शैवधर्मप्रशंसा तथा पञ्चविधसाधनविभागः / Praise of Śaiva Dharma and the Fivefold Classification of Practice

Verse 1

ऋषय ऊचुः । किं तच्छ्रेष्टमनुष्ठानं मोक्षो येनपरोक्षितः । तत्तस्य साधनं चाद्य वक्तुमर्हसि मारुत

ഋഷികൾ പറഞ്ഞു: മോക്ഷം അപരോക്ഷമായി, നേരിട്ട് സാക്ഷാത്കരിക്കപ്പെടുന്ന ആ ശ്രേഷ്ഠ അനുഷ്ഠാനം ഏത്? അതിലേക്കുള്ള साधനം എന്ത്? ഹേ മാർുത, ഇപ്പോൾ പറഞ്ഞുതരുക.

Verse 2

वायुरुवाच । शैवो हि परमो धर्मः श्रेष्ठानुष्ठानशब्दितः । यत्रापरोक्षो लक्ष्येत साक्षान्मोक्षप्रदः शिवः

വായു പറഞ്ഞു: ശൈവധർമ്മം തന്നെയാണ് പരമധർമ്മം, ശ്രേഷ്ഠ അനുഷ്ഠാനമെന്നു പ്രസിദ്ധം. കാരണം അതിൽ ശിവൻ അപരോക്ഷമായി, നേരിട്ട് സാക്ഷാത്കരിക്കപ്പെടുന്നു; ആ സാക്ഷാത് ശിവൻ തന്നെയാണ് മോക്ഷം നൽകുന്നത്.

Verse 3

स तु पञ्चविधो ज्ञेयः पञ्चभिः पर्वभिः क्रमात् । क्रियातपोजपध्यानज्ञानात्मभिरनुत्तरैः

ആ সাধന അഞ്ചുവിധമാണെന്ന് അറിയണം; അത് ക്രമമായി അഞ്ചു ഘട്ടങ്ങളായി വിരിയുന്നു—ഉത്തമ ക്രിയ, തപസ്, ജപം, ധ്യാനം, മോക്ഷദായക ജ്ഞാനം.

Verse 4

तैरेव सोत्तरैस्सिद्धो धर्मस्तु परमो मतः । परोक्षमपरोक्षं च ज्ञानं यत्र च मोक्षदम्

ആ ഉപദേശങ്ങളും അവയുടെ ഉന്നത താത്പര്യവും ചേർന്ന് പരമധർമ്മം സ്ഥാപിതമാകുന്നു. അവിടെ പരോക്ഷ (ശാസ്ത്രീയ)വും അപരോക്ഷ (സാക്ഷാത്കാര)വും ആയ ജ്ഞാനം ലഭിക്കുന്നു—മോക്ഷം നൽകുന്നതു തന്നെ.

Verse 5

परमो ऽपरमश्चोभौ धर्मौ हि श्रुतिचोदितौ । धर्मशब्दाभिधेयेर्थे प्रमाणं श्रुतिरेव नः

പരമവും അപരവും—ഇരു ധർമ്മങ്ങളും ശ്രുതിയാൽ തന്നെ വിധിക്കപ്പെട്ടവയാണ്. ‘ധർമ്മ’ എന്ന പദത്തിന്റെ അഭിപ്രേതാർത്ഥത്തിന് ഞങ്ങൾക്ക് പ്രമാണം ശ്രുതിയേ മാത്രം.

Verse 6

परमो योगपर्यन्तो धर्मः श्रुतिशिरोगतः । धर्मस्त्वपरमस्तद्वदधः श्रुतिमुखोत्थितः

യോഗപര്യന്തമായ പരമധർമ്മം ശ്രുതിയുടെ ശിരോഭാഗത്തിൽ പ്രതിഷ്ഠിതമാണ്. അതുപോലെ അതിന് കീഴിലുള്ള ഗൗണധർമ്മങ്ങൾ ശ്രുതിയുടെ മുഖത്തിൽ നിന്നു ഉദ്ഭവിച്ചതായി പറയുന്നു.

