Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 4

श्रीमार्कण्डेय उवाच । साधु साधु महाप्राज्ञ विरक्तस्त्वं युधिष्ठिर । गुह्याद्गुह्यतरं तीर्थं निर्मितं चक्रिणा स्वयम्

śrīmārkaṇḍeya uvāca | sādhu sādhu mahāprājña viraktastvaṃ yudhiṣṭhira | guhyādguhyataraṃ tīrthaṃ nirmitaṃ cakriṇā svayam

ശ്രീ മാർകണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു— സാധു, സാധു, മഹാപ്രാജ്ഞ യുധിഷ്ഠിരാ! നീ വൈരാഗ്യസമ്പന്നൻ. ഇത് ഗുഹ്യങ്ങളിൽപോലും അതിഗുഹ്യമായ തീർത്ഥം; സ്വയം ചക്രധാരി ഭഗവാൻ തന്നെയാണ് ഇതു നിർമ്മിച്ചത്.

श्रीमार्कण्डेयःŚrī Mārkaṇḍeya
श्रीमार्कण्डेयः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootश्रीमार्कण्डेय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन (Singular)
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन (Singular), परस्मैपद
साधुwell done / good
साधु:
Sambandha/Prayojana (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootसाधु (अव्यय)
Formअव्यय; प्रशंसार्थक-निपात (particle of approval)
साधुindeed, well
साधु:
Sambandha/Prayojana (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootसाधु (अव्यय)
Formअव्यय; पुनरुक्ति (repetition for emphasis)
महाप्राज्ञO greatly wise one
महाप्राज्ञ:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootमहाप्राज्ञ (प्रातिपदिक)
Formसम्बोधन-प्रथमा (Vocative), एकवचन; पुंलिङ्ग; समासः कर्मधारय (महान् प्राज्ञः)
विरक्तःdetached, dispassionate
विरक्तः:
Karta-samānādhikaraṇa (Subject complement)
TypeAdjective
Rootविरक्त (कृदन्त; वि+रञ्ज्)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; भूतकृदन्त (past participle)
त्वम्you
त्वम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउत्तम-पुरुष-सर्वनाम; प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
युधिष्ठिरO Yudhiṣṭhira
युधिष्ठिर:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootयुधिष्ठिर (प्रातिपदिक)
Formसम्बोधन-प्रथमा (Vocative), एकवचन; पुंलिङ्ग
गुह्यात्than (what is) secret
गुह्यात्:
Apadana (Ablative/अपादान)
TypeAdjective
Rootगुह्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग (contextual), पञ्चमी-विभक्ति (Ablative), एकवचन; तुलना-प्रयोग (than secret)
गुह्यतरम्more secret
गुह्यतरम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootगुह्यतर (प्रातिपदिक; तरप्-प्रत्यय)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन; तुलनात्मक (comparative)
तीर्थम्a sacred ford/pilgrimage place
तीर्थम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतीर्थ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
निर्मितम्made, constructed
निर्मितम्:
Karma-samānādhikaraṇa (Object complement)
TypeAdjective
Rootनिर्मित (कृदन्त; नि+मा)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; भूतकृदन्त (past participle)
चक्रिणाby the discus-bearer (Viṣṇu)
चक्रिणा:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootचक्रिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), एकवचन
स्वयम्by himself
स्वयम्:
Kriya-visheṣaṇa (Adverbial modifier)
TypeIndeclinable
Rootस्वयम् (अव्यय)
Formअव्यय; आत्मनः-प्रयोग (reflexive adverb: oneself)

Śrī Mārkaṇḍeya

Tirtha: Unnamed ‘guhyatama’ Revā-tīrtha established by Cakrī (Viṣṇu)

Type: kshetra

Listener: Yudhiṣṭhira

Scene: Forest-āśrama setting: sage Mārkaṇḍeya addressing Yudhiṣṭhira, indicating a hidden Viṣṇu-established tīrtha; aura of secrecy and sanctity.

M
Mārkaṇḍeya
Y
Yudhiṣṭhira
C
Cakrin (Viṣṇu)
C
Cakratīrtha

FAQs

Detachment and right inquiry open access to deeper dharma; some tīrthas are praised as ‘guhya’—known through tradition and worthy questioning.

Cakratīrtha (the tīrtha associated with the discus-bearing Viṣṇu) in the Revā region.

None directly; the verse authorizes the sanctity of the place by stating it was established by Viṣṇu himself.