Adhyaya 6

Verse 1

ऋषय ऊचुः । द्वैपायनविनेय त्वं सूत पौराणिकोत्तम । देवीपत्तनपर्यंतं चक्रतीर्थमनुत्तमम्

ഋഷികൾ പറഞ്ഞു—ഹേ ദ്വൈപായനന്റെ ശിഷ്യനായ സൂതാ, പുരാണജ്ഞന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠാ! ദേവീപട്ടണം വരെ വ്യാപിക്കുന്ന ആ അനുത്തമ ചക്രതീർത്ഥത്തെ വിവരിക്കൂ।

Verse 2

इत्यब्रवीः पुरास्माकमतः पृच्छाम किंचन । देवीपुरं हि तत्कुत्र यदन्तं चक्रतीर्थकम्

നീ മുമ്പ് ഞങ്ങളോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞിരുന്നു; അതുകൊണ്ട് ഞങ്ങൾ ചോദിക്കുന്നു—ചക്രതീർത്ഥം അവസാനിക്കുന്ന ആ ദേവീപുരം എവിടെയാണ്?

Verse 3

देवीपत्तन मित्याख्या कथं तस्याभवत्तथा । श्रीरामसेतुमूले च स्नातानां पापिनामपिः

അതിന് ‘ദേവീപട്ടണം’ എന്ന പേര് എങ്ങനെ ലഭിച്ചു? കൂടാതെ ശ്രീരാമസേതുവിന്റെ മൂലത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്യുന്നവർക്ക്—പാപികളായാലും—എന്ത് ഫലം ലഭിക്കും?

Verse 4

कीदृशं वा भवेत्पुण्यं चक्रतीर्थे तथैव च । एतच्चान्यान्विशे षांश्च ब्रूहि पौराणिकोत्तम

ചക്രതീർത്ഥത്തിൽ എങ്ങനെയുള്ള പുണ്യം ലഭിക്കുന്നു? ഇതും മറ്റു പ്രത്യേകതകളും കൂടി പറയുക, ഹേ പുരാണജ്ഞന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠാ।

Verse 5

श्रीसूत उवाच । सर्वमेतत्प्रवक्ष्यामि शृणुध्वं मुनिपुंगवाः । पठतां शृण्वतां चैतदाख्यानं पापनाश नम्

ശ്രീസൂതൻ പറഞ്ഞു—ഇതെല്ലാം ഞാൻ വിശദമായി പറയും; ഹേ മുനിശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കുവിൻ. ഈ പുണ്യാഖ്യാനം പാരായണം ചെയ്യുന്നവർക്കും ശ്രവിക്കുന്നവർക്കും പാപനാശം വരുത്തുന്നു.

Verse 6

यत्र पाषाणनवकं स्थापयित्वा रघूद्वहः । बबन्ध प्रथमं सेतुं समुद्रे मैथिलीपतिः

അവിടെ ആദ്യം ഒൻപത് കല്ലുകൾ സ്ഥാപിച്ച്, രഘുവംശശ്രേഷ്ഠൻ—മൈഥിലീപതി—സമുദ്രത്തിൽ ആദ്യ സേതു ബന്ധിച്ചു (നിർമ്മിച്ചു).

Verse 7

देवीपुरं तु तत्रैव यदन्तं चक्रतीर्थकम् । देवीपत्तनमित्याख्या यथा तस्य समागता

അവിടെയേയാണ് ദേവീപുരം—ചക്രതീർത്ഥം അവസാനിക്കുന്ന സ്ഥലം. അതിന് ‘ദേവീപട്ടണം’ എന്ന പേര് എങ്ങനെ ലഭിച്ചു എന്നു ഞാൻ വിവരിക്കും.

Verse 8

तद्ब्रवीमि मुनिश्रेष्ठाः शृणुध्वं श्रद्धया सह । पुरा देवासुरे युद्धे देवैर्नाशितपुत्रिणी । दितिः प्रोवाच तनयामात्मनः शोकमोहिता

ഹേ മുനിശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, അത് ഞാൻ പറയുന്നു—ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കുവിൻ. പണ്ടുകാലത്ത് ദേവാസുരയുദ്ധത്തിൽ ദേവന്മാർ അവളുടെ പുത്രന്മാരെ നശിപ്പിച്ചതിനാൽ പുത്രഹീനയായ ദിതി, ശോകമോഹിതയായി തന്റെ പുത്രിയോട് പറഞ്ഞു.

Verse 9

दितिरुवाच । याहि पुत्रि तपः कर्तुं तपोवनमनुत्तमम्

ദിതി പറഞ്ഞു—മകളേ, തപസ്സു ചെയ്യാൻ ആ അനുത്തമ തപോവനത്തിലേക്ക് പോകുക.

Verse 10

पुत्रार्थं तव सुश्रोणि नियता नियतेन्द्रिया । इन्द्रादयो न शिष्येरन्येन पुत्रेण वै सुराः

ഹേ സുശ്രോണി! പുത്രലാഭത്തിനായി നീ നിയമപരായണയായി ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ നിയന്ത്രിച്ചു നിലകൊൾക. കാരണം മറ്റൊരു പുത്രനാൽ ഇന്ദ്രാദി ദേവഗണം വശപ്പെടുകയില്ല.

