Adhyaya 43

Verse 1

अगस्त्य उवाच । नर्मदेशस्य माहात्म्यं श्रुतं कल्मषनाशनम् । इदानीं कथय स्कंद सतीश्वर समुद्भवम्

അഗസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു: മലിനത നശിപ്പിക്കുന്ന നർമ്മദേശത്തിന്റെ മഹാത്മ്യം ഞാൻ ശ്രവിച്ചു. ഇനി, ഹേ സ്കന്ദാ, സതീശ്വരന്റെ ഉദ്ഭവം വിവരിക്കണമേ.

Verse 2

स्कंद उवाच । मित्रावरुणसंभूत कथयामि कथां शृणु यथा सतीश्वरं लिंगं काश्यामाविर्बभूव ह

സ്കന്ദൻ പറഞ്ഞു—ഹേ മിത്ര-വരുണസംഭൂത (അഗസ്ത്യ)! ഞാൻ കഥ പറയുന്നു, കേൾക്കുക; കാശിയിൽ സതീശ്വര ലിംഗം എങ്ങനെ സാക്ഷാത് ആവിർഭവിച്ചു.

Verse 3

पुरा तताप सुमहत्तपः शतधृतिर्मुने । तपसा तेन देवेशः संतुष्टो वरदोऽभवत्

പുരാതനകാലത്ത്, ഹേ മുനേ, ശതധൃതി അതിമഹത്തായ തപസ്സ് ചെയ്തു. ആ തപസ്സിൽ സന്തുഷ്ടനായ ദേവേശ്വരൻ വരദാതാവായി.

Verse 4

उवाच चापि ब्रह्माणं नितरां ब्राह्मणप्रियः । सर्वज्ञनाथो लोकात्मा वरं वरय लोककृत्

അവൻ ബ്രഹ്മാവിനോട് പറഞ്ഞു—ബ്രാഹ്മണപ്രിയൻ, സർവ്വജ്ഞനാഥൻ, ലോകാത്മാവ്, ലോകകർത്താവ്—‘വരം തിരഞ്ഞെടുക്കുക’ എന്ന്.

Verse 5

ब्रह्मोवाच । यदि प्रसन्नो देवेश वरं दास्यसि वांछितम् । तदा त्वं मे भव सुतो देवी दक्षसुताऽस्तु च

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—ഹേ ദേവേശ, നിങ്ങൾ പ്രസന്നനായി അഭിലഷിത വരം നൽകുമെങ്കിൽ, നിങ്ങൾ എന്റെ പുത്രനാകണം; ദേവിയും ദക്ഷന്റെ പുത്രിയായിരിക്കണം.

Verse 6

इति श्रुत्वा महादेवः सर्वदो ब्रह्मणो वरम् । स्मित्वा देवीमुखं वीक्ष्य प्रोवाच चतुराननम्

ബ്രഹ്മാവിന്റെ ഈ വരം കേട്ട് സർവ്വദാതാവായ മഹാദേവൻ പുഞ്ചിരിച്ചു; ദേവിയുടെ മുഖം നോക്കി, ചതുരാനനനായ ബ്രഹ്മാവിനോട് പറഞ്ഞു.

Verse 7

ब्रह्मंस्त्वद्वांछितं भूयात्किमदेयं पितामह । इत्युक्त्वा ब्रह्मणो भालादाविरासीच्छशांकभृत्

“ഹേ ബ്രഹ്മൻ! നിന്റെ വാഞ്ഛിതം സിദ്ധിക്കട്ടെ; ഹേ പിതാമഹാ, നിനക്കു അദേയം എന്തുണ്ട്?” എന്നു പറഞ്ഞ്, ചന്ദ്രധാരി (ചന്ദ്രശേഖരൻ) ബ്രഹ്മാവിന്റെ ലലാടത്തിൽ നിന്ന് പ്രത്യക്ഷനായി।

Verse 8

रुदन्स उत्तानशयो ब्रह्मणो मुखमैक्षत । ततो ब्रह्मापि तं बालं रुदंतं प्रविलोक्य च

കരഞ്ഞുകൊണ്ടിരുന്ന ആ ശിശു പുറംചായ്ന്നുകിടന്ന് ബ്രഹ്മാവിന്റെ മുഖത്തേക്ക് നോക്കി. പിന്നെ ബ്രഹ്മാവും ആ കരയുന്ന ബാലനെ കണ്ടു അവനിലേക്കു ദൃഷ്ടി പതിപ്പിച്ചു।

