Adhyaya 14

Verse 1

देव्युवाच । यदेतद्भवता प्रोक्तं माहात्म्यं सूर्यदैवतम् । तन्मे विस्तरतो ब्रूहि देवदेव जगत्पते

ദേവി അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ ദേവദേവാ, ജഗത്പതേ! നിങ്ങൾ പ്രസ്താവിച്ച സൂര്യദൈവതത്തിന്റെ മഹാത്മ്യം എനിക്കു വിശദമായി പറഞ്ഞുതരിക.

Verse 2

कथमर्कस्थलो भूतः प्रभासक्षेत्रभूषणः । पूजनीयो महादेवः सम्यग्यात्राफलेप्सुभिः

മഹാദേവൻ എങ്ങനെ ‘അർക്കസ്ഥലം’ ആയി പ്രഭാസക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഭൂഷണമായി? ശരിയായ വിധത്തിൽ തീർത്ഥയാത്രയുടെ യഥാർത്ഥ ഫലം ആഗ്രഹിക്കുന്നവർ എന്തുകൊണ്ട് അദ്ദേഹത്തെ പൂജിക്കണം?

Verse 3

के मंत्राः किं विधानं तु केषु पर्वसु पूजयेत् । जैगीषव्येश्वरो भूत्वा ह्यभूत्सिद्धेश्वरः कथम् । तन्मे कथय देवेश विस्तरात्सर्वमेव हि

ഏത് മന്ത്രങ്ങൾ, എന്ത് വിധാനം, ഏത് പർവ്വദിനങ്ങളിൽ പൂജിക്കണം? കൂടാതെ ‘ജൈഗീഷവ്യേശ്വരൻ’ എന്നറിയപ്പെട്ട അദ്ദേഹം എങ്ങനെ ‘സിദ്ധേശ്വരൻ’ ആയി? ഹേ ദേവേശാ, എല്ലാം വിശദമായി പറയുക.

Verse 4

पाताले विवरं तत्र योगिन्यस्तत्र किं पुरा । तथा मातृगणश्चैव कथमेतदभूत्पुरा

പൂർവ്വകാലത്ത് അവിടെ പാതാളത്തിലേക്കുള്ള ആ വിവരം (തുറവ്) എന്തായിരുന്നു? അവിടെയുള്ള യോഗിനിമാരും മാതൃഗണവും ആരായിരുന്നു—ഇതെല്ലാം മുമ്പ് എങ്ങനെ സംഭവിച്ചു?

Verse 5

एतत्सर्वमशेषेण दयां कृत्वा जगत्पते । ममाचक्ष्व विरूपाक्ष यद्यहं ते प्रिया हर

ഹേ ജഗത്പതേ! കരുണചെയ്ത് ഇതെല്ലാം ഒന്നും ശേഷിക്കാതെ എനിക്കു പറഞ്ഞുതരിക. ഹേ വിരൂപാക്ഷാ, ഹേ ഹരാ! ഞാൻ നിങ്ങള്ക്ക് പ്രിയയാണെങ്കിൽ വിശദീകരിക്കണമേ.

Verse 6

ईश्वर उवाच । साधु पृष्टं त्वया देवि कथयामि समासतः । सिद्धेश्वरो ह्यभूद्येन जैगीषव्येश्वरो हरः

ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ ദേവി, നീ നല്ലതായി ചോദിച്ചു. സംക്ഷേപമായി പറയുന്നു—‘ജൈഗീഷവ്യേശ്വരൻ’ എന്നു പ്രസിദ്ധനായ ഹരൻ എങ്ങനെ ‘സിദ്ധേശ്വരൻ’ ആയി.

Verse 7

पूजाविधानं विस्तीर्य तन्मे निगदतः शृणु । आसीदस्मिन्कृते देवि सर्व ज्ञानविशारदः

പൂജാവിധാനം ഞാൻ വിശദമായി പറയുന്നു; എന്റെ വാക്കുകൾ ശ്രവിക്കൂ. ഹേ ദേവി, ഈ കൃതയുഗത്തിൽ സർവ്വജ്ഞാനത്തിലും നിപുണനായ ഒരാൾ ഉണ്ടായിരുന്നു.

Verse 8

पुत्रः शतकलाकस्य जैगीषव्य इति श्रुतः । प्रभासक्षेत्रमासाद्य स चक्रे दुश्चरं तपः

അവൻ ശതകലാകന്റെ പുത്രൻ; ‘ജൈഗീഷവ്യൻ’ എന്നു പ്രസിദ്ധൻ. പ്രഭാസക്ഷേത്രത്തിലെത്തി അവൻ അത്യന്തം ദുഷ്കരമായ തപസ്സ് ചെയ്തു.

