शिवाचार्याभिषेकविधिः / Rite of Consecrating a Śiva-Teacher (Śivācārya Abhiṣeka)

Verse 1

उपमन्युरुवाच । अथैवं संस्कृतं शिष्यं कृतपाशुपतव्रतम् । आचार्यत्वे ऽभिषिंचेत तद्योगत्वेन चान्यथा

ഉപമന്യു പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ സമ്യക്‌ സംസ്‌കൃതനായി പാശുപതവ്രതം അനുഷ്ഠിച്ച ശിഷ്യനെ ആചാര്യസ്ഥാനത്തിൽ അഭിഷേകം ചെയ്യണം; അല്ലെങ്കിൽ അവന്റെ യോഗ്യതാനുസാരമായ യോഗവിധിപ്രകാരം മാത്രം ചെയ്യണം.

Verse 2

मण्डलं पूर्ववत्कृत्त्वा संपूज्य परमेश्वरम् । स्थापयत्पञ्चकलशान्दिक्षु मध्ये च पूर्ववत्

പൂർവ്വവതമായി മണ്ഡലം ഒരുക്കി പരമേശ്വരനായ ശിവനെ സമ്യക്‌ പൂജിച്ച ശേഷം; പഞ്ചകലശങ്ങളെ ദിക്കുകളിലും ഒന്നിനെ മദ്ധ്യത്തിലും പൂർവ്വവിധിപ്രകാരം സ്ഥാപിക്കണം.

Verse 3

निवृत्तिं पुरतो न्यस्य प्रतिष्ठां पश्चिमे घटे । विद्यां दक्षिणतः शांतिमुत्तरे मध्यतः पराम्

നിവൃത്തിയെ മുന്നിൽ സ്ഥാപിച്ച്, പടിഞ്ഞാറുള്ള കലശത്തിൽ പ്രതിഷ്ഠയെ; തെക്കിൽ വിദ്യയെ, വടക്കിൽ ശാന്തിയെ, മദ്ധ്യത്തിൽ പരാശക്തിയെ സ്ഥാപിക്കണം.

Verse 4

कृत्वा रक्षादिकं तत्र बद्ध्वा मुद्रां च धैनवीम् । अभिमंत्र्य घटान्हुत्वा पूर्णांतं च यथा पुरा

അവിടെ രക്ഷാദിക കർമ്മങ്ങൾ നടത്തി ധൈനവീ മുദ്ര ബന്ധിച്ച്, കലശങ്ങളെ മന്ത്രങ്ങളാൽ അഭിമന്ത്രിക്കണം; തുടർന്ന് ഹോമം നടത്തി പൂർവ്വവതമായി പൂർണാഹുതി വരെ കർമ്മം സമാപിപ്പിക്കണം.

Verse 5

प्रवेश्य मंडले शिष्यमनुष्णीषं च देशिकः । तर्पणाद्यं तु मंत्राणां कुर्यात्पूर्वावसानकम्

ദേശികൻ (ഗുരു) ശിഷ്യനെ—തലമൂടിയില്ലാതെ—മണ്ഡലത്തിലേക്ക് പ്രവേശിപ്പിക്കണം; തുടർന്ന് തർപ്പണം മുതലാക്കി മന്ത്രങ്ങളുടെ പൂർവ്വാവസാനക (ആദ്യ സമാപന) കർമ്മങ്ങൾ നിർവഹിക്കണം.

Verse 6

ततः संपूज्य देवेशमनुज्ञाप्य च पूर्ववत् । अभिषेकाय तं शिष्यमासनं त्वधिरोहयेत्

അനന്തരം ദേവേശ്വരനെ വിധിപൂർവ്വം സമ്പൂജിച്ച്, മുൻപുപോലെ അവന്റെ അനുവാദം പ്രാപിച്ച്, അഭിഷേകാർത്ഥം ആ ശിഷ്യനെ ആസനത്തിൽ ഇരുത്തണം।

Verse 7

सकलीकृत्य तं पश्चात्कलापञ्चकरूपिणम् । न्यस्तमंत्रतनुं बद्ध्वा शिवं शिष्यं समर्पयेत्

പിന്നീട് അവനെ സമ്പൂർണ്ണനാക്കി—പഞ്ചകലാരൂപനാക്കി—മന്ത്രന്യാസംകൊണ്ട് പവിത്രദേഹമുള്ള ശിഷ്യനെ ബന്ധപ്പെടുത്തി, ആ മംഗളശിഷ്യനെ ശിവനു സമർപ്പിക്കണം।

