Adhyaya 28

Verse 1

पार्वत्युवाच । आनंदकानने शंभो यल्लिंगं पुण्यवर्धनम् । यन्नामस्मरणादेव महापातकसंक्षयः

പാർവതി പറഞ്ഞു—ഹേ ശംഭോ! ആനന്ദകാനനത്തിൽ പുണ്യം വർധിപ്പിക്കുന്ന ആ ലിംഗം ഏതാണ്? അതിന്റെ നാമസ്മരണ മാത്രം കൊണ്ടുതന്നെ മഹാപാതകങ്ങൾ ക്ഷയിക്കുമോ?

Verse 2

यत्सेव्यं साधकैर्नित्यं यत्र प्रीतिरनुत्तमा । यत्र दत्तं हुतं जप्तं ध्यातं भवति चाक्षयम्

സാധകർ നിത്യവും സേവിക്കേണ്ടത് ഏതാണ്? അവിടെ പ്രീതി അനുത്തമമാണ്; അവിടെ ദാനം, ഹോമം, ജപം, ധ്യാനം—എല്ലാം അക്ഷയമാകുന്നു—അത് ഏത്?

Verse 3

यस्य संस्मरणादेव यल्लिंगस्य विलोकनात् । यल्लिंगप्रणतेश्चापि यस्य संस्पर्शनादपि

ആ ലിംഗത്തെ വെറും സ്മരണകൊണ്ടും, ദർശനകൊണ്ടും, പ്രണാമം ചെയ്‌താലും, അതിനെ സ്പർശിച്ചാലും (പരമ മംഗളം ലഭിക്കുന്നു)।

Verse 4

पंचामृतादि स्नपनपूर्वाद्यस्यार्चनादपि । तल्लिंगं कथयेशान भवेच्छ्रेयः परंपरा

പഞ്ചാമൃതാദികളാൽ സ്നപനം ചെയ്ത് ആരംഭിക്കുന്ന വിധിപൂർവക ആരാധനകൊണ്ടും—ഹേ ഈശാനാ! ആ ലിംഗത്തെ വിവരിക്കണമേ; അതിനാൽ ശ്രേയസ്സിന്റെ അവിഛിന്ന പരമ്പര ലഭിക്കും।

Verse 6

देवदेव उवाच । उमे भवत्या यत्पृष्टं भवबंधविमोक्षकृत् । ततोऽहं कथयिष्यामि लिंगं स्थिरमना भव

ദേവദേവൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ ഉമാ! നീ ചോദിച്ചതു ഭവബന്ധനത്തിൽ നിന്നു വിമോചനം നൽകുന്നതാണ്. അതുകൊണ്ട് ആ ലിംഗത്തെ ഞാൻ വിവരിക്കും; മനസ്സു സ്ഥിരവും ശാന്തവും ആകുക.

Verse 7

आनंदकानने चात्र रहस्यं परमं मम । न मया कस्यचित्ख्यातं न प्रष्टुं वेत्ति कश्चन

ഇവിടെ ഈ ആനന്ദകാനനത്തിൽ എന്റെ പരമ രഹസ്യം നിലകൊള്ളുന്നു. ഞാൻ അത് ആരോടും വെളിപ്പെടുത്തിയിട്ടില്ല; അത് ചോദിക്കാനും ആരും അറിയുന്നില്ല.

Verse 8

संति लिंगान्यनेकानि ममानंदवने प्रिये । परं त्वया यथा पृष्टं यथावत्तद्ब्रवीमि ते

ഹേ പ്രിയേ! എന്റെ ആനന്ദവനത്തിൽ അനേകം ലിംഗങ്ങൾ ഉണ്ട്; എങ്കിലും നീ ചോദിച്ചതുപോലെ, ആ കാര്യത്തെ ഞാൻ നിനക്കു യഥാർത്ഥമായി പറയുന്നു.

Verse 9

स्कंद उवाच । इति देवीसमुदितं समाकर्ण्य वटोद्भव । सर्वज्ञेन यदाख्यातं तदाख्यास्यामि ते शृणु

സ്കന്ദൻ പറഞ്ഞു—ഹേ വടോദ്ഭവാ! ദേവി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞതു കേട്ട ശേഷം, സർവ്വജ്ഞൻ പ്രസ്താവിച്ചതുതന്നെ ഞാൻ നിനക്കു വിവരിക്കുന്നു; ശ്രവിക്കൂ.

