Previous Verse
Next Verse

Shiva Purana — Vayaviya Samhita, Shloka 7

पञ्चाक्षर-षडक्षरमन्त्र-माहात्म्यम् | The Greatness of the Pañcākṣara/Ṣaḍakṣara Mantra

तद्बीजं सर्वविद्यानां मंत्रमाद्यं षडक्षरम् । अतिसूक्ष्मं महार्थं च ज्ञेयं तद्वटबीजवत्

tadbījaṃ sarvavidyānāṃ maṃtramādyaṃ ṣaḍakṣaram | atisūkṣmaṃ mahārthaṃ ca jñeyaṃ tadvaṭabījavat

അതുതന്നെ സർവവിദ്യകളുടെയും ബീജമാണ്—ആദ്യമായ ഷഡക്ഷരമന്ത്രം. അത്യന്തം സൂക്ഷ്മമായിട്ടും മഹാർത്ഥം വഹിക്കുന്നു; വടവൃക്ഷബീജംപോലെ അതിനെ ഗ്രഹിക്കണം.

तत्that
तत्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन; संकेतार्थ (demonstrative)
बीजम्seed
बीजम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootबीज (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘तत्’ का विशेष्य (apposition)
सर्वविद्यानाम्of all knowledges/branches of learning
सर्वविद्यानाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootसर्व + विद्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), बहुवचन
मन्त्रम्(the) mantra
मन्त्रम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमन्त्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘तद्बीजम्’ का समानाधिकरण (in apposition)
आद्यम्prime/first
आद्यम्:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootआद्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् of ‘मन्त्रम्’
षट्-अक्षरम्six-syllabled
षट्-अक्षरम्:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootषट् (संख्या-प्रातिपदिक) + अक्षर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; द्विगु-समास (numeral compound) qualifying ‘मन्त्रम्’
अति-सूक्ष्मम्extremely subtle
अति-सूक्ष्मम्:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootअति (अव्यय) + सूक्ष्म (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; अव्ययीभाव (intensifier)
महा-अर्थम्of great meaning
महा-अर्थम्:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootमहा (प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् of ‘मन्त्रम्’
and
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-बोधक अव्यय (conjunction)
ज्ञेयम्to be known
ज्ञेयम्:
Kriya (क्रिया/विधेय)
TypeAdjective
Rootज्ञा (धातु) + य (कृत्, यत्; कर्मणि)
Formकर्मणि-यत् (gerundive), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विधेय (predicate)
तत्that
तत्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; पुनरुक्त-सूचक (referring back)
वट-बीज-वत्like a banyan seed
वट-बीज-वत्:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootवट (प्रातिपदिक) + बीज (प्रातिपदिक) + वत् (तद्धित)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; -वत् (possessive/comparative ‘like’)

Suta Goswami

Tattva Level: pati

Shiva Form: Sadāśiva

Type: panchakshara

Role: teaching

S
Shiva

FAQs

It declares Shiva’s mantra as the bīja (seed) behind all higher knowledge—subtle to grasp intellectually, yet capable of unfolding vast realization and liberation when assimilated through devotion and inner practice.

The mantra functions as the subtle (sūkṣma) form of Shiva that complements Saguna worship such as Linga-pūjā—external worship steadies devotion, while mantra-japa internalizes the presence of Pati (Shiva) within the devotee.

Regular japa and contemplation of the six-syllable mantra with one-pointedness—treating it like a banyan seed whose meaning expands through repetition, purity, and meditative absorption.