सर्‍वेश्वर-परमकारण-निरूपणम् / The Supreme Lord as the Uncaused Cause

Verse 1

जीवैरेभिरिमांल्लोकान्सर्वानीशो य ईशते

ഈ ജീവന്മാരുടെ മുഖേന സർവ്വ ലോകങ്ങളെയും ഭരിക്കുന്നവൻ ആ പരമേശ്വരൻ തന്നെയാണ്.

Verse 2

यस्मात्सर्वमिदं ब्रह्मविष्णुरुद्रेन्द्रपूर्वकम् । सह भूतेन्द्रियैः सर्वैः प्रथमं संप्रसूयते

ആദിയിൽ ബ്രഹ്മാ, വിഷ്ണു, രുദ്ര, ഇന്ദ്രൻ മുതലായവരെ മുൻനിർത്തിയ ഈ സമസ്ത സൃഷ്ടി—സകല ഭൂതങ്ങളോടും ഇന്ദ്രിയങ്ങളോടും കൂടെ—ആരിൽ നിന്നോ ആദ്യം പ്രസവിക്കുന്നു, അവനിൽ നിന്നുതന്നെ.

Verse 3

कारणानां च यो धाता ध्याता परमकारणम् । न संप्रसूयते ऽन्यस्मात्कुतश्चन कदाचन

സകല കാരണങ്ങളുടെയും ധാതാവായി, പരമകാരണം ധ്യാനിച്ച് നിയന്ത്രിക്കുന്നവനായ അവൻ ഒരിക്കലും, എവിടെയും, മറ്റൊന്നിൽ നിന്നു ജനിക്കുന്നില്ല.

Verse 4

सर्वैश्वर्येण संपन्नो नाम्ना सर्वेश्वरः स्वयम् । सर्वैर्मुमुक्षुभिर्ध्येयश्शंभुराकाशमध्यगः

സകല ഐശ്വര്യങ്ങളാലും സമ്പന്നനായ അവൻ തന്നെയാണ് ‘സർവേശ്വരൻ’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധൻ. ആകാശത്തിന്റെ മദ്ധ്യത്തിൽ വസിക്കുന്ന ശംഭുവിനെ എല്ലാ മുമുക്ഷുക്കളും ധ്യാനിക്കണം.

Verse 5

यो ऽग्रे मां विदधे पुत्रं ज्ञानं च प्रहिणोति मे । तत्प्रसादान्मयालब्धं प्राजापत्यमिदं पदम्

ആദിയിൽ എന്നെ പുത്രനായി സൃഷ്ടിക്കുകയും എനിക്ക് ജ്ഞാനവും നൽകുകയും ചെയ്തവൻ—അവന്റെ പ്രസാദത്താൽ ഞാൻ ഈ പ്രാജാപത്യ പദം പ്രാപിച്ചു।

Verse 6

ईशो वृक्ष इव स्तब्धो य एको दिवि तिष्ठति । येनेदमखिलं पूर्णं पुरुषेण महात्मना

ഈശൻ വൃക്ഷംപോലെ നിശ്ചലനായി, ഏകാകിയായി, ദിവിയിൽ നിലകൊള്ളുന്നു; ആ മഹാത്മപുരുഷനാൽ ഈ സമസ്ത വിശ്വം വ്യാപിച്ചു പൂർണ്ണമാകുന്നു।

Verse 7

एको बहूनां जंतूनां निष्क्रियाणां च सक्रियः । य एको बहुधा बीजं करोति स महेश्वरः

അനേകം ദേഹധാരികളായ ജീവികളിൽ അവൻ ഒരുവനേ നിത്യക്രിയാശീലൻ; മറ്റുള്ളവർ ജഡപ്രായർ. അവൻ ഒരുവനേ പല രൂപങ്ങളുടെ ബീജകാരണമാകുന്നു—അവൻ മഹേശ്വരൻ.

Verse 8

य एको भागवान्रुद्रो न द्वितीयो ऽस्ति कश्चन

അവൻ ഒരുവനേ ഭഗവാൻ രുദ്രൻ; അവനു രണ്ടാമൻ ആരുമില്ല. അതുകൊണ്ട് അവൻ പരമ അദ്വിതീയൻ.

Verse 9

सदा जनानां हृदये संनिविष्टो ऽपि यः परैः । अलक्ष्यो लक्षयन्विश्वमधितिष्ठति सर्वदा

അവൻ സദാ എല്ലാവരുടെയും ഹൃദയത്തിൽ വസിച്ചിട്ടും ബഹിർമുഖർക്കു ദൃശ്യമല്ല. അദൃശ്യനായിട്ടും അവൻ നിത്യ അന്തര്യാമിയായി സർവ്വവിശ്വത്തെ അധിഷ്ഠിച്ച് ധരിക്കുന്നു.

