पञ्चाक्षर-षडक्षरमन्त्र-माहात्म्यम् | The Greatness of the Pañcākṣara/Ṣaḍakṣara Mantra

Verse 1

श्रीकृष्ण उवाच । महर्षिवर सर्वज्ञ सर्वज्ञानमहोदधे । पञ्चाक्षरस्य माहात्म्यं श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः

ശ്രീകൃഷ്ണൻ പറഞ്ഞു— ഹേ മഹർഷിവരാ, സർവ്വജ്ഞാ, സർവ്വജ്ഞാന മഹോദധേ! പഞ്ചാക്ഷര മന്ത്രത്തിന്റെ മഹാത്മ്യം തത്ത്വതഃ കേൾക്കാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു।

Verse 2

उपमन्युरुवाच । पञ्चाक्षरस्य माहात्म्यं वर्षकोटिशतैरपि । अशक्यं विस्तराद्वक्तुं तस्मात्संक्षेपतः शृणु

ഉപമന്യു പറഞ്ഞു— പഞ്ചാക്ഷരത്തിന്റെ മഹാത്മ്യം നൂറുകോടി വർഷങ്ങളായാലും വിശദമായി പറയാൻ അസാധ്യം; അതുകൊണ്ട് സംക്ഷേപമായി കേൾക്കുക।

Verse 3

वेदे शिवागमे चायमुभयत्र षडक्षरेः । सर्वेषां शिवभक्तानामशेषार्थसाधकः

വേദങ്ങളിലും ശിവാഗമങ്ങളിലും ഈ ഷഡാക്ഷര മന്ത്രം ഉപദേശിക്കപ്പെടുന്നു. ഇത് എല്ലാ ശിവഭക്തർക്കും അശേഷാർത്ഥസാധകമാണ്।

Verse 4

तदल्पाक्षरमर्थाढ्यं वेदसारं विमुक्तिदम् । आज्ञासिद्धमसंदिग्धं वाक्यमेतच्छिवात्मकम्

അത് അല്പാക്ഷരമായിട്ടും അർത്ഥസമ്പന്നം; വേദസാരവും വിമുക്തിദായകവും ആകുന്നു. ദിവ്യാജ്ഞയാൽ സിദ്ധം, സംശയരഹിതം—ഈ വാക്യം ശിവാത്മകമാണ്।

Verse 5

नानासिद्धियुतं दिव्यं लोकचित्तानुरंजकम् । सुनिश्चितार्थं गंभीरं वाक्यं तत्पारमेश्वरम्

ആ പാരമേശ്വര വാക്യം ദിവ്യമായിരുന്നു; നാനാ സിദ്ധികളാൽ യുക്തം; ലോകചിത്തങ്ങളെ ആനന്ദിപ്പിക്കുന്നതും. അതിന്റെ അർത്ഥം ഉറപ്പിച്ചതും, താത്പര്യം ഗംഭീരവുമായിരുന്നു।

Verse 6

मन्त्रं सुखमुकोच्चार्यमशेषार्थप्रसिद्धये । प्राहोन्नमः शिवायेति सर्वज्ञस्सर्वदेहिनाम्

സകലാർത്ഥസിദ്ധിക്കായി അദ്ദേഹം എളുപ്പത്തിൽ ഉച്ചരിക്കാവുന്ന മന്ത്രം പ്രസ്താവിച്ചു—“ഓം നമഃ ശിവായ।” ഇത് സർവദേഹികളുടെയും അന്തരാത്മാവായ സർവജ്ഞപ്രഭുവിന്റെ ഉച്ചാരണമാകുന്നു.

Verse 7

तद्बीजं सर्वविद्यानां मंत्रमाद्यं षडक्षरम् । अतिसूक्ष्मं महार्थं च ज्ञेयं तद्वटबीजवत्

അതുതന്നെ സർവവിദ്യകളുടെയും ബീജമാണ്—ആദ്യമായ ഷഡക്ഷരമന്ത്രം. അത്യന്തം സൂക്ഷ്മമായിട്ടും മഹാർത്ഥം വഹിക്കുന്നു; വടവൃക്ഷബീജംപോലെ അതിനെ ഗ്രഹിക്കണം.

