Adhyaya 168

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । नर्मदादक्षिणे रोधस्यङ्कूरेश्वरमुत्तमम् । तीर्थं सर्वगुणोपेतं त्रिषु लोकेषु विश्रुतम्

ശ്രീ മാർകണ്ഡേയൻ അരുളിച്ചെയ്തു—നർമദയുടെ തെക്കൻ തീരത്ത് അങ്കൂരേശ്വരം എന്ന ഉത്തമ തീർത്ഥമുണ്ട്; അത് സർവ്വഗുണസമ്പന്നവും ത്രിലോകങ്ങളിൽ പ്രസിദ്ധവുമാണ്।

Verse 2

यत्र सिद्धं महारक्ष आराध्य तु महेश्वरम् । शङ्करं जगतः प्राणं स्मृतिमात्रावहारिणम्

അവിടെ ഒരു മഹാബല രാക്ഷസൻ മഹേശ്വരനെ ആരാധിച്ച് സിദ്ധി പ്രാപിച്ചു—അവൻ ശങ്കരൻ, ലോകത്തിന്റെ പ്രാണൻ, സ്മരണ മാത്രത്താൽ പ്രസാദം നൽകുന്നവൻ.

Verse 3

युधिष्ठिर उवाच । किं तद्रक्षो द्विजश्रेष्ठ किंनाम कस्य वान्वये । एतद्विस्तरतः सर्वं कथयस्व ममानघ

യുധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ! ആ രാക്ഷസൻ ആരായിരുന്നു, അവന്റെ പേര് എന്ത്, അവൻ ഏത് വംശത്തിൽപ്പെട്ടവൻ? ഹേ നിർമലനേ, എല്ലാം വിശദമായി പറയുക.

Verse 4

अज्ञानतिमिरान्धा ये पुमांसः पापकारिणः । युष्मद्विधैर्दीपभूतैः पश्यन्ति सचराचरम्

അജ്ഞാനത്തിന്റെ ഇരുട്ടിൽ കുരുടരായി പാപം ചെയ്യുന്നവരും, നിങ്ങളുപോലെയുള്ള ദീപസ്വരൂപ മഹർഷിമാരാൽ തന്നെയാണ് ചരാചരമായ സർവ്വലോകവും കാണാൻ കഴിയുന്നത്.

Verse 5

धर्मपुत्रवचः श्रुत्वा मार्कण्डेयो मुनीश्वरः । स्मितं कृत्वा बभाषे तां कथां पापप्रणाशनीम्

ധർമ്മപുത്രന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് മുനീശ്വരൻ മാർകണ്ഡേയൻ മന്ദഹാസം ചെയ്തു; പിന്നെ പാപനാശിനിയായ ആ പുണ്യകഥ പറഞ്ഞു.

Verse 6

मार्कण्डेय उवाच । मानसो ब्रह्मणः पुत्रः पुलस्त्यो नाम पार्थिव । वेदशास्त्रप्रवक्ता च साक्षाद्वेधा इवापरः

മാർകണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—ഹേ രാജാവേ! ബ്രഹ്മാവിന്റെ മാനസപുത്രനായ ‘പുലസ്ത്യൻ’ എന്ന ഋഷി ഉണ്ടായിരുന്നു; അദ്ദേഹം വേദശാസ്ത്രങ്ങളുടെ പ്രവക്താവ്, സാക്ഷാൽ വിധാതാവിനെപ്പോലെ മറ്റൊരു സ്രഷ്ടാവെന്നപോലെ.

Verse 7

तृणबिन्दुसुता तस्य भार्यासीत्परमेष्ठिनः । तस्य धर्मप्रसङ्गेन पुत्रो जातो महामनाः

ഹേ രാജാവേ, പരമേഷ്ഠിയുടെ ഭാര്യ തൃണബിന്ദുവിന്റെ പുത്രിയായിരുന്നു. അവരുടെ ധർമ്മമയ സംഗമത്തിൽ മഹാമനസ്സുള്ള ഒരു പുത്രൻ ജനിച്ചു.

