तपः–मन्त्रजप–ध्यानविधिः (Protocol of Tapas, Mantra-Japa, and Śiva-Dhyāna)
ഈ അധ്യായത്തിൽ നന്ദീശ്വരൻ ക്രമബദ്ധമായ സാധനാവിധി പറയുന്നു—സ്നാനാദി മുൻകർമ്മങ്ങൾ ചെയ്ത് ന്യാസം നിർവഹിച്ചു, വ്യാസോക്ത ശിവധ്യാനത്തിൽ പ്രവേശിക്കണം. തപസ്വി ഒരു കാലിൽ നിന്നുകൊണ്ട് സൂര്യദൃഷ്ടി-നിയമത്തോടെ ദൃഷ്ടി സ്ഥിരപ്പെടുത്തി, നിരന്തരമായി മന്ത്രജപം ചെയ്യണം. ശംഭുവിന്റെ പഞ്ചാക്ഷരമന്ത്രം ജപത്തിന്റെ മുഖ്യധാരയായി പ്രതിപാദിക്കുന്നു; ആ തപസ്സിന്റെ തേജസ് ദേവന്മാരെ വിസ്മയിപ്പിക്കുന്നു. ദേവന്മാർ ശിവനെ സ്തുതിച്ച്, ശിവാർത്ഥം ചെയ്ത സഘന തപസ്സാൽ ഏതു വരവും ലഭ്യമാകുമെന്ന് അറിയിക്കുന്നു. ശിവൻ ശാന്തമായി അവരെ അവരുടെ സ്ഥാനങ്ങളിലേക്ക് മടങ്ങാൻ കല്പിച്ച്, കാര്യം താനേ സാധിപ്പിക്കുമെന്ന് ഉറപ്പുനൽകുന്നു. തുടർന്ന് കഥ സംഘർഷത്തിലേക്ക് തിരിയുന്നു—മൂക എന്ന ദൈത്യൻ വരാഹരൂപം ധരിച്ചു എത്തി ഉപദ്രവത്തിന്റെ സൂചന നൽകുന്നു; ധ്യാന-തപസ്സിന്റെ ബ്രഹ്മാണ്ഡഫലങ്ങളും ദൈവഹസ്തക്ഷേപവും ഇവിടെ ആരംഭിക്കുന്നു.
Shlokas
Verse 1
नन्दीश्वर उवाच । स्नानं स विधिवत्कृत्वा न्यासादि विधिवत्तथा । ध्यानं शिवस्य सद्भक्त्या व्यासोक्तं यत्तथाऽकरोत्
നന്ദീശ്വരൻ പറഞ്ഞു—അവൻ വിധിപ്രകാരം സ്നാനം ചെയ്തു, ന്യാസാദി കർമങ്ങളും യഥാവിധി നിർവഹിച്ചു. തുടർന്ന് വ്യാസൻ ഉപദേശിച്ചതുപോലെ സദ്ഭക്തിയോടെ ശിവനെ ധ്യാനിച്ച് അതുപോലെ തന്നെ ആചരിച്ചു.
Verse 2
एकपादतलेनैव तिष्ठन्मुनिवरो यथा । सूर्य्ये दृष्टिं निबध्यैकां मंत्रमावर्तयन्स्थितः
ശ്രേഷ്ഠ മുനിയെപ്പോലെ അവൻ ഒരു പാദതലത്തിൽ മാത്രം തുലനം പിടിച്ച് നിന്നു; സൂര്യനിലേക്കു ഏകാഗ്ര ദൃഷ്ടി നിബദ്ധമാക്കി, അചഞ്ചലമായി മന്ത്രം നിരന്തരം ആവർത്തിച്ചു നിന്നു।
Verse 3
तपस्तेपेति संप्रीत्या संस्मरन्मनसा शिवम् । पंचाक्षरं मनुं शंभोर्जपन्सर्वो त्तमोत्तमम्
ഹൃദയാനന്ദത്തോടെ അവൻ തപസ്സു ചെയ്തു, മനസ്സിൽ ശിവനെ സ്മരിച്ചുകൊണ്ട്; ശംഭുവിന്റെ പഞ്ചാക്ഷര മന്ത്രം ജപിച്ചു—അത് സകല ഉത്തമങ്ങളിലും പരമോത്തമം।
Verse 4
तपसस्तेज एवासीद्यथा देवा विसिस्मियुः । पुनश्चैव शिवं याताः प्रत्यूचुस्ते समाहिताः
ആ തപസ്സിൽ നിന്നുയർന്ന തേജസ് അത്രയായിരുന്നു; ദേവന്മാർ വിസ്മയിച്ചു. പിന്നെ അവർ സമാഹിതചിത്തരായി വീണ്ടും ശിവനടുത്തേക്ക് ചെന്നു, പ്രത്യുത്തരമായി അവനോട് പറഞ്ഞു।
Verse 5
देवा ऊचुः । नरेणैकेन सर्वेश त्वदर्थे तप आहितम् । यदिच्छति नरस्सोयं किन्न यच्छति तत्प्रभो
ദേവന്മാർ പറഞ്ഞു—ഹേ സർവേശ്വരാ! ഒരൊറ്റ മനുഷ്യൻ നിനക്കായി തപസ്സു അനുഷ്ഠിച്ചിരിക്കുന്നു. ഹേ പ്രഭോ, അവൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നതു നീ എന്തുകൊണ്ട് നൽകാതിരിക്കും?
