Adhyaya 204

Verse 1

देव्युवाच । भगवन्देवदेवेश संसारार्णवतारक । सरस्वत्याश्च माहात्म्यं विस्तरात्कथयस्व मे

ദേവി പറഞ്ഞു— ഹേ ഭഗവൻ, ഹേ ദേവദേവേശ, ഹേ സംസാരാർണവത്തിൽ നിന്ന് കടത്തുന്ന താരകാ! സരസ്വതിയുടെ മഹാത്മ്യം എനിക്ക് വിശദമായി പറയണമേ.

Verse 2

यात्रागतानां देवेशि पुरुषाणां जितात्मनाम् । मुखद्वारे तु किं पुण्यं स्नानदाने च शंकर

ഹേ ദേവേശാ! തീർത്ഥയാത്രയ്ക്ക് വന്ന ജിതാത്മാക്കളായ പുരുഷന്മാർക്ക് മുഖദ്വാരത്തിൽ എന്ത് പുണ്യമുണ്ട്? കൂടാതെ ഹേ ശങ്കരാ, സ്നാനത്തിലും ദാനത്തിലും എന്ത് ഫലമാണ്?

Verse 3

अवगाहनेन चान्यत्र फलं किंस्वित्प्रजायते । श्राद्धस्य किं विधानं तु के मंत्रास्तत्र के द्विजाः

മറ്റിടത്ത് അവഗാഹനം (സ്നാനം) ചെയ്താൽ എന്ത് ഫലം ജനിക്കുന്നു? അവിടെ ശ്രാദ്ധത്തിന്റെ വിധി എന്ത്—ഏത് മന്ത്രങ്ങൾ, ഏത് ദ്വിജന്മാരെ നിയോഗിക്കണം?

Verse 4

किं ग्राह्यं किञ्च भोक्तव्यं ब्राह्मणैः श्राद्धकर्मणि । कानि दानानि देयानि नृभिर्यात्रा फलेप्सुभिः

ശ്രാദ്ധകർമ്മത്തിൽ ബ്രാഹ്മണർ എന്ത് സ്വീകരിക്കണം, എന്ത് ഭോജിക്കണം? കൂടാതെ യാത്രാഫലം ആഗ്രഹിക്കുന്നവർ ഏത് ഏത് ദാനങ്ങൾ നൽകണം?

Verse 5

ईश्वर उवाच । शृणु देविप्रवक्ष्यामि दानश्राद्धविधिक्रमम् । सरस्वत्याश्च माहात्म्यं कीर्त्यमानं निबोध मे

ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ ദേവീ, കേൾക്കുക; ദാനവും ശ്രാദ്ധവും ചെയ്യുന്ന വിധിക്രമം ഞാൻ വിശദീകരിക്കും. കൂടാതെ കീർത്തിക്കപ്പെടുന്ന സരസ്വതിയുടെ മഹാത്മ്യം എന്നിൽ നിന്ന് ഗ്രഹിക്കൂ.

Verse 6

पुण्यं सारस्वतं तोयं यत्र तत्रावगाह्यते । सागरेण तु संमिश्रं देवानामपि दुर्लभम्

സരസ്വതിയുടെ പുണ്യജലത്തിൽ എവിടെയെങ്കിലും സ്നാനം ചെയ്താൽ പുണ്യം ലഭിക്കുന്നു. അത് സമുദ്രവുമായി ചേർന്ന സംഗമം ദേവന്മാർക്കും ദുർലഭമാണ്.

Verse 7

सरस्वती सर्वनदीषु पुण्या सरस्वती लोकसुखावगाहा । सरस्वतीं प्राप्य न दुःखिता नराः सदा न शोचंति परत्र चेह वा

എല്ലാ നദികളിലും സരസ്വതി പരമപുണ്യവതി; ലോകസുഖത്തിൽ അവഗാഹനം നൽകുന്നവൾ. സരസ്വതിയെ പ്രാപിച്ച മനുഷ്യർ ദുഃഖത്തിൽ പീഡിതരാകുന്നില്ല; ഇഹലോകത്തും പരലോകത്തും അവർ ശോകിക്കുന്നില്ല.

Verse 8

पुण्यं सारस्वतं तीर्थं पुण्यकृल्लभते नरः । दुर्लभं त्रिषु लोकेषु वैशाख्या सोमपर्वणि

പുണ്യകർമ്മം ചെയ്ത മനുഷ്യൻ പുണ്യമായ സാരസ്വത തീർത്ഥം പ്രാപിക്കുന്നു. ത്രിലോകങ്ങളിലും അതിന്റെ ഫലം ദുർലഭം; പ്രത്യേകിച്ച് വൈശാഖമാസത്തിലെ സോമപർവ്വദിനത്തിൽ.