Verse 10

ममापि येन त्रिपुरं समरे जयकांक्षिणः । जयाशा पूरिता स्तुत्या बहुमोदकदानतः

അതിലൂടെ—ത്രിപുരയോടുള്ള സമരത്തിൽ വിജയം ആഗ്രഹിച്ച എനിക്കുപോലും—സ്തുതിയും അനേകം മോദകദാനവും മൂലം ജയാശ പൂർണ്ണമായി.

Verse 11

यत्रास्ति तीर्थमघहृत्पितृप्रीतिविवर्धनम् । यत्स्नानाद्वृत्रहा वृत्रवधपापाद्विमुक्तवान्

എവിടെ പാപഹരമായ തീർത്ഥം ഉണ്ടായി പിതൃകളുടെ പ്രീതിയെ വർധിപ്പിക്കുന്നുവോ; അവിടെ സ്നാനം ചെയ്തതാൽ വൃത്രഹാ ഇന്ദ്രൻ വൃത്രവധപാപത്തിൽ നിന്ന് വിമുക്തനായി.

Verse 12

धर्माधिकरणं यत्र धर्मराजोप्यवाप्तवान् । सुदुष्करं तपस्तप्त्वा परमेण समाधिना

എവിടെ പരമസമാധിയിൽ അതിദുഷ്കരമായ തപസ്സു ചെയ്ത് ധർമരാജനും ധർമാധികരണാസനം പ്രാപിച്ചുവോ.

Verse 13

पक्षिणोपि हि यत्रापुर्ज्ञानं संसारमोचनम् । रम्यो हिरण्मयो यत्र बभूव बहुपाद्द्रुमः

എവിടെ പക്ഷികളും സംസാരമോചകമായ ജ്ഞാനം പ്രാപിച്ചുവോ; കൂടാതെ എവിടെ അനേകം ശാഖകളുള്ള രമണീയ ഹിരണ്മയ വൃക്ഷം ഉദ്ഭവിച്ചുവോ.

Verse 14

यल्लिंगदर्शनादेव दुर्दमो नाम पार्थिवः । उद्वेजकोपि लोकानां क्षणाद्धर्ममतिस्त्वभूत्

ആ ലിംഗത്തിന്റെ ദർശനമാത്രത്താൽ ദുര്ദമൻ എന്ന രാജാവ്—ജനങ്ങൾക്ക് ഭീതിയുണ്ടാക്കിയവനായിരുന്നാലും—ക്ഷണത്തിൽ ധർമ്മനിഷ്ഠചിത്തനായി മാറി.

Verse 15

तस्य लिंगस्य माहात्म्यमाविर्भावं च सुंदरि । निशामयाभिधास्यामि महापातक नाशनम्

ഹേ സുന്ദരി, ശ്രവിക്കൂ; ആ ലിംഗത്തിന്റെ മഹാത്മ്യവും അതിന്റെ ആവിർഭാവവും ഞാൻ പ്രസ്താവിക്കും—അത് മഹാപാതകങ്ങളെയും നശിപ്പിക്കുന്നു.

Verse 16

धर्मपीठं तदुद्दिष्टमत्रानंदवने मम । तत्पीठदर्शनादेव नरः पापैः प्रमुच्यते

എന്റെ ആനന്ദവനമായ കാശിയിൽ ഈ ധർമ്മപീഠം സൂചിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു. ആ പീഠത്തിന്റെ ദർശനമാത്രത്താൽ മനുഷ്യൻ പാപങ്ങളിൽ നിന്നു മോചിതനാകുന്നു.

Verse 17

पुरा विवस्वतः पुत्रो यमः परमसंयमी । तपस्तताप विपुलं विशालाक्षि तवाग्रतः

പുരാകാലത്ത് വിവസ്വാന്റെ പുത്രനായ യമൻ, പരമസംയമി; ഹേ വിശാലാക്ഷി! നിന്റെ സന്നിധിയിൽ മഹത്തായ തപസ്സു ചെയ്തു.

Verse 18

शिशिरे जलमध्यस्थो वर्षास्वभ्रावकाशकः । तपर्तौ पंचवह्निस्थः कदाचिदिति तप्तवान्

ശീതകാലത്ത് ജലത്തിന്റെ നടുവിൽ നിലകൊണ്ടു; മഴക്കാലത്ത് തുറന്ന ആകാശത്തിനടിയിൽ നിന്നു; ഉഷ്ണകാലത്ത് പഞ്ചാഗ്നികളുടെ നടുവിൽ ഇരുന്ന്—ഇങ്ങനെ അവൻ നിരന്തരം തപസ്സു ചെയ്തു.