Verse 11

उदिता तनया चैवं जनन्या तां प्रणम्य सा । स्वीकृत्य माहिषं रूपं वनं पञ्चाग्निमध्यगा

ഇങ്ങനെ ഉപദേശം ലഭിച്ച മകൾ അമ്മയെ പ്രണാമം ചെയ്തു. തുടർന്ന് മഹിഷരൂപം സ്വീകരിച്ച് വനത്തിൽ പ്രവേശിച്ച് പഞ്ചാഗ്നികളുടെ മദ്ധ്യേ നിന്നുകൊണ്ട് ഭീകരവ്രതം അനുഷ്ഠിച്ചു.

Verse 12

तपोऽतप्यत सा घोरं तेन लोकाश्चकंपिरे । तस्यां तपः प्रकुर्वंत्यां त्रिलोक्यासीद्भयातुरा

അവൾ ഭീകരതപസ് അനുഷ്ഠിച്ചു; അതിനാൽ ലോകങ്ങൾ കുലുങ്ങി. അവളുടെ തപസ് തുടരുമ്പോൾ ത്രിലോകം ഭയത്താൽ വ്യാകുലമായി.

Verse 13

इन्द्रादयः सुर गणा मोहमापुर्द्विजोत्तमाः । सुपार्श्वस्तपसा तस्या मुनिः क्षुब्धोऽवदत्तु ताम्

ഹേ ദ്വിജോത്തമാ! ഇന്ദ്രാദി ദേവഗണം മോഹത്തിലായി. അവളുടെ തപസ്സാൽ ക്ഷുബ്ധനായ സുപാർശ്വ മുനി അവളോടു സംസാരിച്ചു.

Verse 14

सुपार्श्व उवाच । परितुष्टोऽस्मि सुश्रोणि पुत्रस्तव भविष्यति । मुखेन महिषाकारो वपुषा नररूपवान्

സുപാർശ്വൻ പറഞ്ഞു—ഹേ സുശ്രോണി! ഞാൻ പ്രസന്നനാണ്; നിനക്ക് ഒരു പുത്രൻ ജനിക്കും. മുഖത്തിൽ മഹിഷാകാരം, ദേഹത്തിൽ നരരൂപം ഉള്ളവൻ ആയിരിക്കും.

Verse 15

महिषो नामपुत्रस्ते भविष्यत्यतिवीर्यवान् । पीडयिष्यति यः स्वर्गं देवेन्द्रं च ससैनिकम्

നിന്റെ പുത്രൻ ‘മഹിഷ’ എന്ന നാമത്തോടെ അത്യന്തം പരാക്രമശാലിയായി ജനിക്കും. അവൻ സ്വർഗത്തെയും സൈന്യസഹിത ദേവേന്ദ്രനായ ഇന്ദ്രനെയും പീഡിപ്പിക്കും.

Verse 16

सुपार्श्वस्त्वेवमुक्त्वा तां विनिवार्य तपस्तथा । आगच्छदात्मनो लोकमनुनीय तपस्विनीम्

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് സുപാർശ്വൻ അവളെ ആ തപസ്സിൽ നിന്ന് പിന്തിരിപ്പിച്ചു. തപസ്വിനിയെ ആശ്വസിപ്പിച്ച് അദ്ദേഹം തന്റെ ലോകത്തിലേക്ക് പോയി.

Verse 17

अथ जज्ञे स महिषो यथोक्तं ब्रह्मणा पुरा । व्यवर्द्धत महावीर्यः पर्वणीव महोदधिः

അപ്പോൾ ബ്രഹ്മാവ് മുൻപ് പറഞ്ഞതുപോലെ മഹിഷൻ ജനിച്ചു. മഹാപരാക്രമശാലിയായ അവൻ പൂർണ്ണ തിരക്കാലത്തെ സമുദ്രംപോലെ വളർന്നു വീർപ്പിച്ചു.

Verse 18

ततः पुत्रो विप्रचित्तेर्विद्युन्माल्यसुराग्रणीः । अन्येऽप्यसुरवर्यास्ते संति ये भूतले द्विजाः

അതിനുശേഷം വിപ്രചിത്തിയുടെ പുത്രനും അസുരന്മാരിൽ അഗ്രഗണ്യനുമായ വിദ്യുന്മാലിയും, ഭൂതലത്തിൽ ഉണ്ടായിരുന്ന മറ്റു ശ്രേഷ്ഠ അസുരന്മാരും (വന്നു ചേർന്നു).

Verse 19

ते सर्वे महिषस्यास्य श्रुत्वा दत्तवरं मुदा । समागम्य मुनिश्रेष्ठाः प्रावदन्महिषासुरम्

ഈ മഹിഷന് വരം ലഭിച്ചതെന്ന് കേട്ട് അവർ എല്ലാവരും ആനന്ദിച്ചു. അവർ ഒന്നിച്ചു കൂടിയിട്ട് മഹിഷാസുരനെ പ്രശംസാവചനങ്ങളാൽ അഭിസംബോധന ചെയ്തു.

