पशुपाशपतिज्ञान-प्राप्तिः (Acquisition of Paśupati–Pāśa Knowledge)

Verse 1

सूत उवाच । तत्र पूर्वं महाभागा नैमिषारण्यवासिनः । प्रणिपत्य यथान्यायं पप्रच्छुः पवनं प्रभुम्

സൂതൻ പറഞ്ഞു—അപ്പോൾ നൈമിഷാരണ്യവാസികളായ മഹാഭാഗ്യന്മാരായ ഋഷിമാർ ആദ്യം യഥാവിധി നമസ്കരിച്ചു, പ്രഭു പവനൻ (വായുദേവൻ)നെ ചോദ്യം ചെയ്തു।

Verse 2

नैमिषीया ऊचुः । भवान् कथमनुप्राप्तो ज्ञानमीश्वरगोचरम् । कथं च शिवभावस्ते ब्रह्मणो ऽव्यक्तजन्मनः

നൈമിഷാരണ്യത്തിലെ ഋഷിമാർ പറഞ്ഞു—സ്വയം ഈശ്വരനെയേ വിഷയമാക്കുന്ന ആ ജ്ഞാനം നിങ്ങൾ എങ്ങനെ പ്രാപിച്ചു? അവ്യക്തജന്മനായ ബ്രഹ്മനായിട്ടും നിങ്ങളിൽ ശിവഭാവം എങ്ങനെ ഉദിച്ചു?

Verse 3

वायुरुवाच । एकोनविंशतिः कल्पो विज्ञेयः श्वेतलोहितः । तस्मिन्कल्पे चतुर्वक्त्रस्स्रष्टुकामो ऽतपत्तपः

വായു പറഞ്ഞു—പത്തൊമ്പതാം കല്പം ‘ശ്വേതലോഹിത’ എന്നറിയപ്പെടുന്നു. ആ കല്പത്തിൽ സൃഷ്ടി നടത്തുവാൻ ആഗ്രഹിച്ച ചതുര്മുഖ ബ്രഹ്മാവ് തപസ്സു ചെയ്തു।

Verse 4

तपसा तेन तीव्रेण तुष्टस्तस्य पिता स्वयम् । दिव्यं कौमारमास्थाय रूपं रूपवतां वरः

ആ തീവ്ര തപസ്സിൽ പ്രസന്നനായ അവന്റെ പിതാവ് സ്വയം—രൂപധാരികളിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ—ദിവ്യ കൗമാര (യൗവന) രൂപം ധരിച്ചു പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു।

Verse 5

श्वेतो नाम मुनिर्भूत्वा दिव्यां वाचमुदीरयन् । दर्शनं प्रददौ तस्मै देवदेवो महेश्वरः

ശ്വേതൻ എന്ന മുനിരൂപം ധരിച്ചു ദിവ്യവാക്ക് ഉച്ചരിച്ചുകൊണ്ട് ദേവദേവനായ മഹാദേവ മഹേശ്വരൻ അവനു സാക്ഷാത് ദർശനം പ്രസാദിച്ചു.

Verse 6

तं दृष्ट्वा पितरं ब्रह्मा ब्रह्मणो ऽधिपतिं पतिम् । प्रणम्य परमज्ञानं गायत्र्या सह लब्धवान्

ആ പിതാവായ ശിവനെ—ബ്രഹ്മയ്ക്കും അധിപതിയും നാഥനുമായവനെ—കണ്ട് ബ്രഹ്മാവ് നമസ്കരിച്ചു; ഗായത്രിയോടുകൂടി പരമജ്ഞാനം പ്രാപിച്ചു.

Verse 7

ततस्स लब्धविज्ञानो विश्वकर्मा चतुर्मुखः । असृजत्सर्वभूतानि स्थावराणि चराणि च

അതിനുശേഷം സത്യവിജ്ഞാനം ലഭിച്ച ചതുര്മുഖൻ, വിശ്വകർമ്മനായ ബ്രഹ്മാവ്, സകലഭൂതങ്ങളെയും സൃഷ്ടിച്ചു—സ്ഥാവരങ്ങളെയും ചരങ്ങളെയും.

Verse 8

यतश्श्रुत्वामृतं लब्धं ब्रह्मणा परमेश्वरात् । ततस्तद्वदनादेव मया लब्धं तपोबलात्

പരമേശ്വരൻ (ശിവൻ) നിന്നു ശ്രവണം ചെയ്ത് ബ്രഹ്മാവ് അമൃതസമമായ അമരജ്ഞാനം നേടി. തുടർന്ന് ബ്രഹ്മാവിന്റെ തന്നെ വദനത്തിൽ നിന്നു ഞാൻ തപോബലത്താൽ അതേ അമൃതം പ്രാപിച്ചു.