Verse 6
नन्दीश्वर उवाच । इत्युक्त्वा तु स्तुतिं चकुर्विविधान्ते तदा सुराः । तत्पादयोर्दृशः कृत्वा तत्र तस्थुः स्थिराधयः
നന്ദീശ്വരൻ പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം ദേവന്മാർ അന്ന് പലവിധമായി സ്തുതി ചെയ്തു. അവന്റെ പാദങ്ങളിൽ ദൃഷ്ടി നിശ്ചലമാക്കി, സ്ഥിരമനസ്സോടെ അവിടെ തന്നേ നിന്നു.
Verse 7
शिवस्तु तद्वचः श्रुत्वा महाप्रभुरुदारघीः । सुविहस्य प्रसन्नात्मा सुरान्वचनमब्रवीत्
ആ വചനങ്ങൾ കേട്ട് മഹാപ്രഭു ശിവൻ, ഉദാരബുദ്ധിയുള്ളവൻ, മൃദുഹാസത്തോടെ പ്രസന്നഹൃദയനായി ദേവന്മാരോട് മറുപടി വചനം അരുളിച്ചെയ്തു।
Verse 8
शिव उवाच । स्वस्थानं गच्छत सुराः सर्वे सत्यन्न संशयः । सर्वथाहं करिष्यामि कार्यं वो नात्र संशय
ശിവൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ ദേവന്മാരേ, നിങ്ങളൊക്കെയും നിങ്ങളുടെ സ്വന്തം സ്ഥാനങ്ങളിലേക്കു പോകുവിൻ; ഇത് സത്യം, സംശയമില്ല. ഞാൻ എല്ലാ വിധത്തിലും നിങ്ങളുടെ കാര്യം നിർവ്വഹിക്കും; ഇതിലും സംശയമില്ല।
Verse 9
नंदीश्वर उवाच । तच्छ्रुत्वा शंभुवचनन्निश्चयं परमं गताः । परावृत्य गताः सर्वे स्वस्वथानं ते हि निर्जराः
നന്ദീശ്വരൻ പറഞ്ഞു—ശംഭുവിന്റെ വചനം കേട്ട് ആ അമരന്മാർ പരമനിശ്ചയം പ്രാപിച്ചു. പിന്നെ അവർ എല്ലാവരും തിരിഞ്ഞ് തങ്ങളുടെ തങ്ങളുടെ സ്ഥാനങ്ങളിലേക്കു പോയി; അവർ സത്യമായും നിർജരന്മാരായിരുന്നു.
Verse 10
एतस्मिन्नंतरे दैत्यो मूकनामागतस्तदा । सौकरं रूपमास्थाय प्रेषितश्च दुरात्मना
അതിനിടയിൽ മൂക എന്ന ദൈത്യൻ അവിടെ എത്തി. ആ ദുഷ്ടാത്മാവ് അയച്ചവനായി, വരാഹരൂപം ധരിച്ചു വന്നിരുന്നു.
