Adhyaya 317

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि देवीं कंटकशोषिणीम् । उत्तरेण देवकुलाद्दक्षिणेनोन्नतात्स्थितात्

ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—അതിനുശേഷം, ഹേ മഹാദേവി, കൺടകശോഷിണീ ദേവിയിലേക്കു പോകണം. അവൾ ദേവകുലത്തിന്റെ വടക്കിലും ‘ഉന്നത’ എന്ന സ്ഥലത്തിന്റെ തെക്കിലും സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു।

Verse 2

तस्योत्पत्तिं प्रवक्ष्यामि शृणु ह्येकमनाः प्रिये । उन्नताद्दक्षिणे भागे यजंते द्विजसत्तमाः

അവളുടെ ഉദ്ഭവം ഞാൻ പറയാം—ഹേ പ്രിയേ, ഏകാഗ്രചിത്തത്തോടെ കേൾക്കുക. ‘ഉന്നത’യുടെ തെക്കുഭാഗത്ത് ശ്രേഷ്ഠ ദ്വിജന്മാർ യജ്ഞങ്ങൾ നടത്തുന്നു।

Verse 3

भृगुरत्रिर्मरीचिश्च भरद्वाजोऽथ कश्यपः । कण्वो मंकिश्च सावर्णिर्जातूकर्ण्यस्तथैव च

ഭൃഗു, അത്രി, മരീചി; ഭരദ്വാജനും കശ്യപനും; കണ്വൻ, മങ്കി, സാവർണി, അതുപോലെ ജാതൂകർണ്യൻ—

Verse 4

वत्सश्चैव वसिष्ठश्च पुलस्त्यः पुलहः क्रतुः । मनुर्यमोंऽगिरा विष्णुः शातातपपराशरौ

കൂടാതെ വത്സനും വസിഷ്ഠനും; പുലസ്ത്യൻ, പുലഹൻ, ക്രതു; മനു, യമൻ, അങ്കിരസ്, വിഷ്ണു, കൂടാതെ ശാതാതപനും പരാശരനും—

Verse 5

शांडिल्यः कौशिकश्चैव गौतमो गार्ग्य एव च । दाल्भ्यश्च शौनकश्चैव शाकल्यो गालवस्तथा

ശാണ്ഡില്യനും കൗശികനും, ഗൗതമനും ഗാർഗ്യനും; ദാൽഭ്യനും ശൗനകനും, ശാകല്യനും ഗാലവനും കൂടി—।

Verse 6

जाबालिर्मुद्गलश्चैव ऋष्यशृंगो विभांडकः । विश्वामित्रः शतानंदो जह्नुर्विश्वावसुस्तथा

ജാബാലിയും മുദ്ഗലനും; ഋഷ്യശൃംഗനും വിഭാണ്ഡകനും; വിശ്വാമിത്രൻ, ശതാനന്ദൻ, ജഹ്നു, വിശ്വാവസുവും കൂടി—।

Verse 7

एते चान्ये च मुनयो यजंते विविधैर्मखैः । यज्ञवाटं च निर्माय ऋषितोयातटे शुभे

ഇവരും മറ്റു മുനിമാരും പലവിധ മഖയാഗങ്ങളാൽ യജനിക്കുന്നു. യജ്ഞവാടം നിർമ്മിച്ച് ശുഭമായ ഋഷിതോയാ നദീതീരത്ത് ആരാധിക്കുന്നു.

Verse 8

देवगन्धर्वनृत्यैश्च वेणुवीणानिनादितम् । वेदध्वनितघोषेण यज्ञहोमाग्निहोत्रजैः

അത് ദേവ-ഗന്ധർവരുടെ നൃത്തങ്ങളാലും വേണു-വീണകളുടെ നിനാദങ്ങളാലും മുഴങ്ങി; വേദധ്വനിയുടെ ഘോഷത്താലും യജ്ഞ-ഹോമവും നിത്യ അഗ്നിഹോത്രകർമ്മങ്ങളും കൊണ്ടും നിറഞ്ഞു.

Verse 9

धूपैः समावृतं सर्वमाज्यगंधिभिरर्चितम् । शोभितं मुनिभिर्दिव्यैश्चातुर्वेद्यैर्द्विजोत्तमैः

എല്ലാം ധൂപത്താൽ മൂടപ്പെട്ടിരുന്നു, ആജ്യത്തിന്റെ സുഗന്ധത്തോടെ അർച്ചിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു; ദിവ്യ മുനിമാർ—ചതുര്‍വേദജ്ഞരായ ശ്രേഷ്ഠ ദ്വിജർ—അതിനോട് ശോഭ കൂട്ടി.