Verse 9

मुनय ऊचुः । किं तज्ज्ञानं त्वया लब्धं तथ्यात्तथ्यंतरं शुभम् । यत्र कृत्वा परां निष्ठां पुरुषस्सुखमृच्छति

മുനിമാർ പറഞ്ഞു—ഹേ വായുവേ! നീ നേടിയ ആ ശുഭജ്ഞാനം ഏതാണ്—സത്യത്തോടു യഥാർത്ഥമായി ഒത്തതും ലൗകിക സത്യത്തെ അതിക്രമിച്ചതുമായത്; അതിൽ (ശിവനിൽ) പരമനിഷ്ഠ സ്ഥാപിച്ചാൽ മനുഷ്യൻ യഥാർത്ഥ സുഖശാന്തി പ്രാപിക്കും?

Verse 10

वयुरुवाच । पशुपाशपतिज्ञानं यल्लब्धं तु मया पुरा । तत्र निष्ठा परा कार्या पुरुषेण सुखार्थिना

വായു പറഞ്ഞു—ഞാൻ പണ്ടേ നേടിയ പശു, പാശ, പതി എന്ന തത്ത്വജ്ഞാനമാണത്. യഥാർത്ഥ ക്ഷേമം ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ അതിൽ തന്നെ പരമനിഷ്ഠ ഉറപ്പിക്കണം.

Verse 11

अज्ञानप्रभवं दुःखं ज्ञानेनैव निवर्तते । ज्ञानं वस्तुपरिच्छेदो वस्तु च द्विविधं स्मृतम्

ദുഃഖം അജ്ഞാനത്തിൽ നിന്നു ജനിക്കുന്നു; ജ്ഞാനത്താൽ മാത്രമേ അത് നീങ്ങൂ. ജ്ഞാനം എന്നത് വസ്തുതത്ത്വത്തിന്റെ വ്യക്തമായ വിവേചനമാണ്; വസ്തു ഈ ഉപദേശത്തിൽ രണ്ടുവിധമെന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 12

अजडं च जडं चैव नियंतृ च तयोरपि । पशुः पाशः पतिश्चेति कथ्यते तत्त्रयं क्रमात्

ചൈതന്യമുള്ള (അജഡ) ആത്മാവ്, ജഡതത്ത്വം, അവ രണ്ടിന്റെയും നിയന്താവ്—ഈ മൂന്നും ക്രമമായി ‘പശു’ (ബന്ധിത ജീവൻ), ‘പാശം’ (ബന്ധനം), ‘പതി’ (പരമേശ്വരൻ ശിവൻ) എന്നു ഉപദേശിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 13

अक्षरं च क्षरं चैव क्षराक्षरपरं तथा । तदेतत्त्रितयं भूम्ना कथ्यते तत्त्ववेदिभिः

അക്ഷരവും ക്ഷരവും, കൂടാതെ ക്ഷര-അക്ഷര ഇരുവർക്കും അതീതമായതും—ഈ ത്രയം തത്ത്വജ്ഞർ അതിന്റെ മഹിമയോടെ പ്രസ്താവിക്കുന്നു।

Verse 14

अक्षरं पशुरित्युक्तः क्षरं पाश उदाहृतः । क्षराक्षरपरं यत्तत्पतिरित्यभिधीयते

അക്ഷരത്തെ ‘പശു’ എന്നും, ക്ഷരത്തെ ‘പാശ’ എന്നും പറയുന്നു; ക്ഷര-അക്ഷര ഇരുവർക്കും അതീതമായ പരതത്ത്വം തന്നെയാണ് ‘പതി’—ശിവൻ—എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്നത്।

Verse 15

मुनय ऊचुः । किं तदक्षरमित्युक्तं किं च क्षरमुदाहृतम् । तयोश्च परमं किं वा तदेतद्ब्रूहि मारुत

മുനികൾ പറഞ്ഞു—‘അക്ഷരം’ എന്നു പറയപ്പെടുന്നത് എന്ത്? ‘ക്ഷരം’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നത് എന്ത്? അവ രണ്ടിനും അതീതമായ പരമം എന്ത്? ഹേ മാർുതാ, ഇത് വ്യക്തമായി പറഞ്ഞുതരുക।

Verse 16

वायुरुवाच । प्रकृतिः क्षरमित्युक्तं पुरुषो ऽक्षर उच्यते । ताविमौ प्रेरयत्यन्यस्स परा परमेश्वरः

വായു പറഞ്ഞു—പ്രകൃതിയെ ‘ക്ഷരം’ എന്നും പുരുഷനെ ‘അക്ഷരം’ എന്നും പറയുന്നു; എന്നാൽ ഇവ രണ്ടിനെയും പ്രേരിപ്പിച്ച് ഭരിക്കുന്ന മറ്റൊരാൾ ഉണ്ട്—അവൻ പരാത്പര പരമേശ്വരൻ (ശിവൻ) ആകുന്നു।

Verse 17

मुनय ऊचुः । कैषा प्रकृतिरित्युक्ता क एष पुरुषो मतः । अनयोः केन सम्बन्धः कोयं प्रेरक ईश्वरः

മുനിമാർ പറഞ്ഞു—‘പ്രകൃതി’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നത് എന്ത്? ഈ ‘പുരുഷൻ’ എന്നു കരുതപ്പെടുന്നത് ആര്? ഇവ രണ്ടിന്റെയും ബന്ധം ഏതിനാൽ സ്ഥാപിതമാകുന്നു? ഈ പ്രേരക ഈശ്വരൻ ആര്?