Verse 19

पादाग्रांगुष्ठभूस्पर्शी बहुकालं स तस्थिवान् । एकपादस्थितः सोपि कदाचिद्बह्वनेहसम्

ദീർഘകാലം ഭൂമിയെ കാൽവിരലിന്റെ അഗ്രഭാഗം മാത്രമേ സ്പർശിക്കൂ എന്നവിധം അവൻ നിന്നു. ചിലപ്പോൾ ഒരുകാലിൽ നിന്നുകൊണ്ടും മഹാകഷ്ടം സഹിച്ചു.

Verse 20

समीराभ्यवहर्तासीद्बहुदिष्टं सदिष्टवान् । पपौ स तु पिपासुः सन्कुशाग्रजलविप्रुषः

അവൻ ‘വായ്വാഹാരി’യായി, അല്പമായി നിശ്ചയിക്കപ്പെട്ട ആഹാരമാത്രം സ്വീകരിച്ചു. ദാഹം വന്നാൽ കുശാഗ്രത്തിൽ ചേർന്ന ജലബിന്ദുക്കളേ കുടിച്ചു.

Verse 21

दिव्यां चतुर्युगीमित्थं स निनाय तपश्चरन् । चतुर्गुणं दिदृक्षुर्मां परमेण समाधिना

ഇങ്ങനെ തപസ്സനുഷ്ഠിച്ച് അവൻ ദിവ്യമായ നാല് യുഗങ്ങളുടെ കാലം കഴിച്ചു; പരമസമാധിയാൽ എന്നെ ചതുര്ഗുണരൂപത്തിൽ ദർശിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിച്ചു।

Verse 22

ततोहं तस्य तपसा संतुष्टः स्थिरचेतसः । ययौ तस्मै वरान्दातुं शमनाय महात्मने

അപ്പോൾ ആ സ്ഥിരചിത്തന്റെ തപസ്സിൽ സന്തുഷ്ടനായ ഞാൻ, മഹാത്മാവായ ശമനൻ (യമൻ) ശമിക്കുവാൻ അവനു വരങ്ങൾ നൽകാൻ അവിടേക്കു പോയി।

Verse 23

वटः कांचनशाखाख्यो यस्तपस्तापसंततिम् । दूरीचकार सुच्छायो बहुद्विजसमाश्रयः

‘കാഞ്ചനശാഖ’ എന്നറിയപ്പെട്ട വടവൃക്ഷം ശീതളനിഴലോടെ അനേകം ദ്വിജർക്കും ആശ്രയമായി, തപസ്വികളുടെ തപസ്സിൽ നിന്നുയർന്ന ദാഹം അകറ്റി।

Verse 24

मंदमद मरुल्लोल पल्लवैः करपल्लवैः । योध्वगानध्वसंतप्तानाह्वये दिवतापहृत्

മന്ദമായ മദകര കാറ്റിൽ ഇളകുന്ന കൈപല്ലവങ്ങളായ ഇലകളാൽ ആ വടവൃക്ഷം വഴിയാത്രയുടെ ചൂടിൽ ക്ഷീണിച്ച യാത്രക്കാരെ വിളിച്ചു, പകൽതാപവും ക്ഷീണവും അകറ്റുന്നു।

Verse 25

स्वानुरागैः सुरभिभिः स्वादुभिश्च पचेलिमैः । प्रीणयेदर्थिसार्थं यो वृत्तैर्निजफलैरलम्

തന്റെ സ്വാഭാവിക സുഗന്ധമുള്ള, മധുരമുള്ള, പക്വമായ ഫലങ്ങളാൽ ആ വൃക്ഷം അപേക്ഷകരുടെ കൂട്ടത്തെ പൂർണ്ണമായി ആനന്ദിപ്പിച്ച്, സ്വന്തം ഫലങ്ങളാൽ തന്നെ സമൃദ്ധമായി തൃപ്തിപ്പെടുത്തുന്നു।

Verse 26

तदधस्तात्परं वीक्ष्य तमहं तपनांगजम् । स्थाणुनिश्चल वर्ष्माणं नासाग्रन्यस्तलोचनम्

കൂടുതൽ താഴേക്ക് നോക്കിയപ്പോൾ ഞാൻ തപനപുത്രനെ കണ്ടു—സ്തംഭംപോലെ അചഞ്ചലമായ ദേഹം, നാസാഗ്രത്തിൽ സ്ഥിരദൃഷ്ടി, യോഗതപസ്സിൽ ദൃഢവ്രതൻ।

Verse 27

तपस्तेजोभिरुद्यद्भिः परितः परिधीकृतम् । भानुमंतमिवाकाशे सुनीले स्वेन तेजसा

തപസ്സിൽ നിന്നുയർന്ന തേജസ് അവനെ ചുറ്റും വലയം ചെയ്തു—ഗാഢനീല ആകാശത്തിൽ സ്വന്തം പ്രഭാവലയത്തോടെ വലയം ചെയ്ത സൂര്യനെപ്പോലെ।