Verse 9

किं मां जनकमाप्यापि त्वं रोदिषि मुहुर्मुहुः । श्रुत्वेति पृथुकः प्राह यथोक्तं परमेष्ठिना

“എന്നെ പിതാവായി പ്രാപിച്ചിട്ടും നീ വീണ്ടും വീണ്ടും എന്തിന് കരയുന്നു?” എന്നു കേട്ടപ്പോൾ, പൃഥുകൻ പരമേഷ്ഠി (ബ്രഹ്മാവ്) പറഞ്ഞതുപോലെ തന്നെ മറുപടി പറഞ്ഞു।

Verse 10

नाम्ने रोदिमि मे स्रष्टुर्नाम देहि पितामह । रोदनाद्रुद्र इत्याख्यां समाया डिंभको लभत्

“എനിക്ക് ഒരു നാമം വേണമെന്നു കരയുന്നു; ഹേ സ്രഷ്ടാവേ, ഹേ പിതാമഹാ, എനിക്ക് നാമം തരേണമേ।” ആ കരച്ചിലിനാൽ ആ ശിശുവിന് “രുദ്ര” എന്ന നാമം ലഭിച്ചു।

Verse 11

अगस्त्य उवाच । अर्भकत्वं गतोपीशः किं रुरोद षडानन । यदि वेत्सि तदाचक्ष्व महत्कौतूहलं हि मे

അഗസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു— “ഹേ ഷഡാനനാ! ഈശ്വരൻ ശിശുരൂപം പ്രാപിച്ചിട്ടും എന്തിന് കരഞ്ഞു? നിനക്കറിയുമെങ്കിൽ പറയുക; എനിക്ക് മഹത്തായ കൗതുകമുണ്ട്।”

Verse 12

स्कंद उवाच । सर्वज्ञस्य कुमारत्वात्किंचित्किंचिदवैम्यहम् । रोदने कारणं वच्मि शृणु कुंभसमुद्भव

സ്കന്ദൻ അരുളിച്ചെയ്തു— സർവ്വജ്ഞൻ ബാലരൂപം ധരിച്ചതിനാൽ ഞാൻ അല്പം അല്പമായി മാത്രമേ ഗ്രഹിക്കൂ. എങ്കിലും ആ കരച്ചിലിന്റെ കാരണം പറയുന്നു; ഹേ കുംഭസമുദ്ഭവാ, കേൾക്കുക.

Verse 13

मनसीति विचारोभूद्देवस्य परमात्मनः । बुद्धिवैभवमस्याहो वीक्षितुं परमेष्ठिनः

ആ പരമാത്മദേവന്റെ മനസ്സിൽ ഇങ്ങനെ ഒരു ചിന്ത ഉദിച്ചു— “അഹോ! പരമേഷ്ഠി ബ്രഹ്മാവിന്റെ ബുദ്ധിവൈഭവം ഞാൻ ദർശിക്കട്ടെ.”

Verse 14

सत्यलोकाधिनाथस्य चतुरास्यस्य वेधसः । इत्यानंदात्समुद्भूतो वाष्पपूरो महेशितुः

സത്യലോകാധിനാഥനായ ചതുര്മുഖ വേധസ് (ബ്രഹ്മാവ്) ദർശിച്ചതോടെ മഹേശ്വരനിൽ ആനന്ദം പൊങ്ങി, കണ്ണീരിന്റെ പ്രളയം ഉയർന്നു.

Verse 15

अगस्त्य उवाच । किं बुद्धिवैभवं धातुः शंभुना मनसीक्षितम् । येनानंदाश्रु संभारो बाल्येप्यभवदीशितुः

അഗസ്ത്യൻ ചോദിച്ചു— ധാതാവായ ബ്രഹ്മാവിന്റെ ഏത് ‘ബുദ്ധിവൈഭവം’ ശംഭു മനസ്സിൽ ദർശിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിച്ചു? അതിനാൽ കർത്താവിന് ബാല്യത്തിലുപോലും ആനന്ദാശ്രുക്കളുടെ സമാഹാരം ഉണ്ടായതെങ്ങനെ?