Verse 18

वायुरुवाच । माया प्रकृतिरुद्दिष्टा पुरुषो मायया वृतः । संबन्धो मूलकर्मभ्यां शिवः प्रेरक ईश्वरः

വായു പറഞ്ഞു—മായയാണ് പ്രകൃതി എന്നു പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെട്ടത്; പുരുഷൻ മായയാൽ ആവൃതനാകുന്നു. മൂലകർമ്മങ്ങളാൽ ബന്ധനം; എന്നാൽ ശിവൻ തന്നെയാണ് പ്രേരക ഈശ്വരൻ.

Verse 19

मुनय ऊचुः । केयं माया समा ख्याता किंरूपो मायया वृतः । मूलं कीदृक्कुतो वास्य किं शिवत्वं कुतश्शिवः

മുനിമാർ പറഞ്ഞു—‘മായ’ എന്നു പറയപ്പെടുന്നത് എന്ത്? അതിന്റെ സ്വരൂപം എന്ത്, മായയാൽ ആവൃതനാകുന്നത് ആര്? ഇതിന്റെ മൂലം എന്ത്, അത് എങ്ങനെയുള്ളത്, എവിടെ നിന്നാണ് ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്? പിന്നെ ‘ശിവത്വം’ എന്ത്, ശിവനെ എവിടെ നിന്നാണ് അറിയുകയും അനുഭവിക്കുകയും ചെയ്യുന്നത്?

Verse 20

वायुरुवाच । माया माहेश्वरी शक्तिश्चिद्रूपो मायया वृतः । मलश्चिच्छादको नैजो विशुद्धिश्शिवता स्वतः

വായു പറഞ്ഞു—മായ മഹേശ്വരന്റെ ശക്തിയാണ്. ആത്മാവ് ചിദ്രൂപമായിട്ടും മായയാൽ ആവൃതമാകുന്നു. ചിത്തത്തെ മൂടുന്ന സ്വജാത മലം തന്നെയാണ് മലം; വിശുദ്ധി സ്വഭാവതഃ ശിവത്വം തന്നേ.

Verse 21

मुनय ऊचुः । आवृणोति कथं माया व्यापिनं केन हेतुना । किमर्थं चावृतिः पुंसः केन वा विनिवर्तते

മുനിമാർ പറഞ്ഞു—മായ സർവ്വവ്യാപിയായ തത്ത്വത്തെ എങ്ങനെ മൂടുന്നു, ഏതു കാരണത്താൽ? മനുഷ്യനിൽ ഈ ആവരണം എന്തിനാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്, ഏതു മാർഗ്ഗത്തിൽ അത് നീങ്ങുന്നു?

Verse 22

वायुरुवाच । आवृतिर्व्यपिनो ऽपि स्याद्व्यापि यस्मात्कलाद्यपि । हेतुः कर्मैव भोगार्थं निवर्तेत मलक्षयात्

വായു പറഞ്ഞു—സർവ്വവ്യാപിയ്ക്കും പോലും ആവരണം (പരിമിതി) ഉണ്ടാകാം; കാരണം കലാദി എന്ന ആച്ഛാദനശക്തിയും വ്യാപകമാണ്. ഭോഗത്തിനായി കർമ്മം തന്നെയാണ് കാരണം; മലക്ഷയം സംഭവിക്കുമ്പോൾ ആ കർമ്മബന്ധം നിവൃത്തമാകുന്നു.

Verse 23

मुनय ऊचुः । कलादि कथ्यते किं तत्कर्म वा किमुदाहृतम् । तत्किमादि किमन्तं वा किं फलं वा किमाश्रयम्

മുനികൾ പറഞ്ഞു—‘കലാ’ മുതലായവ എന്നു പറയപ്പെടുന്നത് എന്ത്? അത് കർമ്മമാണോ, അല്ലെങ്കിൽ മറ്റെന്തായി പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു? അതിന്റെ ആദി എന്ത്, അന്ത്യം എന്ത്, ഫലം എന്ത്, അത് ഏത് ആശ്രയത്തിലാണ് നിലകൊള്ളുന്നത്?

Verse 24

कस्य भोगेन किं भोग्यं किं वा तद्भोगसाधनम् । मलक्षयस्य को हेतुः कीदृक्क्षीणमलः पुमान्

ആരുടെ ഭോഗത്തിലൂടെയാണ് ഭോഗം നടക്കുന്നത്—ഭോഗ്യം എന്ത്, ആ ഭോഗം സാധിപ്പിക്കുന്ന ഉപാധികൾ എന്ത്? മലക്ഷയത്തിന് കാരണം എന്ത്, മല ക്ഷീണിച്ച പുരുഷൻ എങ്ങനെയിരിക്കും?

