भक्ताधिकारि-द्विजधर्म-योगिलक्षणवर्णनम् / Duties of Qualified Devotees and Marks of Yogins

Verse 1

ईश्वर उवाच । अथ वक्ष्यामि देवेशि भक्तानामधिकारिणाम् । विदुषां द्विजमुख्यानां वर्णधर्मसमासतः

ഈശ്വരൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ദേവേശി! ഇനി ഞാൻ ഭക്തരുടെ യോഗ്യതയും കര്‍ത്തവ്യവും, പ്രത്യേകിച്ച് പണ്ഡിതരായ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠരുടെതും, വർണ്ണധർമ്മസിദ്ധാന്തപ്രകാരം സംക്ഷിപ്തമായി പറയും।

Verse 2

त्रिः स्नानं चाग्निकार्यं च लिंगार्चनमनुक्रमम् । दानमीश्ररभावश्च दया सर्वत्र सर्वदा

ദിവസത്തിൽ മൂന്നു പ്രാവശ്യം സ്നാനം, അഗ്നികാര്യങ്ങൾ, ക്രമാനുസൃതമായി ശിവലിംഗാരാധന; ദാനം, ഈശ്വരഭക്തിഭാവം, എല്ലായിടത്തും എല്ലായ്പ്പോഴും ദയ—ഇവ പാലിക്കണം।

Verse 3

सत्यं संतोषमास्तिक्यमहिंसा सर्वजंतुषु । ह्रीश्रद्धाध्ययनं योगस्सदाध्यापनमेव च

സത്യം, സന്തോഷം, ആസ്തിക്യം, എല്ലാ ജീവികളോടും അഹിംസ; ലജ്ജ, ശ്രദ്ധ, ശാസ്ത്രാധ്യയനം, യോഗശാസനം, കൂടാതെ നിരന്തരം അധ്യാപനം—ഇവയാണ് പ്രശംസിത ഗുണങ്ങൾ।

Verse 4

व्याख्यानं ब्रह्मचर्यं च श्रवणं च तपः क्षमा । शौचं शिखोपवीतं च उष्णीषं चोत्तरीयकम्

ശാസ്ത്രവ്യാഖ്യാനം, ബ്രഹ്മചര്യം, ഭക്തിയോടെ ശ്രവണം, തപസ്സ്‌യും ക്ഷമയും; ശൗചം, ശിഖയും യജ്ഞോപവീതവും, ഉഷ്ണീഷവും ഉത്തരീയവും—ഇവ ശൈവസാധകന്റെ നിശ്ചിത ലക്ഷണങ്ങളും ആചാരങ്ങളും ആകുന്നു.

Verse 5

निषिद्धासेवनं चैव भस्मरुद्राक्षधारणम् । पर्वण्यभ्यर्चनं देवि चतुर्दश्यां विशेषतः

ഹേ ദേവീ! നിഷിദ്ധമായ ആചരണം ഉപേക്ഷിച്ച്, വിധിപൂർവ്വം ഭസ്മവും രുദ്രാക്ഷവും ധരിക്കണം. പർവ്വദിനങ്ങളിൽ—വിശേഷിച്ച് ചതുര്ദശിയിൽ—(ശിവനെ) ആരാധിക്കണം.

Verse 6

पानं च ब्रह्मकूर्चस्य मासि मासि यथाविधि । अभ्यर्चनं विशेषेण तेनैव स्नाप्य मां प्रिये

കൂടാതെ മാസംതോറും വിധിപൂർവ്വം ബ്രഹ്മകൂർചം പാനം ചെയ്യുക. പിന്നെ പ്രത്യേക ഭക്തിയോടെ എന്നെ ആരാധിക്കുക; ഹേ പ്രിയേ, അതേ (പവിത്ര ദ്രവ്യത്താൽ) എന്നെ അഭിഷേകം ചെയ്യുക.

Verse 7

सर्वक्रियान्न सन्त्यागः श्रद्धान्नस्य च वर्जनम् । तथा पर्युषितान्नस्य यावकस्य विशेषतः

സകല ധർമ്മകർമ്മങ്ങളുടെയും ആധാരമായ അന്നം ഉപേക്ഷിക്കരുത്; ശ്രദ്ധയോടെ അർപ്പിച്ച അന്നവും നിരസിക്കരുത്. അതുപോലെ പഴകിയ അന്നം—പ്രത്യേകിച്ച് യാവക (യവ/ബാർലി) ആധാരമായ അന്നം—വിലക്കണം.

