കുന്നു.