Verse 9

अतिष्ठद्वायुभक्षश्च वर्षाणां शतकं किल । अम्बुभक्षः सहस्रं तु शाकाहारोऽयुतं तथा

അവൻ നൂറു വർഷം വായുവേ ആഹാരമാക്കി നിലകൊണ്ടു എന്നു പറയുന്നു. പിന്നെ ആയിരം വർഷം ജലാഹാരിയായി, അതുപോലെ പത്തായിരം വർഷം ശാകാഹാരിയായി ജീവിച്ചു.

Verse 10

चांद्रायणसहस्रं च कृतं सांतपनं पुनः । शोषयित्वा मिताहारो दिग्वासाः समपद्यत

അവൻ ആയിരം ചാന്ദ്രായണ വ്രതങ്ങൾ അനുഷ്ഠിച്ചു; പിന്നെയും സാന്തപന തപസ്സും ചെയ്തു. ശരീരം ക്ഷീണിപ്പിച്ച്, മിതാഹാരിയായി നിന്ന് ദിഗംബരനായി (ദിക്കുകളെ വസ്ത്രമാക്കി) ജീവിച്ചു.

Verse 11

पूर्वे कल्पे स्वयं भूतं महोदयमिति श्रुतम् । स लिंगं देवदेवस्य प्रतिष्ठाप्यार्चयन्नपि

പൂർവകല്പത്തിൽ ‘മഹോദയ’ എന്നു പ്രസിദ്ധമായ സ്വയംഭൂ ലിംഗം ഉണ്ടായിരുന്നു. അവൻ ദേവദേവന്റെ ആ ലിംഗം പ്രതിഷ്ഠിച്ച് വിധിപൂർവം ആരാധിക്കുകയും ചെയ്തു.

Verse 12

भस्मशायी भस्मदिग्धो नृत्त गीतैरतोषयत् । जपेन वृषनादैश्च तपसा भावितः शुचिः

അവൻ ഭസ്മത്തിൽ ശയിച്ചു, ഭസ്മം പുരണ്ടവനായി, നൃത്തഗീതങ്ങളാൽ പ്രഭുവിനെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തി. ജപം, വേദനാദോച്ചാരണം, തപസ്സ് എന്നിവകൊണ്ട് സംസ്കൃതനായി അവൻ അന്തഃശുദ്ധി പ്രാപിച്ചു.

Verse 13

तमेवं तोषयाणं तु भक्त्या परमया युतम् । भगवांश्च तमभ्येत्य इदं वचनमब्रवीत्

ഇങ്ങനെ പരമഭക്തിയോടെ പ്രഭുവിനെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തിക്കൊണ്ടിരുന്ന അവനെ കണ്ട ഭഗവാൻ അവന്റെ അടുക്കൽ വന്ന് ഈ വചനങ്ങൾ അരുളിച്ചെയ്തു.

Verse 14

जैगीषव्य महाबुद्धे पश्य मां दिव्यचक्षुषा । तुष्टोऽस्मि वरदश्चाहं ब्रूहि यत्ते मनोगतम्

“ഹേ ജൈഗീഷവ്യ മഹാബുദ്ധേ! ദിവ്യചക്ഷുസ്സാൽ എന്നെ ദർശിക്ക. ഞാൻ പ്രസന്നനാണ്, വരദാതാവുമാണ്; നിന്റെ മനസ്സിലുള്ളത് പറയുക.”

Verse 15

स एवमुक्तो देवेन देवं दृष्ट्वा त्रिलोचनम् । प्रणम्य शिरसा पादाविदं वचनमब्रवीत्

ദേവൻ ഇങ്ങനെ അരുളിച്ചെയ്തപ്പോൾ അവൻ ത്രിനേത്രദേവനെ ദർശിച്ചു. പ്രഭുവിന്റെ പാദങ്ങളിൽ ശിരസ്സ് നമിച്ച് പ്രണാമം ചെയ്ത് അവൻ ഈ വചനങ്ങൾ പറഞ്ഞു.