Verse 9

अमा सोमेन संयुक्ता यदि तत्रैव लभ्यते । तत्र किं क्रियते देवि पर्वकोटिशतैरपि

ഹേ ദേവീ! അവിടെയേ സോമയോഗമുള്ള അമാവാസി ലഭിച്ചാൽ, മറ്റിടങ്ങളിൽ കോടി കോടി പർവ്വദിനങ്ങളാലും എന്ത് സിദ്ധിക്കും?

Verse 10

चान्द्रायणानि कृच्छ्राणि महासां तपनानि च । प्रायश्चित्तानि दीयन्ते यत्र नास्ति सरस्वती

സരസ്വതി ഇല്ലാത്തിടത്ത് ചാന്ദ്രായണവ്രതം, കൃച്ഛ്രതപസ്, മഹാസാന്തപനം മുതലായ പ്രായശ്ചിത്തങ്ങൾ അനുഷ്ഠിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 11

यावदस्थि शरीरस्य तिष्ठेत्सारस्वते जले । तावद्वर्षसहस्राणि विष्णुलोके वसे न्नरः । जात्यन्धैस्ते समा ज्ञेया मृतैः पंगुभिरेव च

ഒരു മനുഷ്യന്റെ ശരീരത്തിലെ അസ്ഥികൾ സാരസ്വത ജലത്തിൽ എത്രകാലം നിലനിൽക്കുമോ, അത്ര സഹസ്ര വർഷങ്ങൾ അവൻ വിഷ്ണുലോകത്തിൽ വസിക്കും. ശേഷിയുണ്ടായിട്ടും ഈ ആശ്രയം സ്വീകരിക്കാത്തവർ ജന്മാന്ധർക്കു സമം; അതുപോലെ മരിച്ചവർക്കും മുടന്തർക്കും സമം എന്നു അറിയണം.

Verse 12

समर्था ये न पश्यन्ति प्रभासस्थां सरस्वतीम् । ते देशास्तानि तीर्थानि आश्रमास्ते च पर्वताः

ശക്തിയുണ്ടായിട്ടും പ്രഭാസത്തിൽ വസിക്കുന്ന ദേവി സരസ്വതിയെ ദർശിക്കാത്തവർക്ക്, അവർ പോകുന്ന ദേശങ്ങളും തീർത്ഥങ്ങളും ആശ്രമങ്ങളും പർവ്വതങ്ങളും—അവളോട് താരതമ്യത്തിൽ തുച്ഛം തന്നേ.

Verse 13

येषां सरस्वती देवी मध्ये याति सरिद्वरा । त्रैलोक्यपावनीं पुण्यां संश्रिता ये सरस्वतीम् । संसारकर्दमामोदमाजिघ्रन्ति न ते पुनः

ആരുടെ നടുവിലൂടെ നദിശ്രേഷ്ഠയായ ദേവി സരസ്വതി ഒഴുകുന്നുവോ, ത്രൈലോക്യപാവിനിയായ പുണ്യമയി സരസ്വതിയെ ആശ്രയിക്കുന്നവരോ—അവർ വീണ്ടും സംസാരകദമത്തിന്റെ ദുർഗന്ധം ശ്വസിക്കുകയില്ല.

Verse 14

शब्दविद्येव विस्तीर्णा मतैव जगतः प्रिया । सतां मतिरिव स्वच्छा रमणीया सरस्वती

സരസ്വതി ശബ്ദവിദ്യപോലെ വിപുലം; സദ്ബുദ്ധിപോലെ ലോകത്തിന് പ്രിയം; സജ്ജനരുടെ നിർമ്മലമതിപോലെ സ്വച്ഛം—സരസ്വതി അത്യന്തം രമണീയമാണ്.

Verse 15

त्रैलोक्यशोभितां देवीं दिव्य तोयां सुनिर्मलाम् । स नीचो यः पुमानेतां न वन्देत सरस्वतीम्

ത്രൈലോക്യത്തെ ശോഭിപ്പിക്കുന്ന ദേവി സരസ്വതി—അവളുടെ ജലം ദിവ്യവും അത്യന്തം നിർമ്മലവും—ആ സരസ്വതിയെ വന്ദിക്കാത്ത പുരുഷൻ തന്നെയാണ് നീചൻ.

