Adhyaya 55

Verse 1

उत्तानपाद उवाच । माहात्म्यं तीर्थजं दृष्ट्वा चित्रसेनो नरेश्वरः । किं चकार क्व वा वासं किमाहारो बभूव ह

ഉത്താനപാദൻ പറഞ്ഞു— തീർത്ഥജന്യമായ മഹാത്മ്യം കണ്ട ശേഷം നരേശ്വരനായ ചിത്രസേനൻ എന്തു ചെയ്തു? എവിടെ വസിച്ചു, ഏതു ആഹാരത്തിലാണ് ജീവിച്ചത്?

Verse 2

ईश्वर उवाच । भृगुतुङ्गं समारुह्य ऐशानीं दिशमाश्रितः । तपश्चचार विपुलं कुण्डे तत्र नृपोत्तमः

ഈശ്വരൻ പറഞ്ഞു— ഭൃഗുതുങ്ഗത്തിൽ കയറി, ഈശാന ദിശയുടെ ആശ്രയം സ്വീകരിച്ച്, ആ നൃപോത്തമൻ അവിടെ കുണ്ഡത്തിൽ മഹത്തായ തപസ്സു ചെയ്തു.

Verse 3

सर्वान् देवान् हृदि ध्यात्वा ब्रह्मविष्णुमहेश्वरान् । विचिक्षेप यदात्मानं प्रत्यक्षौ रुद्रकेशवौ । करे गृहीत्वा राजानं रुद्रो वचनमब्रवीत्

ഹൃദയത്തിൽ ബ്രഹ്മാ, വിഷ്ണു, മഹേശ്വരൻ എന്നിവരുള്‍പ്പെടെ സർവ്വദേവന്മാരെയും ധ്യാനിച്ച്, അവൻ ദേഹത്യാഗത്തിന് ഒരുങ്ങിയപ്പോൾ, രുദ്രനും കേശവനും പ്രത്യക്ഷമായി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. രുദ്രൻ രാജാവിന്റെ കൈ പിടിച്ച് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.

Verse 4

ईश्वर उवाच । प्राणत्यागं महाराज मा काले त्वं कृथा वृथा । अद्याप्यसि युवा त्वं वै न युक्तं मरणं तव

ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—മഹാരാജാ, സമയത്തിനു മുമ്പ് പ്രാണത്യാഗം ചെയ്യരുത്; വ്യർത്ഥമായി അങ്ങനെ ചെയ്യരുത്. നീ ഇപ്പോഴും യുവാവാണ്; നിനക്ക് മരണം യുക്തമല്ല.

Verse 5

स्वस्थानं गच्छ शीघ्रं त्वं भुक्त्वा भोगान्यथेप्सितान् । कुरु निष्कण्टकं राज्यं नाके शक्र इवापरः

നീ വേഗത്തിൽ നിന്റെ സ്വസ്ഥാനത്തിലേക്ക് മടങ്ങുക. നീ യഥോചിതമായി ആഗ്രഹിച്ച ഭോഗങ്ങൾ അനുഭവിക്ക; സ്വർഗ്ഗത്തിലെ ശക്രൻ (ഇന്ദ്രൻ) പോലെ, കണ്ഠകരഹിതമായ (നിർവിഘ്ന) രാജ്യം സ്ഥാപിക്ക.

Verse 6

चित्रसेन उवाच । न राज्यं कामये देव न पुत्रान्न च बान्धवान् । न भार्यां न च कोशं च न गजान्न तुरंगमान्

ചിത്രസേനൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ദേവാ, എനിക്ക് രാജ്യം വേണ്ട; പുത്രന്മാരും വേണ്ട, ബന്ധുക്കളും വേണ്ട; ഭാര്യയും വേണ്ട, കോശവും വേണ്ട; ആനകളും വേണ്ട, കുതിരകളും വേണ്ട.