Verse 8

देवो गुणत्रयातीतः सर्वज्ञः सर्वकृत्प्रभुः । ओमित्येकाक्षरे मन्त्रे स्थितः सर्वगतः शिवः

ദേവൻ ത്രിഗുണാതീതൻ, സർവജ്ഞൻ, സർവകാര്യങ്ങളുടെ കാരണപ്രഭു. ഏകാക്ഷര “ഓം” മന്ത്രത്തിൽ സ്ഥിതനായ ശിവൻ സർവത്ര വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു.

Verse 9

मंत्रे षडक्षरे सूक्ष्मे पञ्चब्रह्मतनुः शिवः । वाच्यवाचकभावेन स्थितः साक्षात्स्वभावतः

സൂക്ഷ്മമായ ഷഡക്ഷര മന്ത്രത്തിൽ പഞ്ചബ്രഹ്മ-തനുവായ പരമേശ്വരൻ ശിവൻ സ്വഭാവതഃ സാക്ഷാത് നിലകൊള്ളുന്നു—വാച്യ (അർത്ഥം)യും വാചക (ശബ്ദം)യും ആയി।

Verse 10

वाच्यश्शिवोप्रमेयत्वान्मंत्रस्तद्वाचकस्स्मृतः । वाच्यवाचकभावो ऽयमनादिसंस्थितस्तयोः

വാച്യരൂപത്തിൽ ശിവൻ അപ്രമേയനായതിനാൽ മന്ത്രം അവനെ പ്രസ്താവിക്കുന്ന വാചകമെന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു. ഇവരുടെ വാച്യ-വാചകബന്ധം അനാദികാലം മുതൽ സ്ഥാപിതമാണ്।

Verse 11

यथा ऽनादिप्रवृत्तोयं घोरसंसारसागरः । शिवो ऽपि हि तथानादिसंसारान्मोचकः स्थितः

ഈ ഘോരമായ സംസാരസാഗരം അനാദികാലം മുതൽ ഒഴുകുന്നതുപോലെ, ശിവനും അനാദികാലം മുതൽ സംസാരത്തിൽ നിന്ന് മോചിപ്പിക്കുന്ന മോചകനായി നിലകൊള്ളുന്നു।

Verse 12

व्याधीनां भेषजं यद्वत्प्रतिपक्षः स्वभावतः । तद्वत्संसारदोषाणां प्रतिपक्षः शिवस्स्मृतः

ഔഷധം സ്വഭാവതഃ രോഗങ്ങളുടെ പ്രതിപക്ഷമായിരിക്കുന്നതുപോലെ, സംസാരദോഷങ്ങളുടെ പ്രതിപക്ഷനായി ശിവൻ സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 13

असत्यस्मिन् जगन्नाथे तमोभूतमिदं भवेत् । अचेतनत्वात्प्रकृतेरज्ञत्वात्पुरषस्य च

ജഗന്നാഥൻ അസത്യനായിരുന്നെങ്കിൽ ഈ സർവ്വലോകവും അന്ധകാരത്തിൽ മുങ്ങുമായിരുന്നു; കാരണം പ്രകൃതി ജഡമാണ്, പുരുഷനും സ്വയം യഥാർത്ഥജ്ഞാനരഹിതൻ.

Verse 14

प्रधानपरमाण्वादि यावत्किंचिदचेतनम् । न तत्कर्तृ स्वयं दृष्टं बुद्धिमत्कारणं विना

പ്രധാനത്തിൽ നിന്ന് പരമാണുവോളം ജഡമായതൊന്നും—ബുദ്ധിമാനായ കാരണമില്ലാതെ സ്വയം കർത്താവായി ഒരിക്കലും കാണപ്പെടുന്നില്ല.

Verse 15

धर्माधर्मोपदेशश्च बंधमोक्षौ विचारणात् । न सर्वज्ञं विना पुंसामादिसर्गः प्रसिद्ध्यति

ധർമ്മാധർമ്മോപദേശംയും ബന്ധമോക്ഷവിവേചനവും സർവ്വജ്ഞനായ പ്രഭുവില്ലാതെ മനുഷ്യരിൽ സ്ഥാപിതമാകില്ല; ആദിസൃഷ്ടിയുടെ യഥാർത്ഥജ്ഞാനവും അവനില്ലാതെ പ്രസിദ്ധമാകുകയില്ല.

Verse 16

वैद्यं विना निरानंदाः क्लिश्यंते रोगिणो यथा । तस्मादनादिः सर्वज्ञः परिपूर्णस्सदाशिवः

വൈദ്യനില്ലാതെ രോഗികൾ ആനന്ദമില്ലാതെ കഷ്ടപ്പെടുന്നതുപോലെ, അവനില്ലാതെ ജീവികളും ക്ലേശിക്കുന്നു; അതുകൊണ്ട് സദാശിവൻ അനാദി, സർവ്വജ്ഞൻ, പരിപൂർണ്ണൻ.

