Adhyaya 118

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि गोप्यादित्यमनुत्तमम् । भूतेशाद्वायवे भागे धनुषां त्रिंशकेन्तरे

ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ മഹാദേവി! തുടർന്ന് ഭൂതേശനിൽ നിന്ന് വായവ്യ ദിക്കിൽ മുപ്പത് ധനുസ്സുകളുടെ അകലെയിരിക്കുന്ന അനുത്തമ ഗോപ്യാദിത്യ ക്ഷേത്രത്തിലേക്ക് പോകണം.

Verse 2

बलातिबलदैत्यघ्न्या दक्षिणाग्नेयसंस्थितम् । धनुषां दशके देवि संस्थितं पापनाशनम्

ഹേ ദേവി! അത് ദക്ഷിണ-ആഗ്നേയ ദിക്കിൽ സ്ഥിതമാണ്; പത്ത് ധനുസ്സുകളുടെ അകലെയുണ്ട്; ബലാതിബല ദൈത്യങ്ങളെ സംഹരിക്കുന്നതും പാപനാശകവുമാണ്.

Verse 3

तस्योत्पत्तिं प्रवक्ष्यामि महापापहरां शुभाम् । यां श्रुत्वा मानवो भक्त्या दुःखशोकैः प्रमुच्यते

അതിന്റെ മംഗളകരവും മഹാപാപഹരവുമായ ഉത്ഭവകഥ ഞാൻ പ്രസ്താവിക്കും; അത് ഭക്തിയോടെ ശ്രവിച്ചാൽ മനുഷ്യൻ ദുഃഖവും ശോകവും വിട്ടുമാറി മോചിതനാകും.

Verse 4

पुरा कृष्णो महातेजा यदा प्रभासमागतः । सहितो यादवैः सर्वैः षट्पञ्चाशतिकोटिभिः

പുരാതനകാലത്ത് മഹാതേജസ്വിയായ ശ്രീകൃഷ്ണൻ പ്രഭാസത്തിലേക്ക് വന്നപ്പോൾ, അദ്ദേഹം സർവ്വ യാദവരോടും കൂടെയായിരുന്നു—അവരുടെ എണ്ണം അമ്പത്താറ് കോടി.

Verse 5

षोडशैव सहस्राणि गोप्यस्तत्र समागताः । लक्षमेकं तथा षष्टिरेते कृष्णसुताः प्रिये

അവിടെ പതിനാറായിരം ഗോപിമാരും കൂടി സംഗമിച്ചു. പ്രിയേ, ശ്രീകൃഷ്ണന്റെ പുത്രന്മാർ ഒരു ലക്ഷം അറുപതു പേർ ആയിരുന്നു.

Verse 6

तत्र प्राभासिके क्षेत्रे संस्थिताः पापनाशने । यादवस्थलमासाद्य यावद्रैवतको गिरि

അവിടെ പാപനാശകമായ പ്രാഭാസ തീർത്ഥപ്രദേശത്ത് അവർ പാർത്തു. യാദവരുടെ വാസസ്ഥലത്തെത്തി റൈവതക പർവ്വതം വരെ വ്യാപിച്ചു.

Verse 7

तत्र द्वादशवर्षाणि संस्थितास्ते महाबलाः । क्षेत्रं पवित्रमादाय शिवलिंगानि ते पृथक् । स्थापयाञ्चक्रिरे सर्वे ह्यंकितानि स्वनामभिः

അവിടെ ആ മഹാബലികൾ പന്ത്രണ്ടു വർഷം പാർത്തു. ആ പവിത്ര പ്രദേശം ഏറ്റെടുത്തു, ഓരോരുത്തരും വേറേവേറെ ശിവലിംഗങ്ങൾ സ്ഥാപിച്ചു; അവയെല്ലാം തങ്ങളുടെ തങ്ങളുടെ നാമങ്ങളാൽ അങ്കിതമായിരുന്നു.

Verse 8

एवं समग्रं तत्क्षेत्रं यावद्द्वादशयोजनम् । ध्वजलिंगांकितं चक्रुः सर्वे यादवपुंगवाः

ഇങ്ങനെ പന്ത്രണ്ടു യോജന വരെ വ്യാപിച്ച ആ സമഗ്ര പ്രദേശത്തെ യാദവശ്രേഷ്ഠന്മാർ എല്ലാവരും ധ്വജങ്ങളാലും ശിവലിംഗങ്ങളാലും അടയാളപ്പെടുത്തി.