Verse 7

अपश्वात्माधिकारत्वाद्यो धरमः परमो मतः । साधारणस्ततो ऽन्यस्तु सर्वेषामधिकारतः

‘പരമ’മെന്ന് കരുതപ്പെടുന്ന ധർമ്മം അപശുസ്വഭാവമുള്ള, നിയന്ത്രിത ആത്മാവിന് അധികാരമുള്ളതിനാൽ പരമമാകുന്നു. എന്നാൽ അതിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായ ‘സാധാരണ’ ധർമ്മം അധികാരതഃ എല്ലാവർക്കും ബാധകമാണ്.

Verse 8

स चायं परमो धर्मः परधर्मस्य साधनम् । धर्मशास्त्रादिभिस्सम्यक्सांग एवोपबृंहितः

ഇതുതന്നെ പരമധർമ്മം; പരധർമ്മം (മോക്ഷധർമ്മം) നേടുന്നതിനുള്ള ഉപായം. ധർമ്മശാസ്ത്രാദി പ്രമാണഗ്രന്ഥങ്ങൾ ഇതിനെ എല്ലാ അംഗങ്ങളോടും കൂടി യഥാവിധി പുഷ്ടിപ്പെടുത്തി പിന്തുണയ്ക്കുന്നു.

Verse 9

शैवो यः परमो धर्मः श्रेष्ठानुष्ठानशब्दितः । इतिहासपुराणाभ्यां कथंचिदुपबृंहितः

‘ശ്രേഷ്ഠാനുഷ്ഠാനം’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്ന ശൈവ പരമധർമ്മം ഇതിഹാസ-പുരാണങ്ങളാൽ ഏതാനും അളവിൽ വിശദീകരിക്കപ്പെടുകയും പിന്തുണയ്ക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു.

Verse 10

शैवागमैस्तु संपन्नः सहांगोपांविस्तरः । तत्संस्काराधिकारैश्च सम्यगेवोपबृंहितः

ഇത് ശൈവ ആഗമങ്ങളാൽ സമ്പന്നമാണ്; അവയുടെ അങ്ങ്-ഉപാംഗങ്ങളുടെ വിശദവിവരങ്ങളോടുകൂടി. അതുപോലെ ആ സമ്പ്രദായത്തിലെ സംസ്കാരങ്ങളും അധികാരനിയമങ്ങളും കൊണ്ട് യഥാവിധി ശുദ്ധീകരിക്കപ്പെട്ടും പുഷ്ടിപ്പെടുത്തപ്പെട്ടും ഇരിക്കുന്നു.

Verse 11

शैवागमो हि द्विविधः श्रौतो ऽश्रौतश्च संस्कृतः । श्रुतिसारमयः श्रौतस्स्वतंत्र इतरो मतः

ശൈവാഗമം ദ്വിവിധം—ശ്രൗത (വൈദിക)വും അശ്രൗതവും. ശ്രൗതം ശ്രുതിസാരമയമാണ്; മറ്റേതു അധികാരത്തിലും ക്രമത്തിലും സ്വതന്ത്രമെന്നു കരുതപ്പെടുന്നു।

Verse 12

स्वतंत्रो दशधा पूर्वं तथाष्टादशधा पुनः । कामिकादिसमाख्याभिस्सिद्धः सिद्धान्तसंज्ञितः

ഈ ശൈവോപദേശം സ്വപ്രമാണമാണ്—മുന്‍പ് ദശവിധമായി, പിന്നെ വീണ്ടും അഷ്ടാദശവിധമായി പ്രതിപാദിക്കപ്പെട്ടു. കാമികാദി നാമങ്ങളാൽ സ്ഥാപിതമായതിനാൽ ഇത് ‘സിദ്ധാന്തം’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 13

श्रुतिसारमयो यस्तु शतकोटिप्रविस्तरः । परं पाशुपतं यत्र व्रतं ज्ञानं च कथ्यते

ശ്രുതിസാരമയവും ശതകോടി വിപുലവുമായ ആ ഉപദേശത്തിൽ പരമ പാശുപതവ്രതവും മോക്ഷദായകമായ ജ്ഞാനവും പ്രതിപാദിക്കുന്നു।

