Adhyaya 26

Verse 1

। श्रीसूत उवाच । विधायाभिषवं मर्त्याः शंखतीर्थे द्विजोत्तमाः । यमुनां चैव गंगां च गयां चापि क्रमाद्व्रजेत्

ശ്രീസൂതൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ദ്വിജോത്തമന്മാരേ, ശംഖതീർത്ഥത്തിൽ വിധിപൂർവ്വം സ്നാനാഭിഷേകം നടത്തി, തീർത്ഥയാത്രികൻ ക്രമമായി യമുനയിലേക്കും ഗംഗയിലേക്കും ഗയയിലേക്കും പോകണം.

Verse 2

यमुनाख्यं महातीर्थं गंगातीर्थमनुत्तमम् । गयातीर्थं च मर्त्यानां महापातकनाशनम्

യമുന ‘മഹാതീർത്ഥം’ എന്നു പ്രസിദ്ധം; ഗംഗാതീർത്ഥം അനുത്തമം; ഗയാതീർത്ഥം മർത്ത്യരുടെ മഹാപാതകങ്ങൾ നശിപ്പിക്കുന്നതു.

Verse 3

एतत्तीर्थत्रयं पुण्यं सर्वलोकेषु विश्रुतम् । सर्वविघ्नप्रशमनं सर्वरोगनिबर्हणम्

ഈ തീർത്ഥത്രയം പുണ്യമയവും സർവ്വലോകങ്ങളിലും വിശ്രുതവും ആകുന്നു; ഇത് എല്ലാ വിഘ്നങ്ങളും ശമിപ്പിക്കുകയും എല്ലാ രോഗങ്ങളും അകറ്റുകയും ചെയ്യുന്നു.

Verse 4

एतद्धि तीर्थत्रितयं सकलाज्ञाननाशनम् । अविद्यायां विनष्टायां तथा ज्ञानप्रदं नृणाम्

നിശ്ചയമായും ഈ തീർത്ഥത്രയം സമസ്ത അജ്ഞാനം നശിപ്പിക്കുന്നു; അവിദ്യ നശിച്ചാൽ മനുഷ്യർക്കു ജ്ഞാനം പ്രസാദിക്കുന്നു.

Verse 5

जानश्रुतिर्महाराज एषु तीर्थेषु वै पुरा । स्नात्वा रैक्वाद्द्विजश्रेष्ठात्प्राप्तवाञ्ज्ञानमुत्तमम्

ഹേ മഹാരാജാ, പുരാകാലത്ത് ജാനശ്രുതി ഈ തീർത്ഥങ്ങളിൽ സ്നാനം ചെയ്ത്, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠനായ റൈക്വനിൽ നിന്ന് ഉത്തമജ്ഞാനം പ്രാപിച്ചു.

Verse 6

ऋषय ऊचुः । सूत सर्वार्थतत्त्वज्ञ व्यासशिष्य महामते । यमुना चैव गंगा च गया चैवेति विश्रुतम्

ഋഷിമാർ പറഞ്ഞു—ഹേ സൂതാ, സർവാർത്ഥതത്ത്വജ്ഞാ, വ്യാസശിഷ്യ മഹാമതേ! യമുന, ഗംഗ, ഗയാ എന്നിങ്ങനെ ഈ മൂന്ന് തീർത്ഥങ്ങൾ അത്യന്തം പുണ്യമായതായി പ്രസിദ്ധമാണെന്ന് ഞങ്ങൾ കേട്ടിരിക്കുന്നു।

Verse 7

एतत्तीर्थत्रयं कस्मादागतं गंधमादने । जानश्रुतेश्च राजर्षेः स्नानात्तीर्थत्रयेऽपि च । ज्ञानावाप्तिः कथं रैक्वादस्माकं सूत तद्वद

ഗന്ധമാദനത്തിൽ ഈ തീർത്ഥത്രയം എവിടെ നിന്നാണ് വന്നത്? രാജർഷി ജാനശ്രുതി അതേ തീർത്ഥത്രയത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് റൈക്വന്റെ പ്രസംഗത്തിലൂടെ ജ്ഞാനം എങ്ങനെ നേടി? ഹേ സൂതാ, അത് ഞങ്ങളോട് പറയുക।

Verse 8

श्रीसूत उवाच । रैक्वनामा महर्षिस्तु पुरा वै गन्धमादने

ശ്രീസൂതൻ പറഞ്ഞു—പുരാതനകാലത്ത് ഗന്ധമാദനത്തിൽ റൈക്വൻ എന്ന മഹർഷി ഉണ്ടായിരുന്നു।

Verse 9

तपस्सुदुश्चरं कुर्वन्न्यवसत्तपसां निधिः । दीर्घकालं तपः कुर्वन्स वै रैक्वो महामुनिः

ആ മഹാമുനി റൈക്വൻ തപസ്സിന്റെ നിധിപോലെ ആയിരുന്നു. അവിടെ വസിച്ച് അത്യന്തം ദുഷ്കരമായ തപസ്സ് അനുഷ്ഠിച്ചു, ദീർഘകാലം തപസ്സിൽ ലീനനായി നിന്നു।

Verse 10

तपोबलेन महता दीर्घमायुरवाप्तवान् । जन्मना पंगुरेवासीद्रैक्वनामा महामुनिः

മഹത്തായ തപോബലത്താൽ അദ്ദേഹം ദീർഘായുസ്സ് നേടി; എന്നാൽ ജന്മത്താൽ റൈക്വൻ എന്ന ആ മഹാമുനി മുടന്തനായിരുന്നു।

Verse 11

पंगुत्वादसमर्थोऽभूद्गंतुं तीर्थान्यसौ मुनिः । संति यानि तु तीर्थानि गन्धमादनपर्वते

മുടന്തുത്വം കാരണം ആ മുനിക്ക് മറ്റു തീർത്ഥങ്ങളിലേക്കു പോകാൻ കഴിയില്ലായിരുന്നു; എങ്കിലും ഗന്ധമാദനപർവതത്തിൽ അനേകം പുണ്യതീർത്ഥങ്ങൾ നിലനിൽക്കുന്നു।

Verse 12

तानि गच्छति सामीप्याच्छकटेनैव संचरन् । स यद्रैक्वो मुनिवरो युग्वेन सह वर्तते

വണ്ടിയിലൂടെയേ സഞ്ചരിച്ച് സമീപമുള്ള ആ തീർത്ഥങ്ങളിലേക്കു അദ്ദേഹം പോകുമായിരുന്നു; ഇങ്ങനെ ശ്രേഷ്ഠമുനിയായ റൈക്വൻ ‘യുഗ്വ’ (വണ്ടി)യോടുകൂടെ ജീവിച്ചു।