Verse 28

स्वाख्यांकितं महालिंगं प्रतिष्ठाप्यातिभक्तितः । स्वच्छ सूर्योपलमयतेजः पुंजैरिवार्चितम्

അത്യന്തഭക്തിയോടെ തന്റെ നാമം അങ്കിതമായ മഹാലിംഗം പ്രതിഷ്ഠിച്ച്, ശുദ്ധ സൂര്യോപലസമമായ തേജസ്സിന്റെ പുഞ്ചങ്ങളാൽ എന്നപോലെ അതിനെ അർച്ചിച്ചു।

Verse 29

साक्षीकृत्येव तल्लिंगं तप्यमानं महत्तपः । प्रत्यवोचं धर्मराजं वरं ब्रूहीति भास्करे

ആ ലിംഗത്തെ സാക്ഷിയാക്കിയെന്നപോലെ അവന്റെ മഹാതപസ്സു കണ്ടു ഞാൻ ധർമ്മരാജനോട് പറഞ്ഞു—“ഹേ ഭാസ്കരപുത്രാ, വരം പറയുക/ആഗ്രഹിക്കുക।”

Verse 30

अलं तप्त्वा महाभाग प्रसन्नोस्मि शुभव्रत । निशम्य शमनश्चेति दृष्ट्वा मां प्रणनाम ह

“ഹേ മഹാഭാഗാ, ഹേ ശുഭവ്രതാ, മതി തപസ്സ്; ഞാൻ പ്രസന്നൻ.” എന്നു കേട്ട ശമനൻ (യമൻ) എന്നെ നോക്കി പ്രണാമം ചെയ്തു।

Verse 31

चकार स्तवनं चापि परिहृष्टेंद्रियेश्वरः । निर्व्याजं स समाधिं च विसृज्य ब्रध्ननंदनः

ഇന്ദ്രിയങ്ങളിൽ പരമഹർഷം നിറഞ്ഞ ബ്രധ്നനന്ദനൻ (സൂര്യപുത്രൻ) സ്തവനം ചെയ്തു; തന്റെ നിർവ്യാജമായ അഖണ്ഡ സമാധി വിട്ട് ധ്യാനാവസ്ഥയിൽ നിന്ന് എഴുന്നേറ്റു।

Verse 32

धर्म उवाच । नमोनमः कारणकारणानां नमोनमः कारणवर्जिताय । नमोनमः कार्यमयाय तुभ्यं नमोनमः कार्यविभिन्नरूप

ധർമ്മൻ പറഞ്ഞു— കാരണങ്ങളുടെ കാരണമായ നിനക്കു വീണ്ടും വീണ്ടും നമസ്കാരം; കാരണാതീതനായ നിനക്കു നമസ്കാരം. കാര്യരൂപമായ ജഗത്തിൽ വ്യാപിച്ച നിനക്കു നമസ്കാരം; സൃഷ്ടിയുടെ നാനാരൂപങ്ങളായി പ്രത്യക്ഷനായ നിനക്കു നമസ്കാരം।

Verse 33

अरूपरूपाय समस्तरूपिणे पराणुरूपाय परापराय । अपारपाराय पराब्धिपार प्रदाय तुभ्यं शशिमौलये नमः

രൂപരഹിതനായിട്ടും രൂപം നൽകുന്നവനേ, സമസ്തരൂപധാരകനേ; പരമാണുവിലും സൂക്ഷ്മൻ, പരാപരാതീതൻ— അപാരത്തിന്റെ പാരമായവനേ, പരമാബ്ധി കടത്തിവിടുന്നവനേ, ശശിമൗളീ പ്രഭുവേ, നിനക്കു നമസ്കാരം।

Verse 34

अनीश्वरस्त्वं जगदीश्वरस्त्वं गुणात्मकस्त्वं गुणवर्जितस्त्वम् । कालात्परस्त्वं प्रकृतेः परस्त्वं कालाय कालात्प्रकृते नमस्ते

നീ അണീശ്വരൻ (ആധിപത്യാതീതൻ) കൂടിയാണ്, ജഗദീശ്വരനും കൂടിയാണ്. നീ ഗുണാത്മകനും ഗുണവರ್ಜിതനും. നീ കാലാതീതൻ, പ്രകൃതാതീതൻ— കാലത്തിനും കാലമായവനേ, പ്രകൃതിക്ക് അതീതനായ പ്രഭുവേ, നിനക്കു നമസ്കാരം।

