Adhyaya 91

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि त्र्यंबकेश्वरमव्ययम् । तत्पंचमं समाख्यातं रुद्राणामादिदैवतम्

ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ മഹാദേവി! തുടർന്ന് അവ്യയനായ ത്ര്യമ്പകേശ്വരനിലേക്കു പോകണം; അദ്ദേഹം (ക്രമത്തിൽ) അഞ്ചാമനും, രുദ്രന്മാരുടെ ആദിദൈവവുമെന്നു പ്രസിദ്ധൻ.

Verse 2

शिखंडीश्वरमाख्यातं पूर्वं त्रेतायुगे प्रिये । तच्चाद्याहं प्रवक्ष्यामि यथा संज्ञायते नरैः

ഹേ പ്രിയേ! ത്രേതായുഗത്തിൽ ഇത് മുമ്പ് ‘ശിഖണ്ഡീശ്വരൻ’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധമായിരുന്നു; ഇപ്പോൾ മനുഷ്യർ എങ്ങനെ അറിയുന്നുവോ അതുപോലെ ഞാൻ വിശദീകരിക്കും.

Verse 3

अस्ति सांबपुरं देवि तत्रस्थं परमेश्वरि । तस्यैवोत्तरदिग्भागे स्थानं कापालिकं स्मृतम्

ഹേ ദേവി, പരമേശ്വരി! അവിടെ ‘സാംബപുരം’ എന്നൊരു നഗരം ഉണ്ട്. അതിന്റെ ഉത്തരദിക്കുഭാഗത്ത് ‘കാപാലിക-സ്ഥാനം’ എന്നു പ്രസിദ്ധമായ ഇടം സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 4

कपालेश्वरनामा च यत्रेशो लिंगमूर्तिमान् । संस्थितः पापनाशाय दर्शनात्स्पर्शनान्नृणाम्

അവിടെ ‘കപാലേശ്വരൻ’ എന്ന നാമത്തിൽ ലിംഗമൂർത്തിയായ ഈശ്വരൻ സ്ഥാപിതനാണ്; മനുഷ്യരുടെ പാപങ്ങൾ ദർശനത്തിലൂടെയും സ്പർശത്തിലൂടെയും പോലും നശിക്കുന്നു.

Verse 5

तस्मादीशानदिग्भागे धनुषां षोडशांतरे । त्र्यंबकेश्वरनामा च तत्र रुद्रः स्थितः स्वयम्

ആ സ്ഥലത്തിൽ നിന്ന് ഈശാന (വടക്കുകിഴക്ക്) ദിക്കിൽ പതിനാറു ധനുസ്സുകളുടെ അകലത്തിൽ, ‘ത്ര്യമ്പകേശ്വരൻ’ എന്ന നാമത്തിൽ സ്വയം രുദ്രൻ അവിടെ വസിക്കുന്നു.

Verse 6

सर्वानुग्रहकर्त्ता च सर्वकामफलप्रदः । पुरा यत्रातपद्देवि तपो घोरं सुदुष्करम् । गुरुर्नामा ऋषिवरो देवदानवदुःसहम्

അവൻ എല്ലാവർക്കും അനുഗ്രഹം ചെയ്യുന്നവനും, എല്ലാ ധാർമ്മിക ആഗ്രഹങ്ങളുടെയും ഫലം നൽകുന്നവനും ആകുന്നു. ഹേ ദേവി, പുരാതനകാലത്ത് അതേ സ്ഥലത്ത് ‘ഗുരു’ എന്ന ഋഷിവരൻ ദേവ-ദാനവർക്കും അസഹ്യമായത്ര ഭീകരവും അത്യന്തം ദുഷ്കരവുമായ തപസ്സ് അനുഷ്ഠിച്ചു.

Verse 7

कोटीनां त्रितयं येन त्र्यंबको मंत्रनायकः । जप्तो दिव्येन विधिना त्रिकालं पूज्य शंकरम्

അവൻ മന്ത്രങ്ങളിൽ നായകനായ ‘ത്ര്യമ്പക’ മന്ത്രം ദിവ്യവിധിപ്രകാരം മൂന്ന് കോടി പ്രാവശ്യം ജപിച്ചു; കൂടാതെ ത്രികാലങ്ങളിലും ശങ്കരനെ പൂജിച്ചു.

Verse 8

ततः प्रसाद्य देवेशं दिव्यैश्वर्यमवाप सः । चक्रे नाम स्वयं तस्य त्र्यंबकेश्वरमव्ययम्

അനന്തരം ദേവേശനെ പ്രസാദിപ്പിച്ച് അവൻ ദിവ്യൈശ്വര്യം പ്രാപിച്ചു; ആ ലിംഗത്തിന് അവൻ തന്നേ ‘ത്ര്യംബകേശ്വര’മെന്ന അവ്യയ നാമം സ്ഥാപിച്ചു.