Verse 13

तपस्वी वैदिकैर्लोके सयुग्वैत्यभिधीयते । युग्वेति शकटं प्रोक्तं स तेन सह वर्तते

വൈദികജനങ്ങളിൽ അത്തരം തപസ്വിയെ ‘സ-യുഗ്വ’ എന്നു വിളിക്കുന്നു; ‘യുഗ്വ’ എന്നു പറയുന്നത് വണ്ടിയാകയാൽ, അദ്ദേഹം അതോടുകൂടെ തന്നെ ജീവിച്ചു।

Verse 14

स खल्वेवं मुनिश्रेष्ठः सयुग्वानाम वै मुनिः । पूर्णज्ञानस्तपस्तेपे गन्धमादनपर्वते

ഇങ്ങനെ ‘സ-യുഗ്വ’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധനായ മുനിശ്രേഷ്ഠൻ, സമ്പൂർണ്ണജ്ഞാനസമ്പന്നനായി ഗന്ധമാദനപർവതത്തിൽ തപസ്സു ചെയ്തു।

Verse 15

ग्रीष्मे पञ्चाग्निमध्यस्थः सोऽतप्यत महत्तपः । वर्षायां कण्ठदघ्नेषु जलेषु समवर्तत

വേനലിൽ പഞ്ചാഗ്നികളുടെ മദ്ധ്യേ ഇരുന്ന് അദ്ദേഹം മഹാതപസ്സു അനുഷ്ഠിച്ചു; മഴക്കാലത്ത് കഴുത്തോളം ഉയരമുള്ള വെള്ളത്തിൽ നിലകൊണ്ടിരുന്നു।

Verse 16

तपसा शोषिते गात्रे पामा तस्य व्यजायत । कण्डूयत स पामानं दिवारात्रं मुनीश्वरः

തപസ്സാൽ ശരീരം വറ്റിയപ്പോൾ അവനിൽ പാമാ (ചൊറിച്ചിൽ രോഗം) ഉദിച്ചു. ആ മുനീശ്വരൻ പകലും രാത്രിയും അതിനെ ചൊറിഞ്ഞുകൊണ്ടിരുന്നു.

Verse 17

कण्डूयमान एवायं पामानं न तपोऽत्यजत् । अजायत मनस्त्वेवं तस्य सयुग्वनो मुनेः

അവൻ തുടർച്ചയായി ചൊറിഞ്ഞുകൊണ്ടിരുന്നാലും തപസ്സ് ഉപേക്ഷിച്ചില്ല. ഇങ്ങനെ സായുഗ്വന മുനിയുടെ മനസ്സിൽ ഒരു ചിന്ത ഉദിച്ചു.

Verse 18

यमुनायां च गंगायां गयायां चाधुनैव हि । अस्मिंस्तीर्थे त्रये पुण्ये स्नातव्यं हि मया त्विति

‘യമുനയിലും ഗംഗയിലും ഗയയിലും—ഇപ്പോഴുതന്നെ ഞാൻ സ്നാനം ചെയ്യണം. ഈ ഒരേയൊരു പുണ്യ ത്രിതീർത്ഥത്തിൽ തന്നെ ഞാൻ സ്നാനം നിർബന്ധം.’

Verse 19

एवं विचिंत्य स मुनिरन्यां चिंतामथाकरोत् । अहं हि जन्मना पंगुरतः स्नानं हि दुर्लभम्

ഇങ്ങനെ ചിന്തിച്ച ശേഷം മുനിക്ക് മറ്റൊരു ആശങ്ക തോന്നി—‘ഞാൻ ജന്മം മുതൽ മുടന്തനാണ്; അതിനാൽ എനിക്ക് തീർത്ഥസ്നാനം ലഭിക്കുക ദുഷ്കരം.’

Verse 20

अतिदूरं मया गन्तुं शकटेन न शक्यते । किं करोम्यधुनेत्येवं स वितर्क्य महामतिः

‘അതി ദൂരത്തേക്ക് ഞാൻ പോകാൻ, വണ്ടിയിലായാലും, കഴിയില്ല. ഇനി ഞാൻ എന്ത് ചെയ്യും?’ എന്ന് ആ മഹാമതി ആലോചിച്ചു.

Verse 21

तीर्थत्रयेषु स्नानार्थं कर्तव्यं निश्चिकाय वै । अप्रसह्यमनाधृष्यं विद्यते मे तपोबलम्

അവൻ ദൃഢമായി നിശ്ചയിച്ചു—“ത്രിതീർത്ഥങ്ങളിൽ സ്നാനാർത്ഥം ഇത് നിർബന്ധം ചെയ്യണം. എനിക്കുള്ളിൽ തപോബലം ഉണ്ട്—അപ്രതിഹതവും അജേയവും.”

Verse 22

तेनैवावाहयिष्यामि तद्धि तीर्थत्रयं त्विह । इति निश्चित्य मनसा प्राङ्मुखो नियतेंद्रियः

“അതേ തപോബലത്താൽ ഞാൻ ഇവിടെ തന്നേ ത്രിതീർത്ഥത്തെ ആവാഹനം ചെയ്യും.” എന്ന് മനസ്സിൽ നിശ്ചയിച്ച്, കിഴക്കോട്ടു മുഖം തിരിച്ച് ഇന്ദ്രിയസംയമത്തോടെ നിന്നു.

Verse 23

त्रिराचम्य च सयुग्वान्दध्यौ क्षणमतंद्रितः । तस्य मंत्रप्रभावेन यमुना सा महानदी

സയുഗ്വാ മൂന്നു പ്രാവശ്യം ആചമനം ചെയ്ത്, അലസതയില്ലാതെ ക്ഷണമാത്രം ധ്യാനിച്ചു. അവന്റെ മന്ത്രപ്രഭാവത്തിൽ മഹാനദിയായ യമുന പ്രത്യക്ഷയായി.

Verse 24

गंगा च जह्नुतनया गया सा पापनाशिनी । भूमिं निर्भिद्य तिस्रोपि पातालात्सहसोत्थिताः

ഗംഗ—ജഹ്നുവിന്റെ പുത്രി—കൂടാതെ പാപനാശിനിയായ ഗയ; ഈ മൂന്നും ഭൂമിയെ ഭേദിച്ച് പാതാളത്തിൽ നിന്ന് പെട്ടെന്ന് ഉയർന്നു വന്നു.

Verse 25

मानुषं रूपमास्थाय सयुग्वानमुपेत्य च । ऊचुः परमसंहृष्टा हर्षयंत्यश्च तं मुनिम्

അവർ മനുഷ്യരൂപം ധരിച്ചു സയുഗ്വായുടെ അടുക്കൽ എത്തി; അത്യന്തം സന്തോഷത്തോടെ ആ മുനിയെ ഹർഷിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് സംസാരിച്ചു.