Verse 10

यस्तु कालात्प्रमुक्तानि कारणान्यखिलान्यपि । अनन्तशक्तिरेवैको भगवानधितिष्ठति

കാലത്തിൽ നിന്നു വിമുക്തനായി, എല്ലാ കാരണങ്ങളുടെയും മേൽ—ഒരുവിധ ഒഴിവുമില്ലാതെ—അധിഷ്ഠാതാവായി നിലകൊള്ളുന്നവൻ, അനന്തശക്തിസമ്പന്നനായ ആ ഏക ഭഗവാൻ പരമേശ്വരൻ തന്നെയാണ് പരമാധിപതി.

Verse 11

न यस्य दिवसो रात्रिर्न समानो न चाधिकः । स्वभाविकी पराशक्तिर्नित्या ज्ञानक्रिये अपि

അവനു പകലുമില്ല, രാത്രിയുമില്ല; അവനോടു സമനായവനും ഇല്ല, അതിലധികനും ഇല്ല. അവന്റെ പരാശക്തി സ്വഭാവസിദ്ധവും നിത്യവും; ജ്ഞാനവും ക്രിയയും അവനിൽ സദാ നിലകൊള്ളുന്നു.

Verse 12

यदिदं क्षरमव्यक्तं यदप्यमृतमक्षरम् । तावुभावक्षरात्मानावेको देवः स्वयं हरः

ക്ഷയശീലവും അവ്യക്തവുമായതും, അമൃതവും അക്ഷരവുമായതും—ഈ ഇരുനിലകളും അക്ഷരസാരമായവ; സത്യത്തിൽ ഒരേയൊരു ദേവൻ—സ്വയം ഹരൻ (ശിവൻ).

Verse 13

ईशते तदभिध्यानाद्योजनासत्त्वभावनः । भूयो ह्यस्य पशोरन्ते विश्वमाया निवर्तते

അവനെ ധ്യാനിക്കുമ്പോൾ പ്രഭുവിന്റെ സാക്ഷാത്കാരം ലഭിക്കുന്നു; അന്തഃകരണം അവനോടു യുക്തമായി ശുദ്ധ സത്ത്വഭാവത്തിൽ സ്ഥാപിതമാകുന്നു. അപ്പോൾ ബന്ധിത പശുവിന്റെ ബന്ധാന്ത്യത്തിൽ വിശ്വമായാ പിന്മാറി നിവൃത്തമാകുന്നു.

Verse 14

यस्मिन्न भासते विद्युन्न सूर्यो न च चन्द्रमाः । यस्य भासा विभातीदमित्येषा शाश्वती श्रुतिः

ആ പരമതത്ത്വത്തിൽ മിന്നൽ പ്രകാശിക്കുന്നില്ല; സൂര്യനും അല്ല, ചന്ദ്രനും അല്ല. അവന്റെ പ്രകാശം കൊണ്ടുതന്നെ ഈ സർവ്വവിശ്വം ദീപ്തമാകുന്നു—ഇതാണ് ശാശ്വത ശ്രുതിവചനം.

Verse 15

एको देवो महादेवो विज्ञेयस्तु महेश्वरः । न तस्य परमं किंचित्पदं समधिगम्यते

ഒരേയൊരു ദേവൻ മഹാദേവൻ—മഹേശ്വരൻ എന്നു അറിയുക. അവന്റെ പരമപദം പരിമിതബുദ്ധിയാൽ ആരും പൂർണ്ണമായി പ്രാപിക്കുകയോ ഗ്രഹിക്കുകയോ കഴിയില്ല.

Verse 16

अयमादिरनाद्यन्तस्स्वभावादेव निर्मलः । स्वतन्त्रः परिपूर्णश्च स्वेच्छाधीनश्चराचरः

അവൻ ആദിസ്രോതസ്സാണ്; എങ്കിലും അവനു ആരംഭവും അന്തവും ഇല്ല; സ്വഭാവത്താൽ തന്നെ അവൻ നിർമ്മലൻ. അവൻ പരിപൂർണ്ണ സ്വതന്ത്രനും സമ്പൂർണ്ണനും; ചരാചരമായ സർവ്വജഗത്തും അവന്റെ സ്വേച്ഛയ്ക്ക് അധീനമാണ്.

Verse 17

अप्राकृतवपुः श्रीमांल्लक्ष्यलक्षणवर्जितः । अयं मुक्तो मोचकश्च ह्यकालः कालचोदकः

അവിടുത്തെ രൂപം അപ്രാകൃതവും ദിവ്യശ്രീമയവും; ഗ്രാഹ്യലക്ഷണങ്ങള്ക്കതീതൻ. അവൻ സ്വയം മുക്തനും മോക്ഷദാതാവും; കാലാതീതനായിട്ടും കാലഗതിയെ പ്രേരിപ്പിക്കുന്നവൻ.