Verse 11
दुर्योधनेन विप्रेंद्र मायिना चार्जुनं तदा । यत्रार्जुनस्थितश्चासीत्तेन मार्गेण वै तदा
ഹേ വിപ്രശ്രേഷ്ഠാ! അന്ന് മായാവിയായ ദുര്യോധനൻ അർജുനനെ, അർജുനൻ പാർത്തിരുന്ന അതേ വഴിയിലൂടെ തന്നെ നയിച്ചു കൊണ്ടുപോയി.
Verse 12
शृङ्गाणि पर्वतस्यैव च्छिन्दन्वृक्षाननेकशः । शब्दं च विविधं कुर्व न्नतिवेगेन संयुतः
അവൻ പർവതത്തിന്റെ ശിഖരങ്ങൾ വെട്ടിമാറ്റുകയും അനേകം വൃക്ഷങ്ങൾ വീഴ്ത്തുകയും ചെയ്തു; പലവിധം ഉച്ചശബ്ദങ്ങൾ ഉയർത്തി, എങ്കിലും അത്യധികവേഗം അവനിൽ ഉണ്ടായിരുന്നില്ല।
Verse 13
अजुनोपि च तं दृष्ट्वा मूकनामासुरं तदा । स्मृत्वा शिवपदांभोजं विचारे तत्परोऽभवत्
അപ്പോൾ അർജുനനും ‘മൂക’ എന്ന പേരുള്ള ആ അസുരനെ കണ്ടപ്പോൾ, ഭഗവാൻ ശിവന്റെ പാദപദ്മങ്ങൾ സ്മരിച്ചു; അതിൽ പൂർണ്ണമായി ലീനനായി, വ്യക്തമായ വിചാരത്തോടെ ദൃഢനിശ്ചയത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു।
Verse 14
अर्जुन उवाच । कोयं वा कुत आयाति क्रूरकर्मा च दृश्यते । ममानिष्टं ध्रुवं कर्तुं समागच्छत्यसंशयम्
അർജുനൻ പറഞ്ഞു—“ഇവൻ ആരാണ്? എവിടെ നിന്നാണ് വന്നത്? ക്രൂരകർമ്മിയെന്നപോലെ തോന്നുന്നു. സംശയമില്ല—എനിക്ക് അനിഷ്ടം വരുത്താൻ ദൃഢനിശ്ചയത്തോടെ തന്നെയാണ് അടുത്തേക്ക് വരുന്നത്।”
Verse 15
ममैवं मन आयाति शत्रुरेव न संशयः । मया विनिहताः पूर्वमनेके दैत्यदानवाः
എന്റെ മനസ്സ് ഇങ്ങനെ നിശ്ചയിക്കുന്നു—അവൻ സംശയമില്ലാതെ ശത്രുവാണ്. മുമ്പ് ഞാൻ അനേകം ദൈത്യദാനവന്മാരെ വധിച്ചിട്ടുണ്ട്.
Verse 16
तदीयः कश्चिदायाति वैरं साधयितुम्पुनः । अथवा च सखा कश्चिद्दुर्योधनहितावहः
അവന്റെ കൂട്ടത്തിൽ നിന്നൊരാൾ വീണ്ടും വൈരം തീർക്കാൻ വരുന്നു; അല്ലെങ്കിൽ ദുര്യോധനന്റെ ഹിതം നോക്കുന്ന ഏതോ സുഹൃത്ത് വരുന്നു.
Verse 17
यस्मिन्दृष्टे प्रसीदेत्स्वं मनः स हितकृद्ध्रुवम् । यस्मिन्दृष्टे तदेव स्यादाकुलं शत्रुरेव सः
ആരെയെങ്കിലും കണ്ടാൽ സ്വന്തം മനസ് ശാന്തവും പ്രസന്നവുമാകുന്നുവോ, അവൻ തീർച്ചയായും ഹിതകർത്താവാണ്. എന്നാൽ ആരെയെങ്കിലും കണ്ടാൽ അതേ മനസ് കലങ്ങി വ്യാകുലമാകുന്നുവോ, അവൻ തന്നെയാണ് ശത്രു.