Verse 7

मुञ्च मुञ्च महादेव मा विघ्नः क्रियतां मम । स्वर्गप्राप्तिर्ममाद्यैव त्वत्प्रसादान्महेश्वर

എന്നെ വിടുവിക്കൂ, വിടുവിക്കൂ, ഹേ മഹാദേവാ; എനിക്ക് ഒരു വിഘ്നവും ഉണ്ടാകരുത്. ഹേ മഹേശ്വരാ, നിന്റെ പ്രസാദത്താൽ ഇന്നുതന്നെ എനിക്ക് സ്വർഗ്ഗപ്രാപ്തി ലഭിക്കട്ടെ.

Verse 8

ईश्वर उवाच । यस्याग्रतो भवेद्ब्रह्मा विष्णुः शम्भुस्तथैव च । स्वर्गेण तस्य किं कार्यं स गतः किं करिष्यति

ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ആരുടെയുമുന്നിൽ ബ്രഹ്മാവും വിഷ്ണുവും ശംഭുവും സന്നിധാനത്തിലുണ്ടോ, അവന് സ്വർഗ്ഗം എന്തിന്? അവിടെ ചെന്നാലും അവൻ യഥാർത്ഥത്തിൽ എന്ത് നേടും?

Verse 9

तुष्टा वयं त्रयो देवा वृणीष्व वरमुत्तमम् । यथेप्सितं महाराज सत्यमेतदसंशयम्

ഞങ്ങൾ മൂന്നു ദേവന്മാരും പ്രസന്നരാണ്. ഹേ മഹാരാജാ, ഉത്തമമായ വരം തിരഞ്ഞെടുക്കുക; നിനക്കിഷ്ടമുള്ളതെല്ലാം സംശയമില്ലാതെ സത്യമായി സഫലമാകും.

Verse 10

चित्रसेन उवाच । यदि तुष्टास्त्रयो देवा ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः । अद्यप्रभृति युष्माभिः स्थातव्यमिह सर्वदा

ചിത്രസേനൻ പറഞ്ഞു—ബ്രഹ്മാവും വിഷ്ണുവും മഹേശ്വരനും ആയ മൂന്നു ദേവന്മാർ പ്രസന്നരാണെങ്കിൽ, ഇന്നുമുതൽ നിങ്ങൾ ഇവിടെ എപ്പോഴും വസിക്കണം.

Verse 11

गयाशिरो यथा पुण्यं कृतं युष्माभिरेव च । तथैवेदं प्रकर्तव्यं शूलभेदं च पावनम्

നിങ്ങൾ തന്നെയാണ് ഗയാശിരസ്സിനെ പുണ്യപ്രദമാക്കിയതുപോലെ, ഈ പാവനമായ ‘ശൂലഭേദം’ എന്ന സ്ഥലവും തീർത്ഥമായി സ്ഥാപിക്കണം.

Verse 12

यत्रयत्र स्थिता यूयं तत्रतत्र वसाम्यहम् । गणानां चैव सर्वेषामाधिपत्यमथास्तु मे

നിങ്ങൾ എവിടെയെവിടെ വസിക്കുമോ അവിടെയവിടെ ഞാനും വസിക്കും; കൂടാതെ എല്ലാ ഗണങ്ങളുടെയും അധിപത്യം എനിക്കു ലഭിക്കട്ടെ.

Verse 13

ईश्वर उवाच । अद्यप्रभृति तिष्ठामः शूलभेदे नरेश्वर । त्रिकालां हि त्रयो देवाः कलांशेन वसामहे

ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ നരേശ്വരാ! ഇന്നുമുതൽ ഞങ്ങൾ ശൂലഭേദത്തിൽ വസിക്കും. ത്രികാലങ്ങളിലും മൂന്നു ദേവന്മാർ തങ്ങളുടെ അംശത്താൽ ഇവിടെ പാർക്കുന്നു.