Verse 8

यस्माद्वेदेतिहासैश्च सषडङ्गपदक्रमाः । विश्रान्ता ब्रह्मणा दत्ता नाम विश्रवसेति च

വേദങ്ങളും ഇതിഹാസങ്ങളും, ഷഡംഗങ്ങളോടും പദക്രമപാഠത്തോടും കൂടി, അവനിൽ വിശ്രമം പ്രാപിച്ച് ബ്രഹ്മാവാൽ അവനു ദത്തമായതിനാൽ അവന് ‘വിശ്രവസ്’ എന്ന നാമം ലഭിച്ചു.

Verse 9

कस्मिंश्चिदथ काले च भरद्वाजो महामुनिः । स्वसुतां प्रददौ राजन्मुदा विश्रवसे नृप

പിന്നീട് ഒരു സമയത്ത്, ഹേ നൃപാ, മഹാമുനി ഭരദ്വാജൻ സന്തോഷത്തോടെ തന്റെ പുത്രിയെ വിശ്രവസിന് വിവാഹമായി നൽകി, ഹേ രാജാവേ.

Verse 10

स तया रमते सार्धं पौलोम्या मघवा इव । मुदा परमया राजन्ब्राह्मणो वेदवित्तमः

ഹേ രാജാവേ, വേദവിദ്യയിൽ അതിശ്രേഷ്ഠനായ ആ ബ്രാഹ്മണൻ, പൗലോമിയോടൊപ്പം മഘവാ (ഇന്ദ്രൻ) പോലെ, അവളോടൊപ്പം പരമാനന്ദത്തോടെ രമിച്ചു.

Verse 11

केनचित्त्वथ कालेन पुत्रः पुत्रगुणैर्युतः । जज्ञे विश्रवसो राजन्नाम्ना वैश्रवणः श्रुतः

കുറച്ച് കാലത്തിന് ശേഷം, ഹേ രാജാവേ, വിശ്രവസിന് പുത്രഗുണങ്ങളാൽ സമ്പന്നനായ ഒരു പുത്രൻ ജനിച്ചു; അവൻ ‘വൈശ്രവണൻ’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധനായി.

Verse 12

सोऽपि मौनव्रतं कृत्वा बालभावाद्युधिष्ठिर । सर्वभूताभयं दत्त्वा चचार परमं व्रतम्

ഹേ യുധിഷ്ഠിരാ! അവനും ബാല്യകാലം മുതൽ മൗനവ്രതം അനുഷ്ഠിച്ചു; സർവ്വഭൂതങ്ങൾക്കും അഭയം നൽകി ആ പരമവ്രതം ആചരിച്ചു।

Verse 13

तस्य तुष्टो महादेवो ब्रह्मा ब्रह्मर्षिभिः सह । सखित्वं चेश्वरो दत्त्वा धनदत्वं जगाम ह

അവനിൽ പ്രസന്നനായ മഹാദേവനും, ബ്രഹ്മർഷികളോടുകൂടിയ ബ്രഹ്മാവും, ഈശ്വരസഖ്യം ദാനം ചെയ്തു; അവൻ ‘ധനദ’—ധനാധിപതി—പദം പ്രാപിച്ചു।

Verse 14

यमेन्द्रवरुणानां च चतुर्थस्त्वं भविष्यसि । ब्रह्माप्युक्त्वा जगामाशु लोकपालत्वमीप्सितम्

“യമൻ, ഇന്ദ്രൻ, വരുണൻ ഇവരോടൊപ്പം നീ നാലാമനായിരിക്കും” എന്ന് പറഞ്ഞ്, ബ്രഹ്മാവ് അഭിലഷിതമായ ലോകപാലപദം ലക്ഷ്യമാക്കി വേഗത്തിൽ പുറപ്പെട്ടു।