Verse 20

स्वर्गाधिपत्यमस्माकं पूर्व मसीन्महामते । देवैर्विष्णुं समाश्रित्य राज्यं नो हृतमोजसा

ഹേ മഹാമതേ! മുമ്പ് സ്വർഗ്ഗാധിപത്യം ഞങ്ങളുടേതായിരുന്നു; എന്നാൽ ദേവന്മാർ വിഷ്ണുവിനെ ശരണം പ്രാപിച്ച് തങ്ങളുടെ ബലത്താൽ ഞങ്ങളുടെ രാജ്യം ബലമായി കവർന്നു।

Verse 21

तद्राज्यमानय वलादस्माकं महिषासुर । वीर्यं प्रकटयस्वाद्य प्रभावमपि चात्मनः

അതുകൊണ്ട്, ഹേ മഹിഷാസുരാ! ആ രാജ്യം ഞങ്ങൾക്കായി ബലത്തോടെ തിരികെ കൊണ്ടുവരിക; ഇന്ന് നിന്റെ വീര്യവും നിന്റെ സ്വന്തം ശക്തി-പ്രഭാവത്തിന്റെ പൂർണ്ണതയും വെളിപ്പെടുത്തുക।

Verse 22

अतुल्यबलवीर्यस्त्वं ब्रह्मदत्तवरोद्धतः । पुलोमजापतिं युद्धे जहि देवगणैः सह

നീ അതുല്യ ബലവും വീര്യവും ഉള്ളവൻ, ബ്രഹ്മദത്ത വരം മൂലം ഗർവിതൻ; യുദ്ധത്തിൽ പുലോമജാപതി ഇന്ദ്രനെ ദേവഗണങ്ങളോടുകൂടെ സംഹരിക്ക।

Verse 23

दनुजैरेवमुक्तोऽसौ योद्धुकामोऽमरैः सह । महा वीर्योऽथ महिषः प्रययावमरावतीम्

ദനുജന്മാർ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, അമരന്മാരോടു യുദ്ധം ചെയ്യാൻ ആകാംക്ഷയുള്ള മഹാവീര്യ മഹിഷൻ അമരാവതിയിലേക്കു പുറപ്പെട്ടു।

Verse 24

देवानामसुराणां च संवत्सरशतं रणम् । पुरा बभूव विप्रेंद्रास्तुमुलं रोमहर्षणम्

ഹേ വിപ്രേന്ദ്രാ! പുരാതനകാലത്ത് ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധം നൂറുവർഷം നീണ്ടു—അത്യന്തം തുമുലവും രോമാഞ്ചജനകവും ആയിരുന്നു।

Verse 25

देववृन्दं ततो भी त्या पुरस्कृत्य पुरन्दरम् । कांदिशीकमभूद्विप्रा ब्रह्माणं च ययौ तदा

അപ്പോൾ, ഹേ ബ്രാഹ്മണന്മാരേ, ദേവവൃന്ദം ഭയത്താൽ പുരന്ദരൻ (ഇന്ദ്രൻ)നെ മുൻപിൽ നിർത്തി വ്യാകുലമായി ഉടൻ ബ്രഹ്മാവിന്റെ അടുക്കൽ ചെന്നു।

Verse 26

ब्रह्मा तानमरासर्वान्समादाय ययौ पुनः । नारायणशिवौ यत्र वर्तेते विश्वपालकौ

ബ്രഹ്മാവ് ആ എല്ലാ ദേവന്മാരെയും കൂട്ടിക്കൊണ്ട് വീണ്ടും അവിടേക്ക് പോയി; അവിടെ വിശ്വപാലകരായ നാരായണനും ശിവനും വസിക്കുന്നു।

Verse 27

तत्र गत्वा नमस्कृत्य स्तुत्वा स्तोत्रैरनेकशः । ब्रह्मा निवेदयामास महिषासुरचेष्टितम्

അവിടെ ചെന്നു ബ്രഹ്മാവ് നമസ്കരിച്ചു, അനേകം സ്തോത്രങ്ങളാൽ പുനഃപുനഃ സ്തുതിച്ചു; പിന്നെ മഹിഷാസുരന്റെ ദുഷ്കൃത്യങ്ങൾ അറിയിച്ചു।

Verse 28

सुराणामसुरैः पीडां देवयोः शंभुकृष्णयोः । इंद्राग्नियमसूर्येंदुकुबेरवरुणादिकान्

അസുരന്മാർ ദേവന്മാരെ പീഡിപ്പിച്ചതും, ശംഭുവിന്റെയും കൃഷ്ണന്റെയും അധീനത്തിലുള്ള ഇന്ദ്രൻ, അഗ്നി, യമൻ, സൂര്യൻ, ചന്ദ്രൻ, കുബേരൻ, വരുണൻ മുതലായവരെ അവരുടെ പദവികളിൽ നിന്ന് നീക്കിയതും അദ്ദേഹം വിവരിച്ചു।