Verse 18
आचारः कुलमाख्याति वपुराख्याति भोजनम् । वचनं श्रुतमाख्याति स्नेहमाख्याति लोचनम्
ആചാരം കുലത്തെ വെളിപ്പെടുത്തുന്നു; ശരീരം ആഹാരവും ജീവിതശീലവും വെളിപ്പെടുത്തുന്നു. വാക്ക് യഥാർത്ഥ ശ്രുതജ്ഞാനം പ്രകടമാക്കുന്നു; കണ്ണുകൾ സ്നേഹവും അന്തർഭാവവും അറിയിക്കുന്നു.
Verse 19
आकारेण तथा गत्या चेष्टया भाषितैरपि । नेत्रवक्त्रविकाराभ्यां ज्ञायतेऽन्तर्हितं मनः
ആകാരം, നടപ്പ്, ചേഷ്ടകൾ, വാക്കുകൾ എന്നിവയാലും, കണ്ണിന്റെയും മുഖഭാവത്തിന്റെയും മാറ്റങ്ങളാലും, ഉള്ളിൽ മറഞ്ഞ മനസ് അറിയപ്പെടുന്നു।
Verse 20
उज्ज्वलं सरसञ्चैव वक्रमारक्त कन्तथा । नेत्रं चतुर्विधं प्रोक्तं तस्य भावं पृथग्बुधाः
കണ്ണുകൾ നാലുവിധമാണെന്ന് പ്രസ്താവിക്കുന്നു—ഉജ്ജ്വലം, സരസം (മൃദുവും സുതാര്യവും), വക്രം, ആർക്ത-കാന്തം. ജ്ഞാനികൾ ഓരോന്നിന്റെയും ഭാവം വേർതിരിച്ച് ഗ്രഹിക്കുന്നു।
Verse 21
उज्ज्वलं मित्रसंयोगे सरसम्पुत्रदर्शने । वक्रं च कामिनीयोगे आरक्तं शत्रुदर्शने
ഉജ്ജ്വല ദൃഷ്ടി മിത്രസംഗമത്തിന്റെ സൂചന; സരസ ദൃഷ്ടി പുത്രദർശനത്തിന്റെ. വക്ര ദൃഷ്ടി പ്രിയസംഗമത്തിന്റെ, ആർക്ത ദൃഷ്ടി ശത്രുദർശനത്തിന്റെ അടയാളമാണ്।
Verse 22
अस्मिन्मम तु सर्वाणि कलुषानीन्द्रियाणि च । अयं शत्रुर्भवेदेव मारणीयो न संशयः
‘ഇവനിൽ എന്റെ എല്ലാ കലുഷങ്ങളും ഇന്ദ്രിയദോഷങ്ങളും പോലും ഒന്നിച്ചു കൂടിയിരിക്കുന്നതുപോലെ. ഇവൻ തീർച്ചയായും എന്റെ ശത്രുവായി; ഇവനെ വധിക്കണം—സംശയമില്ല.’
Verse 23
गुरोश्च वचनं मेद्य वर्तते दुःखदस्त्वया । हन्तव्यः सर्वथा राजन्नात्र कार्या विचारणा
‘ഗുരുവിന്റെ വചനവും നീ എനിക്ക് ദുഃഖകാരണമാക്കി. അതിനാൽ, ഹേ രാജാവേ, നിന്നെ നിർബന്ധമായും വധിക്കണം; ഇതിൽ ആലോചന വേണ്ട.’
Verse 24
एतदर्थं त्वायुधानि मम चैव न संशयः । विचार्य्येति च तत्रैव बाणं संस्थाय संस्थितः
“ഈ ലക്ഷ്യത്തിനായിട്ടുതന്നെ നിന്റെയും എന്റെയും ആയുധങ്ങൾ നിശ്ചിതമാണ്; സംശയമില്ല.” എന്ന് ചിന്തിച്ച് അവൻ അവിടെയേ നിന്നു, വില്ലിൽ അമ്പ് ഘടിപ്പിച്ച് സജ്ജനായി നിന്നു.
Verse 25
एतस्मिन्नन्तरे तत्र रक्षार्थं ह्यर्जुनस्य वै । तद्भक्तेश्च परीक्षार्थं शंकरो भक्तवत्सलः
അന്നേ നിമിഷം അർജുനനെ രക്ഷിക്കാനും, ആ ഭക്തന്റെ ഭക്തി പരീക്ഷിക്കാനും, ഭക്തവത്സലനായ ശങ്കരൻ അവിടെ പ്രത്യക്ഷനായി.