Verse 18

सर्वोपरिकृतावासस्सर्वावासश्च सर्ववित् । षड्विधाध्वमयस्यास्य सर्वस्य जगतः पतिः

അവൻ എല്ലാ വാസസ്ഥലങ്ങളുടെയും മീതെ അധിവസിക്കുന്നവൻ; എങ്കിലും ഓരോ വാസസ്ഥലത്തിന്റെയും അന്തര്യാമി. അവൻ സർവ്വജ്ഞനായ പ്രഭു ശിവൻ—ഷഡ്വിധ അധ്വങ്ങളാൽ ഘടിതമായ ഈ സർവ്വജഗത്തിന്റെ പതി, പരമാധിപതി.

Verse 19

उत्तरोत्तरभूतानामुत्तरश्च निरुत्तरः । अनन्तानन्तसन्दोहमकरंदमधुव्रतः

അവൻ ഉയർന്നതിലും ഉയർന്ന ‘ഉത്തരൻ’; അവനേക്കാൾ മീതെ ഒന്നുമില്ലാത്ത നിരുത്തര തത്ത്വം. അവൻ അനന്താനന്തങ്ങളുടെ സമാഹാരം; അവന്റെ ആനന്ദമധു പാനം ചെയ്യുന്ന മധുവ്രത ഭക്തർക്കു അവൻ മകരന്ദരസസ്വരൂപൻ.

Verse 20

अखंडजगदंडानां पिंडीकरणपंडितः । औदार्यवीर्यगांभीर्यमाधुर्यमकरालयः

അഖണ്ഡമായ അനവധി ജഗദണ്ഡങ്ങളെ ഒരൊറ്റ ഏകീകൃത പിണ്ഡമായി സംഗ്രഹിക്കുന്നതിൽ അവൻ പരമ നിപുണൻ; ഔദാര്യവും വീര്യവും ഗാംഭീര്യവും മാധുര്യവും നിറഞ്ഞ മഹാസമുദ്രാശ്രയവും അവൻ തന്നേ।

Verse 21

नैवास्य सदृशं वस्तु नाधिकं चापि किंचन । अतुलः सर्वभूतानां राजराजश्च तिष्ठति

അവനോടു സമമായ ഒന്നുമില്ല; അവനേക്കാൾ മഹത്തായതും ഒന്നുമില്ല. സർവ്വഭൂതങ്ങളിൽ അവൻ അതുല്യൻ; രാജാധിരാജനായി അവൻ നിലകൊള്ളുന്നു।

Verse 22

अनेन चित्रकृत्येन प्रथमं सृज्यते जगत् । अंतकाले पुनश्चेदं तस्मिन्प्रलयमेष्यते

അവന്റെ ഈ അത്ഭുതകരമായ, വൈവിധ്യമാർന്ന ശക്തിക്രിയയാൽ ആദ്യം ജഗത്ത് സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുന്നു; കാലാന്ത്യത്തിൽ ഇതേ ജഗത്ത് വീണ്ടും അവനിൽ തന്നേ ലയിച്ച് പ്രളയം പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 23

अस्य भूतानि वश्यानि अयं सर्वनियोजकः । अयं तु परया भक्त्या दृश्यते नान्यथा क्वचित्

സകല ജീവികളും അവന്റെ അധീനത്തിലാണ്; അവൻ തന്നെയാണ് എല്ലാറ്റിനെയും നിയോഗിച്ച് നയിക്കുന്നവൻ। എന്നാൽ അവൻ പരമഭക്തിയാൽ മാത്രമേ ദർശനമാകൂ; മറ്റെന്തുവഴിയിലും ഒരിക്കലുമല്ല।

Verse 24

व्रतानि सर्वदानानि तपांसि नियमास्तथा । कथितानि पुरा सद्भिर्भावार्थं नात्र संशयः

വ്രതങ്ങൾ, എല്ലാ ദാനങ്ങൾ, തപസ്സുകൾ, നിയമങ്ങൾ—ഇവയെല്ലാം പണ്ടുകാലത്ത് സജ്ജനർ ഭാവാർത്ഥം, അന്തർഭക്തിക്കായി ഉപദേശിച്ചതാണ്; ഇതിൽ സംശയമില്ല।

Verse 25

हरिश्चाहं च रुद्रश्च तथान्ये च सुरासुराः । तपोभिरुग्रैरद्यापि तस्य दर्शनकांक्षिणः

‘ഹരി (വിഷ്ണു), ഞാനും രുദ്രനും, മറ്റ് ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും—ഇന്നും ഉഗ്രതപസ്സുകളാൽ അവന്റെ ദർശനം ആഗ്രഹിക്കുന്നു.’