Verse 35

त्वमेव निर्वाणपद प्रदोसि त्वमेव निर्वाणमनंतशक्ते । त्वमात्मरूपः परमात्मरूपस्त्वमंतरात्मासि चराचरस्य

അനന്തശക്തേ! നിർവാണപദം നൽകുന്നവൻ നീയേ; നിർവാണം തന്നെയും നീയേ. നീ ആത്മസ്വരൂപൻ, പരമാത്മസ്വരൂപൻ; ചരാചര സർവ്വജഗത്തിന്റെ അന്തരാത്മ നീയേ।

Verse 36

त्वत्तो जगत्त्वं जगदेवसाक्षाज्जगत्त्वदीयं जगदेकबंधो । हर्ताविता त्वं प्रथमो विधाता विधातृविष्ण्वीश नमो नमस्ते

നിന്നിൽ നിന്നുതന്നെ ലോകത്തിന്റെ സത്യസ്വരൂപം ഉദ്ഭവിക്കുന്നു; നീയേ പ്രത്യക്ഷമായി വിശ്വസാക്ഷി. ഈ സമസ്ത ജഗത്ത് നിന്റേതാണ്, ഹേ ജഗദേകബന്ധോ. നീ ആദ്യവിധാതാവ്—സംഹാരകനും പാലകനും കൂടെ. ബ്രഹ്മാ-വിഷ്ണുക്കളുടെയും ഈശ്വരാ, നിനക്കു നമോ നമഃ।

Verse 37

मृडस्त्वमेव श्रुतिवर्त्मगेषु त्वमेव भीमोऽश्रुतिवर्त्मगेषु । त्वं शंकरः सोमसुभक्तिभाजामुग्रोसि रुद्र त्वमभक्तिभाजाम्

ശ്രുതി (വേദ) മാർഗത്തിൽ നടക്കുന്നവർക്കു നീയേ മൃഡൻ—കരുണാമയൻ; ശ്രുതി മാർഗം വിട്ടവർക്കു നീയേ ഭീമൻ—ഭയങ്കരൻ. ശുദ്ധഭക്തിയുള്ളവർക്ക് നീ ശങ്കരൻ; ഭക്തിയില്ലാത്തവർക്ക്, ഹേ രുദ്രാ, നീ ഉഗ്രൻ.

Verse 38

त्वमेव शूली द्विषतां त्वमेव विनम्रचेतो वचसां शिवोसि । श्रीकंठ एकः स्वपदश्रितानां दुरात्मनां हालहलोग्रकंठः

വൈരമുള്ളവർക്കെതിരെ നീയേ ശൂലധാരി; മനസ്സും വാക്കും വിനയമുള്ളവർക്ക് നീയേ ശിവൻ—മംഗളസ്വരൂപൻ. നിന്റെ പാദാശ്രിതർക്കു നീയേ ഏക ശ്രീകണ്ഠൻ; ദുഷ്ടമനസ്സുള്ളവർക്ക് നീ ഹാലാഹല വിഷം ധരിച്ച ഭയങ്കര ഉഗ്രകണ്ഠൻ.

Verse 39

नमोस्तु ते शंकर शांतशंभो नमोस्तु ते चंद्रकलावतंस । नमोस्तु तुभ्यं फणिभूषणाय पिनाकपाणेंऽधकवैरिणे नमः

ഹേ ശങ്കരാ, ഹേ ശാന്ത ശംഭൂ, നിനക്കു നമസ്കാരം. ഹേ ചന്ദ്രകലാവതംസാ, നിനക്കു നമസ്കാരം. ഹേ ഫണിഭൂഷണധാരീ, നിനക്കു നമസ്കാരം. ഹേ പിനാകപാണീ, അന്ധകവൈരീ, നിനക്കു നമസ്കാരം.

Verse 40

स एव धन्यस्तव भक्तिभाग्यस्तवार्चको यः सुकृती स एव । तवस्तुतिं यः कुरुते सदैव स स्तूयते दुश्च्यवनादि देवैः

നിന്റെ ഭക്തിഭാഗ്യം ലഭിച്ചവനേ ധന്യൻ; നിന്നെ അർച്ചിക്കുന്നവനേ സുകൃതീ. ആരെല്ലാം സദാ നിന്റെ സ്തുതി ചെയ്യുന്നു, അവരെ ദേവന്മാരും—ദുശ്ച്യവനാദികളും—സ്വയം സ്തുതിക്കുന്നു.