Verse 29

निराकृत्याधिकारेषु तेषां तिष्ठत्ययं स्वयम् । अन्येषां देववृंदानामधिकारेपि तिष्ठति

അവരെ അവരുടെ അധികാരപദങ്ങളിൽ നിന്ന് പുറത്താക്കി, അവൻ തന്നെയാണ് ആ അധികാരങ്ങളിൽ സ്ഥാപിതനായത്; മറ്റു ദേവവൃന്ദങ്ങളുടെ പദവികളിലും അവൻ തന്നെ അധിഷ്ഠിതനായി നിൽക്കുന്നു।

Verse 30

निरस्तं देववृंदं तत्स्वर्लोकादवनीतले । मनुष्यवद्विचरते महिषासुरबाधितम्

നിരാസിക്കപ്പെട്ട ദേവസംഘം സ്വർഗ്ഗലോകത്തിൽ നിന്ന് ഭൂമിയിൽ വീണു. മഹിഷാസുരന്റെ പീഡയിൽ അവർ മനുഷ്യരെപ്പോലെ അലഞ്ഞുതിരിഞ്ഞു.

Verse 31

एतज्ज्ञापयितुं देवौ युवयोरहमागतः । सार्द्धं देव गणैरत्र रक्षतं तान्समागतान्

ഓ രണ്ടു ദേവന്മാരേ, ഈ വിവരം അറിയിക്കാനാണ് ഞാൻ നിങ്ങളിടയിലേക്ക് വന്നത്. ഇവിടെ സമാഗമിച്ച ദേവഗണങ്ങളോടൊപ്പം ചേർന്ന് അവരെ സംരക്ഷിക്കൂ.

Verse 32

ब्रह्मणो वचनं श्रुत्वा रमेश्वरमहेश्वरौ । कोपात्करालवदनौ दुष्प्रेक्ष्यौ तौ बभूवतुः

ബ്രഹ്മാവിന്റെ വചനം കേട്ടപ്പോൾ രമേശ്വരനും മഹേശ്വരനും ക്രോധത്തിൽ ജ്വലിച്ചു. അവരുടെ മുഖങ്ങൾ ഭീകരമായി, കാണുവാനും ദുഷ്കരമായി.

Verse 33

अत्यन्तकोपज्वलितान्मुखाद्विष्णोरथ द्विजाः । निश्चक्राम महत्तेजः शंभोः स्रष्टुस्तथैव च

ഹേ ദ്വിജന്മാരേ, അത്യന്തകോപത്തിൽ ജ്വലിച്ച വിഷ്ണുവിന്റെ മുഖത്തിൽ നിന്ന് മഹത്തേജസ് പുറപ്പെട്ടു; അതുപോലെ ശംഭുവിലും സ്രഷ്ടാവായ ബ്രഹ്മാവിലും നിന്നുമും.

Verse 34

अपरेषां सुराणां च देहादिंद्रशरीरतः । तेजः समुदभूत्क्रूरं तदेकं समजायत

മറ്റു ദേവന്മാരുടെ ദേഹങ്ങളിൽ നിന്നും ഇന്ദ്രന്റെ ശരീരത്തിൽ നിന്നും കൂടി ക്രൂരമായ തേജസ് ഉദ്ഭവിച്ചു; ആ തേജസ് ഒറ്റ മഹാപിണ്ഡമായി ഏകീഭവിച്ചു.

Verse 35

तेषां तु तेजसां राशिर्ज्वलत्पर्वतसंनिभः । ददृशे देववृंदैस्तैर्ज्वालाव्याप्तदिगंतरः

അവരുടെ തേജസ്സുകളുടെ ആ കൂമ്പാരം ജ്വലിക്കുന്ന പർവ്വതംപോലെ ദൃശ്യമായി; ദേവസംഘങ്ങൾ അതിനെ കണ്ടു, അതിന്റെ ജ്വാലകൾ സർവ്വദിക്കുകളുടെ ഇടവിടങ്ങൾ നിറച്ചു।

Verse 36

तेजसां समुदायोऽसौ नारी काचि दभूत्तदा । शिवतेजो मुखमभूद्विष्णुतेजो भुजौ द्विजाः

ആ തേജസ്സുകളുടെ സമുച്ചയം അപ്പോൾ ഒരു സ്ത്രീരൂപമായി മാറി; ഹേ ദ്വിജന്മാരേ, ശിവതേജം അവളുടെ മുഖമായി, വിഷ്ണുതേജം അവളുടെ ഭുജങ്ങളായി।

Verse 37

ब्रह्मतेजस्तु चरणौ मध्यमैंद्रेण तेजसा । यमस्य तेजसा केशाः कुचौ चंद्रस्य तेजसा

ബ്രഹ്മതേജം അവളുടെ പാദങ്ങളായി, ഇന്ദ്രതേജം കൊണ്ട് അവളുടെ മധ്യഭാഗം രൂപപ്പെട്ടു; യമതേജം കൊണ്ട് കേശങ്ങൾ, ചന്ദ്രതേജം കൊണ്ട് സ്തനങ്ങൾ ഉണ്ടായി।

