Adhyaya 111
ഈശ്വരൻ ദേവിയോട് പുഷ്കരത്തിനടുത്തുള്ള ‘അഷ്ടപുഷ്കര’ എന്ന കുണ്ഡത്തിന്റെ പ്രാദേശിക മഹാത്മ്യം പറയുന്നു—അസംയമികൾക്ക് ദുർലഭം, പാപഹരം, മഹാപുണ്യപ്രദം. അവിടെ രാമൻ സ്ഥാപിച്ച ‘രാമേശ്വര’ ലിംഗം പ്രസിദ്ധമാണെന്നും, വെറും ദർശന-പൂജയാൽ പോലും പ്രായശ്ചിത്തം ലഭിച്ച് ബ്രഹ്മഹത്യ പോലെയുള്ള മഹാപാപത്തിൽ നിന്നുമുള്ള മോചനവും ഉണ്ടാകുമെന്ന് പറയുന്നു. ദേവി കൂടുതൽ വിശദമായി—സീതാ-ലക്ഷ്മണന്മാരോടുകൂടെ രാമൻ അവിടെ എങ്ങനെ എത്തി, ലിംഗപ്രതിഷ്ഠ എങ്ങനെ നടന്നു—എന്ന് ചോദിക്കുന്നു. ഈശ്വരൻ രാമകഥയുടെ പശ്ചാത്തലം വിവരിക്കുന്നു—രാവണവധാർത്ഥം അവതാരം, പിന്നീട് ഋഷിശാപം മൂലം വനവാസം; യാത്രയിൽ പ്രഭാസപ്രദേശത്ത് എത്തൽ. വിശ്രമത്തിനു ശേഷം രാമന് ദശരഥന്റെ സ്വപ്നദർശനം; ബ്രാഹ്മണരെ ചോദിക്കുന്നു. അവർ അതിനെ പിതൃസന്ദേശമായി കരുതി പുഷ്കരതീർത്ഥത്തിൽ ശ്രാദ്ധം ചെയ്യാനുള്ള വിധി നിർദ്ദേശിക്കുന്നു. രാമൻ യോഗ്യബ്രാഹ്മണരെ ക്ഷണിക്കുന്നു, ലക്ഷ്മണനെ ഫലങ്ങൾ ശേഖരിക്കാൻ അയക്കുന്നു, സീത അർപ്പണസാമഗ്രികൾ ഒരുക്കുന്നു. ശ്രാദ്ധസമയത്ത് ബ്രാഹ്മണരിൽ തന്റെ പിതൃകുലത്തിന്റെ സാന്നിധ്യം ദർശനാനുഭവമായി തോന്നി സീത ലജ്ജയോടെ മാറിനിൽക്കുന്നു; അവളുടെ അഭാവത്തിൽ രാമൻ ക്ഷണികമായി കോപിക്കുന്നു, പിന്നെ സീത കാരണം പറയുന്നു—ഈ സംഭവമാണ് പുഷ്കരത്തിനടുത്ത് രാമേശ്വരലിംഗസ്ഥാപനവുമായി ബന്ധിപ്പിക്കപ്പെടുന്നത്. അവസാനം ഫലശ്രുതി—ഭക്തിയോടെ പൂജിച്ചാൽ പരമഗതി ലഭിക്കും. പ്രത്യേകിച്ച് ദ്വാദശി തിഥിയിലും, ചതുര്ഥി/ഷഷ്ഠി സംയോഗങ്ങളിലും ചെയ്ത ശ്രാദ്ധം അളവറ്റ ഫലം നൽകും; പിതൃതൃപ്തി പന്ത്രണ്ടു വർഷം നിലനിൽക്കും. അശ്വദാനം അശ്വമേധസമ പുണ്യമെന്ന് പറയുന്നു. ഇത് പ്രഭാസഖണ്ഡത്തിലെ ഈ വിഭാഗത്തിന്റെ 111-ാം അധ്യായമാണെന്ന് വ്യക്തമാക്കുന്നു.