Verse 26

अदृश्यः पतितैर्मूढैर्दुर्जनैरपि कुत्सितैः । भक्तैरन्तर्बहिश्चापि पूज्यः संभाष्य एव च

പതിതരും മൂഢരും ദുർജനരും കുത്സിതരും അവനെ കാണുകയില്ല; അവർക്കു അവൻ അദൃശ്യൻ. എന്നാൽ ഭക്തർക്കു അവൻ അന്തരത്തിലും ബാഹ്യത്തിലും പൂജ്യൻ; ഭക്തിപൂർവ്വമായ പ്രാർത്ഥനാസംബോധനയാൽ അടുത്ത സംവാദത്തിൽ അനുഭവ്യൻ.

Verse 27

तदिदं त्रिविधं रूपं स्थूलं सूक्ष्मं ततः परम् । अस्मदाद्यमरैर्दृश्यं स्थूलं सूक्ष्मं तु योगिभिः

ഈ തത്ത്വത്തിന് ത്രിവിധ രൂപമുണ്ട്—സ്ഥൂലം, സൂക്ഷ്മം, അതിനപ്പുറം പരം. സ്ഥൂലരൂപം ഞങ്ങളാദി ദേവന്മാർക്ക് ദൃശ്യമാകുന്നു; സൂക്ഷ്മരൂപം യോഗികൾക്ക് പ്രത്യക്ഷമാകുന്നു.

Verse 28

ततः परं तु यन्नित्यं ज्ञानमानंदमव्ययम् । तन्निष्ठैस्तत्परैर्भक्तैर्दृश्यं तद्व्रतमाश्रितैः

അതിന്നപ്പുറം നിത്യമായ തത്ത്വമുണ്ട്—ജ്ഞാനസ്വരൂപം, ആനന്ദസ്വരൂപം, അവ്യയം. ആ പരമശിവനെ അവനിൽ നിഷ്ഠയുള്ള, അവനിലേക്കേ തത്പരരായ, അവന്റെ വ്രതാചാരങ്ങൾ ആശ്രയിച്ച ഭക്തർ ദർശിക്കുന്നു.

Verse 29

बहुनात्र किमुक्तेन गुह्याद्गुह्यतरं परम् । शिवे भक्तिर्न सन्देहस्तया युक्तो विमुच्यते

ഇവിടെ അധികം പറയേണ്ടതെന്ത്? ഗുഹ്യത്തേക്കാളും ഗുഹ്യമായ പരമ രഹസ്യം ഇതുതന്നെ—ശിവഭക്തി; ഇതിൽ സംശയമില്ല. ആ ഭക്തിയോടെ യുക്തനായവൻ മോചിതനാകുന്നു.

Verse 30

प्रसादादेव सा भक्तिः प्रसादो भक्तिसंभवः । यथा चांकुरतो बीजं बीजतो वा यथांकुरः

ആ ഭക്തി (പ്രഭുവിന്റെ) പ്രസാദത്തിൽ നിന്നുമാത്രം ഉദ്ഭവിക്കുന്നു; പ്രസാദവും ഭക്തിയിൽ നിന്നുതന്നെ ജനിക്കുന്നു—മുളയിൽ നിന്ന് വിത്തും, വിത്തിൽ നിന്ന് വീണ്ടും മുളയും പോലെ।

Verse 31

प्रसादपूर्विका एव पशोस्सर्वत्र सिद्धयः । स एव साधनैरन्ते सर्वैरपि च साध्यते

പശു (ബന്ധിത ജീവൻ)ക്ക് സർവത്ര ലഭിക്കുന്ന എല്ലാ സിദ്ധികളും (പ്രഭുവിന്റെ) പ്രസാദപൂർവകമാണ്. അവസാനം, എല്ലാ സാധനങ്ങളാലും സാദ്ധ്യമാകുന്നതും അവൻ ഒരുത്തനേ।

Verse 32

प्रसादसाधनं धर्मस्स च वेदेन दर्शितः । तदभ्यासवशात्साम्यं पूर्वयोः पुण्यपापयोः

ധർമ്മം ശിവപ്രസാദം നേടാനുള്ള ഉപായമാണ്; അത് വേദം തന്നെയാണ് കാണിച്ചുതരുന്നത്. ആ വേദോക്തധർമ്മത്തെ നിരന്തരം അഭ്യസിക്കുമ്പോൾ മുൻപുണ്ടായ പുണ്യവും പാപവും സമത്വത്തിലേക്ക് എത്തി ശമിക്കുന്നു.