Verse 38

जंघोरू कल्पितौ विप्रा वरुणस्य तु तेजसा । नितंबः पृथिवीतेजः पादांगुल्योऽर्कतेजसा

ഹേ വിപ്രന്മാരേ, വരുണതേജം കൊണ്ട് അവളുടെ ജംഘകളും ഊരുകളും നിർമ്മിതമായി; പൃഥിവീതേജം കൊണ്ട് നിതംബം, സൂര്യതേജം കൊണ്ട് പാദവിരലുകൾ ഉണ്ടായി।

Verse 39

करांगुल्यो वसूनां च तेजसा कल्पितास्तथा । कुबेरतेजसा विप्रा नासिकापरिकल्पिता

അതുപോലെ വസുക്കളുടെ തേജസ്സാൽ അവളുടെ കൈവിരലുകൾ നിർമ്മിതമായി; ഹേ വിപ്രന്മാരേ, കുബേരതേജം കൊണ്ട് അവളുടെ നാസിക രൂപപ്പെട്ടു।

Verse 40

नवप्रजापतीनां च तेजसा दंतपंक्तयः । चक्षुर्द्वयं समजनि हव्यवाहनतेजसा

നവ പ്രജാപതികളുടെ തേജസ്സിൽ നിന്നു അവളുടെ ദന്തപങ്ക്തികൾ രൂപപ്പെട്ടു; ഹവ്യവാഹനൻ (അഗ്നി)ന്റെ ജ്വലിതപ്രഭയിൽ നിന്നു അവളുടെ ഇരുചക്ഷുക്കൾ ജനിച്ചു।

Verse 41

उभे संध्ये भ्रुवौ जाते श्रवणे वायुतेजसा । इतरेषां च देवानां तेजोभिरतिदारुणैः

ഇരു സന്ധ്യകളും അവളുടെ ഭ്രൂകളായി ജനിച്ചു; വായുവിന്റെ തേജസ്സാൽ അവളുടെ കർണ്ണദ്വയം രൂപപ്പെട്ടു; മറ്റു ദേവന്മാരുടെ അതിദാരുണ തേജസ്സുകളിൽ നിന്നു ശേഷിച്ച അവയവങ്ങൾ ഉദ്ഭവിച്ചു।

Verse 42

कृतान्यावयवा नारी दुर्गा परमभास्वरा । बभूव दुर्धर्षतरा सर्वैरपि सुरासुरैः

ഇങ്ങനെ എല്ലാ അവയവങ്ങളും സമ്പൂർണ്ണമായ ആ നാരി—പരമപ്രഭാമയിയായ ദുർഗ്ഗ—ദേവന്മാർക്കും അസുരന്മാർക്കും പോലും അത്യന്തം അജേയയായി മാറി।

Verse 43

सर्ववृंदारकानीकतेजःसंघसमुद्भवा । तां दृष्ट्वा प्रीतिमापुस्ते देवा महिषबाधिताः

സകല ദേവഗണങ്ങളുടെയും തേജസ്സുകളുടെ സമുച്ചയത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ച അവളെ കണ്ടപ്പോൾ, മഹിഷാസുരനാൽ പീഡിതരായ ആ ദേവന്മാർ ആനന്ദത്തിൽ നിറഞ്ഞു।

Verse 44

ततो रुद्रा दयो देवा विनिष्कृष्यायुधान्निजात् । आयुधानि ददुस्तस्यै शूलादीनि द्विजोत्तमाः

അപ്പോൾ രുദ്രാദി ദേവന്മാർ തങ്ങളുടെ ആയുധങ്ങൾ പുറത്തെടുത്ത് അവൾക്കു നൽകി—ശൂലം മുതലായവ, ഹേ ദ്വിജോത്തമാ।

Verse 45

भूषणानि ददुस्तस्यै वस्त्रमाल्यानि चंदनम् । सापि देवी तदा वस्त्रैर्भूषणैश्चंदनादिभिः

അവൾക്കു ആഭരണങ്ങളും വസ്ത്രങ്ങളും മാലകളും ചന്ദനവും നൽകി. അപ്പോൾ ആ ദേവിയും വസ്ത്ര-ഭൂഷണങ്ങളും ചന്ദനാദികളാലും അലങ്കൃതയായി തിളങ്ങി നിന്നു.

Verse 46

कुसुमैरायुधैर्हारैर्भूषिता परिचारकैः । साट्टहासं प्रमुंचंती भैरवी भैरवस्वना

പരിചാരകർ അവളെ പുഷ്പങ്ങൾ, ആയുധങ്ങൾ, ഹാരങ്ങൾ എന്നിവകൊണ്ട് അലങ്കരിച്ചു. ഭൈരവസദൃശധ്വനിയുള്ള ഭൈരവീ ഉച്ചത്തിലുള്ള അട്ടഹാസം പൊട്ടിച്ചിരിച്ചു.