Verse 25

वायुरुवाच । कला विद्या च रागश्च कालो नियतिरेव च । कलादयस्समाख्याता यो भोक्ता पुरुषो भवेत्

വായു പറഞ്ഞു—കലാ, വിദ്യ, രാഗം, കാലം, നിയതി—ഇവയെല്ലാം ‘കലാദി’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു. ഇവയെ ഭോഗിക്കുന്ന അനുഭോക്താവാണ് പുരുഷൻ, അഥവാ ജീവാത്മാവ്.

Verse 26

पुण्यपापात्मकं कर्म सुखदुःखफलं तु यत् । अनादिमलभोगान्तमज्ञानात्मसमाश्रयम्

പുണ്യപാപസ്വഭാവമുള്ള കര്‍മ്മം, അതിന്റെ ഫലം സുഖദുഃഖം; അനാദിമലത്തില്‍നിന്ന് ആരംഭിച്ച് ഭോഗത്തില്‍ അവസാനിക്കുന്നതു; അജ്ഞാനരൂപ ആത്മാവില്‍ ആശ്രിതമായതു—ഇതുതന്നെ ജീവനെ ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന കര്‍മ്മമാണ്.

Verse 27

भोगः कर्मविनाशाय भोगमव्यक्तमुच्यते । बाह्यांतःकरणद्वारं शरीरं भोगसाधनम्

ഭോഗം കർമ്മക്ഷയത്തിനായാണ്; അതിനാൽ ഭോഗത്തെ ‘അവ്യക്തം’ (സൂക്ഷ്മമൂലം) എന്നു പറയുന്നു. ബാഹ്യേന്ദ്രിയങ്ങളുടെയും അന്തഃകരണത്തിന്റെയും ദ്വാരമായ ശരീരമാണ് ഭോഗസാധനം।

Verse 28

भावातिशयलब्धेन प्रसादेन मलक्षयः । क्षीणे चात्ममले तस्मिन् पुमाञ्च्छिवसमो भवेत्

ഭക്തിയുടെ അത്യുച്ചമായ ഉന്നതിയിൽനിന്നു ലഭിക്കുന്ന പ്രസാദത്താൽ മലക്ഷയം സംഭവിക്കുന്നു. ആ ആത്മമലം നശിച്ചാൽ ജീവൻ ശിവസമൻ (സ്വഭാവത്തിൽ ശുദ്ധനും സ്വതന്ത്രനും) ആകുന്നു।

Verse 29

मुनय ऊचुः । कलादिपञ्चतत्त्वानां किं कर्म पृथगुच्यते । भोक्तेति पुरुषश्चेति येनात्मा व्यपदिश्यते

മുനികൾ പറഞ്ഞു— കലാ മുതലായ പഞ്ചതത്ത്വങ്ങളുടെ വ്യത്യസ്തമായ പ്രവർത്തനം എന്തെന്ന് പറയുന്നു? പിന്നെ ഏതു കാരണത്താൽ ആത്മാവ് ‘ഭോക്താവ്’ എന്നും ‘പുരുഷൻ’ എന്നും വിളിക്കപ്പെടുന്നു?

Verse 30

किमात्मकं तदव्यक्तं केनाकारेण भुज्यते । किं तस्य शरणं भुक्तौ शरीरं च किमुच्यते

ആ അവ്യക്തം ഏത് സ്വഭാവമുള്ളതാണ്? ഏത് ആകൃതിയാൽ അത് അനുഭവിക്കപ്പെടുന്നു? ഭോഗസമയത്ത് അതിന്റെ ആശ്രയം എന്ത്? പിന്നെ ‘ശരീരം’ എന്നു പറയുന്നത് എന്തിനെ?

Verse 31

वायुरुवाच । दिक्क्रियाव्यंजका विद्या कालो रागः प्रवर्तकः । कालो ऽवच्छेदकस्तत्र नियतिस्तु नियामिका

വായു പറഞ്ഞു—വിദ്യ ദിക്കുകളെയും ക്രിയാശക്തികളെയും വെളിപ്പെടുത്തുന്നതാണ്. കാലം രാഗം (ആസക്തി) രൂപത്തിൽ പ്രേരകമാണ്; അവിടെ കാലം തന്നെയാണ് അവച്ഛേദകൻ (പരിമിതികർത്താവ്), നിയതി നിയാമിക (നിയന്ത്രിണി) ആകുന്നു.