Verse 14

नन्दिसंज्ञो गणाधीशो भविष्यति भवान्ध्रुवम् । मत्समीपे तु भवत आदौ पूजा भविष्यति

നീ നിർഭാഗ്യവശാൽ അല്ല, നിശ്ചയമായും ‘നന്ദി’ എന്ന പേരുള്ള ഗണാധീശനാകും. എന്റെ സന്നിധിയിൽ നിന്റെ പൂജ ആദ്യം നടത്തപ്പെടും.

Verse 15

प्रक्षिप्य तानि चास्थीनि यत्र दीर्घतपा ययौ । सकुटुम्बो विमानस्थः स्वर्गतस्त्वं तथा कुरु

ആ അസ്ഥികളെ ദീർഘതപാ പോയ സ്ഥലത്ത് നിക്ഷേപിക്കൂ. അപ്പോൾ നീയും കുടുംബസഹിതം ദിവ്യവിമാനാരൂഢനായി സ്വർഗ്ഗം പ്രാപിക്കും—അങ്ങനെ തന്നെ ചെയ്യുക.

Verse 16

एवं देवा वरं दत्त्वा चित्रसेनाय पार्थिव । कुण्डमूर्धनि याम्यायां त्रयो देवास्तदा स्थिताः

ഇങ്ങനെ, ഹേ പാർത്ഥിവാ! ദേവന്മാർ ചിത്രസേനന് വരം നൽകി; തുടർന്ന് കുണ്ടത്തിന്റെ ശിരോഭാഗത്ത് തെക്കുഭാഗത്ത് മൂന്നു ദേവന്മാർ നിലകൊണ്ടു.

Verse 17

परस्परं वदन्त्येवं पुण्यतीर्थमिदं परम् । यथा हि गयाशिरः पुण्यं पूर्वमेव पठ्यते । तथा रेवातटे पुण्यं शूलभेदं न संशयः

അവർ പരസ്പരം ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു—‘ഇത് പരമ പുണ്യതീർത്ഥമാണ്. ഗയാശിരസ് മുൻപേ തന്നെ പുണ്യപ്രദമെന്നു പ്രസിദ്ധമായതുപോലെ, റേവാതീരത്തിലെ ശൂലഭേദവും പുണ്യപ്രദമാണ്—സംശയമില്ല.’

Verse 18

ईश्वर उवाच । इदं तीर्थं तथा पुण्यं यथा पुण्यं गयाशिरः । सकृत्पिण्डोदकेनैव नरो निर्मलतां व्रजेत्

ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഈ തീർത്ഥം പുണ്യത്തിൽ പുണ്യവത്തായ ഗയാശിരസ്സിനോട് സമം. ഇവിടെ ഒരിക്കൽ മാത്രം പിണ്ഡവും ഉദകവും അർപ്പിച്ചാൽ മനുഷ്യൻ നിർമലത പ്രാപിക്കും.

Verse 19

एकं गयाशिरो मुक्त्वा सर्वतीर्थानि भूपते । शूलभेदस्य तीर्थस्य कलां नार्हन्ति षोडशीम्

ഹേ ഭൂപതേ! ഗയാശിരസ്സിനെ ഒഴിച്ചാൽ മറ്റു എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളും ശൂലഭേദ തീർത്ഥത്തിന്റെ പുണ്യത്തിന്റെ പതിനാറിലൊന്നിനും തുല്യമല്ല.

Verse 20

कुण्डमुदीच्यां याम्यायां दशहस्तप्रमाणतः । रौद्रवारुणकाष्ठायां प्रमाणं चैकविंशति

ഈ കുണ്ടം വടക്കും തെക്കും ദിക്കുകളിൽ പത്തു പത്തു ഹസ്തം അളവുള്ളതാണ്; രൗദ്രവും വാരുണവും ആയ ദിക്കുകളിൽ അതിന്റെ അളവ് ഇരുപത്തൊന്ന് ഹസ്തമെന്ന് പ്രസ്താവിക്കുന്നു.