Verse 41

कस्त्वामिह स्तोतुमनंतशक्ते शक्नोति मादृग्लघुबुद्धिवैभवः । प्राचां न वाचामिहगोचरो यः स्तुतिस्त्वयीयं नतिरेव यावत्

ഹേ അനന്തശക്തേ! ഇവിടെ നിന്നെ യഥാർത്ഥമായി സ്തുതിക്കാൻ ആര്‍ക്കാകും? എന്നെപ്പോലെയുള്ള അല്പബുദ്ധിക്ക് ആ സാമർത്ഥ്യം എവിടെ! നീ പുരാതന ഋഷിമാരുടെ വാക്കുകൾക്കും അഗോചരൻ; അതിനാൽ എന്റെ ഈ ‘സ്തുതി’ ഭക്തിനമസ്കാരമാത്രമാണ്.

Verse 42

स्कंद उवाच । उदीर्य सूर्यस्य सुतोतिभक्त्या नमः शिवायेति समुच्चरन्सः । इलामिलन्मौलिरतीव हृष्टः सहस्रकृत्वः प्रणनाम शंभुम्

സ്കന്ദൻ പറഞ്ഞു—അപ്പോൾ സൂര്യപുത്രൻ അതിഭക്തിയോടെ ‘നമഃ ശിവായ’ എന്ന് ആവർത്തിച്ചു ഉച്ചരിച്ചു. മൗലി ഭൂമിയിലേക്കു നമിച്ച്, അത്യന്തം ഹർഷത്തോടെ, ശംഭുവിനെ ആയിരം പ്രാവശ്യം പ്രണാമം ചെയ്തു.

Verse 43

ततः शिवस्तं तपसातिखिन्नं निवार्य ताभ्यः प्रणतिभ्य ईश्वरः । वरान्ददौ सप्ततुरंगसूनवे त्वं धर्मराजो भव नामतोपि

പിന്നീട് ഈശ്വരനായ ശിവൻ തപസ്സാൽ അത്യന്തം ക്ഷീണിച്ച അവനെ തടഞ്ഞു, ആ പ്രണാമങ്ങളിൽ പ്രസന്നനായി, സപ്തതുരംഗൻ (സൂര്യൻ) പുത്രന് വരങ്ങൾ നൽകി—“നീ ധർമ്മരാജനാകുക; നാമത്താലും അതുതന്നെയാകുക.”

Verse 44

त्वमेव धर्माधिकृतौ समस्त शरीरिणां स्थावरजंगमानाम् । मया नियुक्तोद्य दिनादिकृत्यः प्रशाधि सर्वान्मम शासनेन

സ്ഥാവരജംഗമങ്ങളായ സമസ്ത ശരീരികൾക്കുമുള്ള ധർമ്മാധികാരം നിനക്കേ ഉള്ളു. ഇന്ന് ഞാൻ നിന്നെ ദിനഗണന മുതലായ കൃത്യങ്ങളും ആചാരക്രമനിർവ്വഹണവും ഏൽപ്പിക്കുന്നു; എന്റെ ശാസനപ്രകാരം എല്ലാവരെയും ഭരിക്കു.

Verse 45

त्वं दक्षिणायाश्च दिशोधिनाथस्त्वं कर्मसाक्षी भव सर्वजंतोः । त्वद्दर्शिताध्वान इतो व्रजंतु स्वकर्मयोग्यां गतिमुत्तमाधमाः

നീ ദക്ഷിണദിക്കിന്റെ അധിനാഥനാകുക; സർവ്വജന്തുക്കളുടെ കർമ്മങ്ങൾക്ക് സാക്ഷിയാകുക. നീ കാണിച്ച വഴിയിലൂടെ ഇവിടെ നിന്ന് ജീവികൾ പോകട്ടെ; തങ്ങളുടെ കർമ്മയോഗ്യമായ ഉത്തമമോ അധമമോ ഗതി പ്രാപിക്കട്ടെ.

Verse 46

त्वया यदेतन्ममभक्तिभाजा लिंगं समाराधितमत्र धर्म । तद्दर्शनात्स्पर्शनतोऽर्चनाच्च सिद्धिर्भविष्यत्यचिरेण पुंसाम्

ഹേ ധർമ്മാ! നീ ഇവിടെ എനിക്കുള്ള ഭക്തിയോടെ ആരാധിച്ച ഈ ലിംഗം—അതിന്റെ ദർശനം, സ്പർശം, അർച്ചന എന്നിവകൊണ്ടുമാത്രം മനുഷ്യർക്കു അചിരത്തിൽ സിദ്ധി ലഭിക്കും।

Verse 47

धर्मेश्वरं यः सकृदेव मर्त्यो विलोकयिष्यत्यवदातबुद्धिः । स्नात्वा पुरस्तेऽत्र च धर्मतीर्थे न तस्य दूरे पुरुषार्थसिद्धिः