Verse 32

अव्यक्तं कारणं यत्तत्त्रिगुणं प्रभवाप्ययम् । प्रधानं प्रकृतिश्चेति यदाहुस्तत्त्वचिंतकाः

ത്രിഗുണമയവും ലോകത്തിന്റെ ഉദ്ഭവ-ലയങ്ങളുടെ കാരണവുമായ ആ അവ്യക്ത കാരണതത്ത്വത്തെ തത്ത്വചിന്തകർ ‘പ്രധാന’ എന്നും ‘പ്രകൃതി’ എന്നും വിളിക്കുന്നു।

Verse 33

कलातस्तदभिव्यक्तमनभिव्यक्तलक्षणम् । सुखदुःखविमोहात्मा भुज्यते गुणवांस्त्रिधा

(ഭഗവാന്റെ) കലയിൽ നിന്നു അത് പ്രകടമാകുന്നു; എങ്കിലും അവ്യക്തത്തിന്റെ ലക്ഷണം തന്നെ ധരിച്ചിരിക്കുന്നു. ഗുണയുക്തനായ ജീവൻ ത്രിവിധമായി അനുഭവിക്കുന്നു—സുഖം, ദുഃഖം, മോഹം।

Verse 34

सत्त्वं रजस्तम इति गुणाः प्रकृतिसंभवाः । प्रकृतौ सूक्ष्मरूपेण तिले तैलमिव स्थिताः

സത്ത്വം, രജസ്, തമസ്—ഇവ പ്രകൃതിയിൽ നിന്നു ജനിച്ച ഗുണങ്ങൾ. അവ പ്രകൃതിയിൽ സൂക്ഷ്മരൂപത്തിൽ എള്ളിൽ എണ്ണപോലെ നിലകൊള്ളുന്നു।

Verse 35

सुखं च सुखहेतुश्च समासात्सात्त्विकं स्मृतम् । राजसं तद्विपर्यासात्स्तंभमोहौ तु तामसौ

സുഖവും സുഖഹേതുവും സംക്ഷേപത്തിൽ സാത്ത്വികമെന്നു സ്മൃതം. അതിന്റെ വിപരീതത്തിൽ നിന്നു രാജസം ഉദ്ഭവിക്കുന്നു; സ്തംഭം (ജഡത)യും മോഹവും തീർച്ചയായും താമസം.

Verse 36

सात्त्विक्यूर्ध्वगतिः प्रोक्ता तामसी स्यादधोगतिः । मध्यमा तु गतिर्या सा राजसी परिपठ्यते

ഊർധ്വഗതി സാത്ത്വികമെന്നു പ്രസ്താവിച്ചു; അധോഗതി താമസമെന്നു പറഞ്ഞു. മധ്യമമായ ഗതി രാജസമെന്നു പാരായണം ചെയ്യപ്പെടുന്നു.

Verse 37

तन्मात्रापञ्चकं चैव भूतपञ्चकमेव च । ज्ञानेंद्रियाणि पञ्चैक्यं पञ्च कर्मेन्द्रियाणि च

അഞ്ച് തന്മാത്രകളും അഞ്ചു മഹാഭൂതങ്ങളും; കൂടാതെ അഞ്ചു ജ്ഞാനേന്ദ്രിയങ്ങളുടെ സമഷ്ടിയും അഞ്ചു കർമ്മേന്ദ്രിയങ്ങളും—ഇതുതന്നെ പാശബന്ധിതമായ അനുഭവക്ഷേത്രം; ഇതിന്റെ പരമാധിപതി പതി-സ്വരൂപൻ ശിവൻ।

Verse 38

प्रधानबुद्ध्यहंकारमनांसि च चतुष्टयम् । समासादेवमव्यक्तं सविकारमुदाहृतम्

പ്രധാന, ബുദ്ധി, അഹങ്കാരം, മനസ്—ഈ നാലിന്റെ സമുച്ചയത്തെ സംക്ഷേപത്തിൽ വികാരസഹിതമായ ‘അവ്യക്തം’ എന്നു വിളിക്കുന്നു।

Verse 39

तत्कारणदशापन्नमव्यक्तमिति कथ्यते । व्यक्तं कार्यदशापन्नं शरीरादिघटादिवत्

കാരണമവസ്ഥയെ പ്രാപിച്ചതിനെ ‘അവ്യക്തം’ എന്നു പറയുന്നു. കാര്യാവസ്ഥയെ പ്രാപിച്ചതിനെ ‘വ്യക്തം’—ശരീരം, ഘടം മുതലായവപോലെ.

Verse 40

यथा घटादिकं कार्यं मृदादेर्नातिभिद्यते । शरीरादि तथा व्यक्तमव्यक्तान्नातिभिद्यते

ഘടം മുതലായ കാര്യം മണ്ണ് മുതലായ കാരണത്തിൽ നിന്ന് യഥാർത്ഥത്തിൽ വേറല്ലാത്തതുപോലെ, ശരീരാദി വ്യക്തവും അവ്യക്തത്തിൽ നിന്ന് യഥാർത്ഥത്തിൽ വേറല്ല.