Verse 16

जैगीषव्य उवाच । भगवन्देवदेवेश मम तुष्टो यदि प्रभो । ज्ञानयोगं हि मे देहि यः संसारनिकृन्तनम्

ജൈഗീഷവ്യൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ഭഗവൻ, ദേവദേവേശ്വരാ! പ്രഭോ, നിങ്ങൾ എനിക്കു പ്രസന്നനായാൽ, സംസാരബന്ധനം ഛേദിക്കുന്ന ജ്ഞാനയോഗം എനിക്കു ദയചെയ്യണമേ.

Verse 17

भगवन्नान्यदिच्छामि योगात्परतरं हितम् । त्वयि भक्तिश्च नित्यं मे देव्यां स्कन्दे गणेश्वरे

ഹേ ഭഗവൻ! ഈ യോഗത്തേക്കാൾ ഉന്നതമായ ഹിതം ഞാൻ മറ്റൊന്നും ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല. നിങ്ങളിലും, ദേവിയിലും, സ്കന്ദനിലും, ഗണേശ്വരനിലും എന്റെ നിത്യഭക്തി നിലനിൽക്കട്ടെ.

Verse 18

न च व्याधिभयं भूयान्न च तेजोऽपमानता । अनुत्सेकं तथा क्षांतिं दमं शममथापि च

കൂടാതെ എനിക്ക് രോഗഭയം ഉണ്ടാകാതിരിക്കട്ടെ; ആത്മതേജസ്സിന് അപമാനമോ ക്ഷയമോ വരാതിരിക്കട്ടെ. വിനയം, ക്ഷമ, ഇന്ദ്രിയദമനം, മനഃശമം എന്നിവയും എനിക്കു ദയചെയ്യണമേ.

Verse 19

एतान्वरान्महादेव त्वदिच्छामि त्रिलोचन

ഹേ മഹാദേവാ, ഹേ ത്രിലോചനാ! ഞാൻ നിങ്ങളിൽ നിന്നു ഈ വരങ്ങളെയേ അപേക്ഷിക്കുന്നു.

Verse 20

ईश्वर उवाच । अजरश्चामरश्चैव सर्वशोकविवर्जितः । महायोगी महावीर्यो योगैश्वर्यसमन्वितः

ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—നീ അജരനും അമരനും ആയി, സർവ്വശോകവിവർജിതനാകും; മഹായോഗിയും മഹാവീര്യവാനും ആയി, യോഗൈശ്വര്യസമ്പന്നനാകും.

Verse 21

प्रभावाच्चास्य क्षेत्रस्य गुह्यस्य मम शाश्वतम् । योगाष्टगुणमैश्वर्यं प्राप्स्यसे परमं महत्

ഈ പുണ്യക്ഷേത്രം—എന്റെ ശാശ്വത ഗുഹ്യധാമം—എന്നതിന്റെ പ്രഭാവത്താൽ നീ യോഗത്തിന്റെ അഷ്ടഗുണസമ്പന്നമായ പരമ മഹത്തായ ഐശ്വര്യം പ്രാപിക്കും।

Verse 22

भविष्यसि मुनिश्रेष्ठ योगाचार्यः सुविश्रुतः

ഹേ മുനിശ്രേഷ്ഠാ, നീ സുവിശ്രുതനായ യോഗാചാര്യനായി ഭവിക്കുകയും ലോകമെങ്ങും പ്രസിദ്ധി നേടുകയും ചെയ്യും।

Verse 23

यश्चेदं त्वत्कृतं लिगं नियमेनार्चयिष्यति । सर्वपापविनिर्मुक्तो योगं दिव्यमवाप्स्यति

നിയമവ്രതങ്ങളോടെ നീ നിർമ്മിച്ച ഈ ലിംഗത്തെ ആരാധിക്കുന്നവൻ സർവ്വപാപങ്ങളിൽ നിന്നു വിമുക്തനായി ദിവ്യയോഗം പ്രാപിക്കും।

Verse 24

जैगीषव्यगुहां चेमां प्राप्य योगं करोति यः । स सप्तरात्राद्युक्तात्मा संसारं संतरिष्यति

ഈ ജൈഗീഷവ്യ ഗുഹയിൽ എത്തി യോഗസാധന ചെയ്യുന്നവൻ ഏഴ് രാത്രികളിൽ തന്നെ നിയന്ത്രിതാത്മാവായി സംസാരത്തെ കടന്നുപോകും।

Verse 25

मासेन पूर्वजातिं च जन्मातीतं च वेत्स्यति । एकरात्रात्तनुं शुद्धां द्वाभ्यां तारयते पितॄन् । त्रिरात्रेण व्यतीतेन त्वपरान्सप्त तारयेत्