Verse 16

एतत्कथय मे प्राज्ञ सर्वज्ञानंदवर्धन । श्रुत्वागस्त्युदितं वाक्यं तारकारिरुवाच ह

“ഇത് എനിക്ക് പറഞ്ഞുതരുക, ഹേ പ്രാജ്ഞാ, സർവ്വജ്ഞാനാനന്ദവർദ്ധനാ.” അഗസ്ത്യന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ താരകാരി (സ്കന്ദൻ) അപ്പോൾ അരുളിച്ചെയ്തു.

Verse 17

देवे न मनसि ध्यातमिति कुंभजने मुने । विनापत्यं जनेतारं क उद्धर्तुमिह प्रभुः

ഹേ കുംഭജന്മ മുനി അഗസ്ത്യാ! നീ മനസ്സിൽ ദേവനെ ധ്യാനിച്ചില്ല. പുത്രസന്താനം ഇല്ലാതെ വംശം തുടരുന്ന ജനകനെ ഈ ലോകത്തിൽ ആര് ഉദ്ധരിക്കുമെന്നു?

Verse 18

एको मनोरथश्चायं द्वितीयोयं सुनिश्चितम् । अपत्यत्वं गते चास्मिन्स्मर्तुरुत्पत्तिहारिणि

ഇത് ഒരു ആഗ്രഹം; രണ്ടാമത്തേതും ദൃഢനിശ്ചയം—സ്മരിക്കുന്നവന്റെ ജനനോത്ഭവം (സംസാരഭവം) ഹരിക്കുന്നവൻ എന്റെ പുത്രനാകുമ്പോൾ, ലക്ഷ്യം നിശ്ചയമായി സിദ്ധിക്കും.

Verse 19

क्षणंक्षणं समालोक्यमंगस्पर्शे क्षणंक्षणम् । एकशय्यासनाहारं लप्स्यतेऽनेन क्षणेक्षणे

ക്ഷണം ക്ഷണം അവനെ നോക്കും; ക്ഷണം ക്ഷണം അവന്റെ ദേഹസ്പർശം നേടും. ഒരേ ശയ്യ, ഒരേ ആസനം, ഒരേ ആഹാരം—അവനോടൊപ്പം ഇതെല്ലാം ഓരോ നിമിഷവും ലഭിക്കും.

Verse 20

योयं न गोचरः क्वापि वाणीमनसयोरपि । स मेऽपत्यत्वमासाद्य किं न दास्यति चिंतितम्

വാക്കിനും മനസ്സിനും അഗോചരനായവൻ—അവൻ എന്റെ പുത്രസ്ഥാനത്തെ പ്രാപിച്ചാൽ, ഞാൻ ആലോചിച്ച അഭീഷ്ടങ്ങളിൽ ഏതാണ് അവൻ നല്കാതിരിക്കുക?

Verse 21

योऽमुं सकृत्स्पृशेज्जंतुर्योमुं पश्येत्सकृन्मुदा । न स भूयोभिजायेत भवेच्चानंदमेदुरः

ഏത് ജീവിയും അവനെ ഒരിക്കൽ പോലും സ്പർശിക്കുകയോ, ആനന്ദത്തോടെ ഒരിക്കൽ പോലും ദർശിക്കുകയോ ചെയ്താൽ—അവൻ വീണ്ടും ജനിക്കുകയില്ല; ആനന്ദം നിറഞ്ഞവനാകും.