Verse 26
विदग्धभिल्लरूपं हि गणैः सार्ध महाद्भुतम् । तस्य दैत्यस्य नाशार्थं द्रुतं कृत्वा समागतः
കൗശലമുള്ള ഭില്ലൻ (വനവേട്ടക്കാരൻ) പോലെയുള്ള അത്ഭുതരൂപം ധരിച്ചു, ഗണങ്ങളോടൊപ്പം, ആ ദൈത്യനെ നശിപ്പിക്കാനായി വേഗത്തിൽ അവിടെ എത്തി.
Verse 27
बद्धकच्छश्च वस्त्रीभिर्वद्धेशानध्वजस्तदा । शरीरे श्वेतरेखाश्च धनुर्बाणयुतः स्वयम्
അപ്പോൾ അവൻ കച്ച കെട്ടി വസ്ത്രങ്ങളാൽ ദൃഢമായി ബന്ധിതനായി, ഈശാനന്റെ ധ്വജം ധരിച്ചു നിന്നു; ശരീരത്തിൽ ശ്വേതരേഖാചിഹ്നങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നു, അവൻ തന്നെ ധനുസ്സും ബാണങ്ങളും ധരിച്ചു സജ്ജനായിരുന്നു।
Verse 28
बाणानान्तूणकं पृष्ठे धृत्वा वै स जगाम ह । गणश्चैव तथा जातो भिल्लराजोऽभवच्छिवः
അമ്പുകളുടെ തൂണീരം പുറകിൽ ധരിച്ചു അവൻ പുറപ്പെട്ടു. അങ്ങനെ തന്നെ ഒരു ഗണം ജനിച്ചു, ശിവൻ ഭില്ലരുടെ രാജാവായി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു।
Verse 29
शब्दांश्च विविधान्कृत्वा निर्ययौ वाहिनीपतिः । सूकरस्य ससाराथ शब्दश्च प्रदिशो दश
വിവിധവിധത്തിലുള്ള ഉച്ചഘോഷങ്ങൾ മുഴക്കി സേനാധിപൻ മുന്നോട്ട് നീങ്ങി. അപ്പോൾ വരാഹം വേഗത്തിൽ പാഞ്ഞു, അതിന്റെ ഗർജ്ജനം പത്തു ദിക്കുകളിലും പരന്നു.
Verse 31
अहो किन्नु भवेदेष शिवः शुभकरस्त्विह । मया चैव श्रुतम्पूर्वं कृष्णेन कथितम्पुनः
“അഹോ! ഇവിടെ ഈ ശുഭകരനും മംഗളകരനും ആയ ശിവൻ ആരാകാം? ഞാൻ മുമ്പും അവനെക്കുറിച്ച് കേട്ടിട്ടുണ്ട്—കൃഷ്ണൻ വീണ്ടും വീണ്ടും പറഞ്ഞതുപോലെ.”
Verse 32
व्यासेन कथितं चैवं स्मृत्वा देवै स्तथा पुनः । शिवः शुभकरः प्रोक्तः शिवः सुखकरस्तथा
വ്യാസൻ പറഞ്ഞതു സ്മരിച്ചു ദേവന്മാർ വീണ്ടും പ്രഖ്യാപിച്ചു—“ശിവൻ ശുഭദായകൻ; ശിവൻ തന്നെയാണ് സത്യസുഖദാതാവും.”
Verse 33
मुक्तिदश्च स्वयं प्रोक्तो मुक्तिदानान्न संशयः । तन्नामस्मरणात्पुंसां कल्याणं जायते धुवम्
അവൻ തന്നെയാണ് ‘മുക്തിദാതാവ്’ എന്നു സ്വയം പ്രസിദ്ധനായത്; മോക്ഷദാനത്തിൽ സംശയമില്ല. അവന്റെ നാമസ്മരണയാൽ മനുഷ്യർക്കു നിശ്ചയമായി മംഗളം ഉദിക്കുന്നു.
Verse 34
भजतां सर्वभावेन दुःखं स्वप्नेऽपि नो भवेत् । यदा कदाचिज्जायेत तदा कर्मसमुद्भवम्
സർവ്വഭാവത്തോടെ ശിവനെ ഭജിക്കുന്നവർക്ക് സ്വപ്നത്തിലും ദുഃഖം ഉണ്ടാകില്ല. എപ്പോഴെങ്കിലും ഉണ്ടാകുന്നുവെങ്കിൽ, അത് പൂർവ്വകർമ്മജന്യമെന്നു അറിയണം.