Verse 41

तस्मादव्यक्तमेवैक्यकारणं करणानि च । शरीरं च तदाधारं तद्भोग्यं चापि नेतरत्

അതുകൊണ്ട് അവ്യക്തം തന്നെയാണ് ഏകത്വത്തിന്റെ കാരണം; ഇന്ദ്രിയങ്ങളും അവയ്ക്ക് ആധാരമായ ശരീരവും, അനുഭവവിഷയങ്ങളും എല്ലാം അതിന്മേലേ ആശ്രിതം—അതിൽ നിന്ന് വേറെയൊന്നുമില്ല.

Verse 42

मुनय ऊचुः । बुद्धीन्द्रियशरीरेभ्यो व्यतिरेकस्य कस्यचित् । आत्मशब्दाभिधेयस्य वस्तुतो ऽपि कुतः स्थितिः

മുനികൾ പറഞ്ഞു—ബുദ്ധി, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ, ശരീരം എന്നിവയിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി ‘ആത്മാവ്’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്ന തത്ത്വം യഥാർത്ഥത്തിൽ ഉണ്ടെങ്കിൽ, അതിന്റെ സത്യസ്ഥിതിക്ക് അടിസ്ഥാനമെവിടെ?

Verse 43

वायुरुवाच । बुद्धीन्द्रियशरीरेभ्यो व्यतिरेको विभोर्ध्रुवम् । अस्त्येव कश्चिदात्मेति हेतुस्तत्र सुदुर्गमः

വായു പറഞ്ഞു—വിഭുവിന് ബുദ്ധി, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ, ശരീരം എന്നിവയിൽ നിന്ന് പൂർണ്ണ വ്യത്യാസം ധ്രുവമാണ്. എന്നാൽ ‘ആത്മാവ് തീർച്ചയായും ഉണ്ട്’ എന്ന് നിശ്ചയിപ്പിക്കുന്ന സൂക്ഷ്മ ഹേതു ഗ്രഹിക്കുക അത്യന്തം ദുർഗമം.

Verse 44

बुद्धीन्द्रियशरीराणां नात्मता सद्भिरिष्यते । स्मृतेरनियतज्ञानादयावद्देहवेदनात्

സജ്ജനർ ബുദ്ധി, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ, ശരീരം എന്നിവയെ ആത്മാവായി അംഗീകരിക്കുന്നില്ല; കാരണം സ്മൃതി മുതലായവയുടെ ജ്ഞാനം അനിയതമാണ്, ദേഹാനുഭവവും ദേഹം അനുഭവപ്പെടുന്നത്ര മാത്രം പരിമിതമാണ്.

Verse 45

अतः स्मर्तानुभूतानामशेषज्ञेयगोचरः । अन्तर्यामीति वेदेषु वेदांतेषु च गीयते

അതുകൊണ്ട് അവനെ സ്മരിക്കുകയും നേരിട്ട് അനുഭവിക്കുകയും ചെയ്യുന്നവർക്ക് അവൻ സർവ്വജ്ഞേയങ്ങളുടെ ഗമ്യഭൂമി—അന്തര്സാക്ഷിയായി വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നവൻ. അതിനാൽ വേദങ്ങളിലും വേദാന്തങ്ങളിലും അവൻ ‘അന്തര്യാമി’ എന്നു പാടപ്പെടുന്നു.

Verse 46

सर्वं तत्र स सर्वत्र व्याप्य तिष्ठति शाश्वतः । तथापि क्वापि केनापि व्यक्तमेष न दृश्यते

അവൻ അവിടെയേ ‘സർവ്വം’ സ്വരൂപം; എല്ലായിടത്തും എല്ലാം വ്യാപിച്ച് ശാശ്വതമായി നിലകൊള്ളുന്നു. എങ്കിലും എവിടെയും, ആരാലും, അവൻ ബാഹ്യമായി വ്യക്തമായി ദൃശ്യമാകുന്നില്ല.

Verse 47

नैवायं चक्षुषा ग्राह्यो नापरैरिन्द्रियैरपि । मनसैव प्रदीप्तेन महानात्मावसीयते १

ആ പരമ മഹാത്മാവ് കണ്ണാൽ ഗ്രഹിക്കപ്പെടുന്നില്ല; മറ്റ് ഇന്ദ്രിയങ്ങളാലും അല്ല. സാധനയും ഭക്തിയും കൊണ്ട് ദീപ്തമായ മനസ്സിനാൽ മാത്രമേ അവനെ നിശ്ചയമായി അറിയാൻ കഴിയൂ.

Verse 48

न च स्त्री न पुमानेष नैव चापि नपुंसकः । नैवोर्ध्वं नापि तिर्यक्नाधस्तान्न कुतश्चन

അവൻ സ്ത്രീയുമല്ല, പുരുഷനുമല്ല, നപുംസകനുമല്ല. അവൻ മുകളിലുമല്ല, തിരശ്ചീനമായും അല്ല, താഴെയുമല്ല—ഏതു ദിശയിലും അവനെ കണ്ടെത്താനാവില്ല.