Verse 8

ततो निवृत्तिकुंभादिघटानुद्धृत्य वै क्रमात् । मध्यमान्ताच्छिवेनैव शिष्यं तमभिषेचयत्

അനന്തരം നിവൃത്തി-കുംഭം മുതലായ ഘടങ്ങളെ ക്രമമായി ഉയർത്തി, മധ്യത്തിൽ നിന്ന് അവസാനം വരെ ശിവൻ തന്നേ ആ ശിഷ്യനെ അഭിഷേകം ചെയ്തു।

Verse 9

शिवहस्तं समर्प्याथ शिशोः शिरसि देशिकः । शिवभावसमापन्नः शिवाचार्यं तमादिशेत्

പിന്നീട് ദേശികൻ ശിശുവിന്റെ ശിരസ്സിൽ ‘ശിവഹസ്തം’ സമർപ്പിച്ച്, ശിവഭാവത്തിൽ ലീനനായി, അവനെ ശിവാചാര്യനായി നിയമിക്കണം।

Verse 10

अथालंकृत्य तं देवमाराध्य शिवमण्डले । शतमष्टोत्तरं हुत्वा दद्यात्पूर्णाहुतिं ततः

പിന്നീട് ആ ദേവനെ അലങ്കരിച്ച് ശിവമണ്ഡലത്തിൽ വിധിപൂർവ്വം ആരാധിച്ച്; അഗ്നിയിൽ നൂറ്റെട്ട് ആഹുതികൾ അർപ്പിച്ച്, തുടർന്ന് പൂർണാഹുതി സമർപ്പിക്കണം।

Verse 11

पुनः सम्पूज्य देवेशं प्रणम्य भुवि दंडवत् । शिरस्यंजलिमाधाय शिवं विज्ञापयेद्गुरुः

വീണ്ടും ദേവേശനെ യഥാവിധി സമ്പൂജിച്ച്, ഭൂമിയിൽ ദണ്ഡവത് പ്രണാമം ചെയ്ത്, ശിരസ്സിൽ അഞ്ജലി ധരിച്ചു, ഗുരു ശ്രീശിവനോട് വിനയത്തോടെ അപേക്ഷിക്കണം.

Verse 12

भगवंस्त्वत्प्रसादेन देशिकोयं मया कृतः । अनुगृह्य त्वया देव दिव्याज्ञास्मै प्रदीयताम्

ഹേ ഭഗവൻ! നിങ്ങളുടെ പ്രസാദത്താൽ ഞാൻ ഇദ്ദേഹത്തെ ദേശികനായി (യോഗ്യ ആചാര്യനായി) ആക്കിയിരിക്കുന്നു. ഹേ ദേവാ! അനുഗ്രഹിച്ച് ഇദ്ദേഹത്തിന് നിങ്ങളുടെ ദിവ്യാജ്ഞ—പവിത്ര അധികാരവും മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശവും—നൽകണമേ.

Verse 13

एवं विज्ञाप्य शिष्येण सह भूयः प्रणम्य च । शिवं शिवागमं दिव्यं पूजयेच्छिववद्गुरुः

ഇങ്ങനെ ശിഷ്യനെ യഥാവിധി അറിയിച്ച്, ശിഷ്യനോടൊപ്പം വീണ്ടും നമസ്കരിച്ച്, ശിവസദൃശമായ ആചാരമുള്ള ഗുരു മംഗളകരനായ പരമേശ്വര ശിവനെയും ദിവ്യ ശിവാഗമത്തെയും പൂജിക്കണം।

Verse 14

पुनः शिवमनुज्ञाप्य शिवज्ञानस्य पुस्तकम् । उभाभ्यामथ पाणिभ्यां दद्याच्छिष्याय देशिकः

വീണ്ടും പരമേശ്വര ശിവന്റെ അനുമതി നേടി, ദേശികാചാര്യൻ ശിവജ്ഞാനഗ്രന്ഥം ശിഷ്യന് ഇരുകൈകളാലും ഭക്തിയോടെ സമർപ്പിക്കണം।

Verse 15

स ताम्मूर्ध्नि समाधाय विद्यां विद्यासनोपरि । अधिरोप्य यथान्यायमभिवंद्य समर्चयेत्

അവൻ ആ വിദ്യയെ ശിരസ്സിൽ വച്ച്, പിന്നെ വിദ്യാസനത്തിൽ പ്രതിഷ്ഠിച്ച്; നിയമപ്രകാരം വന്ദിച്ച് യഥാവിധി ആരാധിക്കണം।