Verse 14

युगावर्तेषु शिष्येत योगाचार्यस्वरूपिणा । तत्रतत्रावतीर्णेन शिवेनैव प्रवर्त्यते

യുഗങ്ങളുടെ സംധിക്കാലങ്ങളിൽ അവൻ യോഗാചാര്യസ്വരൂപം ധരിച്ചു ശിഷ്യരെ ശിക്ഷിക്കുന്നു; അവൻ അവിടവിടെയായി അവതരിക്കുന്നിടത്ത് സ്വയം ശിവൻ തന്നെയാണ് സാധനാധർമ്മം പ്രవర്ത്തിപ്പിച്ച് നിലനിർത്തുന്നത്।

Verse 15

संक्षिप्यास्य प्रवक्तारश्चत्वारः परमर्षय । रुरुर्दधीचो ऽगस्त्यश्च उपमन्युर्महायशाः

സംക്ഷേപത്തിൽ, ഈ ഉപദേശപരമ്പരയുടെ പ്രവക്താക്കൾ നാല് പരമർഷിമാർ—രുരു, ദധീചി, അഗസ്ത്യൻ, മഹായശസ്സനായ ഉപമന്യു।

Verse 16

ते च पाशुपता ज्ञेयास्संहितानां प्रवर्तकाः । तत्संततीया गुरवः शतशो ऽथ सहस्रशः

അവരെ പാശുപതന്മാരെന്നു അറിയുക—സംഹിതകളുടെ പ്രചാരകരവർ. അവരുടെ പരമ്പരയിൽ നിന്ന് നൂറുകളായും ആയിരങ്ങളായും ഗുരുക്കന്മാർ ഉദ്ഭവിച്ചു.

Verse 17

तत्रोक्तः परमो धर्मश्चर्याद्यात्मा चतुर्विधः । तेषु पाशुपतो योगः शिवं प्रत्यक्षयेद्दृढम्

അവിടെ പരമധർമ്മം ചര്യ മുതലായവയിൽ ആരംഭിക്കുന്ന നാലുവിധമായി ഉപദേശിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. അവയിൽ പാശുപതയോഗം ദൃഢമായി ശിവന്റെ പ്രത്യക്ഷസാക്ഷാത്കാരം നൽകുന്നു.

Verse 18

तस्माच्छ्रेष्ठमनुष्ठानं योगः पाशुपतो मतः । तत्राप्युपायको युक्तो ब्रह्मणा स तु कथ्यते

അതുകൊണ്ട് ശ്രേഷ്ഠമായ അനുഷ്ഠാനം പാശുപതയോഗമെന്നു കരുതപ്പെടുന്നു. അതിലും യുക്തമായ ഉപായം ബ്രഹ്മാവാൽ തന്നെ ഉപദേശിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.

Verse 19

नामाष्टकमयो योगश्शिवेन परिकल्पितः । तेन योगेन सहसा शैवी प्रज्ञा प्रजायते

ശിവൻ അഷ്ടനാമമയമായ യോഗം പരികൽപ്പിച്ചു. ആ യോഗം അഭ്യസിക്കുമ്പോൾ ഉടൻ ശൈവീ പ്രജ്ഞ ഉദിക്കുന്നു.

Verse 20

प्रज्ञया परमं ज्ञानमचिराल्लभते स्थिरम् । प्रसीदति शिवस्तस्य यस्य ज्ञानं प्रतिष्ठितम्

പ്രജ്ഞയാൽ അചിരത്തിൽ പരമവും സ്ഥിരവുമായ ജ്ഞാനം ലഭിക്കുന്നു. ആ ജ്ഞാനം ഉറച്ചുനിൽക്കുന്നവനോട് ശിവൻ പ്രസാദിക്കുന്നു.

Verse 21

प्रसादात्परमो योगो यः शिवं चापरोक्षयेत् । शिवापरोक्षात्संसारकारणेन वियुज्यते

പ്രസാദത്താൽ പരമയോഗം ഉദിക്കുന്നു; അതിലൂടെ ശിവനെ അപരോക്ഷമായി സാക്ഷാത്കരിക്കുന്നു. ശിവാപരോക്ഷത്വം മൂലം ജീവൻ സംസാരകാരണം മുതൽ വേർപെടുന്നു।

Verse 22

ततः स्यान्मुक्तसंसारो मुक्तः शिवसमो भवेत् । ब्रह्मप्रोक्त इत्युपायः स एव पृथगुच्यते