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि पुष्करारण्यमुत्तमम् । तस्मादीशानकोणस्थं धनुषां षष्टिभिः स्थितम्
ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—അതിനുശേഷം, മഹാദേവീ, ഉത്തമമായ പുഷ്കരാരണ്യത്തിലേക്ക് പോകണം. അവിടെ നിന്ന് ഈശാന ദിക്കിൽ, അറുപത് ധനുസ്സിന്റെ ദൂരത്തിൽ, അത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.
Verse 2
तत्र कुण्डं महादेवि ह्यष्टपुष्करसंज्ञितम् । सर्व पापहरं देवि दुष्प्राप्यमकृतात्मभिः
അവിടെ, ഹേ മഹാദേവി, ‘അഷ്ടപുഷ്കര’ എന്നു പ്രസിദ്ധമായ ഒരു പുണ്യകുണ്ഡം ഉണ്ട്. ഹേ ദേവി, അത് സർവ്വപാപഹരമാണ്; എന്നാൽ അസംയതസ്വഭാവികൾക്ക് അതി ദുർലഭം.
Verse 3
तत्र कुण्डसमीपे तु पुरा रामेशधीमता । स्थापितं तन्महालिङ्गं रामेश्वर इति स्मृतम्
അവിടെ കുണ്ഡത്തിനടുത്ത് പുരാതനകാലത്ത് ധീമാനായ രാമേശൻ ആ മഹാലിംഗം സ്ഥാപിച്ചു; അത് ‘രാമേശ്വര’ എന്ന നാമത്തിൽ സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.
Verse 4
तस्य पूजनमात्रेण मुच्यते ब्रह्महत्यया
ആ (രാമേശ്വര) ലിംഗത്തെ പൂജിക്കുന്നതുമാത്രം കൊണ്ടുതന്നെ ബ്രഹ്മഹത്യാപാപത്തിൽ നിന്ന് മോചനം ലഭിക്കുന്നു.
Verse 5
श्रीदेव्युवाच । भगवन्विस्तराद्ब्रूहि रामेश्वरसमुद्भवम् । कथं तत्रागमद्रामः ससीतश्च सलक्ष्मणः
ശ്രീദേവി പറഞ്ഞു— ഹേ ഭഗവൻ, രാമേശ്വരത്തിന്റെ ഉദ്ഭവം വിശദമായി പറയുക. സീതയോടും ലക്ഷ്മണനോടും കൂടി രാമൻ അവിടെ എങ്ങനെ എത്തി?
Verse 6
कथं प्रतिष्ठितं लिङ्गं पुष्करे पापतस्करे । एतद्विस्तरतो ब्रूहि फलं माहात्म्यसंयुतम्
പാപങ്ങളെ കവർന്നെടുക്കുന്ന ‘പാപതസ്കര’ പുഷ്കരത്തിൽ ആ ലിംഗം എങ്ങനെ പ്രതിഷ്ഠിക്കപ്പെട്ടു? അതിന്റെ മഹാത്മ്യസഹിതമായ ഫലവും വിശദമായി പറയുക.