Verse 35
तदेतद्बह्वपि ज्ञेयं नूनमल्पं न संशयः । प्रारब्धस्याथ वा दोषो नूनं ज्ञेयो विशेषतः
ഇവിടെ വളരെ ഉപദേശിച്ചാലും, യഥാർത്ഥത്തിൽ ഗ്രഹിക്കപ്പെടുന്നത് അല്പം മാത്രമാണ്—ഇതിൽ സംശയമില്ല. അല്ലെങ്കിൽ, പ്രത്യേകമായി മനസ്സിലാക്കേണ്ടത്: പൂർണ്ണബോധത്തെ മറയ്ക്കുന്ന തടസ്സം പ്രാരബ്ധകർമ്മദോഷം തന്നെയാണെന്ന്.
Verse 36
अथ वा बहु चाल्पं हि भोग्यं निस्तीर्य शंकरः । कदाचिदिच्छया तस्य दूरीकुर्य्यान्न संशयः
അല്ലെങ്കിൽ—ഭോഗിക്കേണ്ടത് കൂടുതലായാലും കുറവായാലും അതു അനുഭവിച്ച് കടക്കാൻ ഇടയാക്കി—ശങ്കരൻ ഏതോ സമയത്ത് തന്റെ ഇച്ഛയാൽ അവന്റെ ബന്ധനങ്ങൾ/ക്ലേശങ്ങൾ നീക്കുന്നു; സംശയമില്ല.
Verse 37
विषं चैवामृतं कुर्यादमृतं विषमेव वा । यदिच्छति करोत्येव समर्थः किन्निषिध्यते
അവൻ വിഷത്തെ അമൃതമാക്കുകയും അമൃതത്തെ വിഷമാക്കുകയും ചെയ്യാൻ കഴിവുള്ളവൻ. അവൻ ഇച്ഛിക്കുന്നതുതന്നെ ചെയ്യുന്നു; അവൻ സർവ്വശക്തൻ—അവനെ ആരാണ് നിരോധിക്കുക?
Verse 38
इत्थं विचार्य्यमाणेऽपि भक्तैरन्यैः पुरातनैः । भाविभिश्च सदा भक्तैरिहानीय मनः स्थिरम्
ഇങ്ങനെ മറ്റു പുരാതന ഭക്തന്മാരാലും—ഭാവിയിലെ നിത്യഭക്തന്മാരാലും—ഇത് ആലോചിക്കപ്പെടുന്നുവെങ്കിലും, മനസ്സിനെ ഇവിടെ കൊണ്ടുവന്ന് സ്ഥിരമാക്കണം; എപ്പോഴും ഭക്തിയിൽ സ്ഥാപിതനായി നിലകൊള്ളണം.
Verse 39
इति श्रीशिवमहापुराणे तृतीयायां शतरुद्रसंहितायां किरातावतारवर्णने मूकदैत्यवधोनामैकोनचत्वारिंशोऽध्यायः
ഇങ്ങനെ ശ്രീശിവമഹാപുരാണത്തിലെ തൃതീയ ശതരുദ്രസംഹിതയിൽ, കിരാതാവതാരവർണ്ണനാന്തർഗതമായ ‘മൂകദൈത്യവധം’ എന്ന പേരുള്ള മുപ്പത്തൊമ്പതാം അധ്യായം സമാപ്തമായി.
Verse 41
अंते च सुखदः प्रोक्तो दयालुत्वान्न संशयः । यथा चैव सुवर्णं च शोधि तं शुद्धतां व्रजेत्
അവസാനത്തിൽ അവൻ സുഖദാതാവെന്നു പ്രസ്താവിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു—ഇതിൽ സംശയമില്ല, കാരണം അവൻ കരുണാസ്വരൂപൻ. ശുദ്ധീകരിച്ച സ്വർണം ശുദ്ധത പ്രാപിക്കുന്നതുപോലെ, ഭക്തനും (അവന്റെ കൃപയാൽ) അന്തഃശുദ്ധി പ്രാപിക്കുന്നു.