Verse 22

गृहक्रीडनकं मे सौ यदि भूयात्कथंचन । तदापरस्य सौख्यस्य निधानं स्यामसंशयम्

എങ്ങനെയെങ്കിലും അവൻ എന്റെ വീട്ടിൽ എനിക്ക് അല്പം കളിസുഹൃത്തായി മാറിയാൽ, നിസ്സംശയം ഞാൻ അതുല്യസുഖത്തിന്റെ നിധിയാകും।

Verse 23

विधेः समीहितं चेति नूनं ज्ञात्वा स सर्ववित् । आनंदवाष्पकलितं चक्षुस्त्रयमदीधरत्

‘ഇത് വിധാതാവിന്റെ ഇഷ്ടം തന്നെയാണ്’ എന്ന് ഉറപ്പായി അറിഞ്ഞ ആ സർവ്വജ്ഞന്റെ ത്രിനേത്രങ്ങൾ ആനന്ദാശ്രുക്കളാൽ നിറഞ്ഞു।

Verse 24

श्रुत्वैत्यगस्तिः स्कंदस्य भाषितं पर्यमूमुदत् । ननाम चांघ्री प्रोवाच जयसर्वज्ञनंदन

സ്കന്ദന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് അഗസ്ത്യൻ അത്യന്തം ആനന്ദിച്ചു. പാദങ്ങളിൽ നമസ്കരിച്ചു പറഞ്ഞു— “ജയം, ഹേ സർവ്വജ്ഞനന്ദന!”

Verse 25

विधेरपि मनोज्ञातं शंभोरपि मनोगतम् । सम्यक्चित्तं त्वया ज्ञातं नमस्तुभ्यं चिदात्मने

വിധാതാവിന്റെ മനസ്സിൽ മാത്രം അറിയപ്പെടുന്നതും, ശംഭുവിന്റെ മനസ്സിൽ നിലകൊള്ളുന്നതും—എല്ലാം നീ യഥാർത്ഥമായി അറിഞ്ഞിരിക്കുന്നു. ചിദാത്മസ്വരൂപാ, നമസ്കാരം।

Verse 26

स्कंदोपि नितरां तुष्टःश्रोतुरानंददर्शनात् । धन्योस्यगस्त्य धन्योसि श्रोतुं जानासि तत्त्वतः

ശ്രോതാവിന്റെ ആനന്ദം കണ്ട സ്കന്ദനും അത്യന്തം തൃപ്തനായി. “അഗസ്ത്യാ, നീ ധന്യൻ—സത്യമായി ധന്യൻ; തത്ത്വാനുസാരമായി ശ്രവിക്കാൻ നീ അറിയുന്നു” എന്നു പറഞ്ഞു।

Verse 27

न मे श्रमो वृथा जातो ब्रुवतस्ते पुरः कथाम् । इत्यगस्तिं समाभाष्य पुनः प्राह षडाननः

“നിന്റെ സന്നിധിയിൽ ഈ കഥ പറഞ്ഞതിനാൽ എന്റെ പരിശ്രമം വ്യർത്ഥമായില്ല.” എന്ന് അഗസ്ത്യനെ അഭിസംബോധന ചെയ്ത് ഷഡാനനൻ (സ്കന്ദൻ) വീണ്ടും പറഞ്ഞു।

Verse 28

देवे रुद्रत्वमापन्ने देवी दक्षसुताभवत् । सापि तप्त्वा तपस्तीव्रं सती काश्यां वरार्थिनी

ദേവൻ രുദ്രഭാവം സ്വീകരിച്ചപ്പോൾ ദേവി ദക്ഷന്റെ പുത്രിയായി ജനിച്ചു. വരം ആഗ്രഹിച്ച് ആ സതിയും കാശിയിൽ കഠിന തപസ്സു ചെയ്തു।

Verse 30

इदं सतीश्वरं लिंगं तव नाम्ना भविष्यति । यथा मनोरथस्तेऽत्र फलितो दक्षकन्यके

“ഹേ ദക്ഷകുമാരീ, ഈ ലിംഗം നിന്റെ നാമത്തിൽ ‘സതീശ്വരം’ എന്നു പ്രസിദ്ധമാകും; ഇവിടെ നിന്റെ മനോരഥം ഫലിക്കട്ടെ.”