അതിനുശേഷം അവൻ സംസാരബന്ധനത്തിൽ നിന്ന് മുക്തനാകും; മുക്തനായി ശിവസമനാകും. ബ്രഹ്മാവ് പ്രസ്താവിച്ച ഇതേ ഉപായം ഇവിടെ പ്രത്യേക മാർഗ്ഗമായി പറയുന്നു।

Verse 23

शिवो महेश्वरश्चैव रुद्रो विष्णुः पितामहः । संसारवैद्यः सर्वज्ञः परमात्मेति मुख्यतः

അവൻ ശിവൻ, മഹേശ്വരൻ, രുദ്രൻ എന്നും വിളിക്കപ്പെടുന്നു; അവൻ തന്നെയാണ് വിഷ്ണുവും പിതാമഹൻ (ബ്രഹ്മാവ്)യും. അവൻ സംസാരരോഗത്തിന്റെ വൈദ്യൻ, സർവ്വജ്ഞൻ, പ്രധാനമായി പരമാത്മാവ്।

Verse 24

नामाष्टकमिदं मुख्यं शिवस्य प्रतिपादकम् । आद्यन्तु पञ्चकं ज्ञेयं शान्त्यतीताद्यनुक्रमात्

ഇത് ശിവനെ പ്രതിപാദിക്കുന്ന മുഖ്യ നാമാഷ്ടകമാണ്. ശാന്തിയിൽ തുടങ്ങി അതീതം വരെ വരുന്ന ക്രമപ്രകാരം ഇതിലെ ആദിയും അന്തവും ആയ പഞ്ചകം അറിയേണ്ടതാണ്.

Verse 25

संज्ञा सदाशिवादीनां पञ्चोपाधिपरिग्रहात् । उपाधिविनिवृत्तौ तु यथास्वं विनिवर्तते

‘സദാശിവ’ മുതലായ സംജ്ഞകൾ അഞ്ചു ഉപാധികളെ സ്വീകരിക്കുന്നതുകൊണ്ടാണ് ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്. ഉപാധികൾ നീങ്ങുമ്പോൾ ഓരോന്നും താന്താന്റെ സ്വസ്വരൂപത്തിലേക്ക് മടങ്ങുന്നു.

Verse 26

पदमेव हि तन्नित्यमनित्याः पदिनः स्मृताः । पदानां प्रतिकृत्तौ तु मुच्यन्ते पदिनो यतः

ആ പരമപദം മാത്രമേ നിത്യമുള്ളൂ; പഥികർ (പദിനഃ) അനിത്യമെന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു. എന്നാൽ ‘പദങ്ങൾ’—പരിമിതാവസ്ഥകളും ആശ്രയങ്ങളും—അവയോടുള്ള ആസക്തി മുറിച്ചാൽ പഥികർ മോചിതരാകും; കാരണം പദങ്ങളെ അതിക്രമിച്ചാലേ ആ പദപ്രാപ്തി.

Verse 27

परिवृत्त्यन्तरे भूयस्तत्पदप्राप्तिरुच्यते । आत्मान्तराभिधानं स्याद्यदाद्यं नाम पञ्चकम्

ഇടക്കാല പരിവർത്തനത്തിനു ശേഷം വീണ്ടും ആ പരമപദപ്രാപ്തി പ്രസ്താവിക്കപ്പെടുന്നു. അന്തരാത്മയുടെ അഭിധാനം എന്നത് ആദ്യം വരുന്ന ‘അഞ്ചു നാമങ്ങളുടെ’ പഞ്ചകമാണ്।

Verse 28

अन्यत्तु त्रितयं नाम्नामुपादानादियोगतः । त्रिविधोपाधिवचनाच्छिव एवानुवर्तते

എന്നാൽ മറ്റുള്ള മൂന്ന് നാമങ്ങൾ ഉപാദാനകാരണം മുതലായ സംയോഗം മൂലം ഉദ്ഭവിക്കുന്നു. മൂന്ന് വിധ ഉപാധികളിലൂടെ പ്രസ്താവിച്ചാലും, അന്തർനിഹിത സത്യമായി നിരന്തരം അനുവര്ത്തിക്കുന്നത് ശിവൻ തന്നെയാണ്।

Verse 29

अनादिमलसंश्लेषः प्रागभावात्स्वभावतः । अत्यंतं परिशुद्धात्मेत्यतो ऽयं शिव उच्यते

സ്വഭാവതഃ അവനിൽ അനാദിമലസംബന്ധം ഇല്ല; ആദിമുതൽ തന്നെ മലിനതയുടെ അഭാവം. അവന്റെ ആത്മസ്വരൂപം അത്യന്തം പരിശുദ്ധം; അതുകൊണ്ടാണ് അവൻ “ശിവൻ” എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നത്.