ശുദ്ധബുദ്ധിയോടെ ഏതൊരു മർത്ത്യനും ധർമ്മേശ്വരനെ ഒരിക്കൽ പോലും ദർശിച്ച്, നിന്റെ സന്നിധിയിൽ ഇവിടെ ധർമ്മതീർത്ഥത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്താൽ, അവനു പുരുഷാർത്ഥസിദ്ധി ദൂരമല്ല।

Verse 48

कृत्वाप्यघानामिह यः सहस्रं धर्मेश्वरं पश्यति दैवयोगात् । सहेतनो जातु स नारकीं व्यथां कथां तदीयां दिविकुर्वतेमराः

ഇവിടെ ആയിരം പാപങ്ങൾ ചെയ്തിട്ടും ദൈവയോഗത്താൽ ധർമ്മേശ്വരനെ ദർശിക്കുന്നവൻ ദേഹസഹിത ഒരിക്കലും നരകവേദന അനുഭവിക്കുകയില്ല; സ്വർഗത്തിൽ ദേവന്മാർ ആ പ്രഭുവിന്റെ കഥയെ ഉത്സവമായി ആചരിക്കുന്നു।

Verse 50

यो धर्मपीठं प्रतिलभ्य काश्यां स्वश्रेयसे नो यततेऽत्र मर्त्यः । कथं स धर्मत्वमिवातितेजाः करिष्यति स्वं कृतकृत्यमेव । त्वया यथाप्ता इह धर्मराज मनोरथास्ते गुरुभिस्तपोभिः । तथैव धर्मेश्वरभक्तिभाजां कामाः फलिष्यंति न संशयोत्र

കാശിയിൽ ധർമ്മപീഠം പ്രാപിച്ചിട്ടും സ്വന്തം പരമശ്രേയസ്സിനായി ഇവിടെ പരിശ്രമിക്കാത്ത മർത്ത്യൻ എങ്ങനെ കൃതകൃത്യനാകും—വെറും തേജസ്സാൽ ‘ധർമ്മത്വം’ തന്നെ നേടുന്നതുപോലെ? ഹേ ധർമ്മരാജാ! നീ ഇവിടെ ഗുരുസമമായ മഹാതപസ്സുകളാൽ നിന്റെ മനോരഥങ്ങൾ നേടിയതുപോലെ, ധർമ്മേശ്വരഭക്തരുടെ ആഗ്രഹങ്ങൾ നിസ്സന്ദേഹമായി ഫലിക്കും।

Verse 51

कृत्वाप्यघान्येव महांत्यपीह धर्मेश्वरार्चां सकृदेव कुर्वन् । कुतो बिभेति प्रियबंधुरेव तव त्वदीयार्चित लिंगभक्तः

ഈ ലോകത്തിൽ മഹാപാപങ്ങൾ ചെയ്തിട്ടും ധർമ്മേശ്വരാർച്ചനം ഒരിക്കൽ ചെയ്താൽ അവൻ എന്തിന് ഭയപ്പെടണം? നിനക്കാൽ ആരാധിക്കപ്പെട്ട ലിംഗത്തിന്റെ ഭക്തനായി അവൻ നിനക്കു പ്രിയബന്ധുവുപോലെ ആകുന്നു।

Verse 52

पत्रेण पुष्पेण जलेन दूर्वया यो धर्मधर्मेश्वरमर्चयिष्यति । समर्चयिष्यंत्यमृतांधसस्तं मंदारमालाभिरतिप्रहृष्टाः

ഇല, പുഷ്പം, ജലം, ദൂർവാ പുല്ല് എന്നിവകൊണ്ട് ധർമ്മ-ധർമ്മേശ്വരനെ ആരാധിക്കുന്നവനെ അമൃതപ്രഭയിൽ ദീപ്തരായ ദേവന്മാരും അത്യന്താനന്ദത്തോടെ മന്ദാരപുഷ്പമാലകൾ അർപ്പിച്ച് ആദരിക്കും।

Verse 53

त्वत्तो विभेष्यंति कृतैनसो ये भयं न तेषां भविता कदाचित् । धर्मेश्वरार्चा रचनां करिष्यतां हरिष्यतां बंधुतयामनस्ते

പാപം ചെയ്തവർ നിന്നെ ഭയപ്പെടും; എന്നാൽ ധർമ്മേശ്വരന്റെ അർച്ചന ക്രമപ്പെടുത്തി പൂജിക്കുന്നവർക്ക് ഒരിക്കലും ഭയം ഉണ്ടാകില്ല. അവരുടെ പൂജ ഭയം ഹരിക്കുന്നു—നിന്റെ മനസ് അവരെ ബന്ധുഭാവത്തോടെ സ്വീകരിക്കട്ടെ।