Verse 42
एवं चैवं मया पूर्वं श्रुतं मुनिमुखात्तथा । अतस्तद्भजनेनैव लप्स्येऽहं सुखमुत्तमम्
ഇങ്ങനെ തന്നെയാണു ഞാൻ മുമ്പ് മുനിയുടെ മുഖത്തിൽ നിന്നു കേട്ടത്. അതുകൊണ്ട് ആ പരമേശ്വരൻ ശിവനെ മാത്രം ഭജിച്ചു ഞാൻ പരമാനന്ദം പ്രാപിക്കും.
Verse 43
इत्येवन्तु विचारं स करोति यावदेव हि । तावच्च सूकरः प्राप्तो बाणसंमोचनावधिः
അവൻ ഇങ്ങനെ തന്നെ ആലോചിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ, അതേ നിമിഷം പന്നി അമ്പെറിയാവുന്ന പരിധിയിൽ എത്തിച്ചേർന്നു.
Verse 44
शिवोपि पृष्ठतो लग्नो ह्यायातः शूकरस्य हि । तयोर्मध्ये तदा सोयं दृश्यते शृंगमद्भुतम्
ശിവനും പന്നിയുടെ പിന്നിൽ ചേർന്ന് വേഗത്തിൽ എത്തി. അപ്പോൾ അവരുടെ ഇടയിൽ ഒരു അത്ഭുതകരമായ കൊമ്പ് പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു—ഭഗവാന്റെ അഗമ്യശക്തിയുടെ വിസ്മയചിഹ്നം.
Verse 45
तस्य प्रोक्तं च माहात्म्यं शिवः शीघ्रतरं गतः । अर्जुनस्य च रक्षार्थं शंकरो भक्तव त्सलः
ആ മഹിമ പ്രസ്താവിക്കപ്പെടുന്നത് കേട്ട് ശിവൻ അതിവേഗം അവിടേക്ക് പോയി. അർജുനന്റെ രക്ഷയ്ക്കായി ഭക്തവത്സലനായ ശങ്കരൻ ഉടൻ ത്വരിതനായി പ്രവർത്തിച്ചു.
Verse 46
एतस्मिन्समये ताभ्यां कृतं बाणविमोचनम् । शिवबाणस्तु पुच्छे वै ह्यर्जुनस्य मुखे तथा
അന്നേ സമയത്ത് ഇരുവരും അമ്പുകൾ വിട്ടു. ശിവന്റെ അമ്പ് വാലിന്റെ അറ്റത്ത് പതിച്ചു; അർജുനന്റെ അമ്പ് വായിൽ പതിച്ചു.
Verse 47
शिवस्य पुच्छतो गत्वा मुखान्निस्सृत्य शीघ्रतः । भूमौ विलीनः संयातस्तस्य वै पुच्छतो गतः
ശിവന്റെ വാല്ഭാഗത്തേക്ക് ചെന്നു, പിന്നെ അവന്റെ വായിൽ നിന്ന് വേഗത്തിൽ പുറപ്പെട്ട്, ഭൂമിയിൽ ലയിച്ച് അപ്രത്യക്ഷനായി; സത്യത്തിൽ അവൻ ആ വാലിന്റെ അറ്റത്തിൽ നിന്നുതന്നെ സഞ്ചരിച്ചിരുന്നു.
Verse 48
पपात पार्श्वतश्चैव बाणश्चैवार्जुनस्य च । सूकरस्तत्क्षणं दैत्यो मृतो भूमौ पपात ह
അർജുനന്റെ ബാണവും വശത്തേക്ക് വീണു. അതേ ക്ഷണത്തിൽ വരാഹരൂപനായ ദൈത്യൻ വധിക്കപ്പെട്ട് ഭൂമിയിൽ കുഴഞ്ഞുവീണു.
Verse 49
देवा हर्षं परम्प्रापुः पुष्पवृष्टिं च चक्रिरे । जयपूर्व स्तुतिकराः प्रणम्य च पुनःपुनः
ദേവന്മാർ പരമാനന്ദത്തിൽ നിറഞ്ഞു. അവർ പുഷ്പവൃഷ്ടി നടത്തി, ആദ്യം “ജയ ജയ” എന്നു വിളിച്ചു സ്തുതി അർപ്പിച്ചു; വീണ്ടും വീണ്ടും നമസ്കരിച്ചു.