Verse 26

सयुग्वन्रैक्व भद्रं ते ध्यानादस्मादुपारम । त्वन्मत्रेण समाकृष्टा वयमत्र समागताः

ഹേ സയുഗ്വൻ, ഹേ റൈക്വ—നിനക്കു മംഗളം. ഈ ധ്യാനത്തിൽ നിന്ന് വിരമിക്കണമേ. നിന്റെ മഹിമയാൽ മാത്രം ആകർഷിതരായി ഞങ്ങൾ ഇവിടെ എത്തിയിരിക്കുന്നു॥

Verse 27

कि कर्तव्यं तवास्माभिस्तद्वदस्व मुनीश्वर । इति तासां वचः श्रुत्वा सयुग्वान्हि महामुनिः

ഹേ മുനീശ്വരാ, ഞങ്ങൾ നിനക്കായി എന്ത് ചെയ്യണം—അത് പറയണമേ. അവരുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് മഹാമുനി സയുഗ്വാൻ…॥

Verse 28

ध्यानादुपारमत्तूर्णं ताश्चापश्यत्पुरः स्थिताः । स ताः संपूज्य विधिवद्रैक्वो वाचमभाषत

അവൻ ഉടൻ ധ്യാനത്തിൽ നിന്ന് വിരമിച്ച് അവർ തന്റെ മുമ്പിൽ നിൽക്കുന്നതു കണ്ടു. ശേഷം വിധിപൂർവ്വം അവരെ പൂജിച്ച് റൈക്വൻ ഈ വചനങ്ങൾ പറഞ്ഞു॥

Verse 29

यमुने देवि हे गंगे हे गये पापनाशिनि । सन्निधानं कुरुध्वं मे गन्धमादनपर्वते

ഹേ ദേവി യമുനേ, ഹേ ഗംഗേ, ഹേ പാപനാശിനി ഗയേ—ഗന്ധമാദന പർവതത്തിൽ എനിക്കായി ഇവിടെ സന്നിധാനം ചെയ്യുവിൻ॥

Verse 30

यत्र भूमिं विनिर्भिद्य भवत्य इह निर्गताः । तानि पुण्यानि तीर्थानि भवेयुर्वोऽभिधानतः

നിങ്ങൾ ഇവിടെ ഭൂമിയെ പിളർത്തി എവിടെ ഉദ്ഭവിക്കുമോ, ആ സ്ഥലങ്ങൾ നിങ്ങളുടെ നാമങ്ങളാൽ തന്നെ പ്രസിദ്ധമായ പുണ്യതീർത്ഥങ്ങളാകും॥

Verse 31

सहसांतरधीयंत तथास्त्वित्येव तत्र ताः । तदाप्रभृति तीर्थानि तानि त्रीण्यपि भूतले

അവർ അവിടെത്തന്നെ ക്ഷണത്തിൽ “തഥാസ്തു” എന്നു പറഞ്ഞ് അന്തർധാനം ചെയ്തു. അന്നുമുതൽ ഭൂതലത്തിൽ ആ മൂന്നു തീർത്ഥങ്ങളും പ്രത്യക്ഷമായി.

Verse 32

तेनतेनाभिधानेन गीयन्ते सर्वदा जनैः । यत्र भूमिं विनिर्भिद्य यमुना निर्गता तदा

അതേ അതേ നാമങ്ങളാൽ ജനങ്ങൾ അവയെ എപ്പോഴും പാടിപ്പുകഴ്ത്തുന്നു. യമുന ഭൂമിയെ ഭേദിച്ച് പുറപ്പെട്ട സ്ഥലത്ത്—അവിടെയേ…

Verse 33

यमुनातीर्थमिति वै तज्जनैरभिधीयते । यतो वै पृथिवीरंध्राज्जाह्नवी सहसोत्थिता

ആ സ്ഥലത്തെ ജനങ്ങൾ നിശ്ചയമായി ‘യമുനാതീർത്ഥം’ എന്നു വിളിക്കുന്നു. പിന്നെ ഭൂമിയിലെ പിളർച്ചയിൽ നിന്ന് ജാഹ്നവി (ഗംഗ) പെട്ടെന്ന് ഉയർന്നിടത്ത്…

Verse 34

गंगातीर्थमिति ख्यातं तल्लोके पापनाशनम् । गया हि मानुषं रूपं यत आस्थाय निर्ययौ

അത് ലോകത്തിൽ ‘ഗംഗാതീർത്ഥം’ എന്നു പ്രസിദ്ധം, പാപനാശിനി. പിന്നെ ഗയാ മനുഷ്യരൂപം സ്വീകരിച്ച് പുറപ്പെട്ടിടത്ത്…

Verse 35

तदेव भूमिविवरं गयातीर्थं प्रचक्षते । एवमेतन्महापुण्यं तीर्थत्रयमनुत्तमम्

അതേ ഭൂമിവിവരത്തെ ‘ഗയാതീർത്ഥം’ എന്നു വിളിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ ഇത് മഹാപുണ്യകരവും അനുത്തമവുമായ തീർത്ഥത്രയമാണ്.

Verse 36

रैक्वमंत्रप्रभावेण पृथिव्याः सहसोत्थितम् । अत्र तीर्थत्रये स्नानं ये कुर्वंति नरोत्तमाः

റൈക്വന്റെ മന്ത്രപ്രഭാവത്താൽ ഈ പുണ്യസ്ഥലം ഭൂമിയിൽ നിന്ന് സഹസാ ഉദ്ഭവിച്ചു. ഇവിടെ തീർത്ഥത്രയത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്യുന്ന നരോത്തമർ മഹത്തായ പുണ്യധർമ്മഫലം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 37

तेषामज्ञाननाशः स्याज्ज्ञानमप्युदयं लभेत् । स्वमंत्रेण समाकृष्टे तत्र तीर्थत्रये मुनिः

അവരുടെ അജ്ഞാനം നശിക്കുകയും ജ്ഞാനം ഉദയിക്കുകയും ചെയ്യും. തന്റെ മന്ത്രംകൊണ്ടുതന്നെ ആകർഷിക്കപ്പെട്ട ആ തീർത്ഥത്രയത്തിൽ മുനി റൈക്വൻ വസിച്ചു.

Verse 38

स्नानं समाचरन्नित्यं स कालानत्यवाहयत् । एतस्मिन्नेव काले तु राजा जानश्रुतिर्महान्

അവൻ നിത്യമായി സ്നാനവിധി അനുഷ്ഠിച്ച് അവിടെയേ കാലം കഴിച്ചു. അതേ സമയത്ത് ജാനശ്രുതി എന്ന മഹാരാജാവും ഉണ്ടായിരുന്നു.