Verse 49

अशरीरं शरीरेषु चलेषु स्थाणुमव्ययम् । सदा पश्यति तं धीरो नरः प्रत्यवमर्शनात्

അന്തര്ധ്യാനത്തിലൂടെ ധീരജ്ഞാനി നിത്യം അവനെയേ കാണുന്നു—ദേഹികളിൽ ദേഹരഹിതൻ, ചലിക്കുന്നതിൽ അചലൻ, അവ്യയ പരമേശ്വരൻ ശിവൻ।

Verse 50

किमत्र बहुनोक्तेन पुरुषो देहतः पृथक् । अपृथग्ये तु पश्यंति ह्यसम्यक्तेषु दर्शनम्

ഇവിടെ അധികം പറയുന്നതെന്തിന്? പുരുഷൻ (ചേതന ആത്മാവ്) ദേഹത്തിൽ നിന്ന് വേറെയാണ്. എന്നാൽ ഭേദം കാണാത്തവരുടെ ദൃഷ്ടി അസമ്യക്‌വും അസ്ഥിരവും ആയി തെറ്റായ ബോധത്തിൽ തന്നെ നില്ക്കുന്നു.

Verse 51

यच्छरीरमिदं प्रोक्तं पुरुषस्य ततः परम् । अशुद्धमवशं दुःखमध्रुवं न च विद्यते

പുരുഷന്റേതെന്ന് പറയപ്പെടുന്ന ഈ ദേഹം യഥാർത്ഥത്തിൽ ആത്മാവിൽ നിന്ന് ഭിന്നമാണ്. ഇത് അശുദ്ധം, ബന്ധങ്ങൾക്ക് വശപ്പെട്ട അസഹായം, ദുഃഖത്തിന്റെ ആധാരം, അനിത്യം—ഇതിൽ സ്ഥിരതയില്ല.

Verse 52

विपदां वीजभूतेन पुरुषस्तेन संयुतः । सुखी दुःखी च मूढश्च भवति स्वेन कर्मणा

വിപത്തുകളുടെ ബീജമായ ആ കാരണത്തോട് ചേർന്ന പുരുഷൻ തന്റെ കർമപ്രകാരം ചിലപ്പോൾ സുഖിയും ചിലപ്പോൾ ദുഃഖിയും ചിലപ്പോൾ മോഹിതനുമായി മാറുന്നു.

Verse 53

अद्भिराप्लवितं क्षेत्रं जनयत्यंकुरं यथा । आज्ञानात्प्लावितं कर्म देहं जनयते तथा

ജലത്തിൽ മുങ്ങിയ വയൽ മുളയെ ജനിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ, അജ്ഞാനത്തിൽ മുങ്ങിയ കർമം ദേഹത്തെ (പുതിയ ശരീരത്തെ) ജനിപ്പിക്കുന്നു.

Verse 54

अत्यंतमसुखावासास्स्मृताश्चैकांतमृत्यवः । अनागता अतीताश्च तनवो ऽस्य सहस्रशः

അവർ അത്യന്തം ദുഃഖമയമായ വാസത്തിൽ വസിക്കുന്നവരായും, അനിവാര്യമായ മരണത്തിന് വിധേയരായും സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു. അവന്റെ ദേഹരൂപമായ അനവധി തനുക്കൾ—ചിലത് വരാനിരിക്കുന്നതും ചിലത് കഴിഞ്ഞതും—ആയിരങ്ങളായി നിലനിൽക്കുന്നു.

Verse 55

आगत्यागत्य शीर्णेषु शरीरेषु शरीरिणः । अत्यंतवसतिः क्वापि न केनापि च लभ्यते

ക്ഷയിക്കുന്ന ശരീരങ്ങളിൽ ദേഹി വീണ്ടും വീണ്ടും വരുകയും പോകുകയും ചെയ്യുന്നു. എവിടെയും ആര്ക്കും പൂർണ്ണമായ സ്ഥിരവാസം ലഭ്യമല്ല—ബന്ധമോചകനായ പരമേശ്വരൻ ശിവൻ, മുക്തിദാതാ പതി എന്നവന്റെ ശരണം പ്രാപിക്കുന്നതുവരെ.

Verse 56

छादितश्च वियुक्तश्च शरीरैरेषु लक्ष्यते । चंद्रबिंबवदाकाशे तरलैरभ्रसंचयैः

ഈ ദേഹധാരികളിൽ ആത്മാവ് ചിലപ്പോൾ മൂടപ്പെട്ടതുപോലെയും ചിലപ്പോൾ വേർപെട്ടതുപോലെയും ദൃശ്യമാകുന്നു—ആകാശത്തിലെ ചന്ദ്രബിംബം ചലിക്കുന്ന മേഘസമൂഹങ്ങളാൽ ചിലപ്പോൾ മറയുകയും ചിലപ്പോൾ തെളിയുകയും ചെയ്യുന്നതുപോലെ.