Verse 9

हस्तहस्तान्तरे देवि प्रासादाः क्षेत्र मध्यतः । सुवर्णकलशोपेताः पताकाकुलितांबराः । विराजंते तु तत्रस्थाः कीर्तिस्तंभा हरेरिव

ദേവീ, ക്ഷേത്രത്തിന്റെ മദ്ധ്യത്തിൽ കൈയിടവേളകളിൽ പ്രാസാദസദൃശമായ ആലയങ്ങൾ നിലകൊണ്ടു—സ്വർണ്ണകലശങ്ങളാൽ അലങ്കൃതം, പതാകകളാൽ ആകാശം നിറഞ്ഞു; അവിടെ അവ ഹരിയുടെ കീർത്തിസ്ഥംഭങ്ങളെന്നപോലെ ദീപ്തമായി.

Verse 10

ततो गोप्यो महादेवि आद्या याः षोडश स्मृताः । तासां नामानि ते वक्ष्ये तानि ह्मेकमनाः शृणु

അനന്തരം, ഹേ മഹാദേവി, സ്മരിക്കപ്പെടുന്ന ആ ആദിയായ പതിനാറു ഗോപിമാരുടെ നാമങ്ങൾ ഞാൻ നിന്നോട് പറയും; നീ ഏകാഗ്രചിത്തത്തോടെ ശ്രവിക്കൂ।

Verse 11

लंबिनी चन्द्रिका कान्ता क्रूरा शान्ता महोदया । भीषणी नन्दिनीऽशोका सुपर्णा विमलाऽक्षया

അവർ—ലംബിനീ, ചന്ദ്രികാ, കാന്താ, ക്രൂരാ, ശാന്താ, മഹോദയാ; ഭീഷണീ, നന്ദിനീ, അശോകാ, സുപർണാ, വിമലാ, അക്ഷയാ।

Verse 12

शुभदा शोभना पुण्या हंसस्यैताः कलाः स्मृताः । हंस एव मतः कृष्णः परमात्मा जनार्दनः

ശുഭദാ, ശോഭനാ, പുണ്യാ—ഇവർ ഹംസന്റെ ദിവ്യ കലകളായി സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു; ആ ഹംസ തന്നെയാണ് കൃഷ്ണൻ—പരമാത്മാ ജനാർദനൻ।

Verse 13

तस्यैताः शक्तयो देवि षोडशैव प्रकीर्तिताः । चन्द्ररूपी ततः कृष्णः कलारूपास्तु ताः स्मृताः

ഹേ ദേവി, ഇവ പതിനാറും അവന്റെ ശക്തികളായി പ്രസിദ്ധീകരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; അതുകൊണ്ട് കൃഷ്ണൻ ചന്ദ്രരൂപൻ, അവർ കലാരൂപങ്ങളായി സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 14

संपूर्णमण्डला तासां मालिनी षोडशी कला । प्रतिपत्तिथिमारभ्य विचरत्यासु चन्द्रमाः

അവരിൽ ‘മാലിനീ’ എന്ന പതിനാറാം കല പൂർണ്ണമണ്ഡലമായ പൂർണ്ണചന്ദ്രനെ രൂപപ്പെടുത്തുന്നു; പ്രതിപദ് തിഥി മുതൽ ചന്ദ്രൻ ഈ കലകളിലൂടെ സഞ്ചരിക്കുന്നു।

Verse 15

षोडशैव कला यास्ता गोपीरूपा वरानने । एकैकशस्ताः संभिन्नाः सहस्रेण पृथक्पृथक्

ഹേ വരാനനേ! ആ പതിനാറു കലകളേ ഗോപീ-രൂപങ്ങളായുള്ളൂ. അവയിൽ ഓരോ കലയും ആയിരം ആയിരം ഭേദങ്ങളായി വേർവേറായി വിഭജിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 16

एवं ते कथितं देवि रहस्यं ज्ञानसंभवम् । एवं यो वेद पुरुषः स ज्ञेयो वैष्णवो बुधैः

ഹേ ദേവീ! ജ്ഞാനസംബവമായ ഈ രഹസ്യം ഞാൻ നിനക്കു ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു. ഇതിനെ ഇപ്രകാരം അറിയുന്ന പുരുഷനെ പണ്ഡിതർ സത്യമായ വൈഷ്ണവനെന്നു അംഗീകരിക്കുന്നു.