Verse 15

ततस्त्वनन्तरे काले कैकसी नाम राक्षसी । पातालं भूतलं त्यक्त्वा विश्रवं चकमे पतिम्

പിന്നീട് കുറെകാലത്തിന് ശേഷം കൈകസി എന്ന രാക്ഷസി പാതാളവും ഭൂതലവും വിട്ട് വിശ്രവസിനെ ഭർത്താവായി വരിച്ചു।

Verse 16

पुत्रोऽथ रावणो जातस्तस्या भरतसत्तम । कुम्भकर्णो महारक्षो धर्मात्मा च विभीषणः

ഹേ ഭരതശ്രേഷ്ഠാ! അവളിൽ നിന്ന് രാവണൻ പുത്രനായി ജനിച്ചു; കൂടാതെ മഹാരാക്ഷസൻ കുംഭകർണനും ധർമ്മാത്മാവായ വിഭീഷണനും ജനിച്ചു।

Verse 17

कुम्भश्चैव विकुम्भश्च कुम्भकर्णसुतावुभौ । महाबलौ महावीर्यौ महान्तौ पुरुषोत्तम

കുംഭനും വികുംഭനും—ഇരുവരും കുംഭകർണന്റെ പുത്രന്മാർ—മഹാബലവും മഹാവീര്യവും ഉള്ള മഹാന്മാർ ആയിരുന്നു, ഹേ പുരുഷോത്തമാ।

Verse 18

अङ्कूरो राक्षसश्रेष्ठः कुम्भस्य तनयो महान् । विभीषणं च गुणवद्दृष्ट्वैवं राक्षसोत्तमः

കുംഭന്റെ മഹത്തായ പുത്രനായ അങ്കൂരൻ എന്ന രാക്ഷസശ്രേഷ്ഠൻ—ഗുണസമ്പന്നനായ വിഭീഷണനെ കണ്ടു—ചിന്തയിൽ ആഴ്ന്നു, ഹേ രാക്ഷസോത്തമാ।

Verse 19

ततः स यौवनं प्राप्य ज्ञात्वा रक्षः पितामहम् । परं निर्वेदमापन्नश्चचार सुमहत्तपः

അതിനുശേഷം അവൻ യൗവനം പ്രാപിച്ച്, തന്റെ രാക്ഷസ പിതാമഹന്മാരെക്കുറിച്ച് അറിഞ്ഞപ്പോൾ, പരമ വൈരാഗ്യത്തിൽ ആഴ്ന്നു, അതിമഹത്തായ തപസ്സു ചെയ്തു।

Verse 20

दक्षिणं पश्चिमं गत्वा सागरं पूर्वमुत्तरम् । नर्मदायां प्रसङ्गेन ह्यङ्कूरो राक्षसेश्वरः

തെക്കും പടിഞ്ഞാറും സാഗരം വരെ, പിന്നെ കിഴക്കും വടക്കും സഞ്ചരിച്ച്, രാക്ഷസേശ്വരനായ അങ്കൂരൻ പ്രസംഗവശാൽ നർമദാ (രേവാ) തീരത്തെത്തി।

Verse 21

तपश्चचार सुमहद्दिव्यं वर्षशतं किल । ततस्तुष्टो महादेवः साक्षात्परपुरंजयः

അവൻ തീർച്ചയായും നൂറു ദിവ്യവർഷങ്ങൾ അതിമഹത്തായ തപസ്സു ചെയ്തു. അപ്പോൾ ശത്രുപുരജയിയായ സാക്ഷാത് മഹാദേവൻ പ്രസന്നനായി।

Verse 22

वरेण छन्दयामास राक्षसं वृषकेतनः । वरं वृणीष्व भद्रं ते तव दास्यामि सुव्रत

വൃഷകേതു (ശിവൻ) രാക്ഷസനെ വരം നൽകി സന്തോഷിപ്പിക്കുവാൻ—“വരം തിരഞ്ഞെടുക്കുക; നിനക്കു മംഗളം. ഹേ സുവ്രതാ, ഞാൻ നിനക്കു വരം നൽകാം” എന്നു പറഞ്ഞു.