Verse 21

एतत्प्रमाणं तत्तीर्थं पिण्डदानादिकर्मसु । नाधर्मनिरता दातुं लभन्ते दानमत्र हि

പിണ്ഡദാനാദി കർമങ്ങൾക്ക് ആ തീർത്ഥത്തിന്റെ അളവ് ഇതുതന്നെ. അധർമത്തിൽ ലീനരായവർ ഇവിടെ ദാനഫലം ലഭിക്കുകയില്ല; സത്യത്തിൽ ഇവിടെ അവരുടെ ദാനം ഫലിക്കില്ല.

Verse 22

विष्णुस्तु पितृरूपेण ब्रह्मरूपी पितामहः । प्रपितामहो रुद्रोऽभूदेवं त्रिपुरुषाः स्थिताः

വിഷ്ണു പിതൃരൂപത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു; ബ്രഹ്മാവ് പിതാമഹരൂപത്തിൽ; രുദ്രൻ പ്രപിതാമഹനാകുന്നു—ഇങ്ങനെ മൂന്ന് പിതൃപുരുഷന്മാർ സ്ഥാപിതരായിരിക്കുന്നു.

Verse 23

कदा पश्यति तीर्थं वै कदा नस्तारयिष्यति । इति प्रतीक्षां कुर्वन्ति पुत्राणां सततं नृप । शूलभेदे नरः स्नात्वा दृष्ट्वा शूलधरं सकृत्

“അവൻ എപ്പോൾ തീർത്ഥം ദർശിക്കും—എപ്പോൾ ഞങ്ങളെ തരിക്കും?” എന്നു, ഹേ രാജാവേ, പിതൃകൾ പുത്രന്മാരെ നിരന്തരം കാത്തിരിക്കുന്നു. എന്നാൽ ശൂലഭേദത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് ഒരിക്കൽ പോലും ശൂലധാരിയായ ശിവനെ ദർശിച്ചാൽ അവന്‍ നിശ്ചയമായും മോക്ഷം ലഭിക്കുന്നു.

Verse 24

नापुत्रो नाधनो रोगी सप्तजन्मसु जायते । एकविंशतिं पितुः पक्षे मातुश्वैवेकविंशतिम्

ഏഴ് ജന്മങ്ങൾ വരെ അവൻ പുത്രഹീനനായോ ദരിദ്രനായോ രോഗിയായോ ജനിക്കുകയില്ല. പിതൃപക്ഷത്തിൽ ഇരുപത്തൊന്ന് തലമുറകളെയും, മാതൃപക്ഷത്തിലും അതുപോലെ ഇരുപത്തൊന്ന് തലമുറകളെയും അവൻ തരിക്കുന്നു.

Verse 25

भार्यापक्षे दशैवेह कुलान्येतानि तारयेत् । शूलभेदवने राजञ्छाकमूलफलैरपि

ഭാര്യയുടെ പക്ഷത്തിലും ഇവിടെ പത്ത് കുലങ്ങളെ അവൻ തരിക്കുന്നു. ഹേ രാജാവേ, ശൂലഭേദവനത്തിൽ പച്ചക്കറി, കിഴങ്ങ്, ഫലം മാത്രമെങ്കിലും ഭക്തിയോടെ അർപ്പിച്ചാൽ അതേ പുണ്യം ലഭിക്കുന്നു.

Verse 26

एकस्मिन्भोजिते विप्रे कोटीर्भवति भोजिता । पञ्चस्थानेषु यः श्राद्धं कुरुते भक्तिमान्नरः

ഒരു ബ്രാഹ്മണനെ ഭോജിപ്പിച്ചാൽ കോടി പേരെ ഭോജിപ്പിച്ചതുപോലെ ഫലം ലഭിക്കുന്നു. അഞ്ചു പുണ്യസ്ഥാനങ്ങളിൽ ഭക്തിയോടെ ശ്രാദ്ധം ചെയ്യുന്ന ഭക്തന്റെ പുണ്യം അനേകം മടങ്ങ് വർധിക്കുന്നു.