Verse 33

साम्यात्प्रसादसंपर्को धर्मस्यातिशयस्ततः । धर्मातिशयमासाद्य पशोः पापपरिक्षयः

സമത്വത്തിൽ നിന്ന് ദിവ്യപ്രസാദസമ്പർക്കം ഉദിക്കുന്നു; അതിനാൽ ധർമ്മം അതിശയമായി വർധിക്കുന്നു. ആ ഉയർന്ന ധർമ്മം പ്രാപിച്ചാൽ ബന്ധിതജീവൻ (പശു) യുടെ പാപങ്ങൾ പൂർണ്ണമായി ക്ഷയിക്കുന്നു.

Verse 34

एवं प्रक्षीणपापस्य बहुभिर्जन्मभिः क्रमात् । सांबे सर्वेश्वरे भक्तिर्ज्ञानपूर्वा प्रजायते

ഇങ്ങനെ പാപം ക്ഷയിച്ചവനിൽ അനേകം ജന്മങ്ങളുടെ ക്രമത്തിൽ—ജ്ഞാനം മുൻപായി—സാംബൻ, സർവേശ്വരനായ ശിവനോടുള്ള ഭക്തി ഉദിക്കുന്നു.

Verse 35

भावानुगुणमीशस्य प्रसादो व्यतिरिच्यते । प्रसादात्कर्मसंत्यागः फलतो न स्वरूपतः

ഭക്തന്റെ അന്തർഭാവത്തിന് അനുയോജ്യമായിട്ടാണ് ഈശ്വരന്റെ പ്രസാദം പ്രകടമാകുന്നത്. ആ പ്രസാദം മൂലം കർമ്മസന്ന്യാസം സംഭവിക്കുന്നു—എന്നാൽ അത് ഫലത്യാഗം; കർമ്മത്തിന്റെ സ്വരൂപത്യാഗമല്ല.

Verse 36

तस्मात्कर्मफलत्यागाच्छिवधर्मान्वयः शुभः । स च गुर्वनपेक्षश्च तदपेक्ष इति द्विधा

അതുകൊണ്ട് കർമ്മഫലത്യാഗം മൂലം ശിവധർമ്മത്തോടുള്ള ശുഭമായ അന്വയം ഉണ്ടാകുന്നു. ആ (ശിവധർമ്മം) രണ്ടുവിധം—ഗുരുവിനെ ആശ്രയിക്കാത്തത്, ഗുരുവിനെ ആശ്രയിക്കുന്നത്.

Verse 37

तत्रानपेक्षात्सापेक्षो मुख्यः शतगुणाधिकः । शिवधर्मान्वयस्यास्य शिवज्ञानसमन्वयः

ആ സന്ദർഭത്തിൽ ‘സാപേക്ഷ’മായ പ്രധാനോപായം ‘അനപേക്ഷ’ത്തേക്കാൾ ശതഗുണം ശ്രേഷ്ഠം. ഈ ശിവധർമ്മപരമ്പര ശിവജ്ഞാനസമന്വയത്താൽ പരിപൂർണമാകുന്നു.

Verse 38

ज्ञनान्वयवशात्पुंसः संसारे दोषदर्शनम् । ततो विषयवैराग्यं वैराग्याद्भावसाधनम्

ജ്ഞാനം ഉദിക്കുമ്പോൾ മനുഷ്യൻ സംസാരത്തിലെ ദോഷങ്ങൾ കാണുന്നു. അതിൽ നിന്ന് വിഷയങ്ങളോടുള്ള വൈരാഗ്യം ജനിക്കുന്നു; വൈരാഗ്യത്തിൽ നിന്ന് ഭാവസാധന—ശിവനിൽ സ്ഥിരമായ ഭക്തിസമാധി—ഉദ്ഭവിക്കുന്നു.

Verse 39

भावसिद्ध्युपपन्नस्य ध्याने निष्ठा न कर्मणि । ज्ञानध्यानाभियुक्तस्य पुंसो योगः प्रवर्तते

ഭാവസിദ്ധി ലഭിച്ചവന്റെ നിഷ്ഠ കർമത്തിൽ അല്ല, ധ്യാനത്തിലാണ്. ജ്ഞാനവും ധ്യാനവും ചേർന്ന് നിൽക്കുന്ന പുരുഷനിൽ യോഗം പ്രവർ‍ത്തിച്ച് മുന്നോട്ട് നീങ്ങുന്നു.

Verse 40

योगेन तु परा भक्तिः प्रसादस्तदनंतरम् । प्रसादान्मुच्यते जंतुर्मुक्तः शिवसमो भवेत्

യോഗത്തിലൂടെ പരാഭക്തി ഉദിക്കുന്നു; അതിന് പിന്നാലെ (ശിവന്റെ) പ്രസാദകൃപ ലഭിക്കുന്നു. ആ കൃപയാൽ ജീവൻ മോചിതനാകുന്നു; മോചിതനായാൽ ശിവസമനാകുന്നു.