Verse 7
ईश्वर उवाच । चतुर्विंशयुगे रामो वसिष्ठेन पुरोधसा । पुरा रावणनाशार्थं जज्ञे दशरथात्मजः
ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഇരുപത്തിനാലാം യുഗത്തിൽ വസിഷ്ഠൻ പുരോഹിതനായിരിക്കെ, രാവണവധാർത്ഥമായി ദശരഥനന്ദനൻ ശ്രീരാമൻ ജനിച്ചു।
Verse 8
ततः कालान्तरे देवि ऋषिशापान्महातपाः । ययौ दाशरथी रामः ससीतः सहलक्ष्मणः
പിന്നീട് കുറെ കാലം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, ഹേ ദേവി, ഋഷിശാപം മൂലം മഹാതപസ്വിയായ ദാശരഥി രാമൻ സീതയോടും ലക്ഷ്മണനോടും കൂടി പുറപ്പെട്ടു।
Verse 9
वनवासाय निष्क्रांतो दिव्यैर्ब्रह्मर्षिभिर्वृतः । ततो यात्राप्रसंगेन प्रभासं क्षेत्रमागतः
വനവാസത്തിനായി പുറപ്പെട്ട്, ദിവ്യ ബ്രഹ്മർഷിമാർ ചുറ്റിനിന്നിരിക്കെ, യാത്രാസന്ദർഭത്തിൽ പ്രഭാസക്ഷേത്രത്തിലെത്തി।
Verse 10
तं देशं तु समासाद्य सुश्रांतो निषसाद ह । अस्तं गते ततः सूर्ये पर्णान्यास्तीर्य भूतले
ആ ദേശത്തെത്തി അത്യന്തം ക്ഷീണിച്ച് ഇരുന്നു; പിന്നെ സൂര്യൻ അസ്തമിച്ചപ്പോൾ നിലത്ത് ഇലകൾ വിരിച്ചു।
Verse 11
सुष्वापाथ निशाशेषे ददृशे पितरं स्वकम् । स्वप्ने दशरथं देवि सौम्यरूपं महाप्रभम्
പിന്നീട് രാത്രിയുടെ അവസാനം അവൻ നിദ്രിച്ചു; ഹേ ദേവി, സ്വപ്നത്തിൽ തന്റെ പിതാവായ ദശരഥനെ സൗമ്യരൂപനും മഹാപ്രഭയും ഉള്ളവനായി കണ്ടു।
Verse 12
प्रातरुत्थाय तत्सर्वं ब्राह्मणेभ्यो न्यवेदयत् । यथा दशरथः स्वप्ने दृष्टस्तेन महात्मना
പ്രഭാതത്തിൽ എഴുന്നേറ്റ് ആ മഹാത്മാവ് എല്ലാം ബ്രാഹ്മണന്മാരോട് അറിയിച്ചു—താൻ സ്വപ്നത്തിൽ രാജാവ് ദശരഥനെ ദർശിച്ചതായി।
Verse 13
ब्राह्मणा ऊचुः । वृद्धिकामाश्च पितरो वरदास्तव राघव । दर्शनं हि प्रयच्छंति स्वप्नान्ते हि स्ववंशजे
ബ്രാഹ്മണർ പറഞ്ഞു—ഹേ രാഘവാ! നിന്റെ പിതൃദേവന്മാർ വംശവൃദ്ധിയും ക്ഷേമവും ആഗ്രഹിക്കുന്നവരും വരദാതാക്കളുമാണ്; അവർ തങ്ങളുടെ വംശജനായവന് സ്വപ്നാന്തത്തിൽ ദർശനം നൽകുന്നു।
Verse 14
एतत्तीर्थं महापुण्यं सुगुप्तं शार्ङ्गधन्वनः । पुष्करेति समाख्यातं श्राद्धमत्र प्रदीयताम्