Verse 17

अस्ति नाथः परित्राता पुंसां संसारसागरात् । आदिमध्यांतनिर्मुक्तस्स्वभावविमलः प्रभुः

സംസാരസാഗരത്തിൽ നിന്ന് ജീവികളെ രക്ഷിച്ച് കടത്തുന്ന നാഥൻ—പരിത്രാതാവ്—ഉണ്ട്; ആ പ്രഭു ആദി, മധ്യ, അന്തങ്ങളിൽ നിന്ന് വിമുക്തൻ, സ്വഭാവത്തിൽ തന്നെ നിർമലൻ.

Verse 18

सर्वज्ञः परिपूर्णश्च शिवो ज्ञेयश्शिवागमे । तस्याभिधानमन्त्रो ऽयमभिधेयश्च स स्मृतः

ശൈവ ആഗമങ്ങളിൽ ശിവനെ സർവ്വജ്ഞനും പരിപൂർണ്ണനും ആയി അറിയേണ്ടതാണ്. ഇതാണ് അവന്റെ ‘അഭിധാന’ (നാമ) മന്ത്രം; അവൻ തന്നെയാണ് ഇതിന്റെ ‘അഭിധേയ’ (അർത്ഥ)മായി സ്മരിക്കപ്പെടുന്നത്.

Verse 19

अभिधानाभिधेयत्वान्मंत्रस्सिद्धः परश्शिवः । एतावत्तु शिवज्ञानमेतावत्परमं पदम्

അഭിധാനവും അഭിധേയവും അറ്റുതിരിയാത്ത ബന്ധമായതിനാൽ മന്ത്രം തന്നെയാണ് സിദ്ധ പരശിവൻ. ഇത്രമാത്രം ശിവജ്ഞാനം; ഇത്രമാത്രം പരമപദം.

Verse 20

यदोंनमश्शिवायेति शिववाक्यं षडक्षरम् । विधिवाक्यमिदं शैवं नार्थवादं शिवात्मकम्

‘ഓം നമഃ ശിവായ’ എന്നത് ശിവന്റെ സ്വന്തം ഷഡക്ഷര വാക്യം. ഇത് ശൈവ വിധിവാക്യം; വെറും പുകഴ്ചയല്ല—ഇത് ശിവാത്മകമാണ്.

Verse 21

यस्सर्वज्ञस्सुसंपूर्णः स्वभावविमलः शिवः । लोकानुग्रहकर्ता च स मृषार्थं कथं वदेत्

സർവ്വജ്ഞനും സമ്പൂർണ്ണനും സ്വഭാവതഃ നിർമലനുമായ ശിവൻ ലോകങ്ങൾക്ക് അനുഗ്രഹം ചെയ്യുന്നവനും ആകുമ്പോൾ—അവൻ എങ്ങനെ മിഥ്യാഭിപ്രായത്തോടെ സംസാരിക്കും? അസത്യം എങ്ങനെ ഉച്ചരിക്കും?

Verse 22

यद्यथावस्थितं वस्तु गुणदोषैः स्वभावतः । यावत्फलं च तत्पूर्णं सर्वज्ञस्तु यथा वदेत्

വസ്തു എങ്ങനെയുണ്ടോ അതുപോലെ, അതിന്റെ സ്വഭാവജന്യ ഗുണദോഷങ്ങളോടുകൂടി, അതിന്റെ ഫലത്തിന്റെ പൂർണ്ണപരിമാണം വരെയും—സർവ്വജ്ഞൻ പ്രസ്താവിക്കുന്നതുപോലെ തന്നെ വിവരണം ചെയ്യണം.

Verse 23

रागाज्ञानादिभिर्दोषैर्ग्रस्तत्वादनृतं वदेत् । ते चेश्वरे न विद्येते ब्रूयात्स कथमन्यथा

രാഗം, അജ്ഞാനം മുതലായ ദോഷങ്ങൾ പിടിച്ചാൽ മനുഷ്യൻ അസത്യം പറയാം; എന്നാൽ ഈശ്വരനിൽ (ശിവനിൽ) അത്തരം ദോഷങ്ങൾ ഇല്ല—അപ്പോൾ അവൻ സത്യം ഒഴികെ മറ്റെങ്ങനെ പറയും?