Verse 8

मद्यस्य मद्यगन्धस्य नैवेद्यस्य च वर्जनम् । सामान्यं सर्ववर्णानां ब्राह्मणानां विशेषतः

മദ്യം, മദ്യഗന്ധം, അതിനാൽ മലിനമായ നൈവേദ്യം—ഇവയെ വെടിയുക എന്നത് എല്ലാ വർണങ്ങൾക്കും പൊതുവായ നിയമം; ബ്രാഹ്മണർക്കു പ്രത്യേകിച്ച് കർശനമാണ്.

Verse 9

क्षमा शांतिश्च सन्तोषस्सत्यमस्तेयमेव च । ब्रह्मचर्यं मम ज्ञानं वैराग्यं भस्मसेवनम्

ക്ഷമ, ശാന്തി, സന്തോഷം; സത്യം, അസ്തേയം; ബ്രഹ്മചര്യം, എന്റെ (ശിവന്റെ) ജ്ഞാനം, വൈരാഗ്യം, ഭസ്മസേവനം—ഇവയാണ് എന്റെ ഗുണങ്ങളും വ്രതങ്ങളും; ബന്ധിതജീവനെ ശിവാനുഗ്രഹത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്നു.

Verse 10

सर्वसंगनिवृत्तिश्च दशैतानि विशेषतः । लिंगानि योगिनां भूयो दिवा भिक्षाशनं तथा

എല്ലാ ആസക്തികളിൽ നിന്നുമുള്ള പൂർണ്ണനിവൃത്തി—ഇവ പത്ത് പ്രത്യേകമായി യോഗികളുടെ ലക്ഷണങ്ങൾ. കൂടാതെ അവർ പകൽ സമയത്ത് മാത്രം ഭിക്ഷാന്നം ഭുജിക്കുന്നു.

Verse 11

वानप्रस्थाश्रमस्थानां समानमिदमिष्यते । रात्रौ न भोजनं कार्यं सर्वेषां ब्रह्मचारिणाम्

വാനപ്രസ്ഥാശ്രമത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നവർക്കും ഇതേ ശാസനം അംഗീകരിക്കപ്പെടുന്നു. എല്ലാ ബ്രഹ്മചാരികളും രാത്രിയിൽ ഭക്ഷണം ചെയ്യരുത്.

Verse 12

अध्यापनं याजनं च क्षत्रियस्याप्रतिग्रहः । वैश्यस्य च विशेषेण मया नात्र विधीयते

ക്ഷത്രിയനു ഇവിടെ വേദാധ്യാപനവും യാജനവും (പുരോഹിതകർമ്മം) വിധിക്കപ്പെട്ടിട്ടില്ല; അവനു ദാനം സ്വീകരിക്കാതിരിക്കുക (അപ്രതിഗ്രഹം) നിർദ്ദേശിതമാണ്. വൈശ്യനോടും പ്രത്യേകമായി ഈ പുരോഹിതകർമ്മങ്ങൾ ഇവിടെ ഞാൻ വിധിക്കുന്നില്ല.

Verse 13

रक्षणं सर्ववर्णानां युद्धे शत्रुवधस्तथा । दुष्टपक्षिमृगाणां च दुष्टानां शातनं नृणाम्

അവന്റെ ധർമ്മം—സകല വർണങ്ങളെയും സംരക്ഷിക്കുക, യുദ്ധത്തിൽ ശത്രുവധം നടത്തുക. അതുപോലെ ദുഷ്ട പക്ഷി-മൃഗങ്ങളെ നശിപ്പിക്കുക, ദുഷ്ട മനുഷ്യരെ ശിക്ഷിച്ച് അടക്കുക.