Verse 41

अनुग्रहप्रकारस्य क्रमो ऽयमविवक्षितः । यादृशी योग्यता पुंसस्तस्य तादृगनुग्रहः

ഇവിടെ അനുഗ്രഹത്തിന്റെ രീതികൾക്ക് നിശ്ചിതമായ ക്രമം ഉദ്ദേശിച്ചിട്ടില്ല. അന്വേഷകന്റെ യോഗ്യത എങ്ങനെയോ, അതിനനുസരിച്ചാണ് ഭഗവാൻ ശിവന്റെ അനുഗ്രഹം ലഭിക്കുന്നത്.

Verse 42

गर्भस्थो मुच्यते कश्चिज्जायमानस्तथापरः । बालो वा तरुणो वाथ वृद्धो वा मुच्यते परः

ചിലർ ഗർഭസ്ഥിതിയിലേ തന്നെ മോചിതരാകുന്നു; ചിലർ ജനനക്ഷണത്തിൽ. ചിലർ ബാല്യത്തിൽ, ചിലർ യൗവനത്തിൽ, മറ്റുചിലർ വാർദ്ധക്യത്തിൽ പരമമോക്ഷം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 43

तिर्यग्योनिगतः कश्चिन्मुच्यते नारको ऽपरः । अपरस्तु पदं प्राप्तो मुच्यते स्वपदक्षये

ചിലർ തിര്യക്‌യോനിയിൽ (മൃഗജന്മത്തിൽ) പതിച്ചിട്ടും മോചിതരാകുന്നു; ചിലർ നരകഗതി പ്രാപിച്ചിട്ടും വിടുതൽ നേടുന്നു. മറ്റൊരാൾ ഉയർന്ന പദം പ്രാപിച്ചിട്ടും, ആ പദത്തിന്റെ പുണ്യം ക്ഷയിക്കുമ്പോഴേ മോചിതനാകുന്നു.

Verse 44

कश्चित्क्षीणपदो भूत्वा पुनरावर्त्य मुच्यते । कश्चिदध्वगतस्तस्मिन् स्थित्वास्थित्वा विमुच्यते

ചിലർ പാതയിൽ ക്ഷീണിച്ച് തിരിഞ്ഞുപോയാലും പിന്നീട് മോചിതരാകുന്നു. ചിലർ അതേ മാർഗത്തിൽ പ്രവേശിച്ച് ദൃഢമായി അവിടെ നിലകൊണ്ട്; നിലകൊണ്ടും മുന്നേറിക്കൊണ്ടും അവസാനം പൂർണ്ണ വിമോചനം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 45

तस्मान्नैकप्रकारेण नराणां मुक्तिरिष्यते । ज्ञानभावानुरूपेण प्रसादेनैव निर्वृतिः

അതുകൊണ്ട് മനുഷ്യരുടെ മോക്ഷം ഒരേയൊരു തരമെന്നല്ല. അവരുടെ ജ്ഞാനഭാവത്തിന്റെ അളവിനനുസരിച്ച്, (ശിവന്റെ) പ്രസാദം കൊണ്ടുമാത്രമേ യഥാർത്ഥ ശാന്തിയും വിമുക്തിയും ലഭിക്കൂ.

Verse 46

तस्मादस्य प्रसादार्थं वाङ्मनोदोषवर्जिताः । ध्यायंतश्शिवमेवैकं सदारतनयाग्नयः

അതുകൊണ്ട് അവന്റെ പ്രസാദം ലഭിക്കാനായി വാക്കിന്റെയും മനസ്സിന്റെയും ദോഷങ്ങൾ വിട്ട്, എപ്പോഴും ഏകശിവനെയേ ധ്യാനിക്കണം—നിത്യഭക്തിയിൽ ലീനരായി.

Verse 47

तन्निष्ठास्तत्परास्सर्वे तद्युक्तास्तदुपाश्रयाः । सर्वक्रियाः प्रकुर्वाणास्तमेव मनसागताः

അവർ എല്ലാവരും അവനിൽ തന്നെ നിഷ്ഠയുള്ളവർ, അവനോടു പരായണർ, അവനോടു ഏക്യപ്പെട്ടവർ, അവനിൽ തന്നെ ശരണാഗതർ ആയിരുന്നു. എല്ലാ കര്‍മ്മങ്ങളും ചെയ്യുമ്പോഴും മനസ്സ് ശിവനിൽ മാത്രം സ്ഥിരമായിരുന്നു.