Verse 16

स्वर्गनिश्रेणिसंभूता प्रभासे तु सरस्वती । नापुण्यवद्भिः संप्राप्तुं पुंभिः शक्या महानदी

പ്രഭാസത്തിൽ സരസ്വതി സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്കുള്ള പടവുകളെപ്പോലെ ഉദ്ഭവിക്കുന്നു. ഈ മഹാനദിയെ പുണ്യമില്ലാത്ത പുരുഷന്മാർക്ക് പ്രാപിക്കാനാവില്ല.

Verse 17

चन्द्रभागा च गंगा च तथा यत्र सरस्वती । देवास्ते न मनुष्यास्ते तिस्रो नद्यः पिबन्ति ये

ചന്ദ്രഭാഗയും ഗംഗയും അതുപോലെ സരസ്വതിയും യത്ര പ്രവഹിക്കുന്നുവോ, അവിടെ ഈ മൂന്ന് നദികളുടെ ജലം പാനം ചെയ്യുന്നവർ മനുഷ്യരല്ല—ദേവന്മാരാണ്.

Verse 18

सत्यमेव मया देवि जाह्नवी शिरसा धृता । याः काश्चित्सरितो लोके तासां पुण्या सरस्वती

സത്യമേ, ദേവീ! ഞാൻ ജാഹ്നവീ (ഗംഗ)യെ ശിരസ്സിൽ ധരിച്ചു; എങ്കിലും ലോകത്തിലെ എല്ലാ നദികളിലും സരസ്വതിയാണ് പരമ പുണ്യദായിനി.

Verse 19

दर्शनेन सरस्वत्या राजसूयो न राजते । गंडूषश्चाश्वमेधाद्वै सर्व क्रतुवरं पयः

സരസ്വതിയെ വെറും ദർശനം ചെയ്താലും രാജസൂയ യാഗത്തിന്റെ മഹിമ മങ്ങും; അവളുടെ ജലത്തിന്റെ ഒരു ഗണ്ഡൂഷം (ഒരു വായ് നിറ) അശ്വമേധത്തേക്കാളും ശ്രേഷ്ഠം—സകല ക്രതുഫലങ്ങളിലും ആ പയസ്സാണ് ഉത്തമം.

Verse 21

वहन्ति येषां कालेन ते न काल वशा नराः । देवि किं बहुनोक्तेन वर्णितेन पुनःपुनः । सरस्वत्याः परं तीर्थं न भूतं न भविष्यति

കാലം തന്നേ ആരുടെ വേണ്ടി ഒഴുകുന്നുവോ, അവർ കാലാധീനരായ മനുഷ്യർ അല്ല. ദേവീ, വീണ്ടും വീണ്ടും അധികം പറയുന്നതെന്തിന്? സരസ്വതിയെക്കാൾ പരമമായ തീർത്ഥം ഉണ്ടായിട്ടില്ല; ഇനി ഉണ്ടാകുകയും ഇല്ല.

Verse 22

तत्रैव दुर्लभं स्नानं यत्र सागरसंगमः । तत्र स्नानेन दानेन कोटियज्ञफलं लभेत्

നദി സമുദ്രവുമായി സംഗമിക്കുന്നിടത്തുതന്നെ സ്നാനം ദുർലഭവും മഹാഫലപ്രദവും ആകുന്നു; അവിടെ സ്നാനം ചെയ്ത് ദാനം ചെയ്‌താൽ കോടി യജ്ഞഫലം ലഭിക്കും.

Verse 23

यत्र सारस्वतं तोयं सागरोर्मिसमाकुलम् । तत्र स्नास्यंति ये मर्त्या भाग्यवन्तो युगेयुगे

സമുദ്രതരംഗങ്ങളാൽ മഥിതവും കലുഷിതവും ആകുന്ന സരസ്വതീജലം എവിടെയുണ്ടോ, അവിടെ സ്നാനം ചെയ്യുന്ന മർത്ത്യർ യുഗം യുഗമായി സത്യത്തിൽ ഭാഗ്യവാന്മാരാണ്.

Verse 24

ते धन्यास्ते नमस्कार्यास्तेषां स्फीततरं यशः । येषां कलेवरं नॄणां सिक्तं सारस्वतैर्जलैः

അവർ ധന്യർ, അവർ നമസ്കാരാർഹർ; അവരുടെ യശസ്സ് കൂടുതൽ കൂടുതൽ വർധിക്കുന്നു—സരസ്വതീജലത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് പവിത്രമായ ദേഹം ഉള്ളവർക്ക്.