Verse 39

पुत्रसंज्ञस्य राजर्षेः पौत्रो धर्मैकतत्परः । देयमन्नादि स तदा ह्यर्थिभ्यः श्रद्धयैव यत्

അവൻ ‘പുത്രസഞ്ജ്ഞ’ എന്ന രാജർഷിയുടെ പൗത്രനും ധർമ്മത്തിൽ ഏകാഗ്രനുമായിരുന്നു. അന്ന് യാചകരോട് ശ്രദ്ധയോടെ അന്നാദി—ദാനയോഗ്യമുള്ളതെല്ലാം—അർപ്പിച്ചു.

Verse 40

तस्मादेनं नजालोके श्रद्धादेयं प्रचक्षते । यतो बहुतरं वाक्यमन्नाद्यस्य महीपतेः

അതുകൊണ്ട് ലോകം അവനെ ‘ശ്രദ്ധാദേയ’ എന്നു വിളിച്ചു—ശ്രദ്ധയോടെ ദാനം ചെയ്യുന്നവൻ എന്നർത്ഥം. കാരണം അന്നാദി സംബന്ധിച്ച ആ മഹീപതിയുടെ പ്രഖ്യാപനം അത്യന്തം പ്രചുരവും വ്യാപകവുമായിരുന്നു.

Verse 41

अर्थिनां क्षुधितानां तु तृप्त्यर्थं वर्तते गृहे । अतोयमर्थिभिः सर्वैर्बहुवाक्य इतीर्यते

അവന്റെ ഗൃഹത്തിൽ യാചകരുടെയും വിശപ്പുള്ളവരുടെയും തൃപ്തിക്കായി നിത്യവും ഒരുക്കമുണ്ടായിരുന്നു. അതുകൊണ്ട് എല്ലാ അർത്ഥികളും അവനെ ‘ബഹുവാക്യൻ’—അവന്റെ വിളിയും വാഗ്ദാനവും എല്ലാടവും പ്രസിദ്ധം—എന്ന് വിളിച്ചു.

Verse 42

स वै पौत्रायणो राजा जानश्रुतसुतो बली । प्रियातिथिर्बभूवासौ बहुदायी तथाऽभवत्

ആ ശക്തിമാൻ രാജാവ് പൗത്രായണൻ—ജനാശ്രുതിയുടെ പുത്രൻ—അതിഥിപ്രിയനായി; സത്യമായും അവൻ ധാരാളം ദാനം ചെയ്യുന്ന മഹാദാതാവായി.

Verse 43

नगरेषु च राष्ट्रेषु ग्रामेषु च वनेषु च । चतुष्पथेषु सर्वेषु महामार्गेषु सर्वशः

നഗരങ്ങളിലും രാജ്യങ്ങളിലും, ഗ്രാമങ്ങളിലും വനങ്ങളിലും—എല്ലാ ചതുഷ്പഥങ്ങളിലും, എല്ലാ മഹാമാർഗങ്ങളിലും, എല്ലായിടത്തും—

Verse 44

बह्वन्नपान संयुक्तं सूपशाकादिसंयुतम् । आतिथ्यं कल्पयामास तृप्तयेऽर्थिजनस्य वै

യാചകജനത്തിന്റെ തൃപ്തിക്കായി അവൻ ധാരാളം അന്നപാനവും, സൂപ്പും ശാകാദികളും ഉൾപ്പെട്ട ശ്രേഷ്ഠമായ അതിഥിസൽക്കാരമൊരുക്കി.

Verse 45

अन्नपानादिकं सर्वमुपयुड्ध्वमिहार्थिनः । इत्यसौ घोषयामास तत्र तत्र जनास्पदे

“ഹേ യാചകരേ! ഇവിടെ വന്ന് അന്നപാനാദി എല്ലാം സ്വീകരിക്കുവിൻ”—എന്ന് ജനങ്ങൾ കൂടുന്നിടത്തൊക്കെയും അവൻ വീണ്ടും വീണ്ടും പ്രഖ്യാപിപ്പിച്ചു.

Verse 46

तस्य प्रियातिथेरेव नृपस्य बहुदायिनः । अर्थिभ्यो दानशौंडस्य गुणाः सर्वत्र विश्रुताः

ആ രാജാവിന്റെ ഗുണങ്ങൾ—അതിഥിസത്കാരത്തിൽ പ്രിയൻ, മഹാദാനശീലൻ, യാചകരോടു ദാനവീരൻ—സർവ്വത്ര പ്രസിദ്ധമായിരുന്നു।

Verse 47

अथ पौत्रायणस्यास्य गुण ग्रामेण वर्ततः । देवर्षयो महाभागास्तस्यानुग्रहकांक्षिणः

പിന്നീട് പൗത്രായണവംശജനായ ആ രാജാവ് ഗുണസമൂഹത്തോടെ യുക്തനായി ജീവിക്കുമ്പോൾ, അവനോട് അനുഗ്രഹം നൽകാൻ ആഗ്രഹിച്ച മഹാഭാഗ ദേവർഷിമാർ സമീപിച്ചു।

Verse 49

हंसरूपं समास्थाय निदाघसमये निशि । रमणीयां विधायाशु श्रेणीमाकाशमागतः

നിദാഘകാലത്തെ രാത്രിയിൽ അവർ ഹംസരൂപം ധരിച്ചു, ഉടൻ മനോഹരമായ നിര രൂപപ്പെടുത്തി ആകാശത്തിലേക്ക് ഉയർന്നു പറന്നു।

Verse 50

तरसा पततां तेषां हंसानां पृष्ठतो व्रजन् । एको हंसस्तु संबोध्य हंसमग्रेसरं तदा

ആ ഹംസങ്ങൾ വേഗത്തിൽ പറക്കുമ്പോൾ, അവരുടെ പിന്നിൽ പോകുന്ന ഒരു ഹംസം അപ്പോൾ മുന്നിലുള്ള അഗ്രഗാമി ഹംസത്തെ അഭിസംബോധന ചെയ്തു।

Verse 51

सोपहासमिदं वाक्यं प्राह शृण्वति राजनि । भोभो भल्लाक्ष भल्लाक्ष पुरो गच्छन्मरालक

രാജാവ് കേൾക്കുമ്പോൾ അവൻ ചിരിയോടെ പറഞ്ഞു—“ഭോ ഭോ! തീക്ഷ്ണനേത്രാ, തീക്ഷ്ണനേത്രാ! മുന്നിൽ പോകുന്ന മരാലകാ!”