Verse 47

ननाद कंपयतीव रोदसी देवसेविता । देव्या भैरवनादेन चचाल सकलं जगत्

ദേവന്മാർ സേവിച്ച അവൾ ആകാശവും ഭൂമിയും കുലുങ്ങുന്നതുപോലെ ഗർജിച്ചു. ദേവിയുടെ ഭൈരവനാദത്തിൽ സർവ്വജഗത്തും വിറച്ചു.

Verse 49

सिंहवाहनमारूढां देवीं ताममरास्तदा । मुनयः सिद्धगंधर्वास्तुष्टुवुर्जयश ब्दतः

അപ്പോൾ അമരന്മാർ ആ ദേവിയെ സിംഹവാഹനാരൂഢയായി കണ്ടു. മുനികൾ, സിദ്ധർ, ഗന്ധർവർ ‘ജയം’ എന്ന ഘോഷത്തോടെ സ്തുതിച്ചു.

Verse 50

महिषोऽपि महाक्रोधात्समुद्यत महायुधः । तं शब्दमवलक्ष्याथ ययावसुरसंवृतः

മഹിഷനും മഹാക്രോധത്തോടെ മഹായുധങ്ങൾ ഉയർത്തി സന്നദ്ധനായി. ആ ശബ്ദം തിരിച്ചറിഞ്ഞ് അസുരവർഗ്ഗം ചുറ്റിനിൽക്കെ മുന്നോട്ട് നീങ്ങി.

Verse 51

व्यलोकयत्ततो देवीं तेजोव्याप्तजगत्त्रयीम् । सायुधानंतबाह्वाढयां नादकंपितभूतलाम्

അപ്പോൾ അവൻ ദേവിയെ ദർശിച്ചു—അവളുടെ തേജസ് ത്രിലോകവും വ്യാപിച്ചിരുന്നു; ആയുധധാരിണി, അനന്ത ബാഹുക്കളാൽ സമൃദ്ധ, അവളുടെ നാദം ഭൂതലം കുലുക്കി।

Verse 52

क्षोभिताशेषशेषादिमहानागपरंपराम् । विलोक्य देवीमसुराः समनह्यन्नुदायुधाः

ശേഷാദി മഹാനാഗങ്ങളുടെ അനന്ത പരമ്പരയെയും ക്ഷോഭിപ്പിച്ച ആ ദേവിയെ കണ്ടപ്പോൾ, അസുരർ ആയുധങ്ങൾ എടുത്ത് യുദ്ധത്തിനായി സന്നദ്ധരായി।

Verse 53

ततो देव्या तया सार्द्धमसुराणामभूद्रणः । अस्त्रैः शस्त्रैः शरैश्चक्रैर्गदाभिर्मुसलैरपि

പിന്നീട് ആ ദേവിയോടൊപ്പം അസുരന്മാരുടെ ഘോര യുദ്ധം ഉണ്ടായി—അസ്ത്രശസ്ത്രങ്ങൾ, ശരങ്ങൾ, ചക്രങ്ങൾ, ഗദകൾ, മുസലങ്ങൾ എന്നിവകൊണ്ടും।

Verse 54

गजाश्वरथपादातैरसंख्येयैर्महावलः । महिषो युयुधे तत्र देव्या साकमरिंदमः

അവിടെ ആന, കുതിര, രഥ, പദാതി എന്നീ അസംഖ്യ മഹാസേനകളുടെ നടുവിൽ, ശത്രുദമനനായ മഹിഷൻ ദേവിയോടൊപ്പം യുദ്ധം ചെയ്തു।

Verse 55

लक्षको टिसहस्राणि प्रधानासुरयूथपाः । एकैकस्य तु सेनायास्तेषां संख्या न विद्यते

അസുരസേനകളുടെ പ്രധാന യൂഥപതികൾ ലക്ഷങ്ങളും കോടികളും ആയിരങ്ങളും ആയി ഉണ്ടായിരുന്നു; എന്നാൽ അവരിൽ ഓരോരുത്തന്റെയും സേനയുടെ എണ്ണം എണ്ണിപ്പറയാനാവാത്തതായിരുന്നു।

Verse 56

ते सर्वे युगपद्देवीं शस्त्रैरावव्रुरोजसा । सापि देवी ततो भीमा दैत्यमुक्तास्त्रसंचयम्

അവർ എല്ലാവരും ഒരേസമയം പ്രചണ്ഡബലത്തോടെ ആയുധങ്ങളുമായി ദേവിയെ ചുറ്റിപ്പറ്റി. അപ്പോൾ ഭയങ്കരിയായ ദേവി ദൈത്യർ വിട്ട അസ്ത്രസമൂഹത്തെ തകർത്തു ചിതറിച്ചു।

Verse 57

बिभेद लीलया बाणैः स्वकार्मुकविनिःसृतैः । ससर्ज दैत्यकायेषु बाणपूगान्यनेकशः

സ്വധനുസ്സിൽ നിന്നു പുറപ്പെട്ട അമ്പുകളാൽ അവൾ ലീലാഭാവത്തിൽ അവരെ കുത്തിത്തുറന്നു; ദൈത്യരുടെ ദേഹങ്ങളിൽ വീണ്ടും വീണ്ടും അനവധി അമ്പുകളുടെ കൂട്ടം വർഷിച്ചു।