Verse 17

अथ ताभिः कृताञ्ज्ञात्वा प्रासादान्यादवैः पृथक् । ततो गोप्योऽपि ताः सर्वाः सहस्राणि तु षोडश । कृष्णमाज्ञाप्य भावेन स्थापयांचक्रिरे रविम्

അനന്തരം അവർക്കു യഥോചിതമായ സത്കാരം നൽകി യാദവർ വേർവേറായി പ്രാസാദങ്ങൾ (ക്ഷേത്രങ്ങൾ) നിർമ്മിച്ചു. തുടർന്ന് പതിനാറായിരം ഗോപികൾ കൃഷ്ണന്റെ അനുമതി നേടി, ഹൃദയഭക്തിയോടെ അവിടെ രവി (സൂര്യദേവൻ)നെ സ്ഥാപിച്ചു.

Verse 18

ऋषिभिर्नारदाद्यैस्तास्तथा क्षेत्रनिवासिभिः । तं प्रतिष्ठापयामासुः प्रतिष्ठाविधिना रविम्

നാരദാദി ഋഷികളോടും ക്ഷേത്രനിവാസികളോടും കൂടി അവർ പ്രതിഷ്ഠാവിധിപ്രകാരം ആ രവി (സൂര്യദേവൻ)നെ പ്രതിഷ്ഠിച്ചു.

Verse 19

प्रतिष्ठिते ततः सूर्ये ददुर्दानानि भूरिशः । ततः क्षेत्रनिवासिभ्यो गोभूहेमांबराणि च

സൂര്യൻ പ്രതിഷ്ഠിതനായ ശേഷം അവർ ധാരാളം ദാനങ്ങൾ നൽകി. തുടർന്ന് ക്ഷേത്രനിവാസികൾക്ക് പശുക്കൾ, ഭൂമി, സ്വർണം, വസ്ത്രങ്ങൾ എന്നിവയും നൽകി.

Verse 20

ततस्त ऋषयः सर्वे संतुष्टा हृष्टमानसाः । चक्रुर्नाम रवेस्तत्र गोप्यादित्येति विश्रुतम् । सर्वपाप हरं देवं महासौभाग्यदायकम्

അപ്പോൾ എല്ലാ ഋഷിമാരും സന്തുഷ്ടരായി ഹർഷിതമനസ്സോടെ അവിടെ സൂര്യദേവന് ‘ഗോപ്യാദിത്യൻ’ എന്ന നാമം നല്കി പ്രസിദ്ധമാക്കി. ആ ദേവൻ സർവ്വപാപഹരനും മഹാസൗഭാഗ്യദായകനുമാണ്.

Verse 21

एवं कृते कृतार्थास्ताः संप्राप्यातिमहद्यशः । जग्मुर्यथागतं सर्वा द्वारकां कृष्णसंयुताः

ഇങ്ങനെ എല്ലാം പൂർത്തിയായപ്പോൾ ആ സ്ത്രീകൾ കൃതാർത്ഥരായി അതിമഹായശസ് നേടി, ശ്രീകൃഷ്ണനോടൊപ്പം വന്നതുപോലെ തന്നെ ദ്വാരകയിലേക്കു മടങ്ങിപ്പോയി.

Verse 22

पुनः कालान्तरे देवि शापाद्दुर्वाससः प्रिये । यादवस्थलतां प्राप्ताः प्रभासे पापनाशने

വീണ്ടും കുറെ കാലത്തിനു ശേഷം, ഹേ ദേവി, ഹേ പ്രിയേ, ദുർവാസസിന്റെ ശാപം മൂലം അവർ പാപനാശകമായ പ്രഭാസത്തിൽ യാദവരുടെ വാസസ്ഥലത്തെത്തി.

Verse 23

एवं ते कथितो देवि गोप्यादित्यसमुद्भवः । माहात्म्यं तस्य ते वच्मि पूजावन्दनजं क्रमात्

ഹേ ദേവി, ഇങ്ങനെ ഗോപ്യാദിത്യന്റെ ഉദ്ഭവം ഞാൻ നിനക്കു പറഞ്ഞു. ഇനി ക്രമമായി, അദ്ദേഹത്തെ പൂജിക്കുകയും വന്ദിക്കുകയും ചെയ്യുന്നതിൽ നിന്നുയരുന്ന മഹാത്മ്യം ഞാൻ വിവരിക്കുന്നു.

Verse 24

अस्मिन्मित्रवने देवि यो गोपीभिः प्रतिष्ठितः । तस्य दर्शनमात्रेण दुःखशोकैः प्रमुच्यते

ഹേ ദേവി, ഈ മിത്രവനത്തിൽ ഗോപിമാർ പ്രതിഷ്ഠിച്ച ആ ദേവനെ വെറും ദർശനം ചെയ്താൽ മാത്രം ദുഃഖവും ശോകവും വിട്ടുമാറുന്നു.

Verse 25

सुतप्तेनेह तपसा यज्ञैर्वा बहुदक्षिणैः । तां गतिं ते नरा यान्ति ये गोपीरविमाश्रिताः

ഇവിടെ കഠിനതപസ്സാലോ, ധാരാളം ദക്ഷിണയുള്ള യജ്ഞങ്ങളാലോ ലഭിക്കുന്ന പരമഗതിയെ, ഗോപീ-രവി (ഗോപ്യാദിത്യ) ശരണം പ്രാപിച്ച മനുഷ്യരും അതേപോലെ പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 26

येन सर्वात्मना भावो गोप्यादित्ये निवेशितः । महेश्वरि कृतार्थत्वात्स श्लाघ्यो धन्य एव सः

ഹേ മഹേശ്വരീ! ആരുടെ സകലാത്മഭാവവും ഗോപ്യാദിത്യനിൽ നിക്ഷിപ്തമായിട്ടുണ്ടോ, കൃതാർത്ഥത്വം കൊണ്ടു അവൻ ധന്യനും പ്രശംസനീയനും ആകുന്നു।

Verse 27

अपि नः स कुले धन्यो जायते कुलपावनः । भाग्यवान्भक्तिभावेन येन भानुरुपासितः

ഞങ്ങളുടെ കുലത്തിൽ ഭക്തിഭാവത്തോടെ ഭാനു (സൂര്യൻ)നെ ഉപാസിച്ചവൻ തന്നെയാണ് ധന്യൻ; അവൻ കുലപാവനനായി ജന്മിക്കുന്നു, സത്യത്തിൽ ഭാഗ്യവാൻ അവൻ തന്നേ।

Verse 28

सप्तम्यां पूजयेद्यस्तु माघे मास्युषसि प्रिये । सप्तावरान्सप्त पूर्वान्पितॄन्सोप्युद्धरेन्नरः

ഹേ പ്രിയേ! മാഘമാസത്തിലെ സപ്തമിദിനത്തിൽ പ്രഭാതത്തിൽ ആരെങ്കിലും പൂജ ചെയ്‌താൽ, ആ മനുഷ്യൻ ഏഴ് മുൻതലമുറയും ഏഴ് പിന്‍തലമുറയും—പിതൃന്മാരെയും—ഉദ്ധരിക്കുന്നു।

Verse 29

छिनत्ति रोगान्दुश्चेष्टान्दुर्जयाञ्जयति ह्यरीन्

ഇത് രോഗങ്ങളെയും ദുഷ്പ്രവൃത്തികളെയും ഛേദിക്കുന്നു; ജയിക്കാൻ ദുഷ്കരമായ ശത്രുക്കളെയും ജയിപ്പിക്കുന്നു।

Verse 30

न सप्तम्यां स्पृशेत्तैलं नीलवस्त्रं न धारयेत् । न चाप्यामलकैः स्नानं न कुर्यात्कलहं क्वचित्

സപ്തമിയിൽ എണ്ണ സ്പർശിക്കരുത്; നീലവസ്ത്രം ധരിക്കരുത്. ആമലകത്താൽ സ്നാനം ചെയ്യരുത്; എവിടെയും കലഹം ചെയ്യരുത്.

Verse 31

नीलरक्तेन वस्त्रेण यत्कर्म कुरुते द्विजः । स्नानं दानं जपो होमः स्वाध्यायः पितृतर्पणम् । वृथा तस्य महायज्ञा नीलसूत्रस्य धारणात्

നീലമോ ചുവപ്പോ ആയ വസ്ത്രം ധരിച്ചു ദ്വിജൻ ചെയ്യുന്ന ഏതു കര്‍മ്മവും—സ്നാനം, ദാനം, ജപം, ഹോമം, സ്വാധ്യായം, പിതൃതർപ്പണം—അവനു ഫലശൂന്യമാകുന്നു; നീലസൂത്രധാരണത്താൽ മഹായജ്ഞങ്ങളും വ്യർത്ഥമാകും.

Verse 32

नीलीरक्तं यदा वस्त्रं विप्रस्त्वंगेषु धारयेत् । अहोरात्रोषितो भूत्वा पञ्चगव्येन शुद्ध्यति

ബ്രാഹ്മണൻ ശരീരത്തിൽ നീല-ചുവപ്പ് വസ്ത്രം ധരിച്ചാൽ, ഒരു പകലും ഒരു രാത്രിയും ഉപവാസം/നിയമം പാലിച്ച് പഞ്ചഗവ്യത്താൽ ശുദ്ധനാകുന്നു.

Verse 33

रोमकूपे यदा गच्छेद्रसं नीलस्य कस्यचित् । पतितस्तु भवेद्विप्रस्त्रिभिः कृच्छ्रैर्व्यपोहति

ഏതെങ്കിലും നീല ദ്രവ്യത്തിന്റെ/നിറത്തിന്റെ സാരം രോമകൂപത്തിൽ പ്രവേശിച്ചാൽ, ബ്രാഹ്മണൻ പതിതനായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു; മൂന്ന് കൃച്ഛ്രവ്രതങ്ങളാൽ ആ ദോഷം നീക്കുന്നു.

Verse 34

नीलमध्यं यदा गच्छेत्प्रमादाद्ब्राह्मणः क्वचित् । अहोरात्रोषितो भूत्वा पञ्चगव्येन शुद्ध्यति

അശ്രദ്ധവശാൽ ബ്രാഹ്മണൻ എവിടെയെങ്കിലും ‘നീല’ത്തിന്റെ മദ്ധ്യത്തിലേക്ക് ചെന്നാൽ, ഒരു പകലും ഒരു രാത്രിയും ഉപവാസം/നിയമം പാലിച്ച് പഞ്ചഗവ്യത്താൽ ശുദ്ധനാകുന്നു.

Verse 35

नीलदारु यदा भिद्येद्ब्राह्मणानां शरीरके । शोणितं दृश्यते तत्र द्विजश्चान्द्रायणं चरेत्

നീലദാരു ബ്രാഹ്മണന്റെ ശരീരം തുളച്ച് അവിടെ രക്തം കാണപ്പെടുകയാണെങ്കിൽ, ദ്വിജൻ ചാന്ദ്രായണ പ്രായശ്ചിത്തം അനുഷ്ഠിക്കണം.

Verse 36

कुर्यादज्ञानतो यस्तु नीलं वै दन्तधावनम् । कृत्वा कृच्छ्रद्वयं तस्य शुद्धिरुक्ता मनीषिभिः

എന്നാൽ അജ്ഞാനവശാൽ ആരെങ്കിലും നീലപദാർത്ഥം ദന്തധാവനത്തിന് ഉപയോഗിച്ചാൽ, രണ്ടുതവണ കൃച്ഛ്ര പ്രായശ്ചിത്തം അനുഷ്ഠിച്ചാൽ ശുദ്ധിയാകുമെന്ന് പണ്ഡിതർ പറയുന്നു.

Verse 37

इत्येतत्कथितं देवि गोप्यादित्यमहोदय । पापघ्नं सर्वजन्तूनां श्रुतं सर्वार्थसाधकम्

ഹേ ദേവീ! ഇങ്ങനെ ഗോപ്യാദിത്യന്റെ മഹോദയം വർണ്ണിക്കപ്പെട്ടു—അത് സർവ്വജീവികളുടെ പാപങ്ങളെ നശിപ്പിക്കുന്നതു; അത് ശ്രവിച്ചാൽ എല്ലാ ശ്രേയസ്സുകളും സിദ്ധമാകുന്നു.

Verse 38

गवां शतसहस्रैस्तु दत्तैर्यत्कुरुजांगले । पुण्यं भवति देवेशि तद्गोप्यादित्यदर्शने

ഹേ ദേവേശി! കുരുജാംഗലത്തിൽ ലക്ഷ ഗോകൾ ദാനം ചെയ്താൽ ലഭിക്കുന്ന പുണ്യം, ഗോപ്യാദിത്യന്റെ ദർശനമാത്രം കൊണ്ടുതന്നെ ലഭിക്കുന്നു.

Verse 118

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये गोप्यादित्यमाहात्म्यवर्णनंनामाष्टादशोत्तरशततमोऽध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീസ്കാന്ദ മഹാപുരാണത്തിലെ ഏകാശീതിസാഹസ്രീ സംഹിതയിൽ, സപ്തമ പ്രഭാസഖണ്ഡത്തിലെ പ്രഥമ പ്രഭാസക്ഷേത്രമാഹാത്മ്യത്തിൽ ‘ഗോപ്യാദിത്യ മാഹാത്മ്യവർണ്ണനം’ എന്ന നൂറ്റിപ്പതിനെട്ടാം അധ്യായം സമാപ്തമായി.