Verse 27

कुलानि प्रेतभूतानि सर्वाण्यपि हि तारयेत् । द्विजदेवप्रसादेन पितॄणां च प्रसादतः

പ്രേതാവസ്ഥയിൽ പതിച്ചിരിക്കുന്ന എല്ലാ കുലങ്ങളെയും പോലും അവൻ തരിക്കുന്നു. ഭൂമിയിലെ ദേവന്മാരായ ദ്വിജന്മാരുടെ കൃപയാലും പിതൃകളുടെ പ്രസാദത്താലും ഇതെല്ലാം സിദ്ധമാകുന്നു.

Verse 28

श्राद्धदो निवसेत्तत्र यत्र देवो महेश्वरः । स्युरात्मघातिनो ये च गोब्राह्मणहनाश्च ये

ശ്രാദ്ധം ചെയ്യുന്നവൻ ദേവൻ മഹേശ്വരൻ വസിക്കുന്ന സ്ഥലത്തുതന്നെ വസിക്കട്ടെ. അവിടെയുണ്ട് ആത്മഹത്യ ചെയ്തവരും, ഗോവധവും ബ്രാഹ്മണവധവും ചെയ്ത മഹാപാപികളും.

Verse 29

दंष्ट्रिभिर्जलपाते च विद्युत्पातेषु ये मृताः । न येषामग्निसंस्कारो नाशौचं नोदकक्रिया

ദംഷ്ട്രികളായ ജീവികളുടെ കടിയാൽ, വെള്ളത്തിൽ വീണു, അല്ലെങ്കിൽ മിന്നൽപാതത്തിൽ മരിച്ചവർ—അവർക്കു അഗ്നിസംസ്കാരം നടന്നില്ല, ആശൗചം പാലിച്ചില്ല, ഉദകക്രിയയും ചെയ്തില്ല—അവരും (ഇവിടെ ഉൾപ്പെടുന്നു)।

Verse 30

तत्र तीर्थे तु यस्तेषां श्राद्धं कुर्वीत भक्तितः । मोक्षावाप्तिर्भवेत्तेषां युगमेकं न संशयः

ആ തീർത്ഥത്തിൽ ആരെങ്കിലും അവരുടെ വേണ്ടി ഭക്തിയോടെ ശ്രാദ്ധം ചെയ്താൽ, അവർക്കു ഒരു യുഗത്തിനുള്ളിൽ തന്നെ മോക്ഷപ്രാപ്തി ഉണ്ടാകും—സംശയമില്ല।

Verse 31

अज्ञानाद्यत्कृतं पापं बालभावाच्च यत्कृतम् । तत्सर्वं नाशयेत्पापं स्नानमात्रेण भूपते

ഹേ ഭൂപതേ! അജ്ഞാനത്താൽ ചെയ്ത പാപവും ബാലഭാവത്താൽ ചെയ്ത തെറ്റും—അവിടെയൊരു സ്നാനം മാത്രം ചെയ്താൽ എല്ലാം നശിക്കുന്നു।

Verse 32

रजकेन यथा धौतं वस्त्रं भवति निर्मलम् । तथा पापोऽपि तत्तीर्थे स्नातो भवति निर्मलः

അലക്കുകാരൻ കഴുകിയാൽ വസ്ത്രം നിർമ്മലമാകുന്നതുപോലെ, ആ തീർത്ഥത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്താൽ പാപിയും നിർമ്മലനാകുന്നു।

Verse 33

संन्यासं कुरुते योऽत्र तीर्थे विधिसमन्वितम् । ध्यायन्नित्यं महादेवं स गच्छेत्परमं पदम्