Verse 48

दीर्घसूत्रसमारब्धं दिव्यवर्षसहस्रकम् । सत्रांते मंत्रयोगेन वायुस्तत्र गमिष्यति

ദീർഘമായ ഒരുക്കത്തോടെ ആരംഭിച്ച ആ സത്രയാഗം ആയിരം ദിവ്യവർഷങ്ങൾ നീളും. സത്രാന്തത്തിൽ മന്ത്രയോഗത്തിന്റെ ശക്തിയാൽ വായുദേവൻ അവിടെ (ആ പുണ്യസ്ഥലം/സഭ) ഗമിക്കും.

Verse 49

स एव भवतः श्रेयः सोपायं कथयिष्यति । ततो वाराणसी पुण्या पुरी परमशोभना

അവൻ തന്നെയാണ് നിങ്ങള്ക്ക് പരമ ശ്രേയസ്സും അതിലേക്കുള്ള ഉപായവും പറഞ്ഞു തരുക. അതിനുശേഷം പരമശോഭനമായ പുണ്യപുരിയായ വാരാണസിയുടെ വിവരണം വരുന്നു.

Verse 50

गंतव्या यत्र विश्वेशो देव्या सह पिनाकधृक् । सदा विहरति श्रीमान् भक्तानुग्रहकारणात्

ദേവിയോടൊപ്പം പിനാകധാരിയായ വിശ്വേശ്വരൻ വസിക്കുന്ന ആ സ്ഥലത്തേക്ക് പോകണം. അവിടെ ശ്രീമാനായ പ്രഭു ഭക്തന്മാർക്ക് അനുഗ്രഹം നൽകുന്നതിനായി സദാ വസിക്കുകയും വിഹരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

Verse 51

तत्राश्चर्यं महद्दृष्ट्वा मत्समीपं गमिष्यथ । ततो वः कथयिष्यामि मोक्षोपाय द्विजोत्तमाः

അവിടെ ആ മഹത്തായ അത്ഭുതം കണ്ടിട്ട് നിങ്ങൾ എന്റെ സമീപത്തേക്ക് വരും. തുടർന്ന്, ഹേ ദ്വിജോത്തമന്മാരേ, ഞാൻ നിങ്ങളോട് മോക്ഷോപായം പറയാം.

Verse 52

येनैकजन्मना मुक्तिर्युष्मत्करतले स्थिता । अनेकजन्मसंसारबंधनिर्मोक्षकारिणी

ഈ മാർഗ്ഗത്താൽ ഒരേ ജന്മത്തിൽ തന്നെ മോക്ഷം നിങ്ങളുടെ കരതളത്തിൽ ഉള്ളതുപോലെ ലഭിക്കുന്നു; ഇത് അനേകം ജന്മങ്ങളുടെ സംസാരബന്ധനത്തിൽ നിന്ന് വിമോചനം നൽകുന്നു.

Verse 53

एतन्मनोमयं चक्रं मया सृष्टं विसृज्यते । यत्रास्य शीर्यते नेमिः स देशस्तपसश्शुभः

ഞാൻ സൃഷ്ടിച്ച ഈ മനോമയ ചക്രം ഇപ്പോൾ വിട്ടുവിട്ട് പ്രചരിപ്പിക്കുന്നു; ഇതിന്റെ നേമി എവിടെ ക്ഷയിച്ച് പൊട്ടുന്നുവോ, ആ ദേശം തപസ്സിന് മംഗളകരം.

Verse 54

इत्युक्त्वा सूर्यसंकाशं चक्रं दृष्ट्वा मनोमयम् । प्रणिपत्य महादेवं विससर्ज पितामहः

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം പിതാമഹൻ സൂര്യസദൃശമായി ദീപ്തമായ മനോമയ ചക്രം കണ്ടു; പിന്നെ മഹാദേവനെ പ്രണാമം ചെയ്ത് അതിനെ വിട്ടയച്ചു.

Verse 55

ते ऽपि हृष्टतरा विप्राः प्रणम्य जगतां प्रभुम् । प्रययुस्तस्य चक्रस्य यत्र नेमिरशीर्यत

ആ ബ്രാഹ്മണ ഋഷിമാരും അത്യന്തം ഹർഷിതരായി ജഗത്പ്രഭുവിനെ പ്രണാമം ചെയ്ത്, ആ ദിവ്യചക്രത്തിന്റെ നേമി പൊട്ടിയിരുന്ന സ്ഥലത്തേക്ക് പുറപ്പെട്ടു.

Verse 56

चक्रं तदपि संक्षिप्तं श्लक्ष्णं चारुशिलातले । विमलस्वादुपानीये निजपात वने क्वचित्

ആ ചക്രവും ചുരുങ്ങിയ നിലയിൽ എവിടെയോ ഒരു വനത്തിൽ വീണു—ജലം നിർമ്മലവും മധുരസ്വാദുമുള്ള സ്ഥലത്ത്, മിനുസമുള്ള മനോഹര ശിലാതലത്തിന്മേൽ.