Verse 14

अविश्वासश्च सर्वत्र विश्वासो मम योगिषु । स्त्रीसंसर्गश्च कालेषु चमूरक्षणमेव च

എല്ലായിടത്തും അവിശ്വാസം ഉണ്ടായിരിക്കട്ടെ; എന്നാൽ എന്റെ യോഗികളിൽ വിശ്വാസം ഉണ്ടായിരിക്കട്ടെ. സ്ത്രീസംഗം യുക്തമായ സമയങ്ങളിൽ മാത്രം, കൂടാതെ സൈന്യരക്ഷണം മാത്രമേ പ്രധാന കർത്തവ്യമാകൂ.

Verse 15

सदा संचारितैश्चारैर्लोकवृत्तांतवेदनम् । सदास्त्रधारणं चैव भस्मकंचुकधारणम्

എപ്പോഴും സഞ്ചരിക്കുന്ന ചാരന്മാർ മൂലം ലോകവൃത്താന്തം നിരന്തരം അറിയപ്പെട്ടു; കൂടാതെ എപ്പോഴും ആയുധധാരണം, ഭസ്മകഞ്ചുകം എന്ന പവിത്രാവരണം ധാരണമുമുണ്ടായിരുന്നു।

Verse 16

राज्ञां ममाश्रमस्थानामेष धर्मस्य संग्रहः । गोरक्षणं च वाणिज्यं कृषिर्वैश्यस्य कथ्यते

രാജാക്കന്മാർക്കും എന്റെ ആശ്രമധർമ്മത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നവർക്കും ഇതാണ് ധർമ്മത്തിന്റെ സംഗ്രഹം. വൈശ്യനു ഗോരക്ഷണം, വ്യാപാരം, കൃഷി എന്നിവ കർത്തവ്യങ്ങളായി പറയുന്നു।

Verse 17

शुश्रूषेतरवर्णानां धर्मः शूद्रस्य कथ्यते । उद्यानकरणं चैव मम क्षेत्रसमाश्रयः

മറ്റു വർണങ്ങളെ സേവിക്കുന്നതാണു ശൂദ്രന്റെ ധർമ്മമെന്ന് പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു. കൂടാതെ ഉദ്യാനം നിർമ്മിക്കുകയും എന്റെ ക്ഷേത്രം—പവിത്രധാമം/ദേവാലയഭൂമി—ആശ്രയിക്കുകയും ചെയ്യുന്നതും ശ്രേയസ്കരം।

Verse 18

धर्मपत्न्यास्तु गमनं गृहस्थस्य विधीयते । ब्रह्मचर्यं वनस्थानां यतीनां ब्रह्मचारिणाम्

ഗൃഹസ്ഥനു ധർമ്മപത്നിയോടുള്ള ദാമ്പത്യഗമനം വിധിക്കപ്പെടുന്നു; എന്നാൽ വനസ്ഥർക്കും യതികൾക്കും ബ്രഹ്മചാരികൾക്കും ബ്രഹ്മചര്യം നിർദ്ദേശിച്ചിരിക്കുന്നു।

Verse 19

स्त्रीणां तु भर्तृशुश्रूषा धर्मो नान्यस्सनातनः । ममार्चनं च कल्याणि नियोगो भर्तुरस्ति चेत्

സ്ത്രീകൾക്കു ഭർത്താവിന്റെ ശുശ്രൂഷയും സേവനവും തന്നെയാണ് സനാതനധർമ്മം; അതല്ലാതെ മറ്റൊന്നുമില്ല. ഹേ കല്യാണി, ഭർത്താവിന്റെ ആജ്ഞയോ അനുവാദമോ ഉണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ ആരാധനയും നിന്റെ കടമയാകുന്നു.

Verse 20

या नारी भर्तृशुश्रूषां विहाय व्रततत्परा । सा नारी नरकं याति नात्र कार्या विचारणा

ഭർത്തൃശുശ്രൂഷ ഉപേക്ഷിച്ച് വ്രതനിയമങ്ങളിൽ മാത്രം ആസക്തയായ സ്ത്രീ നരകത്തിലേക്ക് പോകുന്നു; ഇതിൽ കൂടുതൽ വിചാരം വേണ്ട।

Verse 21

अथ भर्तृविहीनाया वक्ष्ये धर्मं सनातनम् । व्रतं दानं तपः शौचं भूशय्यानक्तभोजनम्

ഇപ്പോൾ ഭർത്താവില്ലാത്ത സ്ത്രീയ്ക്കുള്ള സനാതനധർമ്മം പറയുന്നു—വ്രതം, ദാനം, തപസ്, ശൗചം, ഭൂമിശയനം, രാത്രിയിൽ ഒരിക്കൽ മാത്രം ഭക്ഷണം; ഇതിലൂടെ മനസ് സ്ഥിരമായി മോക്ഷദാതാവായ ശിവപ്രഭുവിലേക്കു തിരിയുന്നു।

Verse 22

ब्रह्मचर्यं सदा स्नानं भस्मना सलिलेन वा । शांतिर्मौनं क्षमा नित्यं संविभागो यथाविधि

ബ്രഹ്മചര്യം സദാ പാലിക്കുകയും, നിത്യസ്നാനം—ഭസ്മം കൊണ്ടോ ജലം കൊണ്ടോ—നടത്തുകയും വേണം. അന്തഃശാന്തി, മൗനം, നിരന്തര ക്ഷമ, ശാസ്ത്രവിധിപ്രകാരം യഥാവിധി ദാന-വിഭാഗം എന്നിവ എപ്പോഴും ആചരിക്കണം।

Verse 23

अष्टाभ्यां च चतुर्दश्यां पौर्णमास्यां विशेषतः । एकादश्यां च विधिवदुपवासोममार्चनम्

അഷ്ടമി, ചതുര്ദശി, പ്രത്യേകിച്ച് പൗർണ്ണമി ദിനത്തിൽ, കൂടാതെ ഏകാദശിയിലും—വിധിപ്രകാരം ഉപവാസം അനുഷ്ഠിച്ച് എന്നെ (ശിവനെ) ആരാധിക്കണം।

Verse 24

इति संक्षेपतः प्रोक्तो मयाश्रमनिषेविणाम् । ब्रह्मक्षत्रविशां देवि यतीनां ब्रह्मचारिणाम्

ഇങ്ങനെ, ഹേ ദേവീ, ആശ്രമധർമ്മം അനുഷ്ഠിക്കുന്നവർക്കായി—ബ്രാഹ്മണർ, ക്ഷത്രിയർ, വൈശ്യർ—കൂടാതെ യതികൾ (സന്ന്യാസികൾ)യും ബ്രഹ്മചാരികളായ വിദ്യാർത്ഥികളും പാലിക്കേണ്ട വ്രത-നിയമങ്ങൾ ഞാൻ സംക്ഷേപമായി പറഞ്ഞു।

Verse 25

तथैव वानप्रस्थानां गृहस्थानां च सुन्दरि । शूद्राणामथ नारीणां धर्म एष सनातनः

അതുപോലെ തന്നെ, ഹേ സുന്ദരി, വാനപ്രസ്ഥർക്കും ഗൃഹസ്ഥർക്കും ഇതേ സനാതനധർമ്മം; അതുപോലെ ശൂദ്രർക്കും സ്ത്രീകൾക്കും ഇതേയാണ്।

Verse 26

ध्येयस्त्वयाहं देवेशि सदा जाप्यः षडक्षरः । वेदोक्तमखिलं धर्ममिति धर्मार्थसंग्रहः

ഹേ ദേവേശി! നീ എപ്പോഴും എന്നെ ധ്യാനിക്കണം; ഷഡക്ഷരമന്ത്രം നിത്യവും ജപിക്കണം. വേദോക്തമായ സമസ്ത ധർമ്മം—ഇതുതന്നെ ധർമ്മാർത്ഥസാരസംഗ്രഹം.

Verse 27

अथ ये मानवा लोके स्वेच्छया धृतविग्रहाः । भावातिशयसंपन्नाः पूर्वसंस्कारसंयुताः

ഇപ്പോൾ ഈ ലോകത്തിൽ സ്വേച്ഛയാൽ ദേഹം ധരിക്കുന്ന മനുഷ്യർ, ഭാവത്തിന്റെ അതിതീവ്രതയാൽ സമ്പന്നർ, മുൻസംസ്കാരങ്ങളോടുകൂടിയവർ—എന്ന് ഗ്രഹിക്കണം.

Verse 28

विरक्ता वानुरक्ता वा स्त्र्यादीनां विषयेष्वपि । पापैर्न ते विलिंपंते १ पद्मपत्रमिवांभसा

വിരക്തനായാലും, സ്ത്രീ മുതലായ വിഷയങ്ങളിൽ അനുരക്തനായാലും, പാപങ്ങൾ അവനെ ലേപിക്കുകയില്ല—ജലം പദ്മപത്രത്തിൽ ചേർന്നു നിൽക്കാത്തതുപോലെ.

Verse 29

तेषां ममात्मविज्ञानं विशुद्धानां विवेकिनाम् । मत्प्रसादाद्विशुद्धानां दुःखमाश्रमरक्षणात्

ആ വിശുദ്ധ വിവേകികൾക്ക് എന്റെ ആത്മസ്വരൂപജ്ഞാനം ഉദിക്കുന്നു; എങ്കിലും എന്റെ പ്രസാദത്താൽ ശുദ്ധരായവർക്കും ആശ്രമത്തെ സംരക്ഷിച്ചു നിലനിർത്തുന്നതിൽ നിന്നുള്ള ചില ദുഃഖം ഉണ്ടാകും.

Verse 30

नास्ति कृत्यमकृत्यं च समाधिर्वा परायणम् । न विधिर्न निषेधश्च तेषां मम यथा तथा

അവർക്കു ‘ചെയ്യേണ്ടത്’ എന്നും ‘ചെയ്യരുതത്’ എന്നും ഒന്നുമില്ല; സമാധിയും അവരുടെ ഏക ആശ്രയം മാത്രമല്ല. അവർക്കു വിധിയുമില്ല, നിഷേധവും ഇല്ല—എനിക്കുള്ളതു പോലെ തന്നെ.

Verse 31

तथेह परिपूर्णस्य साध्यं मम न विद्यते । तथैव कृतकृत्यानां तेषामपि न संशयः

അതുപോലെ ഇവിടെ പരിപൂർണ്ണസിദ്ധനായി നിലകൊള്ളുന്നവന്, എന്റെ ഭാഗത്തും നേടേണ്ടത് ഒന്നുമില്ല. അതുപോലെ കൃതകൃത്യരായവർക്കും ഇതിൽ സംശയമില്ല.

Verse 32

मद्भक्तानां हितार्थाय मानुषं भावमाश्रिताः । रुद्रलोकात्परिभ्रष्टास्ते रुद्रा नात्र संशयः

എന്റെ ഭക്തരുടെ ഹിതത്തിനായി അവർ മാനുഷഭാവം സ്വീകരിച്ചു. രുദ്രലോകത്തിൽ നിന്ന് അവതരിച്ച അവർ തീർച്ചയായും രുദ്രന്മാരാണ്—ഇതിൽ സംശയമില്ല.

Verse 33

ममानुशासनं यद्वद्ब्रह्मादीनां प्रवर्तकम् । तथा नराणामन्येषां तन्नियोगः प्रवर्तकः

എന്റെ അനുശാസനം ബ്രഹ്മാദി ദേവന്മാരെയും പ്രവർത്തനത്തിലേക്ക് പ്രേരിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ, മനുഷ്യർക്കും മറ്റു എല്ലാവർക്കും അതേ നിയോഗം തന്നെയാണ് അവരുടെ പ്രവർത്തിയുടെ പ്രേരകശക്തി.

Verse 34

ममाज्ञाधारभावेन सद्भावातिशयेन च । तदालोकनमात्रेण सर्वपापक्षयो भवेत्

എന്റെ ആജ്ഞയുടെ ആശ്രയത്താലും സത്യഭക്തിയുടെ അതിശയത്താലും ബലപ്പെട്ടതായി, അതിനെ വെറും ദർശനം മാത്രമാൽ തന്നെ സർവ്വപാപക്ഷയം സംഭവിക്കും।

Verse 35

प्रत्ययाश्च प्रवर्तंते प्रशस्तफलसूचकाः । मयि भाववतां पुंसां प्रागदृष्टार्थगोचराः

എന്നിൽ ഭാവഭക്തിയുള്ളവർക്കു ശുഭഫലസൂചകമായ ദൃഢപ്രത്യയങ്ങൾ ഉദിക്കുന്നു; മുമ്പ് ദൃഷ്ടിയിലാകാത്ത സത്യങ്ങളും നേരിട്ട അനുഭവഗോചരമാകുന്നു।

Verse 36

कंपस्वेदो ऽश्रुपातश्च कण्ठे च स्वरविक्रिया । आनंदाद्युपलब्धिश्च भवेदाकस्मिकी मुहुः

കമ്പനം, വിയർപ്പ്, കണ്ണുനീർ വീഴൽ, കണ്ഠത്തിലെ സ്വരവികാരം—ഇവയും, വീണ്ടും വീണ്ടും ആനന്ദാദികളുടെ അകാരണമായ ആകസ്മിക അനുഭവവും—ഭക്തനിൽ സ്വാഭാവികമായി ഉദിക്കുന്നു।

Verse 37

स तैर्व्यस्तैस्समस्तैर्वा लिंगैरव्यभिचारिभिः । मंदमध्योत्तमैर्भावैर्विज्ञेयास्ते नरोत्तमाः

ഈ അചഞ്ചല ലക്ഷണങ്ങളാൽ—ഒന്നൊന്നായി കണ്ടാലും എല്ലാം ചേർന്നാലും—ആ നരോത്തമരെ തിരിച്ചറിയാം; അവരുടെ ഭാവം മന്ദം, മധ്യമം, ഉത്തമം എന്നിങ്ങനെ മൂന്നു നിലകളിൽ പ്രകടമാകുന്നു।

Verse 38

यथायोग्निसमावेशान्नायो भवति केवलम् । स तथैव मम सान्निध्यान्न ते केवलमानुषाः

അഗ്നിയുടെ സമാവേശം കൊണ്ടു ഇരുമ്പ് വെറും ഇരുമ്പായി നിൽക്കാത്തതുപോലെ, എന്റെ സാന്നിധ്യം കൊണ്ടു നിങ്ങൾ വെറും മനുഷ്യർ മാത്രമല്ല।

Verse 39

हस्तपादादिसाधर्म्याद्रुद्रान्मर्त्यवपुर्धरान् । प्राकृतानिव मन्वानो नावजानीत पंडितः

കൈകാലുകൾ മുതലായ സാമ്യമൂലം മർത്ത്യദേഹം ധരിച്ചിരിക്കുന്ന രുദ്രന്മാരെ സാധാരണ ലോകജനങ്ങളെന്നു കരുതി പണ്ഡിതൻ ഒരിക്കലും അവമാനിക്കരുത്।

Verse 40

अवज्ञानं कृतं तेषु नरैर्व्यामूढचेतनैः । आयुः श्रियं कुलं शीलं हित्वा निरयमावहेत्

വ്യാമൂഢചിത്തരായ മനുഷ്യർ അവരെ അവജ്ഞ ചെയ്താൽ, അവർ ആയുസ്സും ഐശ്വര്യവും കുലമാനവും ശീലവും നഷ്ടപ്പെടുത്തി തങ്ങളിലേക്കു നരകപതനം വരുത്തുന്നു।

Verse 41

ब्रह्मविष्णुसुरेशानामपि तूलायते पदम् । मत्तोन्यदनपेक्षाणामुद्धृतानां महात्मनाम्

ബ്രഹ്മാ, വിഷ്ണു, ദേവാധിപന്മാർ എന്നിവരുടെ പദവിയും തുലാസിൽ തൂക്കിയാൽ, എന്നാൽ ഉദ್ಧരിക്കപ്പെട്ട ആ മഹാത്മാക്കളുടെ നിലയോട് താരതമ്യത്തിൽ അത് നിസ്സാരമാകുന്നു—അവർ എനിക്കല്ലാതെ മറ്റൊന്നിലും ആശ്രയിക്കുന്നില്ല।

Verse 42

अशुद्धं बौद्धमैश्वर्यं प्राकृतं पौरुषं तथा । गुणेशानामतस्त्याज्यं गुणातीतपदैषिणाम्

അശുദ്ധമായ ‘ബൗദ്ധ’ മാർഗങ്ങളിലൂടെ തേടുന്ന ഐശ്വര്യവും, പ്രകൃതിജന്യവും മനുഷ്യപ്രയത്നജന്യവും ആയ ലോകികസിദ്ധികളും—ഇവ ഗുണങ്ങളുടെ പരിധിയിലെ അധിപത്യമാണ്; അതിനാൽ ഗുണാതീതപദം ആഗ്രഹിക്കുന്നവർ ഇവയെ ത്യജിക്കണം।

Verse 43

अथ किं बहुनोक्तेन श्रेयः प्राप्त्यैकसाधनम् । मयि चित्तसमासंगो येन केनापि हेतुना

കൂടുതൽ പറഞ്ഞിട്ട് എന്ത് പ്രയോജനം? പരമ ശ്രേയസ് നേടാനുള്ള ഏക മാർഗം—ഏതു കാരണത്താലായാലും മനസ് എന്നിൽ, ശിവനിൽ, ദൃഢമായി ലീനമാകട്ടെ.

Verse 44

उपमन्युरुवाच । इत्थं श्रीकण्ठनाथेन शिवेन परमात्मना । हिताय जगतामुक्तो ज्ञानसारार्थसंग्रहः

ഉപമന്യു പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ പരമാത്മാവായ ശ്രീകണ്ഠനാഥൻ ശിവൻ ലോകങ്ങളുടെ ഹിതത്തിനായി ആത്മജ്ഞാനസാരത്തിന്റെ അർത്ഥസംഗ്രഹം പ്രസ്താവിച്ചു.

Verse 45

विज्ञानसंग्रहस्यास्य वेदशास्त्राणि कृत्स्नशः । सेतिहासपुराणानि विद्या व्याख्यानविस्तरः

ഈ വിജ്ഞാനസംഗ്രഹത്തിൽ വേദശാസ്ത്രങ്ങൾ സമ്പൂർണ്ണമായി പ്രതിപാദിച്ചിരിക്കുന്നു; ഇതിഹാസപുരാണങ്ങളോടുകൂടി—ഇത് വിദ്യയുടെ വിശാലമായ വ്യാഖ്യാനവിസ്താരമാണ്।

Verse 46

ज्ञानं ज्ञेयमनुष्ठेयमधिकारो ऽथ साधनम् । साध्यं चेति षडर्थानां संग्रहत्वेष संग्रहः

ജ്ഞാനം, ജ്ഞേയതത്ത്വം, അനുഷ്ഠേയമായ ആചരണം, അധികാരി, സാധനം, സാധ്യം—ഇവയാണ് ആറു വിഷയങ്ങൾ; ഈ ഉപദേശം അവയുടെ സംക്ഷിപ്ത സമാഹാരമാണ്।

Verse 47

गुरोरधिकृतं ज्ञानं ज्ञेयं पाशः पशुः पतिः । लिंगार्चनाद्यनुष्ठेयं भक्तस्त्वधिकृतो ऽपि यः

ഗുരുവാൽ അധികൃതമായ ജ്ഞാനമാണ് സത്യോപദേശം—ജ്ഞേയത്രയം: പാശം, പശു, പതി (പരമേശ്വരൻ ശിവൻ) എന്ന ബോധം. കൂടാതെ യഥാവിധി യോഗ്യനായ ഭക്തൻ ശിവലിംഗാർച്ചന മുതലായ അനുഷ്ഠാനങ്ങൾ നിർബന്ധമായി ആചരിക്കണം।

Verse 48

साधनं शिवमंत्राद्यं साध्यं शिवसमानता । षडर्थसंग्रहस्यास्य ज्ञानात्सर्वज्ञतोच्यते

സാധനം ശിവമന്ത്രത്തിൽ ആരംഭിക്കുന്നു; സാധ്യം ശിവസമാനതയാണ്. ഈ ഷഡർത്ഥസംഗ്രഹത്തിന്റെ ജ്ഞാനത്താൽ ഒരാൾ സർവ്വജ്ഞനെന്നു പറയപ്പെടുന്നു.

Verse 49

प्रथमं कर्म यज्ञादेर्भक्त्या वित्तानुसारतः । बाह्येभ्यर्च्य शिवं पश्चादंतर्यागरतो भवेत्

ആദ്യം യജ്ഞാദി കർമ്മങ്ങൾ ഭക്തിയോടെ, തന്റെ ശേഷിയനുസരിച്ച് ചെയ്യണം. ബാഹ്യവിധികളാൽ ശിവനെ അർച്ചിച്ച്, പിന്നെ അന്തര്യാഗം—അന്തര യജ്ഞം—എന്നുള്ള ഉള്ളാരാധനയിൽ ലീനനാകണം.

Verse 50

रतिरभ्यंतरे यस्य न बाह्ये पुण्यगौरवात् । न कर्म करणीयं हि बहिस्तस्य महात्मनाः

ആ മഹാത്മാവിന്റെ രതി ഉള്ളിലാണുള്ളത്, പുറം ആചാരങ്ങളിൽ അല്ല—അന്തര്ശുദ്ധിയുടെ പുണ്യമഹിമയോടുള്ള ആദരവാൽ—അവന് പുറംകർമം നിർബന്ധമല്ല.

Verse 51

ज्ञानामृतेन तृप्तस्य भक्त्या शैवशिवात्मनः । नांतर्न च बहिः कृष्ण कृत्यमस्ति कदाचन

ഹേ കൃഷ്ണാ, ജ്ഞാനാമൃതത്തിൽ തൃപ്തനായി ഭക്തിയാൽ ശൈവനായി ശിവസ്വരൂപനായവന് ഉള്ളിലും പുറത്തും ഒരിക്കലും നിർബന്ധകൃത്യം ഇല്ല.

Verse 52

तस्मात्क्रमेण संत्यज्य बाह्यमाभ्यंतरं तथा । ज्ञानेन ज्ञेयमालोक्याज्ञानं चापि परित्यजेत्

അതുകൊണ്ട് ക്രമേണ പുറമെയും ഉള്ളിലെയും—ഇരുവിധ ആസക്തികളും—ത്യജിച്ച്, ജ്ഞാനത്താൽ ജ്ഞേയതത്ത്വം (പരമ പതി) ദർശിച്ച്, അജ്ഞാനവും ഉപേക്ഷിക്കണം.

Verse 53

नैकाग्रं चेच्छिवे चित्तं किं कृतेनापि कर्मणा । एकाग्रमेव चेच्चित्तं किं कृतेनापि कर्मणा

ചിത്തം ശിവനിൽ ഏകാഗ്രമല്ലെങ്കിൽ, ചെയ്ത കര്‍മംകൊണ്ടും എന്ത് പ്രയോജനം? ചിത്തം സത്യമായി ഏകാഗ്രമെങ്കിൽ, ചെയ്ത കര്‍മംകൊണ്ടും എന്ത് ആവശ്യം?

Verse 54

तस्मात्कर्माण्यकृत्वा वा कृत्वा वांतर्बहिःक्रमात् । येन केनाप्युपायेन शिवे चित्तं निवेशयेत्

അതുകൊണ്ട് കര്‍മം ചെയ്യാതിരുന്നാലും ചെയ്താലും—ബാഹ്യാചാരമോ അന്തഃസാധനയോ—ഏതു ഉപായത്തിലായാലും ചിത്തത്തെ ദൃഢമായി ശിവനിൽ നിക്ഷേപിക്കണം.

Verse 55

शिवे निविष्टचित्तानां प्रतिष्ठितधियां सताम् । परत्रेह च सर्वत्र निर्वृतिः परमा भवेत्

ശിവനിൽ ലീനമായ ചിത്തവും ദൃഢമായി സ്ഥാപിതമായ ബുദ്ധിയും ഉള്ള സത്സജ്ജനർക്കു ഇഹലോകത്തും പരലോകത്തും—എവിടെയും—പരമ ശാന്തിയും പരിതൃപ്തിയും ലഭിക്കുന്നു।

Verse 56

इहोन्नमः शिवायेति मंत्रेणानेन सिद्धयः । स तस्मादधिगंतव्यः परावरविभूतये

ഇഹലോകത്തുതന്നെ ‘ഓം നമഃ ശിവായ’ എന്ന ഈ മന്ത്രംകൊണ്ട് സിദ്ധികൾ ഉദിക്കുന്നു. അതിനാൽ പരാ-അപര വിഭൂതികളുടെ പരമ പൂർണ്ണതയ്ക്കായി ഈ മന്ത്രത്തിലൂടെയേ ഭഗവാൻ ശിവനെ സാക്ഷാത്കരിക്കണം।