Verse 23

प्रोवाच राक्षसो वाक्यं देवदेवं महेश्वरम् । वरदं सोऽग्रतो दृष्ट्वा प्रणम्य च पुनःपुनः

അപ്പോൾ രാക്ഷസൻ ദേവദേവനായ മഹേശ്വരനോട് വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു. വരദാതാവിനെ മുന്നിൽ കണ്ടു, വീണ്ടും വീണ്ടും നമസ്കരിച്ചു അദ്ദേഹത്തെ അഭിസംബോധന ചെയ്തു.

Verse 24

यदि तुष्टो महादेव वरदोऽसि सुरेश्वर । दुर्लभं सर्वभूतानाममरत्वं प्रयच्छ मे

നിങ്ങൾ പ്രസന്നനായാൽ, ഹേ മഹാദേവാ, ഹേ സുരേശ്വര വരദാതാവേ—സകല ജീവികൾക്കും ദുർലഭമായ അമരത്വം എനിക്കു ദാനം ചെയ്യുക.

Verse 25

मम नाम्ना स्थितोऽनेन वरेण त्रिपुरान्तक । सदा संनिहितोऽप्यत्र तीर्थे भवितुमर्हसि

ഹേ ത്രിപുരാന്തകാ, എന്റെ നാമത്തിൽ സ്ഥാപിതമായ ഈ വരം മൂലം നിങ്ങൾ ഈ തീർത്ഥത്തിൽ എപ്പോഴും സന്നിഹിതനായി ഇരിക്കുവാൻ അനുഗ്രഹിക്കണം.

Verse 26

ईश्वर उवाच । यावद्विभीषणमतं यावद्धर्मनिषेवणम् । करिष्यसि दृढात्मा त्वं तावदेतद्भविष्यति

ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—നീ ദൃഢാത്മാവായി വിഭീഷണന്റെ നിശ്ചയം പാലിച്ച് ധർമ്മം ആചരിച്ചു സേവിക്കുന്നതോളം കാലം, അതോളം ഇത് (ഈ വരവും സന്നിധിയും) നിലനിൽക്കും.

Verse 27

एवमुक्त्वा ययौ देवः सर्वदैवतपूजितः । विमानेनार्कवर्णेन कैलासं धरणीधरम्

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, സർവ്വദേവന്മാരാലും പൂജിക്കപ്പെടുന്ന ആ ദേവൻ സൂര്യവർണ്ണ വിമാനം കയറി ധരണീധരമായ കൈലാസപർവ്വതത്തിലേക്ക് പ്രയാണം ചെയ്തു।

Verse 28

गते चादर्शनं देवे स्नात्वाचम्य विधानतः । स्थापयामास राजेन्द्र ह्यङ्कूरेश्वरमुत्तमम्

ദേവൻ പ്രസ്ഥാനം ചെയ്ത് അദൃശനായപ്പോൾ, അവൻ വിധിപ്രകാരം സ്നാനം ചെയ്ത് ആചമനം ചെയ്തു; പിന്നെ, ഹേ രാജേന്ദ്രാ, ഉത്തമമായ അങ്കൂരേശ്വരനെ പ്രതിഷ്ഠിച്ചു।

Verse 29

गन्धपुष्पैस्तथा धूपैर्वस्त्रालङ्कारभूषणैः । पताकैश्चामरैश्छत्रैर्जयशब्दादिमंगलैः

സുഗന്ധദ്രവ്യങ്ങളും പുഷ്പങ്ങളും ധൂപവും വസ്ത്രങ്ങളും അലങ്കാര-ഭൂഷണങ്ങളും അർപ്പിച്ചു; പതാക, ചാമരം, ഛത്രം, ‘ജയ’ഘോഷം മുതലായ മംഗളാചാരങ്ങളാലും (അവൻ ആരാധിച്ചു).