Verse 10

एवंविधं प्रदेशं तु दृष्ट्वा दैत्या महाबलाः । समुद्रमध्यादायाता यज्ञविध्वंसहेतवे

ഇത്തരമൊരു പ്രദേശം കണ്ട മഹാബല ദൈത്യർ സമുദ്രത്തിന്റെ മദ്ധ്യത്തിൽ നിന്നുയർന്ന്, യജ്ഞം ധ്വംസിപ്പാൻ ഉദ്ദേശിച്ച് എത്തി।

Verse 11

मायाविनो महाकायाः श्यामवर्णा महोदराः । लंबभ्रूश्मश्रुनासाग्रा रक्ताक्षा रक्तमूर्धजाः

അവർ മായാവികൾ, മഹാകായർ, ശ്യാമവർണ്ണർ, മഹോദരർ; തൂങ്ങിയ ഭ്രൂകൾ, കനത്ത മീശ, ഉയർന്ന നാസാഗ്രം; രക്തനേത്രവും രക്തവർണ്ണ കേശവും ഉള്ളവർ।

Verse 12

यज्ञं समागताः सर्वे दैत्याश्चैव वरानने । तान्दृष्ट्वा मुनयः सर्वे रौद्ररूपान्भयंकरान्

ഹേ വരാനനേ! ആ ദൈത്യർ എല്ലാവരും യജ്ഞത്തിലേക്ക് എത്തി; അവരുടെ രൗദ്രവും ഭയങ്കരവുമായ രൂപം കണ്ട മുനിമാർ എല്ലാവരും ഭീതരായി।

Verse 13

केचिन्निपतिता भूमौ तथान्ये ऽग्नौ स्रुचीकराः । पत्नीशालां समाविष्टा हविर्धानं तथा परे

ചിലർ ഭൂമിയിൽ വീണു; ചിലർ അഗ്നിയിലേക്കു പാഞ്ഞ് സ്രുചികൾ പിടിച്ചു. ചിലർ പത്നീശാലയിൽ കയറി; മറ്റുചിലർ ഹവിർധാനമായ ഹവിസ്സിന്റെ സംഭരണത്തിലേക്ക് കയറിപ്പോയി।

Verse 14

ऋत्विजस्तु सदोमध्ये स्थिता वाचंयमास्तथा

ഋത്വിക്കുകൾ സദസ്സിന്റെ മദ്ധ്യത്തിൽ നിലകൊണ്ട്, വാക്ക് സംയമിച്ച്, ശാന്തമായി മൗനത്തിലായിരുന്നു।

Verse 15

एवं देवि यदा वृत्तं मुनीनां च महात्मनाम् । तदाध्वर्युर्महातेजा धैर्यमालम्ब्य सादरः

ഹേ ദേവി! മുനിമാരുടെയും മഹാത്മാക്കളുടെയും കാര്യത്തിൽ ഇങ്ങനെ സംഭവിച്ചപ്പോൾ, മഹാതേജസ്സുള്ള അധ്വര്യു ധൈര്യം ആശ്രയിച്ച് ആദരപൂർവ്വം പ്രവർത്തനത്തിലേർപ്പെട്ടു।

Verse 16

अग्निहोत्रं हविष्यं च हविर्विन्यस्य मन्त्रवित् । सुसमिद्धं जुहावाग्निं रक्षसां नाशहेतवे

മന്ത്രജ്ഞൻ അഗ്നിഹോത്രവും ഹവിസ്സും വിധിപൂർവ്വം ക്രമപ്പെടുത്തി; രാക്ഷസന്മാരുടെ നാശഹേതുവായി സുസമിദ്ധമായ അഗ്നിയിൽ ആഹുതികൾ അർപ്പിച്ചു।

Verse 17

हुते हविषि देवेशि तत्क्षणादेव चोत्थिता । शक्तिः शक्तित्रिशूलाढ्या चर्महस्ता महोज्ज्वला

ഹേ ദേവേശി! ഹവിസ് ഹോമിച്ചതുമാത്രം, അതേ ക്ഷണത്തിൽ മഹോജ്ജ്വലമായ ശക്തി ഉദ്ഭവിച്ചു—ശക്തിയും ത്രിശൂലവും ധരിച്ചു, കൈയിൽ ചർമം പിടിച്ച്।