Verse 30

अथवाशेषकल्याणगुणैकधन ईश्वरः । शिव इत्युच्यते सद्भिश्शिवतत्त्वार्थवादिभिः

അല്ലെങ്കിൽ, സർവ്വ മംഗളഗുണങ്ങളുടെ ഏക നിധിയായ പരമേശ്വരനെ സജ്ജനർ—ശിവതത്ത്വത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ അർത്ഥം വ്യാഖ്യാനിക്കുന്നവർ—“ശിവൻ” എന്നു കീർത്തിക്കുന്നു.

Verse 31

त्रयोविंशतितत्त्वेभ्यः प्रकृतिर्हि परा मता । प्रकृतेस्तु परं प्राहुः पुरुषं पञ्चविंशकम्

ഇരുപത്തിമൂന്ന് തത്ത്വങ്ങളെക്കാൾ പരമായി പ്രകൃതിയെയാണ് പരമമെന്ന് കരുതുന്നു. പ്രകൃതിയേക്കാൾ പരമായി ഇരുപത്തിയഞ്ചാം തത്ത്വമായ പുരുഷനെയെന്ന് പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു.

Verse 32

यं वेदादौ स्वरं प्राहुर्वाच्यवाचकभावतः । वेदैकवेद्ययाथात्म्याद्वेदान्ते च प्रतिष्ठितः

വേദത്തിന്റെ ആദിയിൽ വാച്യ-വാചകഭാവത്തോടെ ‘ഓം’ എന്ന സ്വരമായി ആരെ പ്രഖ്യാപിക്കുന്നുവോ, വേദം മാത്രമേ അറിയിപ്പിക്കുന്ന യാഥാർത്ഥ്യസ്വരൂപനായി, അവൻ വേദാന്തത്തിൽ അന്തിമ താത്പര്യമായി ഉറച്ചുനിൽക്കുന്നു.

Verse 33

तस्य प्रकृतिलीनस्य यः परस्स महेश्वरः । तदधीनप्रवृत्तित्वात्प्रकृतेः पुरुषस्य च

പ്രകൃതിയിൽ ലീനമാകുന്ന ആ തത്ത്വത്തേക്കാളും പരമായിരിക്കുന്നവൻ മഹേശ്വരൻ തന്നേ; കാരണം പ്രകൃതിയുടെയും പുരുഷന്റെയും പ്രവൃത്തി രണ്ടും അവന്റെ അധീനത്തിലാണ്.

Verse 34

अथवा त्रिगुणं तत्त्वमुपेयमिदमव्ययम् । मायान्तु प्रकृतिं विद्यान्मायिनं तु महेश्वरम्

അല്ലെങ്കിൽ, സമീപിക്കപ്പെടേണ്ട ഈ അവ്യയ തത്ത്വം ത്രിഗുണമയമാണെന്ന് അറിയുക; മായയെ പ്രകൃതിയെന്നു ഗ്രഹിക്കുക, മായയെ അധീനമാക്കുന്നവനെ മഹേശ്വരനെന്നു അറിയുക.

Verse 35

मायाविक्षोभको ऽनंतो महेश्वरसमन्वयात् । कालात्मा परमात्मादिः स्थूलः सूक्ष्मः प्रकीर्तितः

മഹേശ്വരനോടുള്ള ഐക്യത്തിൽ അനന്തൻ മായയെ വിക്ഷോഭിപ്പിക്കുന്നവനാകുന്നു. അവൻ കാലത്തിന്റെ ആത്മാവായി, പരമാത്മാവായി മുതലായും, സ്ഥൂലവും സൂക്ഷ്മവും ആയ ഇരുരൂപങ്ങളായും കീർത്തിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 36

रुद्दुःखं दुःखहेतुर्वा तद्रावयति नः प्रभुः । रुद्र इत्युच्यते सद्भिः शिवः परमकारणम्

ദുഃഖം തന്നെയായാലും ദുഃഖകാരണമാകാലും, നമ്മുടെ പ്രഭു അതിനെ വിലപിപ്പിച്ച് അകറ്റുന്നു. അതുകൊണ്ട് സജ്ജനർ അവനെ “രുദ്രൻ” എന്നു വിളിക്കുന്നു; ആ ശിവൻ പരമകാരണം തന്നേ.