Verse 16

अथ तस्मै गुरुर्दद्याद्राजोपकरणान्यपि । आचार्यपदवीं प्राप्तो राज्यं चापि यतो ऽर्हति

അപ്പോൾ ഗുരു അവന് രാജചിഹ്നങ്ങളും രാജോപകരണങ്ങളും കൂടി നൽകണം; കാരണം ആചാര്യപദവി പ്രാപിച്ചവൻ രാജാധികാരത്തിനും യോജ്യനാകുന്നു।

Verse 17

अथानुशासनं कुर्यात्पूर्वैराचरितं यथा । यथा च शिवशास्त्रोक्तं यथा लोकेषु पूज्यते

പിന്നീട് പൂർവ്വന്മാർ ആചരിച്ചതുപോലെ യഥോചിതമായ അനുഷ്ഠാനശാസനം സ്ഥാപിച്ച് പാലിക്കണം—ശിവശാസ്ത്രത്തിൽ ഉപദേശിച്ചതുപോലെയും ലോകങ്ങളിൽ പൂജ്യമായി മാനിക്കപ്പെടുന്ന രീതിയിലും।

Verse 18

शिष्यान्परिक्ष्य यत्नेन शिवशास्त्रोक्तलक्षणैः । संस्कृत्य च शिवज्ञानं तेभ्यो दद्याच्च देशिकः

ശിവശാസ്ത്രങ്ങളിൽ പറഞ്ഞ ലക്ഷണങ്ങൾ പ്രകാരം ശിഷ്യരെ പരിശ്രമത്തോടെ പരിശോധിച്ച്, ദേശികൻ അവരെ വിധിപൂർവ്വം സംസ്കരിച്ച് ശുദ്ധീകരിച്ച ശേഷം അവർക്കു ശിവജ്ഞാനം പകർന്നു നൽകണം।

Verse 19

एवं सर्वमनायासं शौचं क्षांतिं दयां तथा । अस्पृहामप्यसूयां च यत्नेन च विभावयेत्

ഇങ്ങനെ പരിശ്രമത്തോടെ, ബുദ്ധിമുട്ടില്ലാതെ, ശൗചം, ക്ഷമ, ദയ; കൂടാതെ ആഗ്രഹരഹിതമായ തൃപ്തിയും അസൂയരഹിതമായ മനസ്സും വളർത്തണം।

Verse 20

इत्थमादिश्य तं शिष्यं शिवमुद्वास्य मंडलात् । शिवकुंभानलादींश्च सदस्यानपि पूजयेत्

ഇങ്ങനെ ശിഷ്യനെ ഉപദേശിച്ച്, മണ്ഡലത്തിൽ നിന്ന് ശിവനെ വിധിപൂർവ്വം ഉദ്വാസനം ചെയ്ത്; ശിവകുംഭം, പവിത്ര അഗ്നി, കൂടാതെ അവിടെ സന്നിഹിതരായ മറ്റ് അംഗങ്ങളെയും പൂജിക്കണം।

Verse 21

युगपद्वाथ संस्कारान्कुर्वीत सगणो गुरुः । तत्र यत्र द्वयं वापि प्रयोगस्योपदिश्यते

അതിനുശേഷം ഗുരു തന്റെ ഗണ-സഹായികളോടുകൂടെ സംസ്കാരകർമ്മങ്ങൾ ഒരുമിച്ച് നടത്തുകയോ, ഉപദേശിച്ച രീതിയിൽ നടത്തുകയോ വേണം. പ്രയോഗത്തിൽ എവിടെയെങ്കിലും രണ്ട് വഴികൾ പറഞ്ഞിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ, അവനുസരിച്ച് പ്രവർത്തിക്കണം.

Verse 22

तदादावेव कलशान्कल्पयेदध्वशुद्धिवत् । कृत्वा समयसंस्कारमभिषेकं विनाखिलम्

അതിന്റെ തുടക്കത്തിലേ അധ്വശുദ്ധി വിധിപ്രകാരം കലശങ്ങൾ ഒരുക്കണം. സമയസംസ്കാരം നിർവഹിച്ചു, പിന്നെ ഒന്നും വിട്ടുപോകാതെ സമ്പൂർണ്ണ അഭിഷേകം നടത്തണം.