Verse 58

देव्याश्रयबला द्देवा निर्भया दैत्ययूथपैः । युयुधुः संयुगे शस्त्रैरस्त्रैरप्यायुधांतरैः

ദേവിയെ ആശ്രയിച്ച് ബലം നേടിയ ദേവന്മാർ ഭയമില്ലാതെ ദൈത്യസേനാനായകരോടു യുദ്ധത്തിൽ ശസ്ത്രങ്ങളും അസ്ത്രങ്ങളും മറ്റു ആയുധങ്ങളും കൊണ്ട് പോരാടി।

Verse 59

ततो देवा बलोत्सिक्ता देवीशक्त्युपबृंहिताः । निःशेषमसुरान्सर्वानायु धैर्निरमूलयन्

പിന്നീട് ദേവീശക്തിയാൽ പുഷ്ടരായി ബലോന്മത്തരായ ദേവന്മാർ തങ്ങളുടെ ആയുധങ്ങളാൽ എല്ലാ അസുരരെയും അവശേഷമില്ലാതെ വേരോടെ നീക്കി।

Verse 60

स्वसैन्ये तु क्षयं याते संक्षुब्धो महिषासुरः । चापमादाय वेगेन विकृष्य च महास्वनम्

സ്വസൈന്യം നശിച്ചപ്പോൾ മഹിഷാസുരൻ ക്രോധത്തിൽ ക്ഷുബ്ധനായി; വില്ലെടുത്തു വേഗത്തിൽ ഞാണു വലിച്ചു, മഹത്തായ ഗംഭീര ടങ്കാരധ്വനി ഉയർത്തി।

Verse 61

संधाय मुमुचे बाणान्देव सैन्येषु भूसुराः । इंद्रे तु दशसाहस्रं यमे पंचसहस्रकम्

ലക്ഷ്യം ഉറപ്പാക്കി ഭൂസുരർ ദേവസൈന്യത്തിലേക്ക് ബാണവൃഷ്ടി വിട്ടു—ഇന്ദ്രനോട് ദശസഹസ്രം, യമനോട് പഞ്ചസഹസ്രം।

Verse 62

वरुणे चाष्टसाहस्रं कुबेरे षट्सहस्रकम् । सूर्ये चंद्रे च वह्नौ च वायौ वसुषु चाश्विनोः

വരുണനോട് അഷ്ടസഹസ്രം, കുബേരനോട് ഷട്സഹസ്രം; കൂടാതെ സൂര്യൻ, ചന്ദ്രൻ, അഗ്നി, വായു, വസുക്കൾ, അശ്വിനീകുമാരന്മാർ എന്നിവരോടും ബാണങ്ങൾ വിട്ടു।

Verse 63

अन्येष्वपि च देवेषु महिषो दानवेश्वरः । प्रत्येकमयुतं बाणान्मुमुचे बलिनां वरः

മറ്റു ദേവന്മാരോടും ദാനവേശ്വരനായ മഹിഷൻ—ബലവാന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ—ഓരോരുത്തരോടും പത്തായിരം ബാണങ്ങൾ വിട്ടു।

Verse 64

पलायंते ततो देवा महिषासुरमर्द्दिताः । देवीं शरणमाजग्मुस्त्राहित्राहीतिवादिनः

അപ്പോൾ മഹിഷാസുരനാൽ തകർത്തപ്പെട്ട ദേവന്മാർ ഓടി മാറി, ‘ത്രാഹി ത്രാഹി’ എന്നു നിലവിളിച്ച് ദേവിയുടെ ശരണത്തെത്തി।

Verse 65

ततो देवी गणान्स्वस्य भूतवेतालकादिकान् । यूयं नाशयत क्षिप्रमासुरं बलमित्यशात्

അപ്പോൾ ദേവി തന്റെ ഗണങ്ങളെ—ഭൂത, വേതാള മുതലായവരെ—ആജ്ഞാപിച്ചു: ‘നിങ്ങൾ എല്ലാവരും വേഗത്തിൽ അസുരസൈന്യത്തെ നശിപ്പിക്കൂ।’

Verse 66

अहं तु महिषं युद्धे योधयामि वलोद्धतम् । ततो देव्या गणैः सर्वमासुरं क्षतमाशु वै

ഞാൻ യുദ്ധത്തിൽ ബലഗർവത്തോടെ ഉന്മത്തനായ മഹിഷനോട് പോരാടും. തുടർന്ന് ദേവിയുടെ ഗണങ്ങൾ മുഴുവൻ അസുരസൈന്യത്തെയും അതിവേഗം വധിച്ചു.