Verse 37

तत्त्वादिभूतपर्यन्तं शरीरादिष्वतन्द्रितः । व्याप्याधितिष्ठति शिवस्ततो रुद्र इतस्ततः

തത്ത്വങ്ങളിൽ നിന്ന് സ്ഥൂലഭൂതങ്ങൾ വരെ, ശരീരാദി എല്ലാ രൂപങ്ങളിലും, ശിവൻ—അക്ലാന്തൻ—സകലത്തിലും വ്യാപിച്ച് അധിഷ്ഠാനമായി നിലകൊള്ളുന്നു. അതിനാൽ ഒരഭാവത്തിൽ “ശിവൻ”, മറ്റൊരഭാവത്തിൽ “രുദ്രൻ” എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 38

जगतः पितृभूतानां शिवो मूर्त्यात्मनामपि । पितृभावेन सर्वेषां पितामह उदीरितः

ലോകത്തിന്റെ പിതാവ് ശിവൻ തന്നേ—മൂർത്തിയുള്ള ജീവികൾക്കും അവൻ പിതാവാണ്. എല്ലാവരോടും പിതൃഭാവത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നതിനാൽ അവനെ ‘പിതാമഹൻ’ എന്നും പ്രസ്താവിക്കുന്നു.

Verse 39

निदानज्ञो यथा वैद्यो रोगस्य विनिवर्तकः । उपायैर्भेषजैस्तद्वल्लयभोगाधिकारतः

രോഗകാരണം അറിയുന്ന വൈദ്യൻ യുക്തമായ ഉപായങ്ങളും ഔഷധങ്ങളും കൊണ്ട് രോഗം മാറ്റുന്നതുപോലെ, ലയത്തിന്റെയും ഭോഗത്തിന്റെയും അർഹത അനുസരിച്ച് യോജ്യമായ ആത്മസാധനങ്ങളാൽ ബന്ധനം നീങ്ങുന്നു.

Verse 40

संसारस्येश्वरो नित्यं समूलस्य निवर्तकः । संसारवैद्य इत्युक्तः सर्वतत्त्वार्थवेदिभिः

അവൻ നിത്യമായി സംസാരത്തിന്റെ ഈശ്വരൻ, കൂടാതെ വേരോടുകൂടി സംസാരത്തെ തിരിച്ചു നീക്കുന്നവൻ. അതിനാൽ സർവതത്ത്വാർത്ഥം അറിയുന്നവർ അവനെ “സംസാരവൈദ്യൻ” എന്നു വിളിക്കുന്നു.

Verse 41

दशार्थज्ञानसिद्ध्यर्थमिन्द्रियेष्वेषु सत्स्वपि । त्रिकालभाविनो भावान्स्थूलान्सूक्ष्मानशेषतः

ഈ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നാലും, ദശ തത്ത്വങ്ങളുടെ സിദ്ധജ്ഞാനം നേടുവാൻ ഭൂത‑വർത്തമാന‑ഭവിഷ്യത് എന്ന ത്രികാലത്തിൽ ഉദ്ഭവിക്കുന്ന സ്ഥൂല‑സൂക്ഷ്മ ഭാവങ്ങളെ അവശേഷമില്ലാതെ സമ്യകമായി ഗ്രഹിക്കണം।

Verse 42

अणवो नैव जानन्ति माययैव मलावृताः । असत्स्वपि च सर्वेषु सर्वार्थज्ञानहेतुषु

അണുക്കൾ (ബന്ധിത ജീവൻ) മായയാൽ മലംകൊണ്ട് ആവൃതരായതിനാൽ യഥാർത്ഥം അറിയുന്നില്ല; സർവാർത്ഥജ്ഞാനഹേതുക്കളെന്ന് കരുതുന്ന എല്ലാ ഉപാധികളും ഉണ്ടായാലും അവർ സത്യത്തെ അറിയാൻ കഴിയുന്നില്ല।