Verse 52

सौधमध्ये पुरस्ताद्वै जानश्रुतसुतो नृपः । वर्तते पूजनीयोऽयं न पश्यसि किमंधवत्

രാജമന്ദിരത്തിന്റെ മദ്ധ്യത്തിൽ, നിന്റെ മുമ്പിൽ തന്നേ, ജാനശ്രുതന്റെ പുത്രനായ രാജാവ് നില്ക്കുന്നു—അവൻ പൂജ്യൻ. നീ അന്ധനെന്നപോലെ എന്തുകൊണ്ട് അവനെ കാണുന്നില്ല?

Verse 53

यस्य तेजो दुराधर्षमाब्रह्म भवनादिदम् । अनंतादित्यसंकाशं ज्वलते पुरतो भृशम्

അവന്റെ തേജസ് അജയ്യമാണ്; ബ്രഹ്മലോകം വരെ വ്യാപിച്ച്, അനന്തസൂര്യനെപ്പോലെ നിന്റെ മുമ്പിൽ അത്യന്തം ജ്വലിക്കുന്നു.

Verse 54

तमतिक्रम्य राजर्षिं मा गास्त्वमुपरि द्रुतम् । यदि गच्छसि तत्तेजस्सांप्रतं त्वां प्रधक्ष्यति

ആ രാജർഷിയെ മറികടന്ന് വേഗത്തിൽ മുകളിലേക്ക് പോകരുത്. നീ മുന്നോട്ട് പോയാൽ, അവന്റെ തേജസ് ഇപ്പോൾ തന്നേ നിന്നെ ദഹിപ്പിക്കും.

Verse 55

इत्युक्तवंतं तं हंसमग्रतः प्रत्यभाषत । अहो भवानभिज्ञोऽसि श्लाघनीयोऽसि सूरिभिः

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, മുന്നിലിരുന്ന ഹംസം ആ ഹംസത്തോട് മറുപടി പറഞ്ഞു—“അഹോ! നീ വിവേകിയാകുന്നു; പണ്ഡിതന്മാർ നിന്നെ ശ്ലാഘിക്കേണ്ടവൻ.”

Verse 56

अश्लाघनीयं कितवं यत्त्वमेनं प्रशंससे । प्रशंससे किमर्थं त्वमल्पं संतमिमं जनम्

“ഹേ കപടനേ! ഇവൻ ശ്ലാഘനീയനല്ല; എന്നിട്ടും നീ അവനെ പ്രശംസിക്കുന്നു. ഈ അൽപനായ മനുഷ്യനെ നീ എന്തിന് പ്രശംസിക്കുന്നു?”

Verse 57

भस्रावत्पशुवच्चैव केवलं श्वासधारिणम् । न ह्ययं वेत्ति धर्माणां रहस्यं पृथिवी पतिः

അവൻ ഭസ്മസമനായി, മൃഗത്തെപ്പോലെ, വെറും ശ്വാസം ധരിക്കുന്നവൻ മാത്രം. ഈ ഭൂമിപതി ധർമ്മത്തിന്റെ അന്തർഗ്ഗൂഢരഹസ്യം അറിയുന്നില്ല.

Verse 58

तत्त्वज्ञानी यथा रैक्वः सयुग्वान्ब्राह्मणोत्तमः । रैक्वस्य हि महज्ज्योतीरहस्यं दैवतैरपि

സയുഗ്വാൻ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധനായ ബ്രാഹ്മണോത്തമൻ റൈക്വൻ തത്ത്വജ്ഞാനിയാണ്. റൈക്വന്റെ മഹാജ്യോതിയുടെ രഹസ്യം ദേവന്മാർക്കും അറിയപ്പെടുന്നു.

Verse 59

न ह्यस्य प्राणमात्रस्य तेजस्तादृशमस्ति वै । रैक्वस्य पुण्यराशीनामियत्ता नैव विद्यते

വെറും പ്രാണമാത്രമായി ജീവിക്കുന്നവനിൽ അത്തരം തേജസ്സ് ഇല്ല. എന്നാൽ റൈക്വന്റെ പുണ്യരാശികളുടെ അളവ് സത്യത്തിൽ അറിയാനാവില്ല.

Verse 60

गण्यते पांसवो भूमेर्गण्यंते दिवि तारकाः । रैक्वपुण्यमहामेरुसमूहो नैव गण्यते

ഭൂമിയിലെ ധൂളികണങ്ങൾ എണ്ണാം, ആകാശത്തിലെ നക്ഷത്രങ്ങളും എണ്ണാം. എന്നാൽ റൈക്വന്റെ പുണ്യത്തിന്റെ മഹാമേരുസമൂഹം ഒരിക്കലും എണ്ണാനാവില്ല.

Verse 61

किं च तिष्ठंत्विमे धर्मा नश्वरास्तस्य वै मुनेः । ब्रह्मज्ञानमबाध्यं यत्तेन स श्लाघ्यते मुनिः

മറ്റു ധർമ്മഗുണങ്ങൾ ഉണ്ടായാലും, ആ മുനിക്കു അവ നശ്വരമാണ്. തടസ്സമില്ലാത്ത ബ്രഹ്മജ്ഞാനം ഉള്ളതിനാൽ ആ മുനി സ്തുത്യനാകുന്നു.

Verse 62

जानश्रुतेस्तु तादृक्षो धर्म एव न विद्यते । दुर्लभं यत्तु योगीन्द्रैः कुतस्तज्ज्ञानवैभवम्

ജാനശ്രുതിയിൽ അത്തരമൊരു ധർമ്മം കാണപ്പെടുന്നില്ല. യോഗീന്ദ്രന്മാർക്കും ദുർലഭമായ ആ അനുഭൂതി-ജ്ഞാനവൈഭവം അവനിൽ എങ്ങനെ ഉണ്ടാകും?

Verse 63

परित्यज्य दुरात्मानं तद्वराकमिमं जनम् । स एव रैक्वः सयुग्वाञ्छ्लाघ्यतां भवता मुनिः

ഈ ദുഷ്ടസ്വഭാവമുള്ള ദീനജനത്തെ ഉപേക്ഷിച്ച്, ഹേ മുനേ, ആ റൈക്വൻ—സയുഗ്വാൻ—നിങ്ങളാൽ സ്തുതിക്കപ്പെടട്ടെ.

Verse 64

जन्मना पंगुरपि यः स्वस्य स्नानचिकीर्षया । गंगां च यमुनां चापि गयामपि मुनीश्वरः

ജന്മം മുതൽ മുടന്തനായിരുന്നാലും, ആ മുനീശ്വരൻ തന്റെ പുണ്യസ്നാനം ചെയ്യുവാൻ ആഗ്രഹിച്ചു ഗംഗ, യമുന, ഗയയെയും (ആഹ്വാനിച്ച്) വരുത്തി.

