Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 2

Devanagari script

स्वांशेन भास्करस्तत्र तिष्ठते चोत्तरे तटे । सर्वव्याधिहरः पुंसां नर्मदायां व्यवस्थितः

Transliteration

svāṃśena bhāskarastatra tiṣṭhate cottare taṭe | sarvavyādhiharaḥ puṃsāṃ narmadāyāṃ vyavasthitaḥ

Translation

അവിടെ ഉത്തര തീരത്ത് ഭാസ്കരൻ തന്റെ സ്വാംശത്താൽ വസിക്കുന്നു; നർമദയിൽ സ്ഥാപിതനായി മനുഷ്യരുടെ സർവ്വരോഗങ്ങളും അകറ്റുന്നു.

Word by Word

• स्वांशेन: by (his) own portion
• स्वांशेन: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: स्व-अंश (प्रातिपदिक; स्व + अंश)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन; ‘स्व’ इति षष्ठी-सम्बन्धेन (‘स्वस्य अंशः’)

• भास्करः: the Sun
• भास्करः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भास्कर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण (locative adverb)

• तिष्ठते: stands/remains
• तिष्ठते: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

• च: and
• च: Samuccaya (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय-बोधक (conjunction)

• उत्तरे: on the northern
• उत्तरे: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: उत्तर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; ‘तटे’ इत्यस्य विशेषणम्

• तटे: bank
• तटे: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तट (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन

• सर्वव्याधिहरः: remover of all diseases
• सर्वव्याधिहरः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व-व्याधि-हर (प्रातिपदिक; सर्व + व्याधि + हर)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; ‘भास्करः’ इत्यस्य विशेषणम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (‘व्याधीनां हरः’)

• पुंसाम्: of men/people
• पुंसाम्: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: पुंस् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन

• नर्मदायाम्: in/on the Narmadā
• नर्मदायाम्: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: नर्मदा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन

• व्यवस्थितः: situated/established
• व्यवस्थितः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वि-अव-√स्था (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle, क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘भास्करः’ इत्यस्य विशेषणम्

Speaker

Śrī Mārkaṇḍeya

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Bhāskara-sannidhāna on Revā (Sūrya-tīrtha)

Type: ghat

Skanda Dialogue

Listener: Pārtha (Arjuna)

Visual Art Cues

Scene: A radiant Sūrya presence hovering above a riverbank shrine; pilgrims bathing in Narmadā; healing motif—devotees with folded hands, light bathing the water.

Characters & Entities

• Bhāskara (Sūrya)
• Narmadā (Revā)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Divine presence in sacred landscapes is portrayed as therapeutic—spiritual merit and bodily well-being are intertwined.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Sūrya-associated tīrtha on the northern bank of the Narmadā (Revā).

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit rite in this verse; it emphasizes the healing power of the site.