Verse 57

तद्वनं तेन विख्यातं नैमिषं मुनिपूजितम् । अनेकयक्षगंधर्वविद्याधरसमाकुलम्

അതുകൊണ്ടുതന്നെ ആ വനം ‘നൈമിഷം’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധമായി; മുനിമാർ ആരാധിക്കുന്ന പുണ്യസ്ഥലം; അനേകം യക്ഷ-ഗന്ധർവ-വിദ്യാധരന്മാർ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.

Verse 58

अष्टादश समुद्रस्य द्वीपानश्नन्पुरूरवाः । विलासवशमुर्वश्या यातो दैवेन चोदितः

ദൈവപ്രേരണയാൽ പുരൂരവൻ സമുദ്രത്തിലെ പതിനെട്ടു ദ്വീപുകളിലുടനീളം അലഞ്ഞു; ഉർവശിയുടെ ക്രീഡാ-വിലാസമോഹത്തിൽ ബന്ധിതനായി അവൻ നിർവശനായി.

Verse 59

अक्रमेण हरन्मोहाद्यज्ञवाटं हिरण्मयम् । मुनिभिर्यत्र संक्रुद्धैः कुशवज्रैर्निपातितः

മോഹവശനായി ക്രമമില്ലാതെ അവൻ സ്വർണമയ യജ്ഞവാടം അപഹരിച്ചു; എന്നാൽ അവിടെ ക്രുദ്ധരായ മുനിമാർ കുശതൃണ-വജ്രങ്ങളാൽ പ്രഹരിച്ചു അവനെ വീഴ്ത്തി.

Verse 60

विश्वं सिसृक्षमाणा वै यत्र विश्वसृजः पुरा । सत्रमारेभिरे दिव्यं ब्रह्मज्ञा गार्हपत्यगाः

അവിടെ പുരാതനകാലത്ത് വിശ്വസൃഷ്ടി ചെയ്യുവാൻ ആഗ്രഹിച്ച വിശ്വസ്രഷ്ടാക്കളായ പ്രജാപതികൾ ദിവ്യ സത്രയജ്ഞം ആരംഭിച്ചു; ബ്രഹ്മജ്ഞരായ ഋഷികൾ ഗാർഹപത്യാഗ്നിയിൽ പ്രതിഷ്ഠിതരായി സൃഷ്ടികാര്യത്തിനായി അതിനെ പ്രവർത്തിപ്പിച്ചു।

Verse 61

ऋषिभिर्यत्र विद्वद्भिः शब्दार्थन्यायकोविदैः । शक्तिप्रज्ञाक्रियायोगैर्विधिरासीदनुष्ठितः

അവിടെ പണ്ഡിതരായ ഋഷികൾ—ശബ്ദാർഥത്തിന്റെ യഥാർത്ഥബോധത്തിലും ന്യായതർക്കത്തിലും നിപുണർ—ശക്തി, പ്രജ്ഞ, ക്രിയായോഗം എന്നിവയുടെ പിന്തുണയോടെ വിധിപൂർവ്വം അനുഷ്ഠാനം നിർവഹിച്ചു।

Verse 62

यत्र वेदविदो नित्यं वेदवादबहिष्कृतान् । वादजल्पबलैर्घ्नंति वचोभिरतिवादिनः

വേദവിദന്മാർ നിത്യം വേദമാർഗ്ഗത്തിൽ നിന്നു ബഹിഷ്കൃതരായവരെ വാദജല്പബലത്താലും കലഹവചനങ്ങളാലും അടിച്ചമർത്തുന്നിടത്ത്, അതിവാദികൾ വാക്കിനാൽ തന്നേ പരാജയപ്പെടുന്നു.

Verse 63

स्फटिकमयमहीभृत्पादजाभ्यश्शिलाभ्यः प्रसरदमृतकल्पस्स्वच्छपानीयरम्यम् । अतिरसफलवृक्षप्रायमव्यालसत्त्वं तपस उचितमासीन्नैमिषं तन्मुनीनाम्

പർവ്വതപാദങ്ങളിൽ നിന്നു ജനിച്ച സ്ഫടികമയ ശിലകളിൽ നിന്ന് അമൃതസമമായ നിർമ്മലജലം ഒഴുകി—സ്വച്ഛം, മധുരം, പാനത്തിന് രമ്യം. അവിടെ അതിരസഫലങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞ വൃക്ഷങ്ങൾ ധാരാളം; സർപ്പങ്ങളും ഹാനികര ജീവികളും ഇല്ല. അത്തരം നൈമിഷം മുനിമാരുടെ തപസ്സിന് അത്യന്തം യോജ്യം ആയിരുന്നു.