Verse 67

ततः सैन्यं क्षयं नीते गणै र्देवीप्रचोदितैः । योद्धुकामः स महिषो गणैः साकं व्यतिष्ठत

പിന്നീട് ദേവി പ്രചോദിപ്പിച്ച ഗണങ്ങൾ സൈന്യത്തെ പൂർണ്ണ നാശത്തിലാക്കി. യുദ്ധാഗ്രഹത്തോടെ ആ മഹിഷൻ ഗണങ്ങളുടെ മുമ്പിൽ നിലകൊണ്ടു.

Verse 68

अत्रांतरे महानादः सुचक्षुश्च महाहनुः । महाचंडो महाभक्षो महोदरम होत्कटौ

ഇതിനിടയിൽ മഹാനാദൻ, സുചക്ഷു, മഹാഹനു എന്നിവർ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു; കൂടാതെ മഹാചണ്ഡൻ, മഹാഭക്ഷൻ, ഭയങ്കര ദ്വയം മഹോദരനും മഹോത്കടനും കൂടി വന്നു.

Verse 69

पञ्चास्यः पादचूडश्च बहुनेत्रः प्रबाहुकः । एकाक्षस्त्वेकपादश्च बहुपादोऽप्यपादकः

പഞ്ചാസ്യനും പാദചൂഡനും, ബഹുനേത്രനും പ്രബാഹുകനും; ഏകാക്ഷനും ഏകപാദനും; കൂടാതെ ബഹുപാദനും അപാദകനും ഉണ്ടായിരുന്നു.

Verse 70

एते चान्ये च बहवो महिषासुर मंत्रिणः । योद्धुकामा रणे देव्याः पुरतस्त्ववतस्थिरे

ഇവരും മറ്റും അനേകർ—മഹിഷാസുരന്റെ മന്ത്രിമാർ—യുദ്ധാഗ്രഹത്തോടെ रणത്തിൽ ദേവിയുടെ മുമ്പിൽ നിലകൊണ്ടു.

Verse 71

सिंहं वाहनमारुह्य ततो देवी मनोजवम् । प्रलयांबुदनिर्घोषं चापमादाय भैरवम्

അപ്പോൾ ദേവി മനോജവവേഗത്തോടെ സിംഹവാഹനമേറി, പ്രളയകാല മേഘഗർജ്ജനസമമായ ഭൈരവ ധനുസ്സിനെ കൈക്കൊണ്ടു।

Verse 72

विस्फोट्य मुमुचे बाणान्वज्रवेगसमान्युधि । दशलक्षगजैश्चापि शतलक्षैश्च वाजिभिः

യുദ്ധത്തിൽ ദേവി സ്ഫോടധ്വനിയോടെ വജ്രവേഗസമമായ ബാണങ്ങൾ വിട്ടു—ദശലക്ഷ ഗജങ്ങളും ശതലക്ഷ അശ്വങ്ങളും ഉള്ള സൈന്യത്തിനെതിരെ।

Verse 73

शतलक्षै रथैश्चापि लक्षायुतपदातिभिः । युक्तो महाहनुर्दैत्यो देव्या युधि निपातितः

ശതലക്ഷ രഥങ്ങളും ലക്ഷായുത പദാതികളും കൂടെയുണ്ടായിട്ടും മഹാഹനു ദൈത്യനെ ദേവി യുദ്ധത്തിൽ നിലംപതിപ്പിച്ചു।

Verse 74

सैन्ये च तस्य निहता देव्या बाणैर्द्विजोत्तमाः । लक्षकोटिसहस्राणि प्रधानासुरनायकाः

ഹേ ദ്വിജോത്തമാ! അവന്റെ സൈന്യത്തിൽ ദേവിയുടെ ബാണങ്ങളാൽ പ്രധാന അസുരനായകർ ലക്ഷ-കോടി-സഹസ്ര സംഖ്യയിൽ നിഹതരായി।

Verse 75

महिषस्य हि विद्यन्ते महाबलपराक्रमाः । एकैकस्य प्रधानस्य चतुरङ्गबलं तथा

മഹിഷനു മഹാബലപരാക്രമമുള്ള പ്രധാന സേനാനായകർ ഉണ്ടായിരുന്നു; ഓരോ പ്രധാനനും അതുപോലെ ചതുരംഗ സൈന്യവും കൈവശം വെച്ചു।

Verse 76

महाहनोर्यथा विप्रास्तथैवास्ति महद्बलम् । तत्सर्वं निहतं देव्या शरैः कांचनपुंखितैः

ഹേ വിപ്രന്മാരേ! മഹാഹനുവിനോടു പോലെ അവിടെയും മഹാബലം ഉണ്ടായിരുന്നു; എന്നാൽ ദേവി കാഞ്ചനപുങ്ഖിത ശരംകൊണ്ട് അതെല്ലാം നിഹതമായി ചെയ്തു.

Verse 77

याममात्रेण विप्रेंद्रास्तदद्भुतमिवाभवत्

ഹേ വിപ്രേന്ദ്രന്മാരേ! ഒരു യാമമാത്രത്തിനുള്ളിൽ തന്നെ അത് അത്ഭുതം സംഭവിച്ചതുപോലെ ആയി.