Verse 24

अज्ञाताशेषदोषेण सर्वज्ञेय शिवेन यत् । प्रणीतममलं वाक्यं तत्प्रमाणं न संशयः

അറിയേണ്ടതെല്ലാം അറിയുന്ന, യാതൊരു ദോഷവും സ്പർശിക്കാത്ത ശിവൻ പ്രണീതമാക്കിയ നിർമല വാക്യം തന്നെയാണ് പ്രമാണം; ഇതിൽ സംശയമില്ല।

Verse 25

तस्मादीश्वरवाक्यानि श्रद्धेयानि विपश्चिता । यथार्थपुण्यपापेषु तदश्रद्धो व्रजत्यधः

അതുകൊണ്ട് വിവേകികൾ ഈശ്വരവചനങ്ങളിൽ ശ്രദ്ധ വെക്കണം; പുണ്യപാപവിഷയങ്ങളിൽ അവ യഥാർത്ഥ സത്യം പറയുന്നു. ശ്രദ്ധയില്ലാത്തവൻ അധോഗതിയിലേക്കു വീഴും.

Verse 26

स्वर्गापवर्गसिद्ध्यर्थं भाषितं यत्सुशोभनम् । वाक्यं मुनिवरैः शांतैस्तद्विज्ञेयं सुभाषितम्

സ്വർഗ്ഗസിദ്ധിക്കും അതിനപ്പുറമുള്ള അപവർഗ്ഗം (മോക്ഷം) നേടുന്നതിനുമായി ശാന്തരായ ശ്രേഷ്ഠ മുനിവരന്മാർ ഉച്ചരിച്ച മനോഹര ഉപദേശവാക്യം ‘സുഭാഷിതം’ എന്നു അറിയണം.

Verse 27

रागद्वेषानृतक्रोधकामतृष्णानुसारि यत् । वाक्यं निरयहेतुत्वात्तद्दुर्भाषितमुच्यते

രാഗം–ദ്വേഷം, അസത്യം, ക്രോധം, കാമം, തൃഷ്ണ എന്നിവയെ പിന്തുടരുന്ന വാക്ക്—നരകപാതത്തിന് കാരണമാകുന്നതിനാൽ—അത് ‘ദുര്ഭാഷിതം’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 28

संस्कृतेनापि किं तेन मृदुना ललितेन वा । अविद्यारागवाक्येन संसारक्लेशहेतुना

അവിദ്യയും രാഗവും പ്രേരിപ്പിച്ച് സംസാരക്ലേശത്തിന് കാരണമാകുന്ന വാക്കിന്—അത് സംസ്കൃതമായാലും, മൃദുവായാലും, ലളിതമായാലും—എന്ത് പ്രയോജനം?

Verse 29

यच्छ्रुत्वा जायते श्रेयो रागादीनां च संशयः । विरूपमपि तद्वाक्यं विज्ञेयमिति शोभनम्

ഏത് ഉപദേശം ശ്രവിച്ചാൽ ശ്രേയസ് ഉദിച്ച്, രാഗാദി ആസക്തികളിൽ സംശയം ജനിച്ച് ബന്ധനം ശിഥിലമാകുന്നുവോ—ആ വാക്യം രൂപത്തിൽ അപൂർണ്ണമായി തോന്നിയാലും സത്യമെന്നും അറിയേണ്ടതെന്നും ഗ്രഹിക്കണം; ഇതാണ് മംഗളകരമായ മാനദണ്ഡം।

Verse 30

बहुत्वेपि हि मंत्राणां सर्वज्ञेन शिवेन यः । प्रणीतो विमलो मन्त्रो न तेन सदृशः क्वचित्

മന്ത്രങ്ങൾ എത്രയോ അനന്തമായാലും, സർവ്വജ്ഞനായ ഭഗവാൻ ശിവൻ പ്രണീതമാക്കിയ ആ വിമല മന്ത്രത്തിന് തുല്യം എവിടെയും ഇല്ല।

Verse 31

सांगानि वेदशास्त्राणि संस्थितानि षडक्षरे । न तेन सदृशस्तस्मान्मन्त्रो ऽप्यस्त्यपरः क्वचित्

അംഗങ്ങളോടുകൂടിയ വേദശാസ്ത്രങ്ങളും എല്ലാ ശാസ്ത്രോപദേശങ്ങളും ഷഡക്ഷര മന്ത്രത്തിൽ തന്നെ സ്ഥാപിതമാണ്; അതിനാൽ അതിന് തുല്യമായ മറ്റൊരു മന്ത്രം എവിടെയും ഇല്ല।