Verse 65

आह्वयामास मन्त्रेण निजाश्रमसमीपतः । तस्य ब्रह्मविदो रैक्वमहर्षेर्धर्मसंचये

മന്ത്രബലത്തോടെ അവരെ തന്റെ ആശ്രമസമീപത്തേക്ക് ആഹ്വാനിച്ചു—ആ റൈക്വൻ ബ്രഹ്മവിദായ മഹർഷി, ധർമ്മസഞ്ചയത്തിൽ സമൃദ്ധൻ.

Verse 66

अंतर्भवंति धर्मौघास्त्रैलोक्योदरवर्तिनाम् । रैक्वस्य धर्मकक्षा तु न हि त्रैलोक्यवर्तिनाम्

ത്രിലോകത്തിന്റെ ഉദരത്തിനുള്ളിൽ വസിക്കുന്നവരുടെ ധർമ്മപ്രവാഹങ്ങൾ പരിമിതമാക്കാൻ കഴിയാം; എന്നാൽ റൈക്വന്റെ ‘ധർമ്മകക്ഷ’ ത്രിലോകത്തിനുള്ളിലെ ഒന്നിനാലും പരിമിതമാകുന്നില്ല.

Verse 67

प्राणिनां धर्मकक्षायामन्तर्भवति कर्हिचित । एवमग्रेसरे हंसे कथित्वोपरते सति

ഹേ ഹംസശ്രേഷ്ഠാ! ചിലപ്പോൾ ജീവി ധർമ്മത്തിന്റെ പരിധിയിലേക്കും പ്രവേശിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ആ അഗ്രഗണ്യ ഹംസം മൗനമായി.

Verse 68

हंसरूपा मुनींद्रास्ते ब्रह्मलोकं ययुः पुनः । अथ पौत्रायणो राजा जानश्रुतिररिंदमः

ആ മുനീന്ദ്രന്മാർ ഹംസരൂപം ധരിച്ചു വീണ്ടും ബ്രഹ്മലോകത്തിലേക്ക് പോയി. തുടർന്ന് പൗത്രായണവംശജനായ, ശത്രുദമകനായ രാജാവ് ജാനശ്രുതി (ചിന്തയിൽ ആകപ്പെട്ടു).

Verse 69

रैक्वं चोत्कर्षकाष्ठायां निशम्य परमावधिम् । विषण्णोऽभवदत्यर्थं वराकोऽक्षजितो यथा

റൈക്വൻ ഉത്കർഷത്തിന്റെ പരമശിഖരത്തിലെത്തിയെന്ന് കേട്ടപ്പോൾ അവൻ അത്യന്തം വിഷണ്ണനായി—പാശകളിയിൽ തോറ്റ ദരിദ്രനെപ്പോലെ.

Verse 70

चिंतयामास स नृपः पौनःपुन्येन निःश्वसन् । हंस उत्कर्षयन्रैक्वं निकृष्टं मामिहाब्रवीत्

ആ രാജാവ് വീണ്ടും വീണ്ടും ദീർഘനിശ്വാസം വിട്ട് ചിന്തിച്ചു: “ഹംസം റൈക്വനെ ഉയർത്തിപ്പുകഴ്ത്തി, എന്നെ ഇവിടെ താഴ്ന്നവൻ എന്നു പറഞ്ഞു.”

Verse 71

अहो रैक्वस्य माहात्म्यं यं प्रशंसंति पक्षिणः । तत्परित्यज्य संसारं सर्वं राज्यमिहाधुना

“അഹോ! പക്ഷികൾ പോലും പുകഴ്ത്തുന്ന റൈക്വന്റെ മഹാത്മ്യം! ഇനി സാംസാരബന്ധം ഉപേക്ഷിച്ച്, ഇപ്പോൾ തന്നെ ഇവിടെ ഈ മുഴുവൻ രാജ്യം ത്യജിക്കും.”

Verse 72

सयुग्वानं महात्मानं तमेव शरणं व्रजे । कृपानिधिः स वै रैक्वः शरणं मामु पागतम्

ഞാൻ ആ മഹാത്മാവായ സയുഗ്വാനനെയേ ശരണം പ്രാപിക്കുന്നു. റൈക്വൻ കരുണാനിധിയാണ്; ശരണാർത്ഥിയായി വന്ന എനിക്ക് അവൻ തീർച്ചയായും അഭയം നൽകും.

Verse 73

प्रतिगृह्यात्मविज्ञानं मह्यं समुपदेक्ष्यति । इत्यसौ चिंतयन्नेव कथंकथमपि द्विजाः

“എന്നെ സ്വീകരിച്ച് അദ്ദേഹം എനിക്ക് ആത്മവിജ്ഞാനം ഉപദേശിക്കും.” എന്ന് ചിന്തിച്ചുകൊണ്ട്, ഹേ ദ്വിജന്മാരേ, അവൻ എങ്ങനെയോ മുന്നോട്ട് നീങ്ങി.

Verse 74

जाग्रन्नेवायमुद्वेलां रात्रिं तामत्यवाह यत् । निशावसाने संप्राप्ते बंदिवृन्दप्रवर्तितम्

അവൻ അശാന്തനായി ഉണർന്നുതന്നെ ആ രാത്രി കഴിച്ചു. രാത്രിയുടെ അവസാനം വന്നപ്പോൾ, ഭട്ടന്മാരുടെ സംഘത്തിന്റെ പതിവായ ഉണർത്തൽ-പ്രഖ്യാപനം ആരംഭിച്ചു.

Verse 75

अशृणोन्मंगलरवं तूर्यघोषसमन्वितम् । तदाकर्ण्य महाराजस्तदा तल्पस्थ एव सन्

അവൻ വാദ്യഘോഷത്തോടുകൂടിയ മംഗളധ്വനി കേട്ടു. അത് കേട്ട മഹാരാജാവ് അപ്പോഴും ശയ്യയിൽ തന്നെയിരിക്കെ—

Verse 76

सारथिं शीघ्रमाहूय बभाषे सादरं वचः । सारथे सत्वरं गत्वा रथमारुह्य वेगवत्

അവൻ സാരഥിയെ ഉടൻ വിളിച്ചു ആദരത്തോടെ പറഞ്ഞു—“ഹേ സാരഥേ, വേഗം ചെന്നു രഥത്തിൽ കയറി അതിവേഗം ഓടിക്കുക.”