ഈ തീർത്ഥത്തിൽ വിധിപൂർവ്വം സന്ന്യാസം സ്വീകരിച്ച് നിത്യം മഹാദേവനെ ധ്യാനിക്കുന്നവൻ പരമപദം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 34

क्रीडित्वा स यथाकामं स्वेच्छया शिवमन्दिरे । वेदवेदाङ्गतत्त्वज्ञो जायतेऽसौ शुभे कुले

ശിവമന്ദിരത്തിൽ സ്വേച്ഛയായി ഇഷ്ടമത്രം വിഹരിച്ച ശേഷം, അവൻ വേദ-വേദാംഗ തത്ത്വജ്ഞനായി ശുഭകുലത്തിൽ ജന്മിക്കുന്നു.

Verse 35

रूपवान्सुभगश्चैव सर्वव्याधिविवर्जितः । राजा वा राजपुत्रो वाचारसमन्वितः

അവൻ രൂപവാനും സൗഭാഗ്യവാനും ആയി, എല്ലാ രോഗങ്ങളിൽ നിന്നുമുക്തനാകും—രാജാവോ രാജകുമാരനോ ആയി—സദാചാരസമ്പന്നനാകും.

Verse 36

एतत्ते कथितं राजंस्तीर्थस्य फलमुत्तमम् । यच्छ्रुत्वा मानवो नित्यं मुच्यते सर्वकिल्बिषैः

രാജാവേ, ഈ തീർത്ഥത്തിന്റെ അത്യുത്തമ ഫലം ഞാൻ നിന്നോട് പറഞ്ഞു; ഇത് കേട്ടാൽ മനുഷ്യൻ നിത്യം എല്ലാ പാപങ്ങളിൽ നിന്നും മോചിതനാകും.

Verse 37

य इदं श्रावयेन्नित्यमाख्यानं द्विजपुंगवान् । श्राद्धे देवकुले वापि पठेत्पर्वणि पर्वणि

ഈ ആഖ്യാനം നിത്യം ശ്രവിപ്പിക്കുകയും, ശ്രാദ്ധകർമ്മത്തിൽ അല്ലെങ്കിൽ ദേവാലയത്തിൽ, ഓരോ പർവ്വദിനത്തിലും പാരായണം ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്ന ശ്രേഷ്ഠ ബ്രാഹ്മണൻ—

Verse 38

गीर्वाणास्तस्य तुष्यन्ति मनुष्याः पितृभिः सह । पठतां शृण्वतां चैव नश्यते सर्वपातकम्

അവനാൽ ദേവഗണങ്ങൾ പ്രസന്നരാകുന്നു; മനുഷ്യരും പിതൃകളോടുകൂടെ തൃപ്തരാകുന്നു. ഇതു പാരായണം ചെയ്യുന്നവർക്കും ശ്രവിക്കുന്നവർക്കും സകല പാപവും നശിക്കുന്നു.

Verse 39

लिखित्वा तीर्थमाहात्म्यं ब्राह्मणेभ्यो ददाति यः । जातिस्मरत्वं लभते प्राप्नोत्यभिमतं फलम्

ഈ തീർത്ഥമാഹാത്മ്യം എഴുതി ബ്രാഹ്മണർക്കു ദാനം ചെയ്യുന്നവൻ പൂർവജന്മസ്മരണം നേടുന്നു; അഭീഷ്ടഫലവും പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 40

रुद्रलोके वसेत्तावद्यावदक्षरमन्वितम्

അവിനാശിയായ പവിത്ര അക്ഷരത്തോടു ചേർന്ന പുണ്യം എത്രകാലം നിലനിൽക്കുമോ, അത്രകാലം അവൻ രുദ്രലോകത്തിൽ വസിക്കുന്നു.

Verse 55

। अध्याय

“അധ്യായം”—ഇത് അധ്യായപരിധി സൂചിപ്പിക്കുന്ന ലേഖക-ചിഹ്നമാണ്.