Verse 23

समभ्यर्च्य शिवं भूयः कृत्वा चाध्वविशोधनम् । तस्मिन्परिसमाप्ते तु पुनर्देवं प्रपूजयेत्

വീണ്ടും വിധിപൂർവ്വം ശിവനെ ആരാധിച്ച്, അധ്വ-വിശോധനം (മാർഗ്ഗതത്ത്വങ്ങളുടെ ശുദ്ധീകരണം) നിർവഹിച്ചു, അത് സമാപ്തമായാൽ പിന്നെയും ദേവനായ ശിവനെ പൂജിക്കണം।

Verse 24

हुत्वा मंत्रन्तु संतर्प्य संदीप्याशास्य चेश्वरम् । समर्प्य मंत्रं शिष्यस्य पाणौ शेषं समापयेत्

ഹോമം നടത്തി, മന്ത്രദേവതയെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തി, അഗ്നി പ്രദീപ്തമാക്കി, ഈശ്വരനെ ആവാഹനം ചെയ്ത് പ്രസാദിപ്പിച്ച്, ആചാര്യൻ ശിഷ്യന്റെ കൈയിൽ മന്ത്രം സമർപ്പിക്കണം; പിന്നെ ശേഷിക്കുന്ന കർമങ്ങൾ സമാപിപ്പിക്കണം।

Verse 25

अथवा मंत्रसंस्कारमनुचिंत्याखिलं क्रमात् । अध्वशुद्धिं गुरुः कुर्यादभिषेकावसानिकम्

അല്ലെങ്കിൽ മന്ത്രസംസ്കാരത്തിന്റെ മുഴുവൻ ക്രമവും സൂക്ഷ്മമായി ചിന്തിച്ച്, ഗുരു അധ്വ-ശുദ്ധി നിർവഹിച്ചു, അതിന്റെ സമാപനം അഭിഷേകത്തോടെ നടത്തണം।

Verse 26

तत्र यः शान्त्यतीतादिकलासु विहितो विधिः । स सर्वो ऽपि विधातव्यस्तत्त्वत्रयविशोधने

ആ സന്ദർഭത്തിൽ ശാന്തി മുതൽ അതീതാ വരെ ഉള്ള കലകളിൽ നിർദ്ദേശിച്ചിരിക്കുന്ന വിധി മുഴുവനും തത്ത്വത്രയശുദ്ധിക്കായി യഥാവിധി നിർവ്വഹിക്കേണ്ടതാണ്।

Verse 27

शिवविद्यात्मतत्त्वाख्यं तत्त्वत्रयमुदाहृतम् । शक्तौ शिवस्ततो विद्यात्तस्यास्त्वात्मा समुद्बभौ

തത്ത്വത്രയം ‘ശിവ’, ‘വിദ്യ’, ‘ആത്മ’ എന്നിങ്ങനെ പ്രസ്താവിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ശിവൻ ശക്തിയിൽ അധിഷ്ഠിതനാണെന്ന് അറിക; ആ ശക്തിയിൽ നിന്നുതന്നെ ആത്മാവ് പ്രത്യക്ഷമാകുന്നു।

Verse 28

शिवेन शांत्यतीताध्वा व्याप्तस्तदपरः परः । विद्यया परिशिष्टो ऽध्वा ह्यात्मना निखिलः क्रमात्

ശിവനാൽ ശാന്തിയെ അതീതമായ അധ്വൻ വ്യാപ്തമാണ്; അതിനപ്പുറമുള്ള പരമവും വ്യാപ്തമാണ്. വിദ്യയാൽ ശേഷിക്കുന്ന അധ്വൻ ധാരിതമാകുന്നു; പിന്നെ ക്രമമായി സമസ്ത അധ്വനും ആത്മാവാൽ വ്യാപ്തമാകുന്നു।

Verse 29

दुर्लभं शांभवं मत्वा मंत्रमूलं मनीषिणः । शाक्तं शंसीत संस्कारं शिवशास्त्रार्थपारगाः

ശാംഭവ ദീക്ഷ ദുർലഭവും മന്ത്രമൂലവും ആണെന്ന് അറിഞ്ഞ്, ശൈവശാസ്ത്രാർത്ഥത്തിൽ പാരംഗതരായ മേധാവികൾ ശാക്ത സംസ്കാരത്തെയും പ്രശംസിക്കണം।

Verse 30

इति ते सर्वमाख्यातं संस्काराख्यस्य कर्मणः । चातुर्विध्यमिदं कृष्ण किं भूय श्रोतुमिच्छसि

ഹേ കൃഷ്ണാ, ‘സംസ്കാരം’ എന്ന കര്‍മ്മത്തിന്റെ ചതുര്വിധ വിഭജനം ഞാൻ നിനക്കു പൂർണ്ണമായി വിശദീകരിച്ചു. ഇനി നീ എന്തുകൂടി കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു?