Previous Verse
Next Verse

Shiva Purana — Vayaviya Samhita, Shloka 44

भक्ताधिकारि-द्विजधर्म-योगिलक्षणवर्णनम् / Duties of Qualified Devotees and Marks of Yogins

उपमन्युरुवाच । इत्थं श्रीकण्ठनाथेन शिवेन परमात्मना । हिताय जगतामुक्तो ज्ञानसारार्थसंग्रहः

upamanyuruvāca | itthaṃ śrīkaṇṭhanāthena śivena paramātmanā | hitāya jagatāmukto jñānasārārthasaṃgrahaḥ

ഉപമന്യു പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ പരമാത്മാവായ ശ്രീകണ്ഠനാഥൻ ശിവൻ ലോകങ്ങളുടെ ഹിതത്തിനായി ആത്മജ്ഞാനസാരത്തിന്റെ അർത്ഥസംഗ്രഹം പ്രസ്താവിച്ചു.

उपमन्युःUpamanyu
उपमन्युः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootउपमन्यु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; व्यक्तिनाम
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (Perfect/लिट्), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद
इत्थम्thus
इत्थम्:
Sambandha (सम्बन्ध/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootइत्थम् (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारवाचक क्रियाविशेषण (adverb: thus/in this manner)
श्रीकण्ठ-नाथेनby the Lord Śrīkaṇṭha
श्रीकण्ठ-नाथेन:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootश्रीकण्ठ (प्रातिपदिक) + नाथ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (श्रीकण्ठस्य नाथः)
शिवेनby Śiva
शिवेन:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootशिव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), एकवचन
परमात्मनाby the Supreme Self
परमात्मना:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootपरम (प्रातिपदिक) + आत्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), एकवचन; कर्मधारयः (परमः आत्मा)
हितायfor the welfare
हिताय:
Sampradana (सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootहित (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, चतुर्थी (4th/सम्प्रदान), एकवचन; प्रयोजनार्थे (for the benefit)
जगताम्of the worlds/beings
जगताम्:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootजगत् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/सम्बन्ध), बहुवचन
उक्तःuttered
उक्तः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootवच् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि कृदन्त (said/uttered)
ज्ञान-सार-अर्थ-संग्रहःcompendium of the essential meaning of knowledge
ज्ञान-सार-अर्थ-संग्रहः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootज्ञान (प्रातिपदिक) + सार (प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक) + संग्रह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; बहुपद-तत्पुरुषः (ज्ञानस्य सारः; तस्य अर्थः; तस्य संग्रहः)

Upamanyu

Tattva Level: pati

Shiva Form: Nīlakaṇṭha

Sthala Purana: Colophon-like framing: Upamanyu testifies that Śrīkaṇṭha Śiva, the Paramātman, taught a ‘jñāna-sāra’ compendium for the welfare of all worlds—an anugraha-oriented revelation rather than a site narrative.

Significance: Positions the teaching itself as loka-hita (world-benefit): hearing/remembering it is a śravaṇa-tīrtha that supports right knowledge and devotion.

Role: teaching

S
Shiva
S
Shrikantha

FAQs

It frames Śiva (Śrīkaṇṭha) as Paramātman who compassionately reveals the distilled essence of liberating knowledge for the good of all beings—highlighting Śiva’s role as Pati (the Lord) who grants jñāna leading to mokṣa.

By naming Śiva as Śrīkaṇṭha, the verse supports Saguna devotion—approaching the Supreme through a gracious, knowable form—while affirming that this very Śiva is also Paramātman, the highest reality worshipped in the Liṅga.

The practical takeaway is jñāna-oriented śravaṇa and manana: listen to Śiva’s teachings, contemplate their ‘sāra’ (essence), and integrate them with daily Śiva-upāsanā such as pañcākṣarī japa (Om Namaḥ Śivāya) for inner purification.