Verse 51
अर्जुनस्तु विशेषेण सुखिना प्राह चेतसा । अहो दैत्यवरश्चायं रूपं तु परमाद्भुतम्
അപ്പോൾ അർജുനൻ പ്രത്യേകമായി ആനന്ദഭരിതമായ മനസ്സോടെ പറഞ്ഞു—“അഹോ! ഇവൻ ദൈത്യന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ; ഇവന്റെ രൂപം സത്യത്തിൽ പരമാദ്ഭുതം!”
Verse 52
कृत्वागतो मद्वधार्थैं शिवेनाहं सुरक्षितः । ईश्वरेण ममाद्यैव बुद्धिर्दत्ता न संशयः
“എന്നെ വധിക്കാനുള്ള ഉദ്ദേശത്തോടെ അവൻ വന്നിരിക്കുന്നു; എന്നാൽ ഞാൻ ശിവനാൽ സംരക്ഷിതനാണ്. സംശയമില്ല, ഇന്നുതന്നെ ഈശ്വരൻ എനിക്ക് സമ്യക് ബുദ്ധി നൽകിയിരിക്കുന്നു.”
Verse 53
विचार्य्येत्यर्जुनस्तत्र जगौ शिवशिवेति च । प्रणनाम शिवं भूयस्तुष्टाव च पुनः पुनः
ആലോചിച്ച ശേഷം അർജുനൻ അവിടെ “ശിവ ശിവ” എന്നു ഉച്ചരിച്ചു. പിന്നെ അവൻ വീണ്ടും ശിവനെ നമസ്കരിച്ചു, പുനഃപുനഃ സ്തുതിച്ചു.
Verse 33930
वनेचरेण शब्देन व्याकुलश्चार्जुनस्तदा । पर्वताद्याश्च तैश्शब्दैस्ते सर्वे व्याकुलास्तदा
അപ്പോൾ വനചരന്റെ വിളിയാൽ അർജുനൻ വ്യാകുലനായി; അതേ ശബ്ദങ്ങളാൽ പർവ്വതാദികളടക്കം ചുറ്റുപാടെല്ലാം കലങ്ങിപ്പോയി.
Verse 33940
जयते पुण्यपापाभ्यां शंकरस्सुखदः सदा । कदाचिच्च परीक्षार्थं दुःखं यच्छति वै शिवः
ജയശാലിയായ ശങ്കരൻ സദാ മംഗളസുഖദാതാവ്, പുണ്യപാപസ്പർശത്തിൽനിന്ന് അകലെയുള്ളവൻ. എന്നാൽ ജീവന്റെ പരീക്ഷയും പരിപാകവും നിമിത്തം ചിലപ്പോൾ ശിവൻ ദുഃഖവും നൽകുന്നു.
Verse 33950
शिवस्तुष्टमना आसीदर्जुनः सुखमागतः । दैत्यस्य च तदा दृष्ट्वा क्रररूपं च तौ तदा
ശിവൻ അന്തർമനസ്സിൽ പ്രസന്നനായി; അർജുനൻ സുഖശാന്തി പ്രാപിച്ചു. പിന്നെ ദൈത്യന്റെ ഭീകരരൂപം കണ്ടപ്പോൾ, ആ നിമിഷം അവർ ഇരുവരും സജ്ജരായി നിന്നു.
Frequently Asked Questions
It presents the efficacy-argument of disciplined sādhana: a single ascetic’s tapas and Pañcākṣarī-japa generate such tejas that the devas appeal to Śiva, who then guarantees cosmic resolution; the narrative closes by introducing the daitya Mūka’s boar-form arrival as the next causal development.
Nyāsa and dhyāna indicate internalization—mantra is installed into the body-mind so attention becomes ritually structured; the sun-fixed gaze functions as a concentration device (ekāgratā) rather than solar worship per se, and tapas-tejas symbolizes the measurable ‘output’ of stabilized consciousness in Purāṇic idiom.
Śiva is highlighted as Śambhu/Mahāprabhu—the responsive sovereign who validates tapas and promises intervention; no distinct named Śakti-form is foregrounded in the provided verses, while the adversarial manifestation is the daitya Mūka adopting a saukara (boar) form.