Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 15

Devanagari script

मां वाञ्छन्ती स्कन्धदेशं रहस्ये दूरे स्थिता तीर्थवर्यप्रभावात् । संचिन्त्य देवो मनसा स्मरारिर्वासाय बुद्धिं तत्र तीर्थे चकार

Transliteration

māṃ vāñchantī skandhadeśaṃ rahasye dūre sthitā tīrthavaryaprabhāvāt | saṃcintya devo manasā smarārirvāsāya buddhiṃ tatra tīrthe cakāra

Translation

എന്നെ ആഗ്രഹിച്ചിട്ടും അവൾ സ്കന്ദദേശത്തിലെ രഹസ്യസ്ഥാനത്ത്, ആ ശ്രേഷ്ഠ തീർത്ഥത്തിന്റെ പ്രഭാവം മൂലം ദൂരെയായി നിന്നു. ഇത് ആലോചിച്ച സ്മരശത്രുവായ ദേവൻ മനസ്സിൽ അതേ തീർത്ഥത്തിൽ വസിക്കുവാൻ നിശ്ചയിച്ചു.

Word by Word

• माम्: me
• माम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• वाञ्छन्ती: desiring
• वाञ्छन्ती: Karta (कर्ता)
• Type: Verb
• Root: वाञ्छ् (धातु)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमान कृदन्त (present active participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• स्कन्धदेशम्: the shoulder-region
• स्कन्धदेशम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्कन्ध (प्रातिपदिक) + देश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• रहस्ये: in secret
• रहस्ये: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: रहस्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन

• दूरे: far away
• दूरे: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: दूर (प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय (adverb)

• स्थिता: standing/remaining
• स्थिता: Karta (कर्ता)
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (PPP), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• तीर्थवर्यप्रभावात्: due to the power of the excellent tīrtha
• तीर्थवर्यप्रभावात्: Hetu/Apadana (हेतु/अपादान)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक) + वर्य (प्रातिपदिक) + प्रभाव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति, एकवचन

• संचिन्त्य: having reflected
• संचिन्त्य: Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम् + चिन्त् (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund), पूर्वकालिक क्रिया

• देवः: the god (Śiva)
• देवः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• मनसा: with (his) mind
• मनसा: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: मनस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन

• स्मरारिः: enemy of Smara (Kāma)
• स्मरारिः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: स्मर (प्रातिपदिक) + अरि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• वासाय: for dwelling
• वासाय: Sampradana (सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: वास (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति (Dative/4th), एकवचन

• बुद्धिम्: intention/decision
• बुद्धिम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: बुद्धि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक अव्यय (locative adverb)

• तीर्थे: at the tīrtha
• तीर्थे: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• चकार: made/did
• चकार: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद

Speaker

Purāṇic narrator (likely Sūta/Lomaharṣaṇa) addressing a King

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Vidhauṭapāpa

Type: ghat

Visual Art Cues

Scene: Hatyā lurks far away in a hidden place called Skandadeśa, yearning to approach; Śiva contemplates and then resolves to make the tīrtha his dwelling.

Characters & Entities

• Śiva (Smarāri)
• Skanda
• Tīrtha (Vidhautapāpa)
• Hatyā (implied from context)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A truly powerful tīrtha shapes even cosmic forces—sin is constrained, and divinity chooses to abide where Dharma is strongest.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The ‘excellent tīrtha’ identified in the chapter as Vidhautapāpa, associated with Dhauteśvarī and the Narmadā.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it highlights the merit of residence/abiding near the tīrtha (tīrtha-vāsa).