Verse 18

तया ते निहता दैत्या यज्ञविध्वंसकारिणः । ततस्तां विविधैः स्तोत्रैर्मुनयस्तुष्टुवुस्तदा

അവളാൽ യജ്ഞം നശിപ്പിക്കുന്ന ആ ദൈത്യന്മാർ വധിക്കപ്പെട്ടു; തുടർന്ന് മുനിമാർ വിവിധ സ്തോത്രങ്ങളാൽ ഉടൻ തന്നെ അവളെ സ്തുതിച്ചു।

Verse 19

प्रसन्ना भूयसी देवी तानृषीन्प्रत्युवाच ह । वरं वृणुध्वं मुनयो दास्यामि वरमुत्तमम्

അത്യന്തം പ്രസന്നയായ ദേവി ആ ഋഷിമാരോട് പറഞ്ഞു—“ഹേ മുനിമാരേ! വരം തിരഞ്ഞെടുക്കുവിൻ; ഞാൻ നിങ്ങള്ക്ക് ഉത്തമമായ വരം നൽകും।”

Verse 20

ऋषय ऊचुः । कृतं वै सकलं कार्यं यज्ञा नो रक्षितास्त्वया । यदि देयो वरोऽस्माकं त्वया चासुरमर्द्दिनि

ഋഷികൾ പറഞ്ഞു—ഞങ്ങളുടെ എല്ലാ കര്‍ത്തവ്യവും പൂര്‍ത്തിയായി; ഞങ്ങളുടെ യജ്ഞങ്ങളെ നീ സംരക്ഷിച്ചു. നീ, ഹേ അസുരമർദ്ദിനി, ഞങ്ങൾക്ക് ഒരു വരം നൽകുവാൻ ഇച്ഛിക്കുന്നുവെങ്കിൽ…

Verse 21

अस्मिन्स्थाने सदा तिष्ठ मुनीनां हितकाम्यया । कंटकाः शोषिता दैत्यास्तेन कंटकशोषिणी । अद्यप्रभृति नामास्तु तेन देवि सदा त्विह

മുനികളുടെ ഹിതം ആഗ്രഹിച്ച്, ഹേ ദേവീ, നീ ഈ സ്ഥലത്ത് സദാ വസിക്കണമേ. നീ ദൈത്യരൂപമായ ‘മുള്ളുകൾ’ ശോഷിച്ച് (നശിപ്പിച്ച്) കളഞ്ഞതിനാൽ, ഇവിടെ നിന്റെ നാമം ‘കണ്ടകശോഷിണീ’ ആകട്ടെ. ഇന്നുമുതൽ, ഹേ ദേവീ, അതേ നാമത്തോടെ നീ ഇവിടെ എപ്പോഴും വിരാജിക്കണമേ.

Verse 22

ईश्वर उवाच । एवं भविष्यतीत्युक्त्वा सा देव्यन्तर्हिता तदा । अष्टम्यां वा नवम्यां वा पूजयिष्यति मा नवः

ഈശ്വരൻ പറഞ്ഞു—‘അങ്ങനെ തന്നെയാകും’ എന്നു പറഞ്ഞ് ആ ദേവി അപ്പോൾ അന്തർഹിതയായി. അഷ്ടമിയിലോ നവമിയിലോ മനുഷ്യൻ ഇവിടെ എന്നെ പൂജിക്കും.

Verse 23

राक्षसेभ्यः पिशाचेभ्यो भयं तस्य न जायते । प्राप्नुयात्परमां सिद्धिं मानवो नात्र संशयः

ആ ഭക്തന് രാക്ഷസന്മാരെയും പിശാചുകളെയും കുറിച്ചുള്ള ഭയം ഉണ്ടാകുകയില്ല. മനുഷ്യൻ പരമസിദ്ധി പ്രാപിക്കും—ഇതിൽ സംശയമില്ല.

Verse 317

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये कंटकशोषणीमाहात्म्यवर्णनंनाम सप्तदशोत्तरत्रिशततमोऽध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീ സ്കന്ദ മഹാപുരാണത്തിലെ ഏകാശീതി-സാഹസ്രീ സംഹിതയിൽ, ഏഴാം പ്രഭാസഖണ്ഡത്തിലെ ആദ്യ ‘പ്രഭാസക്ഷേത്രമാഹാത്മ്യ’ വിഭാഗത്തിൽ ‘കണ്ടകശോഷിണീമാഹാത്മ്യവർണനം’ എന്ന നാമമുള്ള 317-ാം അധ്യായം സമാപ്തമായി.