Verse 43

यद्यथावस्थितं वस्तु तत्तथैव सदाशिवः । अयत्नेनैव जानाति तस्मात्सर्वज्ञ उच्यते

ഒരു വസ്തു യഥാസ്ഥിതിയായി എങ്ങനെയുണ്ടോ, അതിനെ സദാശിവൻ അതേവിധം പരിശ്രമമില്ലാതെ അറിയുന്നു; അതുകൊണ്ടാണ് അവൻ ‘സർവ്വജ്ഞൻ’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നത്।

Verse 44

सर्वात्मा परमैरेभिर्गुणैर्नित्यसमन्वयात् । स्वस्मात्परात्मविरहात्परमात्मा शिवः स्वयम्

പരമ ഗുണങ്ങളോടു നിത്യമായി ഏകീകരിച്ചിരിക്കുന്നതിനാലും, സർവ്വത്തിന്റെയും അന്തരാത്മയായതിനാലും, പരാത്മാവ് തന്റെ സ്വസ്വരൂപത്തിൽ നിന്ന് ഒരിക്കലും വേർപെടാത്തതിനാലും—ശിവൻ തന്നെയാണ് പരമാത്മാവ്।

Verse 45

नामाष्टकमिदं चैव लब्ध्वाचार्यप्रसादतः । निवृत्त्यादिकलाग्रन्थिं शिवाद्यैः पञ्चनामभिः

ആചാര്യപ്രസാദത്താൽ ഈ നാമാഷ്ടകം ലഭിച്ച ശേഷം, ‘ശിവ’യിൽ ആരംഭിക്കുന്ന പഞ്ചനാമങ്ങളാൽ നിവൃത്തി മുതലായ കലകളുടെ ഗ്രന്ഥി (കെട്ട്) ഛേദിക്കണം।

Verse 46

यथास्वं क्रमशश्छित्वा शोधयित्वा यथागुणम् । गुणितैरेव सोद्धातैरनिरुद्धैरथापि वा

തത്തത് അളവനുസരിച്ച് ക്രമമായി ഛേദിച്ച്, യോജ്യഗുണപ്രകാരം ശോധനം ചെയ്ത്, തുടർന്ന് അനുയോജ്യമായ ഗുണകങ്ങളും ശരിയായ ഭാഗകങ്ങളും കൊണ്ട്—നിയതമാകട്ടെ അല്ലെങ്കിൽ ആവശ്യമനുസരിച്ച് അനിയതമാകട്ടെ—സാരം ഉദ്‌ധരിക്കണം.

Verse 47

हृत्कण्ठतालुभ्रूमध्यब्रह्मरन्ध्रसमन्विताम् । छित्त्वा पर्यष्टकाकारं स्वात्मानं च सुषुम्णया

ഹൃദയം, കണ്ഠം, താലു, ഭ്രൂമധ്യം, ബ്രഹ്മരന്ധ്രം എന്നിവയുമായി ബോധത്തെ ഏകീകരിച്ച്, തുടർന്ന് അഷ്ടാവരണം ഭേദിച്ച്, സുഷുമ്ണാ മാർഗ്ഗത്തിലൂടെ സ്വാത്മതത്ത്വത്തെ മേലോട്ടു നയിക്കണം.

Verse 48

द्वादशांतःस्थितस्येन्दोर्नीत्वोपरि शिवौजसि । संहृत्यं वदनं पश्चाद्यथासंस्करणं लयात्

ദ്വാദശാന്തത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്ന ചന്ദ്രധാരയെ മേലോട്ട് ശിവൗജസ്സിലേക്കുയർത്തി, തുടർന്ന് വദനം (ബാഹ്യമുഖ പ്രവാഹം) സംഹരിക്കണം; പിന്നെ ലയത്തിലൂടെ വിധിപ്രകാരം അന്തഃസംസ്കാര-ശുദ്ധിയുടെ ക്രമത്തിൽ അതിൽ ലീനമാകണം.