Verse 30

पूजयित्वा सुरेशानं स्तोत्रैर्हृद्यैः सुपुष्कलैः । जगाम भवनं रक्षो यत्र राजा विभीषणः

സുരേശാനനെ ഹൃദയഹാരിയും സമൃദ്ധവുമായ സ്തോത്രങ്ങളാൽ പൂജിച്ച്, ആ രാക്ഷസൻ രാജാവ് വിഭീഷണൻ ഉണ്ടായിരുന്ന ഭവനത്തിലേക്ക് പോയി।

Verse 31

पूजितः स यथान्यायं दानसन्मानगौरवैः । सौदर्ये स्थापितो भावे सोऽवात्सीत्परयामुदा

അവൻ ദാനവും സന്മാനവും ഗൗരവപൂർണ്ണമായ ആദരവുംകൊണ്ട് യഥാവിധി പൂജിക്കപ്പെട്ടു; സൗഹൃദഭാവത്തിൽ സ്ഥാപിതനായി അവിടെ പരമാനന്ദത്തോടെ വസിച്ചു।

Verse 32

तत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा पूजयेत्परमेश्वरम् । अङ्कूरेश्वरनामानं सोऽश्वमेधफलं लभेत्

ആ തീർത്ഥത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് അങ്കൂരേശ്വരനാമ പരമേശ്വരനെ വിധിപൂർവ്വം പൂജിക്കുന്നവൻ അശ്വമേധയാഗഫലം പ്രാപിക്കും।

Verse 33

माण्डव्यखातमारभ्य सङ्गमं वापि यच्छुभम् । रेवाया आमलक्याश्च देवक्षेत्रं महेश्वरम्

മാണ്ടവ്യഖാതത്തിൽ നിന്ന് ആരംഭിച്ച് രേവാ–ആമലകീകളുടെ ശുഭസംഗമം വരെ ഉള്ള ഈ മുഴുവൻ പ്രദേശവും മഹേശ്വരന്റെ ദേവക്ഷേത്രമാണ്।

Verse 34

माण्डव्यखातात्पश्चिमतस्तीर्थं तदङ्कूरेश्वरम् । तत्र तीर्थे नरः स्नात्वा शुचिः प्रयतमानसः

മാണ്ടവ്യഖാതത്തിന്റെ പടിഞ്ഞാറ് അങ്കൂരേശ്വരനാമ തീർത്ഥമുണ്ട്. അവിടെ സ്നാനം ചെയ്താൽ മനുഷ്യൻ ശുദ്ധനായി നിയന്ത്രിതമനസ്സോടെ ഇരിക്കും।

Verse 35

सन्ध्यामाचम्य यत्नेन जपं कृत्वाथ भारत । तर्पयित्वा पित्ःन्देवान्मनुष्यान् भरतर्षभ

ഹേ ഭാരതാ! സന്ധ്യാവന്ദനം ചെയ്ത് ശ്രദ്ധയോടെ ആചമനം ചെയ്ത്, ജപം പൂർത്തിയാക്കി—ഹേ ഭരതശ്രേഷ്ഠാ—പിതൃകൾക്കും ദേവന്മാർക്കും മനുഷ്യർക്കും തർപ്പണം അർപ്പിക്കണം।

Verse 36

सचैलः क्लिन्नवसनो मौनमास्थाय संयतः । अष्टम्यां वा चतुर्दश्यामुपोष्य विधिवन्नरः

വസ്ത്രധാരിയായും നനഞ്ഞ വസ്ത്രങ്ങളോടെയും, മൗനം ആചരിച്ച് സംയമത്തോടെ, വിധിപൂർവ്വം അഷ്ടമിയിലോ ചതുര്ദശിയിലോ ഉപവസിക്കണം।

Verse 37

पूजां यः कुरुते राजंस्तस्य पुण्यफलं शृणु । साग्रं तु योजनशतं तीर्थान्यायतनानि च

ഹേ രാജാവേ, പൂജ ചെയ്യുന്നവന്റെ പുണ്യഫലം കേൾക്കുക. അവനു നൂറു യോജനത്തേക്കാൾ അധിക പരിധിയിലുള്ള തീർത്ഥങ്ങളും ദേവാലയങ്ങളും സത്യമായി ദർശിച്ചതുപോലെ തന്നെ ആകുന്നു.