Verse 77

आश्रमेषु महर्षीणां पुण्येषु विपिनेषु च । विविक्तेषु प्रदेशेषु सतामावासभूमिषु

മഹർഷിമാരുടെ ആശ്രമങ്ങളിൽ, പുണ്യവനങ്ങളിൽ, ഏകാന്തപ്രദേശങ്ങളിൽ, സത്സംഗികളുടെ വാസഭൂമികളിൽ (അവനെ) അന്വേഷിക്കണം।

Verse 78

तीर्थानां च नदीनां च कूलेषु पुलिनेषु च । अन्येषु च प्रदेशेषु यत्र संति मुनीश्वराः

തീർത്ഥങ്ങളുടെയും നദികളുടെയും കരകളിലും മണൽത്തിട്ടകളിലും, മറ്റു പ്രദേശങ്ങളിലും—എവിടെയെവിടെ മുനീശ്വരന്മാർ ഉണ്ടോ അവിടെയെല്ലാം (അവനെ) അന്വേഷിക്കണം।

Verse 79

तेषु सर्वेषु योगींद्रं पंगुं शकटसंस्थितम् । रैक्वाभिधानं सर्वेषां धर्माणामेकसंश्रयम्

അവിടങ്ങളിലൊക്കെയും ഒരു യോഗീന്ദ്രൻ ഉണ്ട്—ലംഗൻ, ശകടത്തിൽ/ശകടസന്നിധിയിൽ ഇരിക്കുന്നവൻ—‘രൈക്വ’ എന്ന നാമധാരി, സർവ്വധർമ്മങ്ങളുടെ ഏകാശ്രയം।

Verse 80

ब्रह्मज्ञानैकनिलयं सयुग्वानं गवेषय । अन्विष्य तूर्णं मत्प्रीत्यै पुनरागच्छ सारथे

ബ്രഹ്മജ്ഞാനത്തിന്റെ ഏക നിവാസമായ ‘സയുഗ്വാൻ’നെ അന്വേഷിക്കൂ. അവനെ കണ്ടെത്തി വേഗം മടങ്ങിവരിക, ഹേ സാരഥേ, എന്റെ പ്രീതിക്കായി।

Verse 81

स तथेति विनिर्गत्य वेगवद्रथसंस्थितः । सर्वत्रान्वेषयामास रैक्वं ब्रह्मविदं मुनिम्

‘അങ്ങനെ തന്നേ’ എന്നു പറഞ്ഞു അവൻ പുറപ്പെട്ടു, വേഗമേറിയ രഥത്തിൽ ഇരുന്നുകൊണ്ട്; എല്ലായിടത്തും ബ്രഹ്മവിദായ മുനി രൈക്വനെ അന്വേഷിച്ചു തുടങ്ങി।

Verse 82

गुहासु पर्वतानां च मुनीनामाश्रमेषु च । संचचार महीं कृत्स्नां तत्र तत्र गवेषयन्

അവൻ ഇവിടെ അവിടെ അന്വേഷിച്ചുകൊണ്ട് സമസ്ത ഭൂമിയും സഞ്ചരിച്ചു—പർവ്വതഗുഹകളിലും മഹർഷിമാരുടെ ആശ്രമങ്ങളിലും।

Verse 83

अन्विष्य विविधान्देशान्सारथिस्त्वरया सह । क्रमान्महर्षिसंबाधं गंधमादनमन्वगात्

വിവിധ ദേശങ്ങൾ അന്വേഷിച്ചുകൊണ്ട്, ത്വരയോടെ ആ സാരഥി ക്രമേണ മഹർഷിമാർ നിറഞ്ഞ ഗന്ധമാദന പർവ്വതത്തിലെത്തി।

Verse 84

मार्गमाणः स तत्रापि तं ददर्श मुनीश्वरम् । कंडूयमानं पामानं शकटीयस्थलस्थि तम्

അവിടെ കൂടി അന്വേഷിക്കുമ്പോൾ അവൻ ആ മുനീശ്വരനെ കണ്ടു—ചൊറിച്ചിലേറ്റ പുണ്ണുകളാൽ പീഡിതനായി, ശരീരം ചൊറിഞ്ഞുകൊണ്ട്, വണ്ടിക്കരികെ നിലത്ത് കിടക്കുന്നവനെ।

Verse 85

अद्वैतनिष्कलं ब्रह्म चिंतयंतं निरन्तरम् । तं दृष्ट्वा सारथिस्तत्र सयुग्वानं महामुनिम्

അവിടെ സാരഥി ‘സയുഗ്വാന’ എന്ന മഹാമുനിയെ കണ്ടു; അദ്ദേഹം നിരന്തരം അദ്വൈതവും നിഷ്കലവും ആയ ബ്രഹ്മത്തെ അവിച്ഛിന്നമായി ധ്യാനിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു।

Verse 86

रैक्वोऽयमिति संचिंत्य तमासाद्य प्रणम्य च । विनयान्मुनिमप्राक्षीदुपविश्य तदन्तिके

‘ഇവൻ റൈക്വ തന്നെയാകുന്നു’ എന്നു വിചാരിച്ച് അവന്റെ അടുക്കൽ ചെന്നു നമസ്കരിച്ചു; പിന്നെ വിനയത്തോടെ സമീപത്ത് ഇരുന്ന് ആ മുനിയോട് ചോദിച്ചു।

Verse 87

सयुग्वान्रैक्वनामा च ब्रह्मन्किं वै भवानिति । तस्य वाक्यं समाकर्ण्य स मुनिः प्रत्यभाषत

“ഹേ ബ്രാഹ്മണാ! നീ തന്നെയോ സയുഗ്വാൻ—റൈക്വ എന്ന പേരിലും അറിയപ്പെടുന്നവൻ? നീ യഥാർത്ഥത്തിൽ ആരാണ്?” അവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് ആ മുനി മറുപടി പറഞ്ഞു।

Verse 88

अहमेव सयुग्वान्वै रैक्वनामेति वै तदा । इत्याकर्ण्य मुने र्वाक्यमिंगितैर्बहुभिस्तथा

അവൻ അപ്പോൾ പറഞ്ഞു: “ഞാനേ സയുഗ്വാൻ; റൈക്വ എന്ന പേരിലും ഞാനാണ്.” മുനിയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് അവൻ പല സൂക്ഷ്മ സൂചനകളാലും അർത്ഥം ഗ്രഹിച്ചു।

Verse 89

कुटुम्बभरणार्थाय धनेच्छामवगम्य च । सर्वं न्यवेदयद्राज्ञे निवृत्तो गंधमादनात्

കുടുംബപോഷണത്തിനായി ധനലാലസയുണ്ടെന്ന് മനസ്സിലാക്കി, ഗന്ധമാദനത്തിൽ നിന്ന് മടങ്ങി വന്ന ശേഷം അവൻ എല്ലാം രാജാവിനോട് നിവേദിച്ചു।

Verse 90

जानश्रुतिर्निशम्याथ सारथेर्वाक्यमादरात् । षट्शतानि गवां चापि निष्कभारं धनस्य च

സാരഥിയുടെ വാക്കുകൾ ആദരത്തോടെ കേട്ട ജാനശ്രുതി, ആറുനൂറ് പശുക്കളും നിഷ്കം (സ്വർണ്ണനാണയം) നിറഞ്ഞ ധനഭാരവും ഒരുക്കി।