ഒരു മാസത്തിനകം അവൻ തന്റെ മുൻജന്മവും ജന്മാതീതമായ തത്ത്വവും അറിയും. ഒരു രാത്രിയിൽ ദേഹം ശുദ്ധമാകും; രണ്ടു രാത്രികളിൽ പിതൃകളെ ഉദ്ധരിക്കും; മൂന്നു രാത്രികൾ കഴിഞ്ഞാൽ മറ്റൊരു ഏഴ് പൂർവ്വികരെയും തരിപ്പിക്കും।

Verse 26

पुनश्च तव विप्रर्षे अजेयत्वं च योगिभिः । इच्छतो दर्शनं चैव भविष्यति च ते मम

കൂടാതെ, ഹേ ബ്രഹ്മർഷേ! യോഗികളാലും നീ അജേയനായിരിക്കും; നീ എപ്പോഴെപ്പോഴു ആഗ്രഹിക്കുമോ അപ്പോഴപ്പോഴു എന്റെ ദർശനം നിനക്കു നിശ്ചയമായി ലഭിക്കും।

Verse 27

इति देवो वरान्दत्त्वा तत्रैवांतरधीयत । एतत्कृतयुगे वृत्तं तव देवि प्रभाषितम्

ഇങ്ങനെ ദേവൻ വരങ്ങൾ നൽകി അവിടെയുതന്നെ അന്തർധാനം ചെയ്തു. ഹേ ദേവീ! ഇത് കൃതയുഗത്തിൽ സംഭവിച്ചതെന്ന് ഞാൻ നിന്നോടു വിവരിച്ചു।

Verse 28

त्रेतायुगे महादेवि द्वापरेऽपि तथैव च । कलियुगप्रवेशे तु वालखिल्या महर्षयः

ഹേ മഹാദേവീ! ത്രേതായുഗത്തിലും, അതുപോലെ ദ്വാപരയുഗത്തിലും; കലിയുഗപ്രവേശസമയത്ത് വാലഖില്യ മഹർഷിമാർ (അവിടെയും പ്രത്യക്ഷമായി പ്രവർത്തിച്ചു)।

Verse 29

अस्मिन्प्राभासिके क्षेत्रे सूर्यस्थलसमीपतः । आराधयंतो देवेशं गुहामध्यनिवासिनम्

ഈ പ്രഭാസക്ഷേത്രത്തിൽ, സൂര്യസ്ഥാനത്തിനടുത്ത്, ഗുഹയുടെ അന്തർഭാഗത്തിൽ വസിക്കുന്ന ദേവേശനെ അവർ ആരാധിച്ചു കൊണ്ടിരുന്നു।

Verse 30

अष्टाशीतिसहस्राणि ऋषयश्चोर्द्धरेतसः । वर्षायुतं तपस्तप्त्वा सिद्धिं जग्मुस्तदात्मिकाम्

എൺപത്തിയെട്ടായിരം ഊർധ്വരേതസ്സായ ഋഷിമാർ പത്തായിരം വർഷം തപസ്സു ചെയ്ത്, അതേ സ്വഭാവത്തിലുള്ള സിദ്ധി പ്രാപിച്ചു।

Verse 31

ततः सिद्धेश्वरं लिंगं कलौ ख्यातं वरानने । यदा सोमेन संयुक्ता कृष्णा शिवचतुर्दशी । तदैव तस्य देवस्य दर्शनं देवि दुर्ल्लभम्

അതിനുശേഷം, ഹേ വരാനനേ, കലിയുഗത്തിൽ ആ ലിംഗം ‘സിദ്ധേശ്വര’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധമായി. കൃഷ്ണപക്ഷത്തിലെ ശിവചതുര്ദശി സോമൻ (ചന്ദ്രൻ) കൂടെ യുക്തമായാൽ, ഹേ ദേവീ, ആ ദേവന്റെ ദർശനം അത്യന്തം ദുർലഭവും മഹാഫലപ്രദവും ആകുന്നു.

Verse 32

ब्रह्मांडं सकलं दत्त्वा यत्पुण्यमुपजायते । तत्पुण्यं लभते देवि सिद्धलिंगस्य पूजनात्

ഹേ ദേവീ, സമഗ്ര ബ്രഹ്മാണ്ഡം ദാനം ചെയ്താൽ ഉണ്ടാകുന്ന പുണ്യം, അതേ പുണ്യം സിദ്ധലിംഗത്തെ പൂജിക്കുന്നതിലൂടെ ലഭിക്കുന്നു.