ഈ തീർത്ഥം മഹാപുണ്യകരം; ശാർങ്ഗധനുധാരി (വിഷ്ണു) അതിനെ സുസംരക്ഷിതമായി കാത്തിരിക്കുന്നു. ഇത് ‘പുഷ്കര’ എന്നു പ്രസിദ്ധം; അതിനാൽ ഇവിടെ ശ്രാദ്ധം അർപ്പിക്കട്ടെ।
Verse 15
नूनं दशरथो राजा तीर्थे चास्मिन्समीहते । त्वया दत्तं शुभं पिण्डं ततः स दर्शनं गतः
നിശ്ചയമായും രാജാവ് ദശരഥൻ ഈ തീർത്ഥത്തിൽ ഫലം ആഗ്രഹിക്കുന്നു. നീ അർപ്പിച്ച ശുഭ പിണ്ഡം കൊണ്ടുതന്നെ അവൻ ദർശനമായി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു।
Verse 16
ईश्वर उवाच । तेषां तद्वचनं श्रुत्वा रामो राजीवलोचनः । निमंत्रयामास तदा श्राद्धार्हान्ब्राह्मणाञ्छुभान्
ഈശ്വരൻ പറഞ്ഞു—അവരുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് താമരക്കണ്ണനായ രാമൻ അപ്പോൾ ശ്രാദ്ധാർഹരായ ശുഭ ബ്രാഹ്മണന്മാരെ ക്ഷണിച്ചു।
Verse 17
अब्रवील्लक्ष्मणं पार्श्वे स्थितं विनतकंधरम् । फलार्थं व्रज सौमित्रे श्राद्धार्थं त्वरयाऽन्वितः
അപ്പോൾ സമീപത്ത് നിൽക്കുകയും കഴുത്ത് കുനിച്ചിരിക്കുകയും ചെയ്ത ലക്ഷ്മണനോട് അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു— “ഹേ സൗമിത്രേ! ശ്രാദ്ധാർഥം ഫലങ്ങൾ കൊണ്ടുവരാൻ വേഗത്തിൽ പോകുക; താമസിക്കരുത്।”
Verse 18
स तथेति प्रतिज्ञाय जगाम रघुनंदनः । आनयामास शीघ्रं स फलानि विविधानि च
“അങ്ങനെ തന്നേ” എന്നു സമ്മതിച്ച് രഘുനന്ദനൻ പോയി; ഉടൻ തന്നെ പലവിധ ഫലങ്ങൾ കൊണ്ടുവന്ന് മടങ്ങി വന്നു।
Verse 19
बिल्वानि च कपित्थानि तिन्दुकानि च भूरिशः । बदराणि करीराणि करमर्दानि च प्रिये
പ്രിയേ! ധാരാളം ബിൽവം, കപിത്തം, തിന്ദുകം എന്നിവ ഉണ്ടായിരുന്നു; കൂടാതെ ബദരം, കരീരം, കരമർദം എന്നിവയും ഉണ്ടായിരുന്നു।
Verse 20
चिर्भटानि परूषाणि मातुलिंगानि वै तथा । नालिकेराणि शुभ्राणि इंगुदीसंभवानि च
ചിർഭടം, പരൂഷം, മാതുലിംഗം എന്നിവയും ഉണ്ടായിരുന്നു; വെളുത്ത നാളികേരങ്ങളും ഇംഗുദീജന്യ ഫലങ്ങളും ഉണ്ടായിരുന്നു।
Verse 21
अथैतानि पपाचाशु सीता जनकनंदिनी । ततस्तु कुतपे काले स्नात्वा वल्कलभृच्छुचिः
അതിനുശേഷം ജനകനന്ദിനിയായ സീത അവയെല്ലാം വേഗത്തിൽ പാകം ചെയ്തു. പിന്നെ കുതപകാലത്ത് സ്നാനം ചെയ്ത്, ശുചിയായി, വൽക്കലം ധരിച്ചു (ശ്രാദ്ധകർമ്മത്തിനായി) ഒരുങ്ങി।
Verse 22