Verse 49

शाक्तेनामृतवर्षेण संसिक्तायां तनौ पुनः । अवतार्य स्वमात्मानममृतात्माकृतिं हृदि

ശക്തിജന്യ അമൃതവർഷം വീണ്ടും ദേഹത്തെ സിഞ്ചിച്ചപ്പോൾ, അവൻ തന്റെ സ്വാത്മാവിനെ അവതരിപ്പിച്ച് ഹൃദയത്തിൽ അമൃതാത്മസ്വരൂപം സ്ഥാപിച്ചു।

Verse 50

द्वादशांतःस्थितस्येन्दोः परस्ताच्छ्वेतपंकजे । समासीनं महादेवं शंकरम्भक्तवत्सलम्

ദ്വാദശാന്തത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്ന ചന്ദ്രനെ അതീതമായി, ശ്വേതപദ്മത്തിൽ ആസീനനായ മഹാദേവൻ ശങ്കരൻ—ഭക്തവത്സലൻ—അവനെ അവൻ ദർശിച്ചു।

Verse 51

अर्धनारीश्वरं देवं निर्मलं मधुराकृतिम् । शुद्धस्फटिकसंकाशं प्रसन्नं शीतलद्युतिम्

അവൻ ദിവ്യനായ അർദ്ധനാരീശ്വരനെ ദർശിച്ചു—നിർമലനും മധുരാകൃതിയുമുള്ളവൻ; ശുദ്ധസ്ഫടികംപോലെ ദീപ്തൻ, പ്രസന്നമുഖൻ, ശീതളമായ ശോഭ പകരുന്നവൻ।

Verse 52

ध्यात्वा हि मानसे देवं स्वस्थचित्तो ऽथ मानवः । शिवनामाष्टकेनैव भावपुष्पैस्समर्चयेत्

ആദ്യം മനസ്സിൽ ദേവനെ ധ്യാനിച്ച്, പിന്നെ സ്ഥിരവും ശാന്തവുമായ ചിത്തമുള്ള മനുഷ്യൻ ശിവനാമാഷ്ടകത്തിലൂടെ മാത്രം ഭാവപുഷ്പങ്ങൾ അർപ്പിച്ച് സമ്യകായി ആരാധിക്കണം।

Verse 53

अभ्यर्चनान्ते तु पुनः प्राणानायम्य मानवः । सम्यक्चित्तं समाधाय शार्वं नामाष्टकं जपेत्

ആരാധനയുടെ അവസാനം ഭക്തൻ വീണ്ടും പ്രാണായാമം ചെയ്ത്, ചിത്തത്തെ ശരിയായി സമാധിയിൽ സ്ഥാപിച്ച്, ശാർവ നാമാഷ്ടകം—പ്രഭു ശർവ (ശിവ)ന്റെ എട്ട് നാമങ്ങൾ—ജപിക്കണം।

Verse 54

नाभौ चाष्टाहुतीर्हुत्वा पूर्णाहुत्या नमस्ततः । अष्टपुष्पप्रदानेन कृत्वाभ्यर्चनमंतिमम्

നാഭി എന്ന അന്തർവേദിയിൽ എട്ട് ആഹുതികൾ അർപ്പിച്ച്, തുടർന്ന് പൂർണാഹുതിയോടെ നമസ്കരിച്ചു, എട്ട് പുഷ്പങ്ങൾ സമർപ്പിച്ച് അന്തിമ അഭ്യർചന പൂർത്തിയാക്കണം—ഇങ്ങനെ ശിവപൂജ സമാപിക്കുന്നു।

Verse 55

निवेदयेत्स्वमात्मानं चुलुकोदकवर्त्मना । एवं कृत्वा चिरादेव ज्ञानं पाशुपतं शुभम्

ചുളുകോളം വെള്ളം അർപ്പിക്കുന്ന മാർഗ്ഗത്തിലൂടെ സ്വന്തം ആത്മാവിനെ നിവേദനം (സമർപ്പണം) ചെയ്യണം. ഇങ്ങനെ ചെയ്താൽ കാലക്രമേണ നിശ്ചയമായും ശുഭമായ പാശുപത ജ്ഞാനം ലഭിക്കും।

Verse 56

लभते तत्प्रतिष्ठां च वृत्तं चानुत्तमं तथा । योगं च परमं लब्ध्वा मुच्यते नात्र संशयः

അവൻ ആ സത്യത്തിൽ തന്നെ പ്രതിഷ്ഠയും, അതുപോലെ അനുത്തമമായ ആചാരവും നേടുന്നു. പരമയോഗം ലഭിച്ചാൽ അവൻ മോചിതനാകും—ഇതിൽ സംശയമില്ല.