Verse 57

अनेकदेहभेदेन भिन्ना वृत्तिरिहात्मनः । अष्टापदपरिक्षेपे ह्यक्षमुद्रेव लक्ष्यते

അനേകം ദേഹഭേദങ്ങൾ കൊണ്ടു ഇവിടെ ആത്മാവിന്റെ പ്രവർത്തനം വിഭിന്നമായി തോന്നുന്നു; അഷ്ടാപദപലകയിൽ എറിഞ്ഞാൽ ഒരേ പാശത്തിന്റെ മുദ്ര പലവിധം കാണുന്നതുപോലെ.

Verse 58

नैवास्य भविता कश्चिन्नासौ भवति कस्यचित् । पथि संगम एवायं दारैः पुत्रैश्च बंधुभिः

യഥാർത്ഥത്തിൽ ആരും അവന്റേതല്ല; അവനും യഥാർത്ഥത്തിൽ ആരുടേതുമല്ല. ഭാര്യ, മക്കൾ, ബന്ധുക്കൾ എന്നിവരോടുള്ളത് വഴിയിലെ ഒരു സംഗമം മാത്രം—സംസാരയാത്രയിലെ ക്ഷണിക സഹവാസം.

Verse 59

यथा काष्ठं च काष्ठं च समेयातां महोदधौ । समेत्य च व्यपेयातां तद्वद्भूतसमागमः

മഹാസമുദ്രത്തിൽ രണ്ട് മരക്കഷണങ്ങൾ ഒഴുകി വന്ന് കൂടിച്ചേരുകയും, കൂടിച്ചേർന്ന ശേഷം വീണ്ടും പിരിയുകയും ചെയ്യുന്നതുപോലെ, ദേഹധാരികളുടെ സംഗമവും കർമ്മപാശവശാൽ ക്ഷണികമാണ്.

Verse 60

स पश्यति शरीरं तच्छरीरं तन्न पश्यति । तौ पश्यति परः कश्चित्तावुभौ तं न पश्यतः

അവൻ ദേഹത്തെ കാണുന്നു; എന്നാൽ ആ ദേഹം അവനെ കാണുന്നില്ല. എന്നാൽ ഒരു പരമദ്രഷ്ടാവ് അവരിരുവരെയും കാണുന്നു—അവർ ഇരുവരും ആ പരമദ്രഷ്ടാവിനെ കാണുന്നില്ല.

Verse 61

ब्रह्माद्याः स्थावरांतश्च पशवः परिकीर्तिताः । पशूनामेव सर्वेषां प्रोक्तमेतन्निदर्शनम्

ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്ന് സ്ഥിരജന്തുക്കൾ വരെ എല്ലാവരും ‘പശു’ (ബന്ധിത ജീവൻ) എന്നു പ്രസ്താവിക്കപ്പെടുന്നു. ഇത് എല്ലാ പശുക്കളെയും സംബന്ധിച്ച ദൃഷ്ടാന്തം—പതി ആയ ശ്രീശിവന്റെ അനുഗ്രഹമില്ലാതെ ബന്ധനം അഴിഞ്ഞുപോകില്ല.

Verse 62

स एष बध्यते पाशैः सुखदुःखाशनः पशुः । लीलासाधनभूतो य ईश्वरस्येति सूरयः

ഈ ജീവൻ ‘പശു’—പാശങ്ങളാൽ ബന്ധിതൻ; സുഖവും ദുഃഖവും ഭക്ഷിക്കുന്നതുപോലെ അനുഭവിക്കുന്നു. ജ്ഞാനികൾ പറയുന്നു: അവൻ തന്നെയാണ് ഈശ്വരന്റെ ലീലയുടെ ഉപകരണമാകുന്നത്.

Verse 63

अज्ञो जंतुरनीशो ऽयमात्मनस्सुखदुःखयोः । ईश्वरप्रेरितो गच्छेत्स्वर्गं वा श्वभ्रमेव वा

ഈ ദേഹധാരി ജീവൻ അജ്ഞാനിയാണ്; തന്റെ സുഖദുഃഖങ്ങളുടെ അധിപൻ അവൻ അല്ല. ഈശ്വരന്റെ പ്രേരണയാൽ അവൻ സ്വർഗത്തിലേക്കോ, അല്ലെങ്കിൽ കുഴിപോലെയുള്ള ദുഃസ്ഥിതിയിലേക്കോ പോകുന്നു.

Verse 64

सूत उवाच । इत्याकर्ण्यानिलवचो मुनयः प्रीतमानसाः । प्रोचुः प्रणम्य तं वायुं शैवागमविचक्षणम्

സൂതൻ പറഞ്ഞു—വായുവിന്റെ വചനങ്ങൾ ഇങ്ങനെ കേട്ട് മുനിമാർ ഹൃദയം നിറഞ്ഞു സന്തോഷിച്ചു. ശൈവാഗമങ്ങളിൽ നിപുണനായ ആ വായുവിനെ നമസ്കരിച്ചു അവർ പറഞ്ഞു.