
ഈ അധ്യായത്തിൽ ഈശ്വരൻ മഹാദേവിയോട് തീർത്ഥനിർദ്ദേശം നൽകുന്നു—ഭൂതേശന്റെ വടക്കായി സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ‘രണ്ടാമത്തെ’ നീലരുദ്രക്ഷേത്രം; ദൂരം ധനുസ്സിന്റെ ‘ഷോഡശ’ അളവിലൂടെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. അവിടെ യാത്രികൻ മഹാലിംഗത്തിന് സ്നാനം (അഭിഷേകം) നടത്തി, ഈശമന്ത്രത്തോടെ പൂജ ചെയ്ത്, കുമുദവും ഉത്പലവും പുഷ്പങ്ങൾ അർപ്പിച്ച്, തുടർന്ന് പ്രദക്ഷിണയും നമസ്കാരവും ചെയ്യണം. ഫലശ്രുതിയിൽ ഇത് രാജസൂയയാഗസമമായ പുണ്യം നൽകുന്നു എന്ന് പറയുന്നു; പൂർണ്ണ യാത്രാഫലം ആഗ്രഹിക്കുന്നവർ വൃഷ (കാള) ദാനം ചെയ്യണമെന്നും വിധിക്കുന്നു. അവസാനം ‘നീലരുദ്ര’ എന്ന നാമത്തിന്റെ കാരണം—അഞ്ജനവർണ്ണമായ ‘ആന്തക’ എന്ന ദൈത്യനെ വധിച്ച സ്മരണയാലും, സ്ത്രീകളുടെ രോദനവുമായി ബന്ധപ്പെടുത്തി ദേവൻ നീലരുദ്രനായി പ്രസിദ്ധനായതായും പറയുന്നു. ഈ മഹാത്മ്യം പാപനാശിനി; ദർശനലോലർ ശ്രദ്ധയോടെ കേട്ട് സ്വീകരിക്കേണ്ടതാണെന്ന് സമാപിക്കുന്നു.
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि नीलरुद्रं द्वितीयकम् । भूतेशादुत्तरे भागे धनुषां षोडशे स्थितम्
ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—അതിനുശേഷം, ഹേ മഹാദേവി, രണ്ടാമത്തെ രുദ്രനായ നീലരുദ്രനെ സമീപിക്കണം. അദ്ദേഹം ഭൂതേശ്വരന്റെ വടക്കുഭാഗത്ത്, പതിനാറു ധനുസ് ദൂരത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.
Verse 2
महालिंगं महादेवि गणगंधर्वपूजितम् । संस्नाप्य तं विधानेन ईशमंत्रेण पूजयेत्
ഹേ മഹാദേവി, അവിടെ ഗണന്മാരും ഗന്ധർവന്മാരും പൂജിക്കുന്ന മഹാലിംഗം ഉണ്ട്. അതിനെ വിധിപ്രകാരം അഭിഷേകം ചെയ്ത് ഈശമന്ത്രത്തോടെ പൂജിക്കണം.
Verse 3
कुमुदोत्पलसंभारैः सम्यक्संभावितात्मवान् । कृत्वा प्रदक्षिणां तस्य नमस्कारेण पूजयेत्
കുമുദവും ഉത്പലവും എന്നീ പുഷ്പസമൂഹങ്ങളോടെ, മനസ്സിനെ ശുദ്ധമായ ഭക്തിയോടെ സമ്യകമായി ഏകാഗ്രമാക്കി, അദ്ദേഹത്തെ പ്രദക്ഷിണം ചെയ്ത് നമസ്കാരത്തോടെ പൂജിക്കണം.
Verse 4
एवं कृत्वा नरो देवि राजसूयफलं लभेत् । वृषस्तत्रैव दातव्यः सम्यग्यात्राफलेप्सुभिः
ഇങ്ങനെ ചെയ്താൽ, ദേവീ, മനുഷ്യൻ രാജസൂയയാഗസമമായ പുണ്യഫലം പ്രാപിക്കും. തീർത്ഥയാത്രയുടെ പൂർണ്ണഫലം ആഗ്രഹിക്കുന്നവർ അവിടെയേ തന്നെ വിധിപൂർവ്വം ഒരു വൃഷഭം ദാനം ചെയ്യണം.
Verse 5
नीलांजननिभो दैत्यो निहतश्चांतकः पुरा । तस्य रोदयिता स्त्रीणां नीलरुद्रस्ततः स्मृतः
പൂർവ്വകാലത്ത് നീലാഞ്ജനനിഭമായ ‘അന്തക’ എന്ന ദൈത്യൻ വധിക്കപ്പെട്ടു. സ്ത്രീകളുടെ വിലാപത്തിന് കാരണമായതിനാൽ അവൻ ‘നീലരുദ്രൻ’ എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.
Verse 6
तस्य संक्षेपतः प्रोक्तं माहात्म्यं पापनाशनम् । सम्यक्छ्रद्धान्वितैः प्राप्यं श्राव्यं तद्दर्शनोत्सुकैः
അതിന്റെ മഹാത്മ്യം സംക്ഷേപമായി പ്രസ്താവിക്കപ്പെട്ടു; അത് പാപനാശകമാണ്. യഥാർത്ഥ ശ്രദ്ധയോടെ അതിനെ സമീപിക്കണം; ദർശനത്തിന് ഉത്സുകരായവർ അത് ശ്രവണം ചെയ്യണം.
Verse 88
इतिश्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्य एकादशरुद्रमाहात्म्ये नील रुद्रमाहात्म्यवर्णनंनामाष्टाशीतितमोऽध्यायः
ഇങ്ങനെ ശ്രീസ്കാന്ദ മഹാപുരാണത്തിലെ ഏകാശീതിസാഹസ്രീ സംഹിതയുടെ ഏഴാം പ്രഭാസഖണ്ഡത്തിൽ, ആദ്യ പ്രഭാസക്ഷേത്രമാഹാത്മ്യവും ഏകാദശരുദ്രമാഹാത്മ്യവും ഉൾപ്പെട്ട ‘നീലരുദ്രമാഹാത്മ്യവർണനം’ എന്ന എൺപത്തിയെട്ടാം അധ്യായം സമാപ്തമായി.