ब्राह्मणानानयामास श्राद्धार्हान्द्विजसत्तमान् । गालवो देवलो रैभ्यो यवक्रीतोऽथ पर्वतः
അവൻ ശ്രാദ്ധാർഹരായ ശ്രേഷ്ഠ ദ്വിജബ്രാഹ്മണരെ വിളിച്ചു വരുത്തി—ഗാലവൻ, ദേവലൻ, റൈഭ്യൻ, യവക്രീതൻ, പർവതൻ।
Verse 23
भरद्वाजो वसिष्ठश्च जावालिर्गौतमो भृगुः । एते चान्ये च बहवो ब्राह्मणा वेदपारगाः
ഭരദ്വാജൻ, വസിഷ്ഠൻ, ജാവാലി, ഗൗതമൻ, ഭൃഗു—ഇവരും കൂടാതെ അനേകം വേദപാരംഗത ബ്രാഹ്മണരും അവിടെ സന്നിഹിതരായിരുന്നു।
Verse 24
श्राद्धार्थं तस्य संप्राप्ता रामस्याक्लिष्टकर्मणः । एतस्मिन्नेव काले तु रामः सीतामभाषत
അക്ലിഷ്ടകർമ്മനായ രാമന്റെ ശ്രാദ്ധകാര്യത്തിനായി അവർ അവിടെ എത്തിച്ചേർന്നു. അതേ സമയത്ത് രാമൻ സീതയോട് സംസാരിച്ചു।
Verse 25
एहि वैदेहि विप्राणां देहि पादावनेजनम् । एतच्छ्रुत्वाऽथ सा सीता प्रविष्टा वृक्षमध्यतः
“വാ വൈദേഹി; വിപ്രന്മാരുടെ പാദപ്രക്ഷാളനത്തിന് ജലം കൊടുക്കുക.” എന്നു കേട്ട സീത വൃക്ഷങ്ങളുടെ നടുവിലേക്ക് കടന്നു।
Verse 26
गुल्मैराच्छाद्य चात्मानं रामस्यादर्शने स्थिता । मुहुर्मुहुर्यदा रामः सीतासीतामभाषत
കുറ്റിച്ചെടികളിൽ സ്വയം മറച്ച് അവൾ രാമന്റെ ദൃഷ്ടിയിൽപ്പെടാതെ നിന്നു. അപ്പോൾ രാമൻ വീണ്ടും വീണ്ടും വിളിച്ചു—“സീതേ! സീതേ!”
Verse 27
ज्ञात्वा तां लक्ष्मणो नष्टां कोपाविष्टं च राघवम् । स्वयमेव तदा चक्रे ब्राह्मणार्ह प्रतिक्रियाम्
അവൾ നഷ്ടമായതായി അറിഞ്ഞും കോപാവിഷ്ടനായ രാഘവനെ കണ്ടും ലക്ഷ്മണൻ അപ്പോൾ സ്വയം ബ്രാഹ്മണർക്കർഹമായ വിധിപൂർവക പ്രതിക്രിയ നിർവഹിച്ചു।
Verse 28
अथ भुक्तेषु विप्रेषु कृत पिंडप्रदानके । आगता जानकी सीता यत्र रामो व्यवस्थितः
പിന്നീട് വിപ്രന്മാർ ഭോജനം കഴിച്ച് പിണ്ഡപ്രദാനകർമ്മം പൂർത്തിയായപ്പോൾ, രാമൻ ഇരുന്നിരുന്ന സ്ഥലത്തേക്ക് ജാനകീ സീത എത്തി।
Verse 29
तां दृष्ट्वा परुषैर्वाक्यैर्भर्त्सयामास राघवः । धिग्धिक्पापे द्विजांस्त्यक्त्वा पितृकृत्यमहोदयम् । क्व गताऽसि च मां हित्वा श्राद्धकाले ह्युपस्थिते
അവളെ കണ്ട റാഘവൻ കഠിനവചനങ്ങളാൽ ശാസിച്ചു— “ധിക് ധിക്, പാപിനീ! ദ്വിജന്മാരെയും പിതൃകർമ്മമായ ഈ മഹാശുഭ കർത്തവ്യവും ഉപേക്ഷിച്ച്, ശ്രാദ്ധകാലം എത്തിയപ്പോൾ എന്നെ വിട്ട് നീ എവിടെ പോയി?”