Verse 31

तथैतल्लिंगमाराध्यान्यस्यापि हि फलिष्यति । कुमारी प्राप्स्यति पतिं मनसोपि समुच्छ्रितम्

അതുപോലെ ഈ ലിംഗത്തെ ആരാധിച്ചാൽ മറ്റുള്ളവരുടെ ആഗ്രഹവും തീർച്ചയായും ഫലിക്കും; കുമാരി മനസ്സിൽ ഉയർന്ന പ്രതീക്ഷയ്ക്കൊത്ത ഭർത്താവിനെ പ്രാപിക്കും।

Verse 32

एतल्लिंगं समाराध्य कुमारोपि वरांगनाम् । यस्य यस्य हि यः कामस्तस्य तस्य हि स ध्रुवम्

ഈ ലിംഗത്തെ വിധിപൂർവ്വം ആരാധിച്ചാൽ യുവാവിനും ഉത്തമ വധുവിനെ ലഭിക്കും. ഏവർക്കും ഏത് ആഗ്രഹമുണ്ടോ, അതത് നിശ്ചയമായി സിദ്ധിക്കും।

Verse 33

भविष्यति न संदेहः सतीश्वरसमर्चगात् । सतीश्वरं समभ्यर्च्य यो यो यं यं समीहते

സംശയമില്ല—സതീശ്വരന്റെ സമർചനയാൽ അതു നിശ്ചയമായി സംഭവിക്കും. സതീശ്വരനെ പൂജിച്ച് ആരാരെന്തെന്തു ആഗ്രഹിക്കുന്നുവോ—

Verse 34

तस्य तस्य स स क्षिप्रं भविष्यति मनोरथः

—അവനവന്റെ ആ ആ മനോരഥം അതിവേഗം സഫലമാകും.

Verse 35

इतोष्टमे च दिवसे त्वज्जनेता प्रजापतिः । मह्यं दास्यति कन्यां त्वां सफलस्ते मनोरथः । इत्युक्त्वा देवदेवेशस्तत्रैवांतर्हितोभवत्

“ഇന്നുമുതൽ എട്ടാം ദിവസം നിന്റെ ജനകനായ പ്രജാപതി നിന്നെ കന്യാരൂപത്തിൽ വിവാഹാർത്ഥം എനിക്കു നൽകും; നിന്റെ ആഗ്രഹം സഫലമാകും.” എന്നു പറഞ്ഞ് ദേവദേവേശ്വരൻ അവിടെയേ അന്തർധാനം ചെയ്തു.

Verse 36

सापि स्वभवनं याता सती दाक्षायणी मुदा । पितापि तस्मै प्रादात्तां रुद्राय दिवसेष्टमे

സതീ ദാക്ഷായണിയും സന്തോഷത്തോടെ സ്വന്തം ഭവനത്തിലേക്ക് മടങ്ങി; എട്ടാം ദിവസം അവളുടെ പിതാവ് അവളെ രുദ്രനു നൽകി.

Verse 37

स्कंद उवाव । इत्थं सतीश्वरं लिंगं काश्यां प्रादुरभून्मुने । स्मरणादपि लिंगं च दद्यात्सत्त्वगुणं परम्

സ്കന്ദൻ പറഞ്ഞു—“ഹേ മുനേ! ഇങ്ങനെ കാശിയിൽ സതീശ്വര ലിംഗം പ്രാദുർഭവിച്ചു. ഈ ലിംഗത്തെ വെറും സ്മരണകൊണ്ടുപോലും പരമ സത്ത്വഗുണം (ശുദ്ധിയും തെളിമയും) ദാനം ചെയ്യുന്നു.”

Verse 38

रत्नेशात्पूर्वतो भागे दृष्ट्वा लिंगं सतीश्वरम् । मुच्यते पातकैः सद्यः क्रमाज्ज्ञानं च विंदति

രത്നേശന്റെ കിഴക്കുഭാഗത്ത് സതീശ്വര ലിംഗം ദർശിക്കുന്നവൻ ഉടൻ പാപങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചിതനായി, ക്രമേണ തത്ത്വജ്ഞാനം പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 93

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां चतुर्थे काशीखंड उत्तरार्धे सतीश्वरप्रादुर्भावो नाम त्रिनवतितमोऽध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീസ്കന്ദ മഹാപുരാണത്തിലെ ഏകാശീതിസഹസ്ര ശ്ലോകസംഹിതയുടെ നാലാം വിഭാഗമായ കാശീഖണ്ഡത്തിന്റെ ഉത്തരാർദ്ധത്തിൽ ‘സതീശ്വരപ്രാദുർഭാവം’ എന്ന തൊണ്ണൂറ്റിമൂന്നാം അധ്യായം സമാപ്തമായി।