Verse 32

सप्तकोटिमहामन्त्रैरुपमन्त्रैरनेकधा । मन्त्रः षडक्षरो भिन्नस्सूत्रं वृत्यात्मना यथा

ഏഴ് കോടി മഹാമന്ത്രങ്ങളാലും അനേകം ഉപമന്ത്രങ്ങളാലും പലവിധമായി പ്രസരിപ്പിച്ചാലും, ഷഡക്ഷര മന്ത്രം സ്വരൂപത്തിൽ ഒന്നുതന്നെ—ഒരേ നൂൽ ഉപയോഗഭേദംകൊണ്ട് പല രൂപങ്ങളായി തോന്നുന്നതുപോലെ।

Verse 33

शिवज्ञानानि यावंति विद्यास्थानापि यानि च । षडक्षरस्य सूत्रस्य तानि भाष्यं समासतः

ശിവസംബന്ധമായ എല്ലാ ജ്ഞാനങ്ങളും, എല്ലാ വിദ്യാസ്ഥാനങ്ങളും വിദ്യാവിധാനങ്ങളും—ഇവയെല്ലാം സംക്ഷേപത്തിൽ ഷഡക്ഷരമന്ത്രസൂത്രത്തിന്റെ ഭാഷ്യമാണ്.

Verse 34

किं तस्य बहुभिर्मंत्रैश्शास्त्रैर्वा बहुविस्तरैः । यस्योन्नमः शिवायेति मन्त्रो ऽयं हृदि संस्थितः

ആരുടെ ഹൃദയത്തിൽ ഈ മന്ത്രം—“ഓം നമഃ ശിവായ”—ദൃഢമായി സ്ഥാപിതമാണോ, അവന് അനവധി മന്ത്രങ്ങളോ വിപുലമായ ശാസ്ത്രങ്ങളോ എന്തിന്?

Verse 35

तेनाधीतं श्रुतं तेन कृतं सर्वमनुष्ठितम् । येनोन्नमश्शिवायेति मंत्राभ्यासः स्थिरीकृतः

അവനാൽ സകല പഠനവും പൂർത്തിയായി, കേൾക്കേണ്ടതെല്ലാം ശ്രവിക്കപ്പെട്ടു, എല്ലാ കര്‍ത്തവ്യങ്ങളും വിധിപൂർവ്വം നിർവഹിച്ചു—അവനാൽ തന്നെയാണ് ‘ഓം നമഃ ശിവായ’ മന്ത്രാഭ്യാസം ദൃഢമായി സ്ഥാപിതമായത്।

Verse 36

नमस्कारादिसंयुक्तं शिवायेत्यक्षरत्रयम् । जिह्वाग्रे वर्तते यस्य सफलं तस्य जीवितम्

ആരുടെ നാവിന്റെ അഗ്രത്തിൽ നമസ്കാരസഹിത ‘ശി-വാ-യ’ എന്ന ത്ര്യക്ഷരം നിരന്തരം വസിക്കുന്നുവോ, അവന്റെ ജീവിതം ധന്യവും സഫലവും ആകുന്നു।

Verse 37

अंत्यजो वाधमो वापि मूर्खो वा पंडितो ऽपि वा । पञ्चाक्षरजपे निष्ठो मुच्यते पापपंजरात्

അന്ത്യജനായാലും അധമനെന്നു കരുതപ്പെടുന്നവനായാലും, മൂഢനായാലും പണ്ഡിതനായാലും—പഞ്ചാക്ഷരജപത്തിൽ നിഷ്ഠയുള്ളവൻ പാപങ്ങളുടെ പഞ്ജരത്തിൽ നിന്ന് മോചിതനാകുന്നു।

Verse 38

इत्युक्तं परमेशेन देव्या पृष्टेन शूलिना । हिताय सर्वमर्त्यानां द्विजानां तु विशेषतः

ദേവിയുടെ ചോദ്യം കേട്ടു ത്രിശൂലധാരിയായ പരമേശ്വരൻ ശിവൻ ഇങ്ങനെ അരുളിച്ചെയ്തു—ഇത് സർവ്വ മർത്ത്യരുടെ ഹിതത്തിനായി, പ്രത്യേകിച്ച് ദ്വിജന്മാരുടെ ഹിതത്തിനായി।