Verse 30
ईश्वर उवाच । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा भयभीता च जानकी
ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു— അവന്റെ ആ വാക്കുകൾ കേട്ട് ജാനകി ഭയഭീതയായി।
Verse 31
कृताञ्जलिपुटा भूत्वा वेपमाना ह्यभाषत । मा कोपं कुरु कल्याण मा मां निर्भर्त्सय प्रभो
അവൾ കരംകൂപ്പി, വിറയോടെ പറഞ്ഞു— “ഹേ കല്യാണസ്വരൂപാ! കോപിക്കരുതേ; ഹേ പ്രഭോ! എന്നെ ശാസിക്കരുതേ।”
Verse 32
शृणु यस्माद्विभोऽन्यत्र गता त्यक्त्वा तवान्तिकम् । दृष्टस्तत्र पिता मेऽद्य तथा चैव पितामहः
ശ്രദ്ധിക്കൂ, ഹേ വിഭോ! നിന്റെ സാന്നിധ്യം വിട്ട് ഞാൻ മറ്റിടത്തേക്ക് പോയി; അവിടെ ഇന്ന് ഞാൻ എന്റെ പിതാവിനെയും, പിതാമഹനെയും കണ്ടു.
Verse 33
तस्य पूर्वतरश्चापि तथा मातामहादयः । अंगेषु ब्राह्मणेन्द्राणामाक्रान्तास्ते पृथक्पृथक्
അവന്റെ മുൻപുള്ള പൂർവ്വികരും—മാതാമഹാദികൾ—ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠരായ യാജകരുടെ അവയവങ്ങളിൽ ഓരോരുത്തരായി വേർവേറായി അധിഷ്ഠിതരായി.
Verse 34
ततो लज्जा समभवत्तत्र मे रघुनन्दन । पित्रा तत्र महाबाहो मनोज्ञानि शुभानि च
അപ്പോൾ, ഹേ രഘുനന്ദന, അവിടെ എനിക്ക് ലജ്ജ തോന്നി. അവിടെയേ, ഹേ മഹാബാഹോ, എന്റെ പിതാവ് മനോഹരവും മംഗളകരവുമായ കാര്യങ്ങൾ ഒരുക്കി.
Verse 35
तत्र पुष्करसान्निध्ये दक्षिणे धनुषां त्रये । लिंगं प्रतिष्ठयामास रामेश्वरमिति श्रुतम्
അവിടെ പുഷ്കരസാന്നിധ്യത്തിൽ, തെക്കോട്ട് മൂന്നു ധനുസ്സിന്റെ ദൂരത്ത്, അദ്ദേഹം ഒരു ലിംഗം പ്രതിഷ്ഠിച്ചു—‘രാമേശ്വരം’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധം.
Verse 36
भक्ष्याणि भक्षितान्येव यानि वै गुणवन्ति च । स कथं सुकषायाणि क्षाराणि कटुकानि च । भक्षयिष्यति राजेन्द्र ततो मे दुःखमाविशत्
അവൻ ഗുണവത്തും ഉത്തമവുമായ ഭക്ഷ്യങ്ങൾ തന്നെയല്ലോ ഭുജിച്ചത്; എന്നാൽ അവൻ എങ്ങനെ കഷായവും ക്ഷാരവും കടുപ്പമുള്ളതുമായ ആഹാരം കഴിക്കും? ഹേ രാജേന്ദ്ര, അതുകൊണ്ട് ദുഃഖം എന്നെ ആവിഷ്ടമാക്കി.
Verse 37
तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा विस्मितो राघवोऽभवत् । विशेषेण ददौ तस्मिञ्छ्राद्धं तीर्थे तु पुष्करे
അവളുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് രാഘവൻ വിസ്മയിച്ചു. അവിടെ പുഷ്കര തീർത്ഥത്തിൽ അവൻ വിശേഷ ശ്രദ്ധയോടെ വിധിപൂർവ്വം ശ്രാദ്ധം നടത്തി.
Verse 39
यस्तं पूजयते भक्त्या गन्धपुष्पादिभिः क्रमात् । स प्राप्नोति परं स्थानं य्रत्र देवो जनार्दनः
ആർ ഭക്തിയോടെ ക്രമമായി ഗന്ധം, പുഷ്പം മുതലായവ അർപ്പിച്ച് അവനെ പൂജിക്കുന്നുവോ, അവൻ ഭഗവാൻ ജനാർദ്ദനൻ വസിക്കുന്ന പരമസ്ഥാനത്തെ പ്രാപിക്കുന്നു.