Verse 9

जप्त्वा तु त्र्यंबकं मंत्रं यतः सिद्धिमवाप सः । दिव्याष्टगुणमैश्वर्यं तेनासौ त्र्यंबकेश्वरः

ത്ര്യംബക മന്ത്രം ജപിച്ച് അവൻ സിദ്ധി പ്രാപിച്ചതിനാൽ, അഷ്ടഗുണസമ്പന്നമായ ദിവ്യൈശ്വര്യം ലഭിച്ചു; അതുകൊണ്ട് ആ (ലിംഗം) ‘ത്ര്യംബകേശ്വര’ എന്നറിയപ്പെടുന്നു.

Verse 10

सर्वपातक विध्वंसी दर्शनात्स्पर्शनादपि । यस्त्र्यंबकं जपेद्विप्रस्त्र्यंबकेश्वरसंनिधौ । स प्राप्नोति महासिद्धिं प्रत्यक्षं रुद्र एव सः

ഇത് ദർശനത്താലും സ്പർശത്താലും പോലും സർവ്വപാതകങ്ങളെ നശിപ്പിക്കുന്നു. ത്ര്യംബകേശ്വര സന്നിധിയിൽ ത്ര്യംബക മന്ത്രം ജപിക്കുന്ന ബ്രാഹ്മണൻ മഹാസിദ്ധി പ്രാപിക്കുന്നു—അവൻ പ്രത്യക്ഷമായി രുദ്രൻ തന്നെയാകുന്നു.

Verse 11

दर्शनादपि तस्याथ पापं याति सहस्रधा । यस्तं पूजयते भक्त्या विधिना भावमास्थितः । वामदेवेन मंत्रेण स मुक्तः पातकैर्भवेत्

അവനെ ദർശിച്ചാൽ പോലും പാപം ആയിരമടങ്ങായി ചിതറിപ്പോകുന്നു. യഥാവിധി, ശുദ്ധഭാവത്തോടെ, ഭക്തിയോടെ അവനെ പൂജിക്കുന്നവൻ വാമദേവ മന്ത്രത്താൽ പാതകങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചിതനാകും.

Verse 12

चैत्रशुक्लचतुर्दश्यां तत्र यो जागृयान्निशि । पूजास्तुतिकथाभिश्च स प्राप्नोतीप्सितं फलम्

ചൈത്ര ശുക്ല ചതുര്ദശിയുടെ രാത്രിയിൽ അവിടെ ആരെങ്കിലും ജാഗരണം അനുഷ്ഠിച്ചാൽ—പൂജ, സ്തുതി, പുണ്യകഥകളിൽ ലീനനായി—അവൻ ഇഷ്ടഫലം പ്രാപിക്കും.

Verse 13

धेनुस्तत्रैव दातव्या सम्यग्यात्राफलेप्सुभिः

യാത്രയുടെ സമ്പൂർണ്ണഫലം ആഗ്രഹിക്കുന്നവർ ആ പുണ്യസ്ഥാനത്തുതന്നെ വിധിപൂർവ്വം ഗോദാനം ചെയ്യണം।

Verse 14

इति ते कथितं देवि माहात्म्यं पापनाशनम् । त्र्यंबकेश्वररुद्रस्य नृणां पुण्यफलप्रदम्

ഹേ ദേവി! ഇങ്ങനെ ഞാൻ ത്ര്യംബകേശ്വര രുദ്രന്റെ പാപനാശക മഹാത്മ്യം പറഞ്ഞു; അത് മനുഷ്യർക്കു പുണ്യഫലം നൽകുന്നതാണ്।

Verse 91

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभास खण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्य एकादशरुद्रमाहात्म्ये त्र्यंबकेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनामैकोनवतितमोऽध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീസ്കന്ദ മഹാപുരാണത്തിലെ ഏകാശീതിസാഹസ്രീ സംഹിതയുടെ ഏഴാം പ്രഭാസഖണ്ഡത്തിൽ, ആദ്യ പ്രഭാസക്ഷേത്രമാഹാത്മ്യത്തിന്റെ അന്തർഗത ഏകാദശരുദ്രമാഹാത്മ്യത്തിൽ ‘ത്ര്യംബകേശ്വരമാഹാത്മ്യവർണനം’ എന്ന പേരിലുള്ള തൊണ്ണൂറ്റൊന്നാം അധ്യായം സമാപ്തമായി।