Verse 38

भवन्ति तानि दृष्टानि ततः पापैः प्रमुच्यते । तत्र तीर्थे तु यद्दानं देवमुद्दिश्य दीयते

അവയെല്ലാം ദർശിച്ചതായി തന്നെ കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു; അതിനാൽ അവൻ പാപങ്ങളിൽ നിന്ന് വിമുക്തനാകുന്നു. പിന്നെ ആ തീർത്ഥത്തിൽ ദേവനെ ഉദ്ദേശിച്ച് നൽകുന്ന ഏതു ദാനവും,

Verse 39

स्नात्वा तु विधिवत्पात्रे तदक्षयमुदाहृतम् । होमाद्दशगुणं प्रोक्तं फलं जाप्ये ततोऽधिकम्

സ്നാനം ചെയ്ത് വിധിപൂർവ്വം യോഗ്യപാത്രനു നൽകുന്ന ദാനം അക്ഷയമെന്നു പ്രസിദ്ധം. അതിന്റെ ഫലം ഹോമഫലത്തേക്കാൾ പത്തിരട്ടി എന്നു പറയുന്നു; ജപഫലം അതിലും അധികം ആകുന്നു.

Verse 40

त्रिगुणं चोपवासेन स्नानेन च चतुर्गुणम् । संन्यासं कुरुते यस्तु प्राणत्यागं करोति वा

ഉപവാസം കൊണ്ടു ഫലം ത്രിഗുണമാകുന്നു; സ്നാനം കൊണ്ടു ചതുര്‍ഗുണമാകുന്നു. അവിടെ ആരെങ്കിലും സന്ന്യാസം സ്വീകരിക്കുകയോ, അല്ലെങ്കിൽ പ്രാണത്യാഗം ചെയ്യുകയോ ചെയ്താൽ,

Verse 41

अनिवर्तिका गतिस्तस्य रुद्रलोकादसंशयम् । कृमिकीटपतङ्गानां तत्र तीर्थे युधिष्ठिर । अङ्कूरेश्वरनामाख्ये मृतानां सुगतिर्भवेत्

അവന്റെ ഗതി അനിവർത്തനീയമാകുന്നു—സംശയമില്ലാതെ രുദ്രലോകത്തേക്കു. ഹേ യുധിഷ്ഠിരാ, അങ്കൂരേശ്വരം എന്ന പേരുള്ള ആ തീർത്ഥത്തിൽ പുഴു, കീടം, പക്ഷി മുതലായവ പോലും മരിച്ചാൽ അവർക്കും സുഖഗതി ലഭിക്കും.

Verse 42

एतत्ते कथितं राजन्नङ्कूरेश्वरसम्भवम् । तीर्थं सर्वगुणोपेतं परमं पापनाशनम्

ഹേ രാജാവേ, അങ്കൂരേശ്വരസംബന്ധമായ ഈ തീർത്ഥത്തിന്റെ ഉദ്ഭവം നിനക്കു പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു; ഇത് സർവ്വഗുണസമ്പന്നവും പരമ പാപനാശകവും ആകുന്നു.

Verse 43

येऽपि शृण्वन्ति भक्त्येदं कीर्त्यमानं महाफलम् । लभन्ते नात्र सन्देहः शिवस्य भुवनं हि ते

ഭക്തിയോടെ ഈ മഹാഫലദായകമായ കീർത്തനം ശ്രവിക്കുന്നവരും—ഇതിൽ സംശയമില്ല—ശിവലോകം പ്രാപിക്കും.

Verse 168

। अध्याय

അധ്യായം—ഇത് അധ്യായശീർഷകം.