Verse 91

रथं चाश्वतरीयुक्तं समादाय त्वरान्वितः । पौत्रायणः स राजर्षिस्तं रैक्वं प्रतिचक्रमे

രാജർഷി പൗത്രായണൻ അതിവേഗം, ദ്രുതഗാമിനികളായ അശ്വതരികളാൽ യുക്തമായ രഥം എടുത്ത് റൈക്വനെ തേടി പുറപ്പെട്ടു।

Verse 92

गत्वा च वचनं प्राह तं रैक्वं स महीपतिः । भगवन्रैक्व सयुग्वन्मद्दत्तं प्रतिगृह्यताम्

അവിടെ ചെന്നു ആ ഭൂപതി റൈക്വനോടു പറഞ്ഞു— “ഭഗവൻ റൈക്വാ, ഹേ സയുഗ്വൻ! ഞാൻ നൽകിയ ദാനം സ്വീകരിക്കണമേ।”

Verse 93

षट्शतानि गवां चापि निष्कभारं धनस्य च । रथं चाश्वतरीयुक्तं प्रतिगृह्णीष्व मामकम्

“എന്നിൽ നിന്ന് ആറുനൂറ് പശുക്കളും, നിഷ്കമുദ്രകളായ ധനഭാരവും, കുതിരിമാരെ കെട്ടിയ രഥവും—ഇവയെല്ലാം സ്വീകരിക്കണമേ।”

Verse 94

गृहीत्वा सवमेतत्तु भो ब्रह्मन्ननुशाधि माम् । अद्वैतब्रह्मविज्ञानं मह्यं समुपदिश्यताम्

“ഇതെല്ലാം സ്വീകരിച്ച്, ഹേ ബ്രാഹ്മണാ, എന്നെ ഉപദേശിക്കണമേ. എനിക്ക് അദ്വൈത ബ്രഹ്മവിജ്ഞാനം ഉപദേശിച്ചു തരണമേ।”

Verse 95

इति तस्य वचः श्रुत्वा सस्पृहं च संसभ्रम् । रैक्वः प्रत्याह सयुग्वाञ्जानश्रुतिमरिंदमम्

അവന്റെ ആകാംക്ഷയും വിനയവും നിറഞ്ഞ വാക്കുകൾ കേട്ട്, സയുഗ്വാൻ ഋഷി റൈക്വൻ ശത്രുദമനായ ജാനശ്രുതിയോട് മറുപടി പറഞ്ഞു।

Verse 96

रैक्व उवाच । एता गावस्तवैवास्तु निष्कभारस्तथा रथः । किमल्पेन ममानेन बहुकल्पेषु जीवतः

റൈക്വൻ പറഞ്ഞു— “ഈ പശുക്കൾ നിനക്കേ ഇരിക്കട്ടെ; നിഷ്കധനഭാരവും രഥവും അതുപോലെ. ഞാൻ അനേകം കല്പങ്ങളായി ജീവിക്കുന്നു—ഈ ചെറുദാനം എനിക്ക് എന്തുപ്രയോജനം?”

Verse 97

न मे कुटुंब निर्वाहे पर्याप्तमिदमंजसा । एवं शतगुणं चापि यदि दत्तं त्वया मम

ഇത് എന്റെ കുടുംബനിർവാഹത്തിന് ഒരിക്കലും മതിയാകുന്നില്ല. നീ ഇതിന്റെ നൂറിരട്ടിയും തന്നാലും, അത് വെറും ലൗകികധനമേ ആയിരിക്കും.

Verse 98

नालं तदपि राजेंद्र कुटुंबभरणाय वै । इति रैक्ववचः श्रुत्वा जानश्रुतिरभाषत

ഹേ രാജേന്ദ്രാ! അതും കുടുംബഭരണത്തിന് മതിയാകില്ല. റൈക്വന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് ജാനശ്രുതി മറുപടി പറഞ്ഞു.

Verse 99

जानश्रुतिरुवाच । त्वयोपदिश्यमानस्य ब्रह्मज्ञानस्य वै मुने । न हि मूल्यमिदं ब्रह्मन्गोधनं रथ एव च

ജാനശ്രുതി പറഞ്ഞു— ഹേ മുനേ! നിങ്ങൾ ഉപദേശിക്കാനിരിക്കുന്ന ബ്രഹ്മജ്ഞാനത്തിന്, ഹേ പൂജ്യ ബ്രാഹ്മണാ, ഗോസംപത്തോ രഥങ്ങളോ വിലയല്ല.

Verse 100

प्रतिगृह्णीष्व वा मा वा ममैतत्तु गवादिकम् । निष्कलाद्वैतविज्ञानं ब्रह्मन्नुपदिशस्व मे । तदाकर्ण्य वचस्तस्य सयुग्वान्वाक्य मब्रवीत्

എന്റെ ഈ ഗോവാദി ദാനങ്ങൾ സ്വീകരിക്കുകയോ വേണ്ടെന്നുവെക്കുകയോ ചെയ്യുക. എന്നാൽ ഹേ ബ്രാഹ്മണാ! ഭാഗമില്ലാത്ത അദ്വൈത സത്യത്തിന്റെ ജ്ഞാനം എനിക്ക് ഉപദേശിക്കണം. അവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് സയുഗ്വാൻ മറുപടി പറഞ്ഞു.

Verse 101

रैक्व उवाच । निर्वेदो यस्य संसारे तथा वै पुण्यपापयोः

റൈക്വൻ പറഞ്ഞു— ആര്ക്ക് സംസാരത്തോടു നിർവേദം (വൈരാഗ്യം) ഉണ്ടോ, അതുപോലെ പുണ്യവും പാപവും രണ്ടിനോടും അനാസക്തിയുണ്ടോ…

Verse 110

उपातिष्ठत राजासौ सयुग्वानं गुरुं पुनः । सयुग्वा स च रैक्वोऽपि मुनींद्रैरपि दुर्लभम्

ആ രാജാവ് വീണ്ടും ഗുരുവായ സയുഗ്വാനെ സമീപിച്ച് സേവിച്ചു. സയുഗ്വാനും റൈക്വനും മഹർഷിമാർക്കും പോലും ദുർലഭരായിരുന്നു.

Verse 116

निर्भिद्याज्ञानतिमिरं ब्रह्मभूयाय कल्पते

അജ്ഞാനത്തിന്റെ അന്ധകാരം ഭേദിച്ച് മനുഷ്യൻ ബ്രഹ്മഭാവം—ബ്രഹ്മനോടുള്ള ഏകത്വം—നേടാൻ യോഗ്യനാകുന്നു.