Verse 54

यदत्र दास्यंति हि धर्मपीठे नरा द्युनद्यां कृतमज्जनाश्च । तदक्षयं भावि युगांतरेपि कृतप्रणामास्तव धर्मलिंगे

ഇവിടെ ധർമ്മപീഠത്തിൽ, ദിവ്യനദിയിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് മനുഷ്യർ നൽകുന്ന ദാനം വരാനിരിക്കുന്ന യുഗാന്തരത്തിലും അക്ഷയമായി നിലനിൽക്കും; കാരണം അവർ നിന്റെ ധർമ്മലിംഗത്തിന് പ്രണാമം ചെയ്തിരിക്കുന്നു।

Verse 55

ये कार्तिके मासि सिताष्टमी तिथौ यात्रां करिष्यंति नरा उपोषिताः । रात्रौ च वै जागरणं महोत्सवैर्धर्मेश्वरे तेन पुनर्भवा भुवि

കാർത്തിക മാസത്തിലെ ശുക്ല അഷ്ടമി തിഥിയിൽ ഉപവസിച്ച് യാത്ര ചെയ്യുന്നവരും, ധർമ്മേശ്വരനിൽ മഹോത്സവത്തോടെ രാത്രിജാഗരണം ചെയ്യുന്നവരും—ആ അനുഷ്ഠാനഫലമായി ഭൂമിയിൽ വീണ്ടും ജനിക്കുകയില്ല।

Verse 56

स्तुतिं च ये वै त्वदुदीरितामिमां नराः पठिष्यंति तवाग्रतः क्वचित् । निरेनसस्ते मम लोकगामिनः प्राप्स्यंति ते वैभवतः सखित्वम्

കൂടാതെ, ഏതുസമയത്തും നിന്റെ സന്നിധിയിൽ നീ ഉച്ചരിച്ച ഈ സ്തുതി പാരായണം ചെയ്യുന്നവർ പാപരഹിതരായി എന്റെ ലോകത്തെ പ്രാപിക്കുകയും, നിന്റെ വൈഭവമയ പരിചാരകസമൂഹത്തിൽ സഖ്യത നേടുകയും ചെയ്യും।

Verse 57

पुनर्वरं ब्रूहि यथेप्सितं ददे तेजोनिधेर्नंदन धर्मराज । अदेयमत्रास्ति न किंचिदेव ते विधेहि वागुद्यममात्रमेव

അല്ലയോ സൂര്യപുത്രനായ ധർമ്മരാജാവേ! വീണ്ടും വരം ചോദിച്ചാലും; അങ്ങ് ആഗ്രഹിക്കുന്നതെന്തും ഞാൻ നൽകാം. അങ്ങേക്ക് നൽകാൻ കഴിയാത്തതായി ഇവിടെ ഒന്നുമില്ല, ആഗ്രഹം പറയാനുള്ള ശ്രമം മാത്രം നടത്തിയാൽ മതി.

Verse 58

प्रसन्नमूर्तिं स विलोक्य शंकरं कारुण्यपूर्णं स्वमनोरथाभिदम् । आनंदसंदोहसरोनिमग्नो वक्तुं क्षणं नैव शशाक किंचित्

കാരുണ്യം നിറഞ്ഞവനും ആഗ്രഹങ്ങൾ സാധിച്ചുതരുന്നവനുമായ ശങ്കരന്റെ പ്രസന്നമായ രൂപം കണ്ട്, അദ്ദേഹം ആനന്ദസാഗരത്തിൽ മുങ്ങിപ്പോവുകയും ഒരു നിമിഷത്തേക്ക് ഒന്നും സംസാരിക്കാൻ കഴിയാതാവുകയും ചെയ്തു.

Verse 78

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां चतुर्थे काशीखंड उत्तरार्धे धर्मेशमहिमाख्यानं नामाष्टसप्ततितमोऽध्यायः

ഇപ്രകാരം എൺപത്തിയൊന്നായിരം ശ്ലോകങ്ങളുള്ള ശ്രീസ്കന്ദ മഹാപുരാണ സംഹിതയിലെ നാലാം വിഭാഗമായ കാശീഖണ്ഡത്തിന്റെ ഉത്തരാർദ്ധത്തിൽ 'ധർമ്മേശ മഹിമാഖ്യാനം' എന്ന എഴുപത്തിയെട്ടാം അധ്യായം സമാപിച്ചു.