Verse 40
किमत्र बहुनोक्तेन द्वादश्यां यत्प्रदापयेत् । न तत्र परिसंख्यानं त्रिषु लोकेषु विद्यते
ഇവിടെ അധികം പറയേണ്ടതെന്ത്? ദ്വാദശിയിൽ ഏതു ദാനം ചെയ്യിപ്പിക്കപ്പെടുന്നുവോ, അതിന്റെ പുണ്യപരിമാണം ത്രിലോകങ്ങളിലും എണ്ണിക്കാണാനാവില്ല.
Verse 41
शुक्रांगारकसंयुक्ता चतुर्थी या भवेत्क्वचित् । षष्ठी वात्र वरारोहे तत्र श्राद्धे महत्फलम्
ഹേ സുന്ദരിയേ! ഒരിക്കൽ ചതുർഥി വെള്ളിയാഴ്ചയും ചൊവ്വാഴ്ചയും കൂടിച്ചേരുകയോ, അല്ലെങ്കിൽ ഇവിടെ ഷഷ്ഠി വരുകയോ ചെയ്താൽ, ആ അവസരത്തിൽ ചെയ്യുന്ന ശ്രാദ്ധം മഹാഫലം നൽകുന്നു.
Verse 42
यावद्द्वादशवर्षाणि पितरश्च पितामहाः । तर्पिता नान्यमिच्छन्ति पुष्करे स्वकुलोद्भवे
പന്ത്രണ്ടു വർഷം വരെ പിതാക്കളും പിതാമഹന്മാരും തർപ്പണത്താൽ തൃപ്തരായി മറ്റൊന്നും ആഗ്രഹിക്കുകയില്ല; പുഷ്കരത്തിൽ തങ്ങളുടെ തന്നെ വംശത്തിൽ ജനിച്ചവൻ തർപ്പണം ചെയ്താൽ അങ്ങനെ തന്നേ.
Verse 43
तत्र यो वाजिनं दद्यात्सम्यग्भक्तिसमन्वितः । अश्वमेधस्य यज्ञस्य फलं प्राप्नोति मानवः
അവിടെ യഥാവിധി ഭക്തിയോടെ അശ്വദാനം ചെയ്യുന്ന മനുഷ്യൻ അശ്വമേധയാഗഫലത്തോടു തുല്യമായ പുണ്യഫലം പ്രാപിക്കുന്നു.
Verse 44
इति ते कथितं सम्यङ्माहात्म्यं पापनाशनम् । रामेश्वरस्य देवस्य पुष्करस्य च भामिनि
ഹേ സുന്ദരീ, ഇങ്ങനെ ദൈവമായ രാമേശ്വരന്റെയും പുഷ്കരത്തിന്റെയും പാപനാശകമായ മഹാത്മ്യം ഞാൻ നിനക്കു യഥാവിധി പറഞ്ഞു.
Verse 111
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये पुष्करमाहात्म्ये रामेश्वरक्षेत्रमाहात्म्यवर्णनंनामैकादशोत्तरशततमोऽध्यायः
ഇങ്ങനെ ശ്രീസ്കന്ദ മഹാപുരാണത്തിലെ ഏകാശീതിസാഹസ്ര്യ സംഹിതയുടെ ഏഴാം പ്രഭാസഖണ്ഡത്തിൽ, ആദ്യ പ്രഭാസക്ഷേത്രമാഹാത്മ്യത്തിലെ പുഷ്കരമാഹാത്മ്യാന്തർഗതമായ ‘രാമേശ്വരക്ഷേത്രമാഹാത്മ്യവർണനം’ എന്ന നൂറ്റി പതിനൊന്നാം അധ്യായം സമാപ്തമായി.